საქმე №ას-1577-2018 6 ივლისი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ნ–ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ.ქ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2016 წლის 4 ნოემბერს ნ.ნ–ასა (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) და კ.ქ–ს (შემდგომში - „მოპასუხე“) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება (შემდგომში - „ხელშეკრულება“, „ნასყიდობის ხელშეკრულება“ ან „სადავო ხელშეკრულება“) მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ.თბილისში, ......... №6, მე-3 სართული, ფართი 72.64 კვ.მ., ს/კ № ........

2. ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენს ინდ. მეწარმე მ.მ–ის მიერ 2016 წლის 31 ოქტომბერს შესრულებულ აზომვით ნახაზზე მითითებული 3.16 კვ.მ. ფართი; მხარეები შეთანხმდნენ, რომ აღნიშნული აზომვითი ნახაზის მიხედვით უძრავი ნივთი გაიმიჯნებოდა ორ ნაწილად, კერძოდ, 3.16 კვ.მ. ფართზე დარეგისტრირდებოდა მოპასუხის საკუთრების უფლება, ხოლო 69.48 კვ.მ. ფართზე - მოსარჩელის საკუთრების უფლება. ნასყიდობის საგნის საფასურად განისაზღვრა 3 500 აშშ დოლარი. ხელშეკრულება შედგენილ იქნა ქართულ და რუსულ ენებზე (ტ.I. ს.ფ. 31-37).

3. ხელშეკრულების საფუძველზე ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანი საჯარო რეესტრში მოპასუხის საკუთრებად დარეგისტრირდა. აღნიშნულის საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, ორი ერთეულის გაერთიანების შედეგად წარმოშობილი 84,36 კვ.მ. ფართი აღირიცხა მოპასუხის საკუთრებად (ტ.I. ს.ფ. 39-40).

4. 2016 წლის 23 დეკემბერს მოპასუხის წარმომადგენელმა კ.ქ–მა ნასყიდობის საფასური - 3500 აშშ დოლარი ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განათავსა (ტ.I. ს.ფ. 94-95).

5. მოსარჩელეს ეცნობა ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხის განთავსების შესახებ. მან თანხის მიღებაზე უარი განაცხადა.

6. 2016 წლის 18 ნოემბერს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავი ნივთის, მდებარე ქ. თბილისში, ......., სართული 3, ფართი - 3.16 კვ.მ., საკადასტრო კოდი: № ........ (შემდგომში - „სადავო უძრავი ნივთი“ ან „ლოჯია“), მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვა.

7. მოსარჩელის განმარტებით:

7.1. ნასყიდობის ხელშეკრულება იმ პირობით დაიდო, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს ლოჯიის მოპასუხისთვის მიყიდვის სანაცვლოდ უფრო დიდი ფართის დახურულ აივანს აუშენებდა. თუმცა, როგორც მოსარჩელემ გაარკვია, აივნის აშენება შეუძლებელია, ვინაიდან არ არსებობს და არც იარსებებს არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის ნებართვა;

7.2. შედეგად, მოპასუხემ საკუთრებაში მიიღო მოსარჩელის ლოჯია, ხოლო ლოჯიის მოსაზღვრედ მდებარე მოსარჩელის სამზარეულო ფანჯრის გარეშე დარჩა. 3-მეტრიანი ლოჯიის დაკარგვით მოსარჩელე კარგავს ფანჯარას ეზოში, საიდანაც ჰაერი შედის მოსარჩელის პატარა, 4-მეტრიან სამზარეულოსა და მთელ ბინაში;

7.3. მხარეთა შორის არ დადებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება კლასიკური გაგებით. ასეთი ტიპის გარიგება მოსარჩელის ნებას არ შეესაბამებოდა და დადებულია მისი მოტყუებისა და შეცდომაში შეყვანის შედეგად;

7.4. მოსარჩელეს არ სურს ლოჯიის დაკარგვა 3 500 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, რომელიც მოპასუხეს მისთვის არ გადაუხდია. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში არსებული ჩანაწერი „რომელიც მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი“ წარმოადგენს ტყუილს. აღნიშნულ თანხას ის არ მიიღებს, რადგან ასეთი გარიგების დადება არ შეესაბამებოდა მის რეალურ ნებას. იგი პირველი ჯგუფის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირია და უჰაეროდ და უფანჯროდ ცხოვრება მის სიცოცხლეს საფრთხეს შეუქმნის.

8. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

8.1. სადავო ფართი მოსარჩელის ბინის ნაწილია, რომელიც მოპასუხის ბინას ემიჯნება. არასწორია ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების პირობას ნასყიდობის საგნის სანაცვლოდ მოსარჩელისთვის დიდი ფართის დახურული აივნის აშენება წარმოადგენდა. დასახელებული პირობა ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის;

8.2. მხარეთა შორის ნასყიდობის ფასი და ხელშეკრულების სხვა პირობები წინასწარ იყო შეთანხმებული. გამყიდველის მიერ ხელშეკრულების შინაარსი სრულად იყო გააზრებული. ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით გარიგების მხარეები დაეთანხმნენ ხელშეკრულების პირობებს;

8.3. ლოჯიის ფანჯარა არ არის ერთადერთი ფანჯარა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ბინისთვის. ამავე დროს, მოსარჩელე ლოჯიის ფანჯრით არ სარგებლობს. ამასთან, ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით მას სრულად ჰქონდა გააზრებული, თუ რა ფართს გადასცემდა მოპასუხეს საკუთრებაში.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოსარჩელე აღიარებულ იქნა სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ.

10. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

13. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მხარეთა შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი.

14. სააპელაციო პალატის მითითებით, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა ის გარემოება, რომ მას სურდა სხვა გარიგება დაედო და არა - ის, რომელზედაც მან თანხმობა გამოთქვა. მოსარჩელე სარჩელში უთითებდა, რომ მოპასუხე მხარემ იგი დაითანხმა არა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე, არამედ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე იმ პირობით, რომ სამაგიეროდ დახურულ ლოჯიას აუშენებდა; რომ არა ასეთი პირობა, გარიგება მხარეებს შორის არ დაიდებოდა. ამდენად, გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად მოსარჩელე იმ გარემოებაზე უთითებდა, რომ გარიგების დადების სანაცვლოდ დახურული ლოჯიის აშენების შესახებ მოპასუხე მხარის დაპირების საფუძველზე შექმნილი მოლოდინის გარეშე, იგი მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით, სადავო ფართზე ნასყიდობის ხელშეკრულებას არ გააფორმებდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, რომლის თანახმად, მხარეები ინდ. მეწარმე მ.მ–ის (31.10.2016წ.) მიერ შესრულებულ აზომვით ნახაზზე მითითებული 3.16 კვ.მ. ფართის ნასყიდობაზე შეთანხმდნენ. ამავე გარიგების თანახმად, მხარეები აღნიშნული აზომვითი ნახაზის მიხედვით ფართის ორ ნაწილად გამიჯვნასა და 3.16 კვ.მ. ფართის მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხვაზე შეთანხმდნენ. სასამართლოს მითითებით, ზემოთ აღნიშნული პირობის გარდა, მხარეებს შორის გაფორმებული გარიგება დამატებით სხვა რაიმე პირობას არ შეიცავს. შესაბამისად, იმ მოცემულობაში, როდესაც გარიგება გაფორმებულია მხარეთათვის გასაგებ ენაზე (ქართულ და რუსულ ენებზე), მასში მითითებულია პირობა აზომვითი ნახაზის მიხედვით ფართის გამიჯვნასა და შემდგომ რეგისტრაციაზე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მსჯელობა, რომ გარიგების ფარგლებში მას უფრო დიდი ფართის დახურული ტიპის აივნის მიღების მოლოდინი ჰქონდა.

16. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 72-ე, 73-ე და 81.1. მუხლებით და განმარტა, რომ როგორც შეცდომით, ისე მოტყუებით დადებული გარიგებისას ნების ნაკლს მხარის არასწორი წარმოდგენა განაპირობებს დასადები გარიგების არსთან თუ შინაარსთან დაკავშირებით, ასევე, იმ გარემოებების არასწორი აღქმა, რაც გარიგების დადებას საფუძვლად დაედო, მაგრამ მათ შორის არსებობს არსებითი განსხვავება, კერძოდ, მართალია, მოტყუებით დადებული გარიგებებისას მხარე შეცდომის საფუძველზე შედის სამართალურთიერთობაში, მაგრამ ეს შეცდომა გამოწვეულია მეორე მხარის ქმედებით, ხოლო შეცდომით დადებული გარიგებისას, ხელშეკრულების კონტრაჰენტი კეთილსინდისიერია ნების ნაკლთან მიმართებით და მოდავე მხარის მცდარი წარმოდგენა მის მიერ გარკვეული მონაცემების დამალვით ან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებით არ არის განპირობებული. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სრულყოფილად უნდა ყოფილიყო გამოკვლეული გარიგების დადების წინაპირობები.

17. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელე მხარემ თავად დაადასტურა, რომ მას ბინის ნაწილის გაყიდვა არ დასჭირდებოდა იმ შემთხვევაში, თუ თავად შეძლებდა აივნისთვის საჭირო ნებართვების მოპოვებასა და მერიის შესაბამის სამსახურში ამ პირობების შეთანხმებას. ამდენად, მოსარჩელე მხარე იმთავითვე აცნობიერებდა, რომ უფრო დიდი ფართის აივნის მოსაწყობად სავალდებულო წინაპირობას შესაბამისი სამსახურებიდან ნებართვის მიღება წარმოადგენდა. შესაბამისად, მხარე საკუთარი ახსნა-განმარტებითვე გამორიცხავდა მოპასუხე მხარის მხრიდან მოტყუების ფაქტს, რამეთუ თავად ადასტურებდა, რომ გარიგების დადების ეტაპზე მისთვის ცნობილი იყო დიდი აივნის მოსაწყობად როგორც ნებართვის სავალდებულოობის, ისე - ამ ნებართვის არარსებობის შესახებ.

18. რაც შეეხება შეცდომას ნების გამოვლენაში, აღნიშნულთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ნების გამოვლენის ნიშნებში დაშვებული შეცდომის შემთხვევაში ნების გამომვლენი შეცდომას უშვებს ნების გარეგნულ ჩამოყალიბებაში. ასეთი შეცდომა სახეზეა მაშინ, როდესაც გამოვლენილი ნება არ შეიცავს იმ ნიშნებს და შინაარსს, რომელიც ნების გამომვლენს რეალურად სურდა, ანუ იგი არ შეესაბამება გამომვლენის რეალურ ნება-სურვილს. როგორც წესი, ეს ის შემთხვევაა, როდესაც ნების გამომვლენი (მექანიკურად) წერილობით ან ზეპირად უშვებს არსებით შეცდომას.

19. სააპელაციო პალატის მითითებით, სსკ-ის 73-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის სიტყვასიტყვითი განმარტებიდან გამომდინარეობს, რომ მისი საგანი არის შეცდომა გარიგების ტიპის არჩევაში (error in negotio). გარიგების ტიპის არჩევაში შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც დადებული გარიგება მთელი თავისი შინაარსით შესაძლებელია შეფასდეს სხვა სახის გარიგებად, ვიდრე ის გარიგება, რომელიც ერთ ან ორივე მხარეს სურდა. მაგალითად, მხარეები დებენ სასყიდლიან გარიგებას უსასყიდლოს ნაცვლად, ნასყიდობის ხელშეკრულებას სამისდღეშიო ხელშეკრულების ნაცვლად, თხოვებას ჩუქების ნაცვლად (http://www.gccc.ge, მუხლი-73).

20. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მითითების მიხედვით ის შეცდა არა გარიგების ტიპის არჩევაში, ანუ მაგალითად მას ნასყიდობის ნაცვლად სურდა სხვა გარიგების დადება, არამედ ის შეცდა გარიგების პირობაში, კერძოდ, მას ეგონა, რომ გარიგებას დებდა იმ პირობით, რომ უძრავი ნივთის (3.16 კვ.მ.) სანაცვლოდ ნივთის ღირებულებასთან ერთად დამატებით დიდი ფართის აივანსაც მიიღებდა. ვინაიდან მოსარჩელისთვის იმთავითვე ცნობილი იყო აივნის მიშენებისთვის საჭირო დოკუმენტების სავალდებულოობის შესახებ, რომელიც გარიგების მონაწილეებს არ გააჩნდათ, ამასთან, გარიგებიდან არ დგინდებოდა და მოპასუხე მხარე უარყოფდა, გარიგებაში მითითებული პირობის გარდა, დამატებით რაიმე პირობაზე შეთანხმების ფაქტს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მხოლოდ „მოლოდინი“ გარიგების საფუძველზე დიდი ფართის აივნის მიღების შესახებ არ აკმაყოფილებდა სსკ-ის 73-ე მუხლის დისპოზიციით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, რომლის არსებობაც შეცდომის საფუძველზე გარიგების ბათილად ცნობას იწვევს.

21. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

22. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

22.1. მოსარჩელემ მოპასუხეს სამზარეულოს სადავო 3.16 კვ.მ. ფართი მხოლოდ და მხოლოდ იმ პირობით მიჰყიდა, რომ მოპასუხე მას სამზარეულოს მოუწყობდა ღია აივანზე, სადაც იქნებოდა უკეთესი განიავების პირობები, ხოლო მოპასუხემ ფართი იყიდა არა გამოყენების, არამედ მხოლოდ იმ მიზნით, რომ მესამე პირებმა არ განახორციელონ შემდგომში მისი ნებართვის გარეშე მიშენება;

22.2. მოსარჩელემ ასეთი გადაწყვეტილება მიიღო საკუთარი ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობის გამო. იგი დაავადებულია მენიერის დაავადებით, რასაც თან ახლავს სმენაჩლუნგობა, ქრონიკული ჰიპერტენზია, ყურებში ხმაური, შეტევისას 8-9 საათი პირღებინება, გულისწასვლა, ოფლიანობა, სისუსტე იმ დონემდეც, რომ არ შესწევს უნარი გამოიძახოს სასწრაფო დახმარების ბრიგადა. ყოველივე ამის პროვოცირებას კი უჰაერობა ახდენს. სწორედ ამიტომ მოსარჩელისთვის მისაღები გახდა პირობა, რომ ლოჯიის გაყიდვის შემთხვევაში მიიღებდა იმავე ფართის უფრო განიავებულ და ნათელ სამზარეულოს;

22.3. მოსარჩელის ქმედება მისი უკიდურესად მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარეობს, ხოლო მოპასუხეს ფართი იმისათვის სჭირდება, რომ მომავალში შეზღუდოს სხვა პირთა მოქმედება შენობის ფასადზე მიშენების კუთხით, რომელსაც კანონი ისედაც ზღუდავს;

22.4. სასამართლოს მსჯელობის თანახმად, ნებისმიერი ხელმოწერილი ხელშეკრულება, რომლის შინაარსის წაკითხვაც მხარეებს შეუძლიათ, პოტენციურად კანონიერია და დავასაც აზრი ეკარგება. ხელშეკრულება სადავო სწორედ იმიტომ გახდა, რომ არ ითვალისწინებდა დათქმას დახურული აივნის მოწყობის შესახებ, რაც სასამართლომ, პირიქით, მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ გამოიყენა და ამით უხეშად დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი;

22.5. მოპასუხე შესყიდული ფართის ამოშენებას აპირებს და არც პირობას ასრულებს. შესაბამისად, მოსარჩელეს ის მცირე განათებაც მოესპობა, რომელიც მის სამზარეულოს ლოჯიაში გამავალი ფანჯრიდან აქვს და პრაქტიკულად დახურულ სივრცეში მოუწევს სადილის გამზადება, რაც მის ჯანმრთელობას უპირობოდ შეუქმნის საფრთხეს. სასამართლომ უგულებელყო ადამიანის ჯანმრთელობის პრიორიტეტული მნიშვნელობა სხვა დანარჩენ ფასეულობებთან შედარებით და მშრალად დადგენილი ფაქტების შეფასებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე მოსარჩელეს მოუსპო მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის არათუ გაუმჯობესების, არამედ - არსებულის შენარჩუნების შესაძლებლობა;

22.6. მოწმე ლ.ს–ის ჩვენებით დადასტურდა ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ შეთავაზებული ბინის რეკონსტრუქცია არათუ გააუმჯობესებს არსებული სამზარეულოს ინსოლაციას, არამედ გამოიწვევს მის დაბნელებას და ინსოლირების შესაძლებლობა გაუარესდება.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 მარტის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

24. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

25. საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანს წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველზე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობაზე უარის თქმის კანონიერება.

26. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, §187).

27. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი; №ას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017 წელი).

28. წინამდებარე საქმეზე სარჩელში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები ქმნის შეცდომით დადებული გარიგების შემადგენლობას. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობიდან გამომდინარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 976.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი [პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში], 979.1. მუხლი [უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით], 59.2. მუხლი [საცილო გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდან, თუკი იგი შეცილებული იქნება. შეცილება ხორციელდება ხელშეკრულების მეორე მხარის მიმართ] და 72-ე მუხლი [გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე].

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ნების გამოვლენის ფორმებს გარიგებებში უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა აქვთ, რადგან არსებობს გამოხატული ნების მიმართ კონტრაჰენტის ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი. ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნას მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება მის ნამდვილ ნებას შეესაბამება. ეს პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება ისეთ პირობებში გამოვლინდა, რომლებიც ნამდვილი ნებისადმი გამოვლენილი ნების შესაბამისობას გამორიცხავს. ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან (შედ. იხ. სუსგ №ას-620-592-2016, 6 მარტი, 2017 წელი).

30. სამართლებრივი უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, სამართლებრივი წესრიგი ვერ დაუშვებდა ვარაუდს, რომ ნამდვილი და გამოვლენილი ნება ერთმანეთს არ შეესაბამება. ეს საფრთხეს შეუქმნიდა ბაზრის სამართლებრივ სტაბილურობას. ამის დაშვება შესაძლებელია მხოლოდ იშვიათ გამონაკლის შემთხვევებში. თუმცა, ბუნებრივია, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეები ნებსით თუ უნებლიეთ უშვებენ შეცდომებს. ბაზრის უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, ყველა სახის შეცდომა ვერ წარმოშობს შეცილების საფუძველს (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, გვ. 410, 411), ამიტომ კანონი გარიგების საცილოდ გახდომის საფუძვლად მიიჩნევს მხოლოდ არსებით შეცდომას (იხ. ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 366).

31. შეცდომით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნისას სასამართლო, უპირველესად, ამოწმებს მოსარჩელის მიერ შეცილების კანონით დადგენილ ვადაში განხორციელების ფაქტს.

32. იურიდიულ დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების თანახმად, შეცილების უფლება არა მხოლოდ გარიგების გაუქმების უფლებაა, არამედ მისთვის ნამდვილობის მინიჭების უფლებაც. ამდენად, შეცილების უფლება მეტად ძლიერი საშუალებაა სამართლებრივ ურთიერთობაზე ზემოქმედებისათვის. ამიტომ ის არ შეიძლება იყოს შეუზღუდავი. წინააღმდეგ შემთხვევაში სამართლებრივი ურთიერთობების არასტაბილურობის საფრთხე ძალიან დიდი იქნებოდა. ამ საფრთხეს ითვალისწინებს კანონი და შეცილების უფლებას განსაზღვრულ ჩარჩოებში აქცევს (იხ. ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 397). უცილო (არარა) გარიგებების „ბათილობისაგან განსხვავებით, რაც კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ავტომატურად დგება და არ საჭიროებს შესაბამის შედეგზე მიმართულ არანაირ დამატებით მოქმედებას (მაგალითად, რაიმე ფორმით ბათილად გამოცხადებას), საცილო გარიგება „დადების მომენტიდან“ ბათილი იქნება მხოლოდ ნამდვილი შეცილების შემთხვევაში. შესაბამისად, დადების მომენტში საცილო გარიგება ნამდვილია, თუმცა არსებობს გარემოებანი, რომელთა გამოც ის შეიძლება შემდგომში გახდეს ბათილი. შეცილება ცვლის არსებულ სამართლებრივ მდგომარეობას, ვინაიდან იგი მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის გაქარწყლებაზე. ამდენად, შეცილება სამართლებრივი ურთიერთობის ბედის ცალმხრივად „განმსაზღვრელი“ ნების გამოვლენა თუ გარიგებაა“ (იხ. დავით კერესელიძე, „კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები“, ევროპული და შედარებითი სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, თბილისი, 2009 წელი, გვ. 269-270).

33. შეცილების კანონით დადგენილ ვადაში განხორციელება სასამართლოს მხრიდან სავალდებულო შემოწმებას დაქვემდებარებული საკითხია. იგი სამართლის თეორიაში ე.წ. სასამართლო შესაგებლის სახელით არის ცნობილი. შეცილების სამართლებრივი ბუნება კარგად ჩანს მისი ხანდაზმულობის სამართლებრივ ინსტიტუტთან შედარებისას. შეცილება და ხანდაზმულობა განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტებია, სხვადასხვა სამართლებრივი შედეგებით. ხანდაზმულობა სამართალში ფაქტის საკითხია და მასზე მითითება მოპასუხის ვალდებულებაა, განსხვავებით შეცილების ინსტიტუტისგან. საცილო გარიგებებში, შეცილების ვადა სარჩელის მატერიალური დაკმაყოფილება-არდაკმაყოფილების წინაპირობაა, რომლის შეცილების განხორციელება ვადაში მუხლის ნორმატიული შემადგენლობის კომპონენტია. არ აქვს მნიშვნელობა, მოპასუხე უთითებს თუ არა მოსარჩელის მიერ გამოყენებულ გარიგების შეცილების ვადაზე, მოსამართლემ თავად უნდა გამოარკვიოს, თუ როდის და რა მეთოდით გახადა საცილო მოსარჩელემ სადავო გარიგება. თუკი სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა შეცილების ვადა, იმისდა მიუხედავად, მოპასუხე უთითებს თუ არა ამ გარემოებაზე, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, განსხვავებით ხანდაზმულობის ინსტიტუტისგან, როცა ხანდაზმული სარჩელის დაკმაყოფილებაც არის შესაძლებელი, თუკი მოპასუხე არ უთითებს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ ფაქტებზე (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი; სუსგ №ას-548-511-2017, 31 ივლისი, 2017 წელი).

34. შეცდომით დადებული გარიგების შემთხვევაში, შეცილება უნდა მოხდეს შეცილების საფუძვლის შეტყობის მომენტიდან ერთი თვის ვადაში [სსკ-ის 79.1. მუხლი].

35. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2016 წლის 4 ნოემბერს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველი პუნქტი), ხოლო სარჩელი აღძრულია 2016 წლის 18 ნოემბერს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-6 პუნქტი, ტ. I, ს. ფ. 1), შეცილების ერთთვიან ვადაში. ამდენად, მოსარჩელის მიერ შეცილების ვადა დაცულია.

36. აღნიშნულის შემოწმების შემდეგ საკასაციო პალატა იმსჯელებს სადავო გარიგების ბათილობის საკითხზე.

37. სსკ-ის 72-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე.

38. შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა (იხ. Heinrichs, in Palandt BGB Komm. 66. Aufl., § 119 Rn. 7. მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის კომენტარში, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, გვ. 411). სხვაგვარად, შეცდომა არის პირის მცდარი წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე.

39. შეცდომით განხორციელებული ნების გამოვლენა არ არის ნამდვილი, ვინაიდან ამ გარეგნული გამოხატვის უკან არ დგას ნამდვილი ნება, ე.ი. ნება და მისი გამოვლენა არ ემთხვევა ერთმანეთს (იხ. Flume Werner, Allgemeiner Teil des Bürgerlichen Rechts, 3. Aufl. Bd. II, Rechtsgeschäft. Berlin, Springer. 1979. § 21, 2. მითითებულია: ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 366).

40. როდესაც ინდივიდი გამოხატავს თავისი რეალური ნებისაგან განსხვავებულ ნებას, აუცილებელია მისი ჭეშმარიტი ნების მხედველობაში მიღება. არაერთი ბათილობისა თუ საცილოობის საფუძველი სწორედ ნებისა და მისი გამოხატვის განსხვავებიდან გამომდინარეობს (იხ. დავით კერესელიძე, „კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები“, ევროპული და შედარებითი სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, თბილისი, 2009 წელი, გვ. 239).

41. შეცდომა უნდა იყოს ნების გამოვლენის განმსაზღვრელი ანუ უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი პირის „სუბიექტურ“ შეცდომასა და მისი ნების გამოვლენას შორის. ამასთან ეს შეცდომა „ობიექტურად“ არსებითი უნდა იყოს.

42. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს არსებითი შეცდომის სხვადასხვა სახეებს. სსკ-ის 73-ე მუხლის შესაბამისად, არსებით შეცდომად ითვლება, როცა: ა) პირს სურდა დაედო სხვა გარიგება და არა ის, რომელზედაც მან გამოთქვა თანხმობა; ბ) პირი ცდება იმ გარიგების შინაარსში, რომლის დადებაც მას სურდა; გ) არ არსებობს ის გარემოებები, რომელთაც მხარეები, კეთილსინდისიერების პრინციპებიდან გამომდინარე, განიხილავენ გარიგების საფუძვლად. გარდა აღნიშნულისა, არსებითად შეიძლება მიჩნეულ იქნას შეცდომა კონტრაჰენტის პიროვნებაში [მუხლი 74], უფლებაში [მუხლი 75] ან გარიგების მოტივში [მუხლი 76].

43. შეცდომის არსებითად მიჩნევისათვის აუცილებელია სხვადასხვა სუბიექტურ-ობიექტური კრიტერიუმების გათვალისწინება, მაგალითად, უნდა დადგინდეს, თუ „რა ზომებს მიიღებდა მსგავს ვითარებაში გონიერი ადამიანი, რომ სცოდნოდა საქმის ჭეშმარიტი მდგომარეობის შესახებ“ (იხ. ბ.ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2002, გვ. 224; ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 366, 367). შეცდომა არსებითია იმ შემთხვევაში, „თუკი პირი ასეთ სიტუაციაში საერთოდ არ დადებდა გარიგებას, ან დადებდა მას სრულიად განსხვავებული პირობებით“ (იხ. ბ. ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2002, გვ. 224). ზოგადი თვალსაზრისით, შეცდომა არსებითად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნას ასევე მაშინ, როდესაც ზოგადი საბაზრო შეხედულებითა და ნების გამომვლენის გადმოსახედიდან არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში დარჩენა მიუღებელია (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, გვ. 412).

44. წინამდებარე საქმეში წარდგენილი სარჩელის თანახმად, მოსარჩელის რეალური ნება იყო მისი საცხოვრებელი ბინის ფართის ნაწილის (ლოჯიის) იმ პირობით გასხვისება, რომ მოპასუხე მას სანაცვლოდ უფრო დიდი ფართის დახურულ აივანს აუშენებდა [სსკ-ის 319.1. მუხლის პირველი და მე-2 წინადადება: კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას].

45. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით, ზემოაღნიშნული პირობა მხარეებმა ხელშეკრულების დადებამდე ზეპირად შეათანხმეს და მოსარჩელისთვის, როგორც პირველი ჯგუფის ინვალიდისთვის, მას გარიგების დასადებად განმსაზღვრელი მნიშვნელობა ჰქონდა: მოსარჩელე დაავადებულია მენიერის დაავადებით, რომელსაც ახასიათებს ხშირი თავბრუსხვევები და გონების დაკარგვა. ამ მოვლენების ინტენსივობა ხშირდება დახურულ და ცუდად განიავებად სივრცეში. სადავო ლოჯია ემიჯნება მოსარჩელის ამჟამინდელ სამზარეულოს და მისი ფანჯარა არის სამზარეულოს ინსოლაციისა და განიავების ერთადერთი საშუალება. ვინაიდან ეს საშუალება არასაკმარისია, მოსარჩელის სურვილი იყო სამზარეულოს მოწყობა მისი ბინის საძინებელთან არსებული ღია აივნის ამოშენების გზით შექმნილ ფართში. მოპასუხეს რომ არ დაერწმუნებინა მოსარჩელე ლოჯიის გადაცემის სანაცვლოდ დახურული აივნის მოწყობაში, ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დაიდებოდა, რადგან მოსარჩელის სამზარეულო ვენტილაციის სისტემის გარეშეა. ამასთან, მოპასუხის საკუთრებაში ლოჯიის გადასვლის შედეგად სამზარეულოსთან დამაკავშირებელი ფანჯრის ამოშენებისა და მის ნაცვლად 35-სანტიმეტრიანი ფრამუგის მოწყობის პირობებში, მოსარჩელის მდგომარეობა ადრე არსებულზე მეტად უარესდება და მის სიცოცხლეს შესაძლოა საფრთხე დაემუქროს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 1-18, 166-167).

46. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და მოპასუხის მიერ სადავოდ არ გამხდარა, რომ მოსარჩელეს (რომელიც დაბადებულია 1946 წელს), მეუღლე 2016 წელს გარდაეცვალა და აღნიშნულის შემდეგ მარტო ცხოვრობს სადავო ბინაში (იხ. ტ. I., ს.ფ. 230-240).

47. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია (იხ. ტ. I, ს.ფ. 230-240) და საქმეში წარმოდგენილი 2017 წლის 24 ოქტომბერს გაცემული ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობით (სამედიცინო დოკუმენტაცია ფორმა NIV-100/ა) დასტურდება, რომ მოსარჩელე დაავადებულია არტერიული ჰიპერტენზიით, გიდ. გულის უკმარისობით, მენიერის დაავადებით, ნეიროსენსორული სმენაჩლუნგობით, საშვილოსნოს ექსტერპაცია დანამატებთან ერთად (საშვილოსნოს ადენოკარცინომა 2009), პოსტოპერაციული თეთრი ხაზის თიაქარი. მოკლე ანამნეზის მიხედვით, პაციენტს 1977 წელს დაუდგინდა მენიერის დაავადება. 1995 წლიდან არის პირველი ჯგუფის ინვალიდი. ამჟამად უჩივის ზოგად სისუსტეს, სმენის მკვეთრ დაქვეითებას, მუდმივი ხასიათის ხმაურს ყურებში, ხშირ თავბრუსხვევის შეტევებს, რომლის პროვოცირებას ახდენს უჰაერობა, მძაფრი სუნები, ნერვული გადაძაბვა. შეტევისას მკვეთრად ვარდება წნევა, 8-9 საათის განმავლობაში აღენიშნება ღებინება, ოფლიანობა, ძლიერი სისუსტის გამო არ შესწევს ძალა სასწრაფო ბრიგადის გამოძახების. რაც შეეხება მისი დაავადებიდან გამომდინარე სამკურნალო და შრომით რეკომენდაციებს, მითითებულია: მედიკამენტოზური მკურნალობა, არ არის რეკომენდირებული უჰაერო სივრცეში ყოფნა (იხ. ტ. I, ს.ფ. 168).

48. საქმის მასალებში არსებული ინდ. მეწარმე მ.მ–ის მიერ 2016 წლის 31 ოქტომბერს შესრულებული აზომვითი ნახაზით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 36), ასევე სხვა მტკიცებულებებით (ფოტოსურათებით, კონსტრუქციული დასკვნით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის №3543567 გადაწყვეტილებით, ნახაზით, შეთანხმებით (იხ. ტ. I, ს. ფ. 144-151)) დასტურდება, რომ ბინის რეკონსტრუქციის შედეგად გაუარესდება მოსარჩელის სამზარეულოს განიავების შესაძლებლობა და, ამასთან, ასეთი რეკონსტრუქცია გამოიწვევს მის დაბნელებას.

49. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები ადასტურებს მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაში მითითებულ გარემოებებს, რომლებსაც მნიშვნელობა აქვთ მოსარჩელის ნამდვილი ნების დასადგენად, ამიტომ საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოკვლეული ამ მტკიცებულებების შეუფასებლობა საპროცესო შეცდომას წარმოადგენდა.

50. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებითა და მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ნათელი ხდება, რომ ლოჯიის გასხვისება მოსარჩელის საცხოვრებელ პირობებს აუარესებს, რაც მისი მარტოხელობისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით, შესაძლოა მოსარჩელის სიცოცხლისათვის სახიფათო აღმოჩნდეს. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული ქცევა არ შეესაბამება ანალოგიურ გარემოებებში გონიერი ადამიანის ქცევის სტანდარტს. ამავდროულად ნათელია, რომ ღია აივნის ფართში სამზარეულოს მოწყობით მოსარჩელის მდგომარეობა არსებულთან შედარებით გაუმჯობესდებოდა - ის ცუდად განათებული და განიავებული სამზარეულოს ნაცვლად უფრო ნათელ და კარგად განიავებულ სამზარეულოს მიიღებდა, რაც შესაძლებელია ყოფილიყო სწორედ მისი ნამდვილი ნება. აღნიშნული ქმნის საკმარის საფუძველს იმ პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად, რომ მოსარჩელის რეალური ნება მართლაც იყო ლოჯიის გასხვისება ღია აივნის ფართში სამზარეულოს გადატანის გარეშე, ისე, როგორც ეს აისახა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში.

51. მოსარჩელის რეალური ნების კვლევის კონტექსტში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს, აგრეთვე, ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ იმ გარემოებას, რომ მიუხედავად ნასყიდობის ხელშეკრულებაში არსებული ჩანაწერისა ნასყიდობის ღირებულების გადახდის შესახებ, მოსარჩელეს სინამდვილეში ნასყიდობის საფასური არ მიუღია. დადგენილია, რომ ნასყიდობის საფასური მოპასუხემ სარჩელის აღძვრის შემდეგ ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განათავსა, ხოლო მის მიღებაზე მოსარჩელემ უარი განაცხადა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-4, მე-5 და მე-6 პუნქტები).

52. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იმ პრეზუმფციის გაქარწყლების შემდეგ, რომ მოსარჩელის რეალური ნება მართლაც იყო ნასყიდობის ტიპიური ხელშეკრულების დადება, მოპასუხის მხარეს ინაცვლებს იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ლოჯიის გასხვისება ისე, როგორც ეს აისახა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში, შეესაბამებოდა მხარეთა რეალურ ნებას.

53. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ნებისმიერი სამოქალაქო-სამართლებრივი დავის მართებულად გადაწყვეტის მიზნით, მნიშვნელოვანია შეფასდეს სარჩელისა და შესაგებლის არსებითობა, რაც გულისხმობს მითითებული პროცესუალური დოკუმენტების შეფასებას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე (იხ. სუსგ №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი).

54. პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით [სსსკ-ის 201.4. მუხლი].

55. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული (კვალიფიციური) შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუსგ №ას-201-2019, 8 მაისი, 2019 წელი).

56. საკასაციო პალატა შესაგებლის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილია ზოგადი და არა – კვალიფიციური შედავება სარჩელში მითითებული ფაქტების საწინააღმდეგოდ.

57. მოპასუხის შესაგებელი არსებითად ეფუძნება მხოლოდ იმას, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით გარიგების მხარეები დაეთანხმნენ ხელშეკრულების პირობებს - რაც არასაკმარისია ისეთ ვითარებაში, როდესაც სარჩელში მითითებული და მტკიცებულებებით დადასტურებული ფაქტები აქარწყლებს ვარაუდს, რომ მოსარჩელის მიერ გამოხატული ნება მის ნამდვილ ნებას შეესაბამებოდა.

58. ამასთან მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო დახურული აივნის მოსაწყობად არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის ნებართვის სავალდებულობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის ასეთი ნებართვის არარსებობის შესახებ. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ასეთი ცოდნა შეცდომას გამორიცხავს, რადგან მოსარჩელის ახსნა-განმარტების თანახმად, მას სწორედ მოპასუხისგან ჰქონდა ასეთი ნებართვის მისაღებად შესაბამისი მოქმედებების განხორციელების მოლოდინი. მისი განცხადებით, ბინის ნაწილის გაყიდვა არ დასჭირდებოდა იმ შემთხვევაში, თუ თავად შეძლებდა ღია აივნის ამოშენებისათვის საჭირო ნებართვების მოპოვებასა და მერიის შესაბამის სამსახურში სათანადო პირობების შეთანხმებას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-17 პუნქტი).

59. საკასაციო სასამართლო კვალიფიციურად არ მიიჩნევს, აგრეთვე, მოპასუხის მითითებას, რომ ლოჯიის გასხვისებით მოსარჩელის სამზარეულოს ინსოლაციისა და განიავების პირობები არ უარესდება, რადგან აღნიშნული მითითება არ ეფუძნება და, იმავდროულად, ეწინააღმდეგება კიდეც საქმეში მის მიერვე წარდგენილ სხვა მტკიცებულებებს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 144-150, 157).

60. არსებით შეცდომად ითვლება, როცა პირს სურდა დაედო სხვა გარიგება და არა ის, რომელზედაც მან გამოთქვა თანხმობა [სსკ-ის 73-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი].

61. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს სურდა დაედო არა ნასყიდობის ხელშეკრულება მისი კლასიკური მნიშვნელობით [სსკ-ის 477.1. მუხლი: ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი], არამედ სსკ-ის 319-ე მუხლით განსაზღვრული ხელშეკრულების თავისუფლების ფარგლებში - შერეული ხელშეკრულება, რომელიც შეიცავდა როგორც ნასყიდობის, ისე ნარდობის ხელშეკრულების ელემენტებს. მხოლოდ ასეთი ხელშეკრულების დადება წარმოადგენდა მოსარჩელის მიზანს.

62. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ დაშვებული შეცდომა არსებითია, ხოლო დადებული ხელშეკრულება აღნიშნული შეცდომის შედეგია. ეს კი საკასაციო სასამართლოს აძლევს დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ სადავო ხელშეკრულება სსკ-ის 72-ე მუხლისა და 73-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად ბათილ გარიგებას წარმოადგენს, რაც სსკ-ის 976.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 979.1. მუხლის თანახმად, იწვევს მოსარჩელის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენას.

63. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და, შესაბამისად, არსებობს მისი გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი [გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული].

64. საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები [სსსკ-ის 411-ე მუხლი]. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

65. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს. ბათილად უნდა იქნას ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოსარჩელე აღიარებულ უნდა იქნას სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ.

66. სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოსარჩელე განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 280 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა (დავის საგნის ფასია 3500 აშშ დოლარი (სსსკ-ის 41.1. მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ცნობის შესახებ სარჩელის შემთხვევაში დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულებით). შესაბამისად, მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისთვის უნდა გადაეხადა 105 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (3%), ხოლო საკასაციო სასამართლოში - 175 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (5%). ჯამში, სახელმწიფო ბიუჯეტში მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა 280 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი).

67. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2016 წლის 4 ნოემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება; შენობის შიდა აზომვითი ნახაზი; უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება (თარგმანი რუსულიდან); ფოტო მონტაჟი ახლო ხედიდან; ფოტო მონტაჟი შორი ხედიდან; კონსტრუქციული დასკვნა; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის №3543567 გადაწყვეტილება; ნახაზი №3; შეთანხმება; 2016 წლის 2 ნოემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; 2017 წლის 12 დეკემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; 2016 წლის 28 დეკემბრის წერილი; 2017 წლის 24 ოქტომბრის ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; 2009 წლის 12 მარტის ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; 2014 წლის 24 ივლისის დასკვნა; 2017 წლის 3 აგვისტოს დასკვნა; 2013 წლის 22 ივლისის კლინიკურ-დიაგნოსტიკური გამოკვლევის შედეგები; 2018 წლის 8 ნოემბრის გამოკვლევის შედეგები; საპენსიო მოწმობა; საგაზეთო სტატიის ასლები; 2020 წლის 4 თებერვლის ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; აუდიოგრამა), მთლიანობაში „39“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 186-216; 224-227; 231-234).

68. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილდა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება უნდა დარჩეს ძალაში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. ნ.ნ–ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ნ.ნ–ას სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნას ცნობილი ნ.ნ–ასა და კ.ქ–ს შორის 2016 წლის 4 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;

5. ნ.ნ–ა ცნობილ იქნას უძრავი ნივთის, რომლის რეკვიზიტებია - ქ. თბილისი, ......, სართული 3, ფართი - 3.16 კვ.მ., საკადასტრო კოდი: № ......, მესაკუთრედ;

6. კ.ქ–ს (პ/ნ: .....) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროს 280 (ორას ოთხმოცი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

7. ნ.ნ–ას დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2016 წლის 4 ნოემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება; შენობის შიდა აზომვითი ნახაზი; უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება (თარგმანი რუსულიდან); ფოტო მონტაჟი ახლო ხედიდან; ფოტო მონტაჟი შორი ხედიდან; კონსტრუქციული დასკვნა; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის №3543567 გადაწყვეტილება; ნახაზი №3; შეთანხმება; 2016 წლის 2 ნოემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; 2017 წლის 12 დეკემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; 2016 წლის 28 დეკემბრის წერილი; 2017 წლის 24 ოქტომბრის ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; 2009 წლის 12 მარტის ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; 2014 წლის 24 ივლისის დასკვნა; 2017 წლის 3 აგვისტოს დასკვნა; 2013 წლის 22 ივლისის კლინიკურ-დიაგნოსტიკური გამოკვლევის შედეგები; 2018 წლის 8 ნოემბრის გამოკვლევის შედეგები; საპენსიო მოწმობა; საგაზეთო სტატიის ასლები; 2020 წლის 4 თებერვლის ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ; აუდიოგრამა), მთლიანობაში „39“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 186-216; 224-227; 231-234);

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება დარჩეს ძალაში;

9. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე