თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - შპს „ფ–ა“
შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი (მოსარჩელე) - ლ.ნ–ი
დავის საგანი - სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 ივლისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
აღწერილობითი ნაწილი:ლ.ნ–მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - შპს „ფ–ას“ მიმართ, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ფ–ას“ 2020 წლის 16 მაისის #Formula00-013 ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ნაწილში; მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ, შპს „ფ–ას“ დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 15000 ლარის გადახდა.
ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, მოსარჩელემ მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 ივლისის განჩინებით შპს „ფ–ას“ სააპელაციო საჩივარი და ლ.ნ–ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა: უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, მოსარჩელემ მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორი შპს „ფ–ა“ აღნიშნავს, რომ სასამართლომ ვერ დაასაბუთა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის არამართლზომიერება, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც „გასაკიცხ“ ქმედებად მიიჩნია კოლეგის მიმართ შეურაცხმყოფელი განცხადებების გაჟღერება. აქვე, კასატორი მიუთითებს, რომ აზრს მოკლებული და მხოლოდ ფორმალობა იქნებოდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ ნაკლებად მკაცრი სახდელის, მაგალითად გაფრთხილების გამოყენება.
კასატორი ლ.ნ–ი არ ეთანხმება მოპასუხისთვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობას და განმარტავს, რომ აღნიშნული ოდენობა არ უნდა იქნეს მიჩნეული შელახული უფლების ადეკვატურ რესტიტუციად.
ლ.ნ–ის ასევე სადაოდ ხდის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 26 ოქტომბრისა და 2 ნოემბრის განჩინებების ძალაში დატოვებას, კერძოდ კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა დაეკითხა მოსარჩელის მიერ დასახელებული მოწმეები და საქმეზე მტკიცებულების სახით უნდა დაერთო ფარული ჩანაწერი (CD დისკი).
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ნოემბრისა და 27 დეკემბერის განჩინებებით შპს „ფ–ას“ და ლ.ნ–ის საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „ფ–ას“ და ლ.ნ–ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერება, ხოლო ბრძანების უკანონოდ მიჩნევის შემთხვევაში, განსაზღვრული კომპენსაციის ოდენობის მართებულობა.
საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის, (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს მოქმედი 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი) შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შრომისსამართლებრივი ვალდებულების დარღვევის „უხეშად“ მიჩნევისთვის შეფასებულ უნდა იქნას ჩადენილი დარღვევის ხასიათი, სიმძიმე, შედეგი, დასაქმებულის პიროვნება და შემთხვევის ინდივიდუალური თავისებურებები.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავის განხილვისას, აუცილებელია „Ultima Ratio“-ს („უკიდურესი საშუალება“) პრინციპის გათვალისწინება. „Ultima Ratio“-ს პრინციპის მიხედვით, დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტამდე გამოყენებულ უნდა იქნეს უფრო მსუბუქი ზომა, თუკი, ამის საშუალებას, ჩადენილი დარღვევიდან გამომდინარე, იძლევა მისი კანონიერი ინტერესი. ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა წარმოადგენს უკიდურეს დისციპლინურ ღონისძიებას, რომელიც შესაძლოა დამსაქმებელმა გამოიყენოს დასაქმებულის მიერ ვალდებულების „უხეში“ დარღვევის შემთხვევაში. აქედან გამომდინარე, აუცილებელია, რომ დამსაქმებელმა გაითვალისწინოს, არამართლზომიერი ქცევის ანდა ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, სხვა, უფრო ნაკლებად მკაცრი დისციპლინური ღონისძიების გამოყენების შესაძლებლობა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 დეკემბრის №ას-949-2021 განჩინება).
ამდენად, რომ შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. ამასთან, „თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც შრომისსამაართლებრივი ნორმების უპირატესად დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესით განმარტების გულისხმობს. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 იანვრის №ას-891-2015 განჩინება). დამატებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე მიუთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა განაპირობა დასაქმებულის მხრიდან, შრომითი ხელშეკრულების „უხეში“ დარღვევის ჩადენამ, დამსაქმებელს ეკისრება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ოქტომბრის №ას-379-2020 განჩინება).
განსახილველ შემთვევაში, მხარეთა შორის არსებული შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, შეწყდა 2020 წლის 16 მაისს. ლ.ნ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების მიზეზად დამსაქმებელს მითითებული აქვს 2020 წლის 15 მაისს და 16 მაისს ჩადენილი დისციპლინური გადაცდომები. პალატა 2020 წლის 15 მაისის შემთხვევასთან მიმართებით აღნიშნავს, რომ შპს „ფ–ამ“ ვერ დაადასტურა მოსარჩელის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების ანდა სხვა შინაარსის კანონდარღვევის ჩადენის ფაქტი. კერძოდ დადგენილია, რომ 2020 წლის 15 მაისს შპს „ფ–ას“ ეთერი არ ჩაშლილა, რაც მართალია მეტწილად განპირობებული იყო მოპასუხის მიერ წარმოებული მოლაპარაკებებით, თუმცა სამართლებრივად არსებითია, რომ მოსარჩილის მხრიდან, რაიმე ფორმით ზიანის მიყენების ფაქტს ადგილი არ ჰქონია.
რაც შეეხება 2020 წლის 16 მაისის ინციდენტს, დადასტურებულია, რომ ლ.ნ–ი გამოცხადდა სამსახურის ეზოში, არ შევიდა ტელევიზიის შენობაში და არ შეასრულა სამსახურებრივი მოვალეობები, შესაბამისად დაარღვია შრომის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. თუმცა, სასამართლო განხილვის მსვლელობისას დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო ისეთი სახის მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომელიც უტყუარად დაადასტურება დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ქმედების (დარღვევის) ინტენსივობასა და შედეგების გათვალისწინებით სამსახურიდან გაშვების აუცილებლობას. შესაბამისად, არსებულ პირობებში, სასამართლო ვერ შეაფასებს ჩადენილ ქმედებას შრომითი ხელშეკრულების „უხეშ" დარღვევად.
ზემოაღნიშნული არგუმენტაციის და საქმეში არსებული გარემოებების გათვალისწინებით, ვინაიდან, შპს „ფ–ას“ მხრიდან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა არაპროპორციული ღონისძიება იყო ლ.ნ–ის მიერ ჩადენილ დისციპლინურ დარღვევასთან მიმართებით და დამსაქმებელს შეეძლო გამოეყენებინა უფრო ნაკლები ინტენსივობის მქონე დისციპლინური სახდელი, შპს „ფ–ას“ 2020 წლის 16 მაისის #Formula00-013 ბრძანება არამართლზომიერია.
სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი) საფუძველზე, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.
ამდენად, თუ შეუძლებელია დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა, შეფასება უნდა მიეცეს კომპენსაციის დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის წინაპირობებს. სასამართლოს ენიჭება უფლებამოსილება, სამსახურში აღდგენის ალტერნატივის სახით მიიღოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე და ამგვარად მოახდინოს მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ივნისის №ას-632-2019 განჩინება).
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა. (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 ოქტომბრის №ას-1161-2018 გადაწყვეტილება).
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა გამართლებულად მიიჩნევს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრულ კომპენსაციის ოდენობას, რომელიც ადეკვატურად უზრუნველყოფს უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულების შეძლებისდაგვარ კომპენსირებას. საკასაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელის უფლებებში რესტიტუციის მიზნით მოპასუხეს კომპენსაციის სახით მართებულად დაეკისრა 6 თვის ხელფასის ოდენობით კომპენსაცია, რაც შეადგენს 15 000 ლარს.
რაც შეეხება, ლ.ნ–ის პრეტენზიას თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 26 ოქტომბრისა და 2 ნოემბრის განჩინებების ძალაში დატოვებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები თათბირის არსებობის შესახებ, რაც უნდა დაედასტურებინათ მოწმეებს, არ გამხდარა სადავო თავად მოპასუხის მხრიდად. შპს „ფ–ა“ ასევე სადავოდ არ ხდის მოსარჩელის მიერ პროტესტის გამოხატვას მესამე პირთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გამო. ამდენად, ის გარემოებები, რის დასადასტურებლადაც ითხოვდა მხარე მოწმეთა დაკითხვას, სადავო არ არის და ვერ განაპირობებდა სხვაგვარ სამართლებრივ შედეგებს. ფარული ჩანაწერის საქმეზე მტკიცებულების სახით დართვაზე კი, პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, კანონის დარღვევით მოპოვებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არა აქვთ. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო გარემოების დასადგენად ფარული ჩანაწერი, როგორც კანონის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულება, არ შეიძლება იქნას გამოყენებული და ამდენად, მოსარჩელეს მართებულად ეთქვა უარი საქმეზე მის დართვაზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეტა პალატის 2015 წლის 4 მაისის №ას-1155-1101-2014 განჩინება).
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. ამდენად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, შპს „ფ–ას“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, ხოლო, ლ.ნ–ი სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „ფ–ას“ და ლ.ნ–ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 ივლისის განჩინება;
3. შპს „ფ–ას“ (ს/კ .....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 750 ლარის (საგადახდო დავალება №1630323722, გადახდის თარიღი 30.08.2021წ. და საგადახდო დავალება №1636456194, გადახდის თარიღი 09.11.2021წ.) 70% - 525 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
