საქმე №ას-1251-2019 28 თებერვალი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „ს.მ–ია“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.დ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ნ.დ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „დასაქმებული“) 2013 წლის ოქტომბრიდან 2016 წლამდე დასაქმებული იყო შპს „ს.მ–იის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „კომპანია“ ან „კასატორი“) დასავლეთის რეგიონალური ოფისის ტექნიკური ექსპლუატაციის ჯგუფის სპეციალისტის თანამდებობაზე, ხოლო 2016 წლის 30 დეკემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე უვადოდ გამწესდა კომპანიის დასავლეთის რეგიონის ექსპლუატაციის ცენტრის პროექტის მენეჯერის პოზიციაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 900 ლარით, საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით.

2. კომპანიის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის ზეპირი დავალების საფუძველზე, 2017 წლის 05 აპრილს კომპანიის შიდა აუდიტის სამსახურის მონიტორინგის ჯგუფის სპეციალისტების მიერ შემოწმდა დასავლეთის რეგიონში, კერძოდ, აბაშის რაიონის სოფელ ...... მდებარე ანჯელის მასივებში მოპასუხის კუთვნილი ტექნიკის გამოყენებით შესრულებული სამუშაოებისა და ამ ობიექტზე მიმაგრებული თანამშრომლების მიერ შრომითი დისციპლინის დაცვის მდგომარეობა.

3. მონიტორინგის ჯგუფის სპეციალისტების მიერ შედგენილი მოხსენებითი ბარათის მიხედვით, 2017 წლის 05 აპრილს ანჯელის მასივში მიმდინარე სარეაბილიტაციო სამუშაოების შემოწმება ჩატარდა დასავლეთის რეგიონის ექსპლუატაციის ცენტრის პროექტის მენეჯერის, მოსარჩელის მონაწილეობით. შემოწმებით დადგინდა, რომ მოპასუხის მანქანა-მექანიზმების განთავსების ადგილიდან დაახლოებით 100-150 მეტრის მოშორებით არსებობდა ტბორი, რომლის მიმდებარე ტერიტორიაზე ფიქსირდებოდა ტექნიკით შესრულებული მიწის ზედაპირული სამუშაოები. ტბორის მეპატრონემ აღნიშნა, რომ მისი თხოვნის შესაბამისად, მენეჯერის, მოსარჩელის მითითებით სამუშაოები შესრულდა მოპასუხის კუთვნილი ტექნიკით, კერძოდ, ექსკავატორით, ტბორიდან ამოიწმინდა ლექი და ზედაპირი გასწორდა ბულდოზერის საშუალებით. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით გამოიკითხნენ კომპანიის დასავლეთის რეგიონის ექსპლუატაციის ცენტრის უფროსი, პროექტის მენეჯერი (მოსარჩელე), დასავლეთის რეგიონის ექსპლუატაციისა და რეგიონალური ოფისის დირექტორი, ასევე, ტბორის მეპატრონე, რომელთა განმარტებითაც დადასტურდა ფიზიკური პირის სასარგებლოდ მოპასუხის კუთვნილი ტექნიკით სამუშაოს შესრულების ფაქტი.

4. ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, მონიტორინგის ჯგუფის სპეციალისტების მიერ კომპანიის გენერალურ დირექტორს მიეცა რეკომენდაცია მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე.

5. კომპანიის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის მიერ, 2017 წლის 12 აპრილს მიღებულ იქნა №კ-345 ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ. ბრძანების გამოცემის ფაქტობრივ საფუძვლად მიეთითა მონიტორინგის ჯგუფის სპეციალისტების მოხსენებითი ბარათი, ხოლო სამართლებრივ საფუძვლად - კომპანიის გენერალური დირექტორის 2015 წლის 25 მაისის №108 ბრძანებით დამტკიცებული კომპანიის შინაგანაწესის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, მე-12 მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები, კომპანიის წესდების მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტი, „ა.ბ–ას შვებულების შესახებ“ კომპანიის გენერალური დირექტორის 2017 წლის 10 აპრილის №კ-321 ბრძანება.

6. კომპანიის შინაგანაწესის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, კომპანიის თანამშრომელი ვალდებულია, მისთვის მინდობილი ქონება გამოიყენოს მხოლოდ სამსახურებრივი მიზნებისთვის; შინაგანაწესის მე-12 მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, დისციპლინურ გადაცდომას წარმოადგენს სამსახურებრივ მოვალეობათა შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება და დაწესებულებისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენება ან ასეთი ზიანის წარმოშობის საშიშროების ბრალეული შექმნა; შინაგანაწესის მე-13 მუხლის თანახმად, დისციპლინური პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ ზომას წარმოადგენს სამუშაოდან გათავისუფლება.

7. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა კომპანიის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის მიერ 2017 წლის 12 აპრილს გამოცემული №კ-345 ბრძანების ბათილად ცნობა; მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა 2016 წლის 30 დეკემბრის შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით და განაცდურის ანაზღაურება გათავისუფლების დღიდან, 2017 წლის 12 აპრილიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

8. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო.

9. სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2017 წლის 12 აპრილის ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ და მოსარჩელე აღდგენილ იქნა კომპანიის დასავლეთის რეგიონის ექსპლუატაციის ცენტრის პროექტის მენეჯერის ან ტოლფას თანამდებობაზე; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2017 წლის 12 აპრილიდან სამსახურში აღდგენამდე ყოველთვიურად ამ თანამდებობისთვის გათვალისწინებული თანამდებობრივი სარგოს ოდენობით.

10. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

11. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

12. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

13. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით დაადგინა, რომ კომპანიის გენერალური დირექტორის 2015 წლის 18 მაისის №101 ბრძანებით დამტკიცებული კომპანიის რეგიონული ოფისების, ექსპლუატაციის ცენტრებისა და სერვის-ცენტრების ფუნქცია-მოვალეობების თანახმად, კომპანიის რეგიონალური სამსახური წარმოადგენს კომპანიის სტრუქტურულ ერთეულს, რომლის ძირითადი საქმიანობაა კომპანიის რეგიონებში არსებული სერვისცენტრების საქმიანობის განხორციელების ზედამხედველობა და მათთან კოორდინაციაში, მათ სამოქმედო ტერიტორიაზე განთავსებულ სამელიორაციო სისტემებზე საექსპლუატაციო ღონისძიებების ორგანიზება/განხორციელება, ასევე, ცალკეულ შემთხვევაში სარეაბილიტაციო ღონისძიებების წარმართვა (1.1. პუნქტი); კომპანიის რეგიონალურ სერვის-ცენტრებთან და რეგიონალურ ოფისთან კოორდინაციაში, კომპანიის სამოქმედო ტერიტორიაზე განთავსებულ სამელიორაციო ინფრასტრუქტურაზე საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 31 დეკემბრის №409 დადგენილებით გათვალისწინებული საექსპლუატაციო ღონისძიებების (რემონტები) ორგანიზება და წარმართვა და საჭიროების შემთხვევაში, სარეაბილიტაციო ღონისძიებების ჩატარება (3.1. პუნქტი) (იხ. ტ. I, ს.ფ. 224-228);

14. ხარჯთაღრიცხვის გაანგარიშების თანახმად, აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...... ანჯელის დამშრობი მასივის რეაბილიტაციისთვის გაუთვალისწინებელი სამუშაოსათვის გათვალისწინებული იყო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 3%, რაც შეადგენდა 21 898,06 ლარს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 71);

15. კომპანიის შიდა აუდიტის სამსახურის მონიტორინგის ჯგუფის სპეციალისტების მიერ შედგენილი მოხსენებითი ბარათის მიხედვით, ისინი GPS სისტემის საშუალებით შეეცადნენ გადაემოწმებინათ რა მანქანა-მექანიზმების საშუალებით ხდებოდა ტბორის ამოწმენდა და მიმდებარე ტერიტორიის გასწორება, თუმცა იმ მიზეზით, რომ 2017 წლის მარტის თვეში აღნიშნული ტბორის მიმდებარე ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა პროექტით გათვალისწინებული სარეაბილიტაციო სამუშაოები წყლის დამშრობ არხებზე, ვერ დადგინდა კონკრეტულად რა დღეებში ხდებოდა ტბორის ამოწმენდა, ასევე, შეუძლებელი გახდა იმის დადგენა, თუ რა მანქანა-მექანიზმები იქნა გამოყენებული და რა რაოდენობის ზარალი მიადგა მოპასუხეს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 97-98).

16. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შრომითსამართლებრივ დავებში არსებული მტკიცების ტვირთის განაწილების თავისებურებიდან გამომდინარე, მოპასუხე/დამსაქმებელი იყო ვალდებული სათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა დასაქმებულის მხრიდან შინაგანაწესითა და წესდებით გათვალისწინებული დარღვევების არსებობა.

17. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ მოპასუხეს მისი კუთვნილი მძიმე ტექნიკა, რომლის მეშვეობითაც ახორციელებდა ანჯელის დამშრობი მასივის სარეაბილიტაციო სამუშაოებს, ტექნიკის უსაფრთხოდ შენახვის უზრუნველსაყოფად, უსასყიდლოდ, ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე, ტბორის მესაკუთრესთან შეთანხმებით, სარეაბილიტაციო სამუშაოების მიმდინარეობის მთელი პერიოდის განმავლობაში განთავსებული ჰქონდა ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე, რის შედეგადაც დაზიანდა მიწის ნაკვეთი.

18. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს ევალებოდა საექსპლუატაციო ღონისძიებების (რემონტები) ორგანიზება, წარმართვა და საჭიროების შემთხვევაში ჩატარება, ამასთან ვერ დადგინდა კონკრეტულად რა დღეებში ხდებოდა ტბორის ამოწმენდა, რა მანქანა-მექანიზმები იქნა გამოყენებული და რა რაოდენობის ზარალი მიადგა მას, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლიდან გამომდინარე, დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის სათანადოდ რეალიზება და ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა შრომითი ხელშეკრულებითა და შინაგანაწესით დადგენილ იმგვარ გადაცდომას, რაც შინაგანაწესის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრული ყველაზე მკაცრი დისციპლინური ზომის - სამუშაოდან გათავისუფლების გამოყენებას განაპირობებდა.

19. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტით, 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით, 44-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 411-ე მუხლით და, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულად მიიჩნია.

20. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

21. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

21.1. სასამართლომ ობიექტურად არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, სრულყოფილად არ გამოიკვლია დადგენილი ფაქტები, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი;

21.2. უდავო გარემოებას წარმოადგენს, რომ პროექტის მენეჯერი, მოსარჩელე კომპანიის კუთვნილი ტექნიკით ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული ტბორის გაწმენდას ახორციელებდა. კერძოდ, ექსკავატორით ტბორიდან ამოიწმინდა ლექი და ზედაპირი გასწორდა ბულდოზერის საშუალებით. მოპასუხე აღნიშნულ პროექტებს ახორციელებს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხებით, რომელზეც პროექტის დაწყებამდე დგება შესაბამისი ხართაღრიცხვა, სადაც მკაცრად არის განსაზღვრული თითოეული ხარჯის მიზნობრიობა და ოდენობა. პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოებისა და გაწერილი ხარჯის ზედმიწევნით შესრულების კონტროლი ევალება სწორედ პროექტის მენეჯერს. პროექტის მენეჯერს ნიშნავს დირექტორი, რათა მან უხელმძღვანელოს და თვალი ადევნოს პროექტის შესრულებას - ზუსტად იმ გარემოებების თავიდან ასაცილებლად, რაც შიდა აუდიტის თანამშრომლების მიერ გამოვლინდა სარეაბილიტაციო სამუშაოების შემოწმების შედეგად. სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა კომპანიის შინაგანაწესის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე, ასევე, მე-12 მუხლზე. ნათელია, რომ დასაქმებულმა არ შეასრულა კომპანიის შინაგანაწესი და თავისი სურვილის მიხედვით გამოიყენა კომპანიის კუთვნილი ტექნიკა, რითაც ზიანი მიაყენა კომპანიას. ამასთან, მისი ქცევა წარმოადგენდა სამსახურებრივი ვალდებულებისადმი უპასუხისმგებლო დამოკიდებულებას. მისი ქმედება ყო შეგნებულად განხორციელებული. მან იცოდა, რომ კომპანიის ხელმძღვანელობასთან აღნიშნული ვერ შეთანხმდებოდა, ვინაიდან შესაბამისი ხარჯები პროექტით უკვე გაწერილი იყო და ის არ ითვალისწინებდა ფიზიკური პირებისთვის მომსახურების გაწევას. შესაბამისად, მოსარჩელე შეგნებულად უშვებდა და ურიგდებოდა მძიმე შედეგის დადგომის შესაძლებლობას, რასაც ადასტურებს მისი ქცევის წინდაუხედაობა და სამსახურებრივი ვალდებულებისადმი უპასუხისმგებლო დამოკიდებულება. აღნიშნული კი იძლევა მისი ქმედების დისციპლინის უხეშ დარღვევად მიჩნევის წინაპირობას;

21.3. მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია მისი ვალდებულებები. მას, როგორც პროექტის მენეჯერს, მსგავსი ფაქტი სხვისი მხრიდან არ უნდა დაეშვა, თუმცა თვითონ დაარღვია კომპანიის შინაგანაწესი. ბუნდოვანია, რატომ არ თვლის სასამართლო დასაქმებულის ქმედებას ვალდებულების უხეშ დარღვევად. მსგავსი პრაქტიკა სავალალო შედეგის მომტანი იქნება დამსაქმებლისთვის, ვინაიდან სრულიად უკონტროლო გახდება სიტუაცია ნებისმიერი პროექტის განხორციელების დროს. ყველა დასაქმებულს შეეძლება სურვილისამებრ გამოიყენოს კომპანიის კუთვნილი ტექნიკა, საწვავი, მუშახელი. ამდენად, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატური, საჭირო და პროპორციული ქმედება იყო;

21.4. მელიორაცია წარმოადგენს საკმაოდ სპეციფიკურ დარგს. ყოველ წელს მთელი საქართველოს მასშტაბით კომპანია ახორციელებს სარეაბილიტაციო სამუშაოებს, რათა საქართველოს მოსახლეობას წყალი მიეწოდოს. მოსარჩელემ, რომელიც წლების განმავლობაში მუშაობდა კომპანიაში, ზუსტად იცოდა, რომ პროექტების მიმდინარეობის დროს ფიზიკური პირების მომსახურება კომპანიის ტექნიკითა და ხარჯით არანაირ ხარჯთაღრიცხვაში არ იყო გაწერილი და პროექტის ფარგლებში მსგავსი ქმედება არ შედიოდა;

21.5. მართალია, ვერ დადგინდა კომპანიაზე მიყენებული ზიანის ზუსტი ოდენობა კომპანიის შიდა აუდიტის სამსახურის მიერ, თუმცა სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა თავად მოსარჩელისა და ტბორის მესაკუთრის ახსნა-განმარტება, რომელიც ადასტურებს, რომ კომპანიის კუთვნილი ტექნიკა ამუშავეს რამდენიმე დღე, დღეში რამდენიმე საათი. ეს ფაქტი მოსარჩელის მხრიდან სადავო არ გამხდარა. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, თავად დასაქმებული იყო ვალდებული პროექტზე განხორციელებული ხარჯი აღეწერა და განესაზღვრა, თუმცა სად და რა ოდენობით დაიხარჯა კომპანიის რესურსი ბუნდოვანია. აქედან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ ვერ მოხდებოდა ზიანის ზუსტი ოდენობის გამოთვლა;

21.6. შეუსაბამოა სასამართლოს მიერ შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის განმარტება;

21.7. დასაქმებულის ქმედებით არამარტო კომპანიას მიადგა ზიანი, არამედ სახელმწიფო ბიუჯეტსაც. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, როდესაც ზიანის მიყენებას აქვს ადგილი, განაცდურის დაკისრება გაუმართლებელია.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

27. კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით პრეტენზია (შედავება) არ განუხორციელებია.

28. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების მართლზომიერება.

29. კასატორი დავობს, რომ სასამართლომ ობიექტურად არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები. მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია მისთვის დაკისრებული მოვალეობა და მისი სამსახურიდან გათავისუფლება დისციპლინური პასუხისმგებლობის საჭირო და პროპორციულ ზომას წარმოადგენდა.

30. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პროპორციულობის პრინციპის გამოყენებისას განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება (იხ. სუსგ საქმე №ას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი).

32. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ სამსახურიდან პირის გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

33. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

34. საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1056-996-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; №ას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

35. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელემ დაარღვია შრომითი ხელშეკრულებით/შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებები და იგი მართლზომიერად გათავისუფლდა სამსახურიდან, ეკისრებოდა მოპასუხეს/დამსაქმებელს.

36. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე კომპანიის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 12.04.2017წ. №კ-345 ბრძანებით გათავისუფლდა კომპანიის დასავლეთის რეგიონის ექსპლუატაციის ცენტრის პროექტის მენეჯერის თანამდებობიდან შინაგანაწესის დარღვევის საფუძვლით (დეტალურად იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5-6 პუნქტები). კერძოდ, კომპანიის მონიტორინგის ჯგუფის სპეციალისტების მოხსენებითი ბარათის თანახმად, პროექტის ფარგლებში კომპანიის მანქანა-მექანიზმების განთავსების ადგილიდან დაახლოებით 100-150 მეტრის მოშორებით, მოპასუხის კუთვნილი ტექნიკით, განხორციელდა ფიზიკური პირის სასარგებლოდ ტბორიდან ლექის ამოწმენდა და ბულდოზერის საშუალებით ზედაპირის გასწორება, რაც არ იყო გათვალისწინებული შესასრულებელი პროექტით. ეს ფაქტობრივი გარემოება მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, თუმცა მოპასუხემ სათანადოდ ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და ვერ დაადასტურა, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - სამსახურიდან გათავისუფლება იყო დარღვევის პროპორციული და მოსარჩელის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი ჰქონდა დაკარგული. მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც სადავო არ არის, რომ მოპასუხეს თავისი კუთვნილი მძიმე ტექნიკა, რომლის მეშვეობითაც ახორციელებდა სარეაბილიტაციო სამუშაოებს, ტექნიკის უსაფრთხოდ შენახვის უზრუნველსაყოფად, უსასყიდლოდ, სარეაბილიტაციო სამუშაოების მიმდინარეობის მთელი პერიოდის განმავლობაში განთავსებული ჰქონდა ტბორის მესაკუთრის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე, რის შედეგადაც დაზიანდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი. გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ, მართალია, შესასრულებელი პროექტი არ ითვალისწინებდა ფიზიკური პირების მომსახურებას, თუმცა პროექტის ხარჯთაღრიცხვის გაანგარიშების თანახმად, გეგმიური ხარჯების გარდა, ასევე, გათვალისწინებული იყო ხარჯი გაუთვალისწინებელი სამუშაოებისთვის - სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 3%-ის ოდენობით, რაც 21 898,06 ლარს შეადგენდა.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასათანადოდ შეფასებასთან დაკავშირებით და მართებულად მიიჩნევს სასამართლოს გადაწყვეტილებას მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ.

38. გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობა, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს ბრძანების გამოცემამდე არსებული შრომითი ურთიერთობის აღდგენას. კერძოდ, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის სამსახურში აღდგენასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების მიმართ კასატორს არსებითი შედავება არ წარუდგენია. მან მხოლოდ ზოგადად მიუთითა, რომ შეუსაბამოა სასამართლოს მიერ ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის განმარტება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს ამ ნაწილში სასამართლო გადაწყვეტილების მართებულობაზე.

39. რაც შეეხება განაცდურს, კასატორი დავობს, რომ ვინაიდან მოსარჩელის ქმედებით არა მარტო კომპანიას, არამედ სახელმწიფო ბიუჯეტსაც მიადგა ზიანი, გაუმართლებელი იყო მოპასუხისათვის განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება.

40. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 32-ე მუხლით [შრომის ანაზღაურება იძულებითი მოცდენის დროს] დასაქმებულისათვის მინიჭებული იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება დამოუკიდებელია დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებისაგან. მიუხედავად იმისა, დაეკისრება თუ არა დამსაქმებელს შრომის ანაზღაურება მისი ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროისათვის, იგი უფლებამოსილია დასაქმებულს მოსთხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხისათვის მიყენებული ზიანი, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენს.

41. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

42. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

43. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1135-2018, 31 მაისი, 2019 წელი; №ას-632-2019, 21 ივნისი, 2019 წელი; №ას-368-2019, 31 ივლისი, 2019 წელი; №ას-1483-2019, 19 დეკემბერი, 2019 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

45. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 8 000 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 6 740 ლარი და დარჩენილი 1260 ლარის 70% – 882 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ს.მ–იის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს შპს „ს.მ–იას“ (ს/კ: ......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 26 აგვისტოს №657 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 8 000 (რვა ათასი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 6 740 (ექვსი ათას შვიდას ორმოცი) ლარი და დარჩენილი 1260 (ათას ორას სამოცი) ლარის 70% – 882 (რვაას ოთხმოცდაორი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე