საქმე №ას-713-2021 9 ნოემბერი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ.მ–სა (შემდგომ - მოსარჩელე, გამსესხებელი, დაზარალებული, მოწინააღმდეგე მხარე) და შპს ,,ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომ - მსესხებელი, კომპანია) შორის, 2015 წლის 17 ოქტომბერს, სესხის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის თანახმად, გამსესხებელმა კომპანიას 30 350 აშშ დოლარი 4 თვით ასესხა. სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი განისაზღვრა წლიური 25%-ით. მხარეთა შორის, 2016 წლის 15 თებერვალს, ხელშეკრულება იმავე პირობებით 4 თვით გაგრძელდა და ძირითად თანხას 5300 აშშ დოლარი დაემატა, სესხის ჯამი კი - 35 650 აშშ დოლარით განისაზღვრა.

2. 2016 წლის 17 ივნისს გამსესხებელმა მსესხებელ კომპანიას სესხის ხელშეკრულებით 1500 ევრო (4 თვით) და 12500 ლარი (3 თვით) გადასცა, წლიური საპროცენტო სარგებელი კი 25%-ით განისაზღვრა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში, დგინდება: მსესხებელი კომპანია რეგისტრირებულ იქნა 2013 წლის 14 აგვისტოს, რომლის ძირითადი საქმიანობა იყო, მოსახლეობისგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნულ დამფუძნებელს წარმოადგენდა თ.მ–ლი (შემდგომ - პირველი მოპასუხე, დამფუძნებელი), ხოლო დირექტორს - თ.ლ–ძე (შემდგომ - მეორე მოპასუხე, კომპანიის დირექტორი). მსესხებელი კომპანიის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა პირველი მოპასუხის მეუღლე, მ.ფ–ძე (შემდგომ - მესამე მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი). კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ, 2013-2016 წლებში კომპანიამ მოქალაქეებისგან სულ ისესხა 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებელი კომპანიის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ), რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე, მესამე მოპასუხის წაქეზებითა და პირველი მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლის გარეშე გასცა სესხები, როგორც თავად მესამე მოპასუხის, ასევე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული არამომგებიანი საწარმოების სასარგებლოდ. ჯამურად მესამე მოპასუხის სახელზე გაიცა სესხი - 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს ,,გ–ზე“ 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი. თანხა უკან არ დაბრუნებულა, მესამე მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა კომპანიამ მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულება ვეღარ შეასრულა და 2343 მოქალაქეს (მათ შორის, მოსარჩელეს) მნიშვენლოვანი მატერიალური ზიანი მიადგა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით (საქმე №1/719-17), მოპასუხეები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182 მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის (სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზლომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა) და სასჯელის სახედ განესაზღვრათ თავისუფლების აღკვეთა სხვადასხვა ვადით.

5. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად.

სასარჩელო მოთხოვნა:

6. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ და ამ უკანასკნელთათვის მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 35 650 აშშ დოლარის, 15 000 ევროსა და 12 500 ლარის სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით.

მოპასუხის პოზიცია:

7. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მეორე მოპასუხეს სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს 35 650 აშშ დოლარი, 15 000 ევრო და 12 500 ლარი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ, რაც მესამე მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

10. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულებებისა და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენების ასლების წარდგენით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი დაძლია - დაადასტურა მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედებით მიყენებული ზიანის კონკრეტული ოდენობა, მოპასუხეებს კი მათი მტკიცების ფარგლებში, სასამართლოსთვის არ წარუდგენიათ მტკიცებულება, რაც ხსენებულ მტკიცებულებებში მითითებულ გარემოებებს გააქარწყლდებდა, რისი გათვალისწინებითაც აპელანტის სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია.

11. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განაჩენის თანახმად, მართალია, მესამე მოპასუხე საფინანო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ ის იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი, შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მას კომპანიაში არ ჰქონდა დაკავებული რაიმე თანამდებობა, არ წარმოადგენს იმის საფუძველს, რომ საქმე განხილულ იქნეს სხვა სამართლებრივი საფუძვლით და არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 992-ე მუხლის გამოყენებით.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა საკასაციო საჩივარი წარადგინა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

13. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომლის თანახმად, განსახილველი საქმე დელიქტური სამართლით მოწესრიგებულ წრეს მიეკუთვნება, კანონშეუსაბამოა, ვინაიდან, საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ ოთხ კომპონენტს, რომელთაგან ერთ-ერთის არარსებობა დელიქტური სამართლით რეგულირებადი ნორმის გამოყენებას გამორიცხავს.

14. მოწინააღმდეგე მხარის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება არაა ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას დაადასტურებდა, რაც წარმოადგენს მოცემულ დავაში მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის გათვალისწინებით მოსარჩელის ვალდებულებას. აღნიშნული ხელშეკრულებით არ დგინდება მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა, რაც მნიშვნელოვანია ამ დავისთვის.

15. კასატორის მტკიცებით, არ არის დადგენილი მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და ზიანს შორის. კომპანია დღემდე არ არის ცნობილი დაზარალებულად და მას შესასრულებელი აქვს ვალდებულება კრედიტორების წინაშე. განაჩენის თანახმად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მესამე მოპასუხე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ თანხას, კომპანია გაკოტრებას მაინც ვერ გადაურჩებოდა. აშკარაა, რომ კომპანიის კრედიტორების მოთხოვნა უნდა დაეყრდნოს ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ნორმებს და ზიანის დაკისრება გამჭოლი პასუხისმგებლობით პირველ და მეორე მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ.

16. კასატორის განმარტებით, პროცენტის დაანგარიშება დელიქტური ურთიერთობის დროს მიუღებელია, ვინაიდან მხოლოდ სასესხო ურთიერთობებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, არ შეიძლება სესხზე დარიცხული პროცენტი დელიქტით მიყენებულ ზიანად ჩაითვალოს.

17. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მსესხებელი კომპანიის დირექტორი სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე და მესამე მოპასუხის სახელზე სესხი უკანონოდ გასცა. ამით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ აღიარა, რომ სრული პასუხისმგებლობა კრედიტორის მიმართ კომპანიის დირექტორს ეკისრება. მესამე მოპასუხეს კომპანიის საქმიანობის გაჩერების დროისათვის და მისი დაკავების მომენტისათვის შესასრულებელი ვალდებულება არ ჰქონდა, ვინაიდან კომპანიისგან აღებული სესხის შესრულების ვადა ჯერ დამდგარი არ იყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

18. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

19. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

20. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

21. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

22. პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

23. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

24. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხის აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

25. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით, განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი(ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 2018 წლის 20 ივნისის განჩინება; სუსგ №ას-1426-2018 , 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება).

26. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

27. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (სუსგ №ას-1322-2018, 2019 წლის 4 აპრილის განჩინება).

28. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით წარადგინა სარჩელი, რომელსაც დაურთო დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი, 2018 წლის 16 მაისის განაჩენი, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლს საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინება, რომლითაც მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

29. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით.

30. განაჩენის თანახმად, კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ, 2013-2016 წლებში კომპანიამ მოქალაქეებისგან ჯამურად ისესხა 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებელი კომპანიის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ), რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე, მესამე მოპასუხის წაქეზებითა და პირველი მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლის გარეშე გასცა სესხები, როგორც თავად მესამე მოპასუხის, ასევე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული წამგებიანი საწარმოების სასარგებლოდ. ჯამურად სესხების სახით მესამე მოპასუხეზე გამსესხებლების მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო გაიცა, ხოლო შპს ,,გ–ზე“ 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხა უკან არ დაბრუნებულა და მესამე მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა კომპანიამ მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულება ვეღარ შეასრულა და 2 343 მოქალაქეს (მათ შორის, მოსარჩელეს) დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი მიადგა.

31. აღსანიშნავია, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ №ას-1426-2018, 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება). „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი)“ (შდრ. სუსგ საქმე №ას-638-605-2014, 2016 წლის 22 აპრილის).

32. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 2019 წლის 4 აპრილის განჩინება).

33. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული გვაქვს სახეზე) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ–სამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის 1-ლი ნაწილი).

34. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ რაც შეეხება განსხვავებას დელიქტით მიყენებული ზიანის გამარტივებული და ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით განხილვას შორის, აღნიშნულთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ გამარტივებული წესით საქმის განხილვის დროს სახეზეა კანონიერ ძალაში არსებული განაჩენი, რომლითაც უტყუარად დასტურდება ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, შესაბამისად, სასამართლო აღარ იკვლევს აღნიშნულ საკითხებს და დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე დადასტურებულად მიიჩნევს მათ. სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა იმ შემთხვევაში, როდესაც განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვვის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ასეთ დროს ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსამარჩელემ უნდა წარადგინოს. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს კი, მხარეები სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით საფუძველი შეიქმნა დასკვნისათვის, რომ მოსარჩელემ კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნა, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

36. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, კასატორს არ წარუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება (შდრ. საქმე №ას-203-2020, 2020 წლის 24 დეკემბრის განჩინება).

37. საკასაციო პალატის მითითებით, განაჩენის თანახმად, მოსარჩელეს ზიანი მარტო მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის ქმედებების გამო არ მისდგომია, მითითებული ზიანის დადგომაში ბრალი მესამე მოპასუხესაც (კასატორსაც) მიუძღვის, რის გამოც განაჩენში მითითებულ სხვა პირებთან ერთად, კასატორიც ცნობილ იქნა დამნაშავედ, რისი გათვალისწინებითაც, მოცემულ დავაში ეს უკანასკნელი მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირია.

38. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლი ვერ გახდება კასატორის საკასაციო პრეტენზია, რომლის თანახმად, ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ დგინდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში წარდგენილი განაჩენი თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას და უსაფუძვლოს ხდის კასატორის პრეტენზიას, რომ მოცემული დავა დელიქტური სამართლით ნორმებით არ უნდა მოწესრიგდეს.

39. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ საქმეზე წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, რომელიც უდავოდ ადასტურებს მხარეთა (გამსესხებლებსა და მსესხებელ კომპანიას) შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის ფაქტს მიუთითებს იმ თანხების ოდენობაზე, რომელიც მოსარჩელემ გადასცა კომპანიას. თავის მხრივ კი, ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული.

40. რაც შეეხება კასატორის წინამდებარე განჩინების მე-16 პუნქტში მითითებულ პრეტენზიას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხეთათვის სესხზე დარიცხული პროცენტი არ წარმოადგენდა. წინამდებარე დავაში, მოსარჩელე სესხად გადაცემული ძირითადი თანხის დაკისრებას ითხოვდა, რაც დაეკისრა კიდეც მოპასუხეებს. ამდენად, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს საკასაციო საჩივრის აღნიშნულ პრეტენზიაზე.

41. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მიანიჭა, ამასთან, კასატორმა სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული გარემოებები, ხოლო საპირისპიროდ მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა სათანადო მტკიცებულებები, რომელიც ამყარებდა მის სასარჩელო მოთხოვნას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია.

42. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

43. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-112-2021, 2021 წლის 7 ივლისის განჩინება; №ას-47-2021, 2021 წლის 17 მაისის განჩინება; №ას-94-2021, 2021 წლის 6 ივლისის განჩინება; №ას-1461-2020, 2021 წლის 5 მარტის განჩინება).

44. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

46. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე