საქმე №ას-666-2021 9 ნოემბერი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - მ.ხ–ი, მ.ო–ი, გ.ჩ–ა (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ.ხ–მა (შემდგომ - პირველი მოსარჩელე, პირველი გამსესხებელი, პირველი დაზარალებული, პირველი მოწინააღმდეგე მხარე) სამი სხვადასხვა სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს ,,ს.კ.ს–ოს'' (შემდგომ - მსესხებელი, კომპანია) სულ 4000 აშშ დოლარი ასესხა. სამივე ხელშეკრულება კომპანიის მხრიდან პროცენტის გადახდის ვალდებულებას ითვალისწინებდა. მოსარჩელე სისხლის სამართლის საქმეზე ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

2. გ.ჩ–ასა (შემდგომ - მეორე მოსარჩელე, მეორე გამსესხებელი, მეორე დაზარალებული, მეორე მოწინააღმდეგე მხარე) და მსესხებელ კომპანიას შორის, 2015 წლის 23 ოქტომბერს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებებით, მეორე მოსარჩელემ კომპანიას 10 000 აშშ დოლარი და 7300 აშშ დოლარი 12 თვით ასესხა, წლიური პროცენტი კი - 36%-ით განისაზღვრა.

3. წინამდებარე განჩინების მეორე პუნქტში მითითებულ მხარეებს შორის, 2015 წლის 16 დეკემბერსაც გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, კომპანიამ ისესხა 13 500 აშშ დოლარი 12 თვით. წლიური პროცენტი 33%-ით განისაზღვრა. ხელშეკრულება გაფორმდა იმავე წლის 26 დეკემბერსაც, რომლითაც სესხი - 55 300 ლარი 12 თვით გაიცა, წლიური პროცენტი კი 34%-ით განისაზღვრა.

4. ზემოაღნიშნულმა მხარეებმა, 2016 წლის 27 ივნისსაც გააფორმეს სესხის ხელშეკრულებები, რომლის საფუძველზე მეორე მოსარჩელემ მსესხებელ კომპანიას 2000 ლარი და 4000 აშშ დოლარი 12 თვით ასესხა. ორივე სესხის ხელშეკრულებით პროცენტი წლიური 33%-ით განისაზღვრა.

5. წინამდებარე განჩინების მე-2-მე-4 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებები სესხის დაბრუნების ვადის გადაცილების შემთხვევაში მსესხებლისთვის საურავის გადახდის ვალდებულებასაც ითვალისწინებდა, რაც ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.01%-ს შეადგენდა. ამასთან, თანხების მსესხებლისთვის გადაცემა საწარმოს სალაროს შემოსავლის ორდერებით დადასტურებულია.

6. მ.ო–სა (შემდგომ - მესამე მოსარჩელე, მესამე გამსესხებელი, მესამე დაზარალებული, მესამე მოწინააღმდეგე მხარე) და გამსესხებელ კომპანიას შორის, 2015 წლის 28 ოქტომბერს გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება №7241, რომლის თანახმად, მესამე მოსარჩელემ კომპანიას 27 850 აშშ დოლარი, 12 თვით ასესხა. პროცენტი წლიური 33%-ით განისაზღვრა. თანხის მსესხებლისთვის გადაცემა დადასტურებულია საწარმოს სალაროს შემოსავლის №7990 ორდერით.

7. წინამდებარე განჩინების მეექვსე პუნქტში მითითებულ მხარეებს შორის, 2016 წლის 24 თებერვალაც დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მესამე მოსარჩელემ კომპანიას 5 000 აშშ დოლარი 4 თვით ასესხა. წლიური პროცენტი კი - 25%-ით განისაზღვრა. მხარეთა შორის, 2016 წლის 24 ივნისს, დაიდო სესხის ხელშეკრულების გაგრძელების შესახებ შეთანხმება, რომლითაც ზემოაღნიშნული სესხის ხელშეკრულება 4 თვით გაგრძელდა, ხელშეკრულების სხვა პირობები კი უცვლელად დარჩა. თანხის მსესხებლისთვის გადაცემა დადასტურებულია საწარმოს სალაროს შემოსავლის №10051 ორდერით.

8. მსესხებელმა კომპანიამ მესამე მოსარჩელეს 2015 წლის 28 ოქტომბრისა და 2016 წლის 24 თებერვლის სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი გადაუხადა, თუმცა ძირითადი სესხი გამსესხებლისთვის არ დაუბრუნებია.

9. კომპანიის ხელმძღვანელ პირთა მიერ დიდი ოდენობით თანხის გაფლანგვის ფაქტთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა. 2016 წლის 14 დეკემბრის დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილების თანახმად, მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ დაზარალებულებად.

10. თ. მ–ის (შემდგომ - პირველი მოპასუხე, კომპანიის დამფუძნებელი), თ.ლ––ძის (შემდგომ - მეორე მოპასუხე, კომპანიის დირექტორი) და მ.ფ–ძის (შემდგომ - მესამე მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი) მიერ მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომლითაც მოპასუხეები ცნობილ იქნენ დამნაშავედ. მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო 2348 პირს მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში.

სასარჩელო მოთხოვნა:

11. მოსარჩელეებმა სხვადასხვა დროს სარჩელები აღძრეს მოპასუხეთა წინააღმდეგ და მოითხოვეს ამ უკანასკნელთათვის პირველი მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 4000 აშშ დოლარის, მეორე მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 57 300 ლარისა და 34 800 აშშ დოლარის და მესამე მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 32850 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრება წინამდებარე განჩინების 1-10 პუნქტში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით.

მოპასუხის პოზიცია:

12. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა წერილობით წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მეორე მოპასუხეს შესაგებელი არცერთ სარჩელზე არ წარუდგენია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით, პირველი მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს 4000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლს 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მეორე მოსარჩელის სარჩელიც დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს 57 300 ლარისა და 34 800 აშშ დოლარის გადახდა მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ; დაკმაყოფილდა მესამე მოსარჩელის სარჩელიც და იმავე სასამართლოს 2019 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მოპასუხეებს მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანი - 32850 აშშ დოლარი სოლიდარულად დაეკისრათ.

14. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებები მესამე მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 10 თებერვლის განჩინებით, ზემოაღნიშნული სამი საქმე ერთ წარმოებად გაერთიანდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

17. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 309¹⁷ მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად საქმეში წარდგენილია განაჩენი, რომლითაც მოპასუხეები, მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182 მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით. აღნიშნული განაჩენით დადგენილია, რომ კომპანიის დირექტორმა, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის საქმიანობაზე, მესამე მოპასუხის წაქეზებითა და მეორე მოპასუხის დახმარებით, მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები უკანონოდ გასცა მესამე მოპასუხის სახელზე, რაც მან პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა და თანხა უკან არ დაუბრუნებია.

18. სასამართლოს განმარტებით, განაჩენის თანახმად, აპელანტი (მესამე მოპასუხე) იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი, რისი გათვალისწინებითაც, იგი სხვა მოპასუხეებთან ერთად მოსარჩელეთა მიმართ მიყენებული ზიანზე პასუხისმგებელი პირია.

19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეთა სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 992-ე და 998.1 მუხლები წარმოადგენს და არ არსებობს ,,მეწარმეთა შესახებ“ კანონის გამოყენების წინაპირობები.

20. სააპელაციო სასამართლომ მითითებით, მოსარჩელეებმა ზიანის მიყენებისა და მისი ოდენობის დასადასტურებლად სასამართლოს წარუდგინეს დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, სესხის ხელშეკრულებები და კომპანიის ანგარიშზე თანხის შეტანის დამადასტურებელი სალაროს შემოსავლის ორდერები, რითაც მათ მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედებით მიყენებული ზიანის კონკრეტული ოდენობა დაადასტურეს.

21. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობები არ არსებობდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა საკასაციო საჩივარი წარადგინა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

23. კასატორის განმარტებით, პირველ მოსარჩელეს არც განაჩენი და არც სესხის ხელშეკრულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია, თუმცა მისი სარჩელი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მაინც დააკმაყოფილეს.

24. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომლის თანახმად, განსახილველი საქმე დელიქტური სამართლით მოწესრიგებულ წრეს მიეკუთვნება, კანონშეუსაბამოა, ვინაიდან, საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ ოთხ კომპონენტს, რომელთაგან ერთ-ერთის არარსებობა დელიქტური სამართლით რეგულირებადი ნორმის გამოყენებას გამორიცხავს.

25. კასატორის მითითებით, მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ საქმეზე წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულებები არაა ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას დაადასტურებდა.

26. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, ისე რომ არ გამოიკვლია მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და ზიანს შორის.

27. კრედიტორებს სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობის არასწორი ნაბიჯების გამო დაუბრუნდათ თანხა, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა, ხოლო კასატორის მიერ კომპანიიდან სესხის აღება კომპანიის გაკოტრების მიზანი არ გამხდარა. განაჩენის თანახმად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მესამე მოპასუხე დააბრუნებდა ნასესხებ თანხას, კომპანია გაკოტრებას მაინც ვერ გადაურჩებოდა.

28. კასატორის განმარტებით, პროცენტის დაანგარიშება დელიქტური ურთიერთობის დროს მიუღებელია. სასამართლოს არ განუმარტავს სარგებლისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება რით უკავშირდება დელიქტით მიყენებულ ზიანს. პროცენტი მხოლოდ სასესხო ურთიერთობებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, არ შეიძლება, სესხზე დარიცხული პროცენტი დელიქტით მიყენებულ ზიანად ჩაითვალოს.

29. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მსესხებელი კომპანიის დირექტორი სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე და მესამე მოპასუხეზე სესხი უკანონოდ გასცა. ამით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ აღიარა, რომ სრული პასუხისმგებლობა კრედიტორის მიმართ კომპანიის დირექტორს ეკისრება. მესამე მოპასუხის კომპანიის საქმიანობის გაჩერების დროისათვის და მისი დაკავების მომენტისათვის შესასრულებელი ვალდებულება არ ჰქონდა, ვინაიდან კომპანიისგან აღებული სესხის შესრულების ვადა ჯერ დამდგარი არ იყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

30. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

31. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

33. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

34. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

35. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

36. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე მიიჩნევს, რომ მათი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხის აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

37. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით, განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი(ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 2018 წლის 20 ივნისის განჩინება; სუსგ №ას-1426-2018 , 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება).

38. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (სუსგ №ას-1322-2018, 2019 წლის 4 აპრილის განჩინება).

39. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით წარადგინეს სარჩელი, რომელსაც დაურთეს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი.

40. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით.

41. განაჩენის თანახმად, კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ, 2013-2016 წლებში კომპანიამ მოქალაქეებისგან ჯამურად ისესხა 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებელი კომპანიის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ), რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე, მესამე მოპასუხის წაქეზებითა და პირველი მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლის გარეშე გასცა სესხები, როგორც თავად მესამე მოპასუხის, ასევე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული წამგებიანი საწარმოების სასარგებლოდ. ჯამურად სესხების სახით მესამე მოპასუხეზე გამსესხებლების მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო გაიცა, ხოლო შპს ,,გ–ზე“ 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხა უკან არ დაბრუნებულა და მესამე მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა კომპანიამ მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულება ვეღარ შეასრულა და 2 343 მოქალაქეს (მათ შორის, მოსარჩელეებს) დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი მიადგა.

42. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ №ას-1426-2018, 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება). „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი)“ (შდრ. სუსგ საქმე №ას-638-605-2014, 2016 წლის 22 აპრილის).

43. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 2019 წლის 4 აპრილის განჩინება).

44. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული გვაქვს სახეზე) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ–სამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის 1-ლი ნაწილი).

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ რაც შეეხება განსხვავებას დელიქტით მიყენებული ზიანის გამარტივებული და ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით განხილვას შორის, აღნიშნულთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ გამარტივებული წესით საქმის განხილვის დროს სახეზეა კანონიერ ძალაში არსებული განაჩენი, რომლითაც უტყუარად დასტურდება ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, შესაბამისად, სასამართლო აღარ იკვლევს აღნიშნულ საკითხებს და დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე დადასტურებულად მიიჩნევს მათ. სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა იმ შემთხვევაში, როდესაც განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვვის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ასეთ დროს ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსამარჩელემ უნდა წარადგინოს. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს კი, მხარეები სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით საფუძველი შეიქმნა დასკვნისათვის, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნეს, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

47. მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, კასატორს არ წარუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება (შდრ. საქმე №ას-203-2020, 2020 წლის 24 დეკემბრის განჩინება).

48. საკასაციო პალატის მითითებით, განაჩენის თანახმად, მოსარჩელეებს ზიანი მარტო მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის ქმედებების გამო არ მისდგომიათ, მითითებული ზიანის დადგომაში ბრალი მესამე მოპასუხესაც (კასატორსაც) მიუძღვის, რის გამოც განაჩენში მითითებულ სხვა პირებთან ერთად, კასატორიც ცნობილ იქნა დამნაშავედ, რისი გათვალისწინებითაც, მოცემულ დავაში, ეს უკანასკნელი მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირია.

49. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2018 წლის 16 მაისის განაჩენის თანახმად, მართალია, მესამე მოპასუხეს (კასატორს) კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ ის იყო კომპანიის ფაქტობრვი მმართველი, რაც სასამართლოში ამ უკანასკნელმაც დაადასტურა.

50. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლი ვერ გახდება კასატორის საკასაციო პრეტენზია, რომლის თანახმად, ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ დგინდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში წარდგენილი განაჩენი თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას.

51. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ საქმეზე წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, რომელიც უდავოდ ადასტურებს მხარეთა (გამსესხებლებსა და მსესხებელ კომპანიას) შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის ფაქტს მიუთითებს იმ თანხების ოდენობაზე, რომელიც მოსარჩელეებმა გადასცეს კომპანიას. თავის მხრივ კი, ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული.

52. რაც შეეხება კასატორის წინამდებარე განჩინების მე-28 პუნქტში მითითებულ პრეტენზიას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხეთათვის სესხზე დარიცხული პროცენტი არ წარმოადგენდა. წინამდებარე დავაში, მოსარჩელეები სესხად გადაცემული თანხის დაკისრებას ითხოვდნენ, რაც დაეკისრა კიდეც მოპასუხეებს. ამდენად, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს საკასაციო საჩივრის აღნიშნულ პრეტენზიაზე.

53. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის წინამდებარე განჩინების 23-ე პუნქტში მითითებულ პრეტენზიასაც და განმარტავს, რომ პირველი მოსარჩელის სარჩელს ერთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი (იხ. ტ. 7, ს.ფ 105-229), რომლის 2.60 პუნქტის თანახმად დასტურდება სასამართლოს მიერ სხდომაზე გამოკვლეული სესხის ხელშეკრულებითა და სხვა წერილობითი მტკიცებულებებით, ერთი მხრივ, კომპანიის დირექტორსა და, მეორე მხრივ, გამსესხებლებს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზე მსესესხებელი კისრულობდა, ვალდებულებას ხელშეკრულებებით დადგენილი წესითა და ვადის დაცვით, გამსესხებლისათვის შესაბამისი სარგებლით დაებრუნებინა სესხი. ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის საფუძველზე, საქმეზე დაზარალებულად იქნა ცნობილი 2343 პირი. ამასთან, სასამართლო აღნიშნავს, რომ არცერთი ხელშეკრულება მეორე მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, რაც პირველი მოსარჩელის სახელშეკრულებო ურთიერთობას მსესხებელ კომპანიასთან ადასტურებს.

54. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელეები მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მათთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვენ, რისი გათვალისწინებითაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველი სწორად განსაზღვრა.

55. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაცია მისცა, ამასთან, კასატორმა სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული გარემოებები, ხოლო საპირისპიროდ მოსარჩელეებმა სასამართლოს წარუდგინეს სათანადო მტკიცებულებები, რომელიც ამყარებდა მათ სასარჩელო მოთხოვნას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია.

56. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

57. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-112-2021, 2021 წლის 7 ივლისის განჩინება; №ას-47-2021, 2021 წლის 17 მაისის განჩინება; №ას-94-2021, 2021 წლის 6 ივლისის განჩინება; №ას-1461-2020, 2021 წლის 5 მარტის განჩინება).

58. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

59. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

60. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე