საქმე №ას-1479-2019 21 იანვარი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს ,,ს.კ.უ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 06 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტმა (შემდგომში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „ს.კ.უ–ის“ უფლებამონაცვლე სს „ს.კ.უ–ის“ (შემდგომში: მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 10,589 ლარისა და 09 თეთრის, ხოლო პირგასამტეხლოს სახით 13290 ლარისა და 45 თეთრის ანაზღაურება.

2. მოსარჩელის განმარტებით, მოსარჩელის ბალანსზე მყოფი ავტომობილი დაზღვეული იყო მოპასუხის მიერ. აღნიშნულ ავტომობილს მართავდა მოსარჩელის მიერ უფლებამოსილი მძღოლი - დ.ძ–ძე, რომელსაც ღამის საათებში მოძრაობისას მოუხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა, რის შედეგადაც ავტომანქანა გადავიდა სხვა პირის ეზოში და მიიღო გარკვეული დაზიანება. მძღოლი ცნობილი იქნა სამართალდამრღვევად მანევრირების წესების დარვევისათვის, რომელსაც მოჰყვა სატრანსპორტო საშულების და სხვა ქონების დაზიანება. მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხეს დროულად მიეწოდა ყველა საჭირო ინფორმაცია და დოკუმენტი ზიანის ასანაზღაურებლად, იგი მაინც უარს აცხადებს ზიანის ანაზღაურებაზე. მიყენებული ზიანი შეადგენს 10,589 ლარსა და 09 თეთრს, რასაც უნდა დაემატოს ანაზღაურების დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლო.

3. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველ შედავებაში სადავო გახადა სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის საკითხი, იმ საფუძვლით, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა დადგა მძღლის უხეში გაუფრთხილებლობით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 829-ე მუხლი), კერძოდ, ავტომანქანის მძღოლი თავადვე განმარტავდა, რომ იგი საჭის მართვისას მოულოდნელად გაითიშა (მას ჩასთვლიმა) და ამგვარად მოახდინა შეჯახება.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 10589.09 ლარის ოდენობით, ხოლო პირგასამტეხლო 1423.17 ლარის ოდენობით.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 06 აგვისტოს განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის დადებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე 2015 წლის 30 იანვარს მოსარჩელის მიერ გაიცა სადაზღვევო პოლისი N1295536, რომლის თანახმადაც, დაზღვეული იქნა მოპასუხის ბალანსზე რიცხული 74 ერთეული ავტომანქანა, მათ შორის, „ტოიოტა ჰაილუქსი’’ (სახელმწიფო ნომრით - ....).

8. დაზღვევის ხელშეკრულების 15.1. მუხლით ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის მხარეებმა გაითვალისწინეს პირგასამტეხლო და მისი საპროცენტო განაკვეთი განისაზღვრა შეუსრულებელი ვალდებულების ღირებულების 0.5%-ით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

9. 2015 წლის 16 ნოემბერს დაახლოებით 00:55 სთ-დან - 01:30 სთ-მდე დ.ძ–ძე დაზღვეული ავტომობილით მოძრაობდა ქალაქ ქუთაისში, ........ ქუჩაზე, მოწამეთას ეკლესიის მიმართულებით, რა დროსაც, ვერ უზრუნველყო ავტომანქანის უსაფრთხო მართვა და ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად შეეჯახა ........ ქუჩის N182-ში მდებარე სახლის ეზოს ჭიშკარს. ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მძღოლმა იმოქმედა გაუფრთხილებლად, მოძრაობდა მის სავალ ზოლში, დასაშვები სიჩქარით, ფხიზელ მდგომარეობაში, მოძრაობისას ჩაძინების გამო გააკეთა არასწორი მანევრი, რამაც გამოიწვია ავტოავარია.

10. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადგილი ჰქონდა მძღოლის ჩაძინებას, რადგან წამიერი გათიშვის სხვა რაიმე ლოგიკური ფაქტობრივი საფუძველი საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან არ ჩანს (საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის სქემა; ქვითარი N787097; საპატრულო პოლიციისათვის მიცემული ახსნა-განმარტებები; მოწმეთა ჩვენება).

11. დადგენილია, რომ მძღოლი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125.10-ე მუხლით გათვალისწინებული მანევრირების წესების დარღვევისათვის ცნობილია ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად.

12. მხარეთა შორის სადავო არ არის ზიანის არსებობის ფაქტი, ზიანის გამომწვევი სუბიექტი, გადაცდომა და არამართლზომიერ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის კავშირი. მხარეთა შორის სადავოა მხოლოდ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მძღოლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების უხეშ გაუფრთხილებლობად კვალიფიკაცია; ასევე, მხარეთა შორის დადებული მომსახურების სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების და დაზღვევის პირობების სამართლებრივი შეფასების საკითხი. ამ თვალსაზრისით კი, სწორად უნდა შეფასდეს მძღოლის ქმედება, კერძოდ, მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა თუ არა უხეშ გაუფრთხილებლობას, თუ ვლინდება მარტივი გაუფრთხილებლობისათვის დამახასიათებელი ნიშნები. იმ შემთხვევაში, თუ დადასტურდება უხეში გაუფრთხილებლობა, ეს გამორიცხავს მზღვეველის პასუხისმგებლობას (სსკ-ის 829-ე მუხლი).

13. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული არ იყო მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობით.

14. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, გარკვეული გარემოების (სადაზღვევო შემთხვევის) დადგომისას, ამ პირთა მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით (სადაზღვევო პრემიებით) ფორმირებული ფულადი ფონდებისა და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა წყაროების ხარჯზე. კანონსაწინააღმდეგო ინტერესების დაზღვევა დაუშვებელია. სსკ-ის 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით. კანონმდებლობით ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრულია, რომ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული შემთხვევის დაზღვევა არ ხდება და მზღვეველი დამდგარ ზიანს არ აანაზღაურებს. ამასთან, არ შეიძლება ყოველი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა სადაზღვევო თვალსაზრისით უხეშ გაუფრთხილებლობად ჩაითვალოს, რადგან ყოველი სამართალდამრღვევი განსხვავებული ხარისხის ბრალის მატარებელია. დამზღვევი და მზღვეველი ითვალისწინებდნენ აღნიშნულ გარემოებას და სწორედ ამ მიზნით ხდება, რომ ხელშეკრულების 16.4.3 პუნქტის თანახმად გამონაკლისების ჩამონათვალში, რომელიც არ შეიძლება იქნეს ანაზღაურებული მიმწოდებლის მიერ, არის მხოლოდ რამდენიმე შემთხვევა: თუ უფლებამოსილი მძღოლი მართავდა ავტოტრანსპორტს ალკოჰოლური, ნარკოტიკული ან ფსიქოტროპიული ნივთიერებების სიმთვრალის მდგომარეობაში.

15. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დამზღვევის პასუხისმგებლობის ფარგლების სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან განხორციელებული განმარტება ეწინააღმდეგება დაზღვევის, როგორც სამართლებრივ, ისე ეკონომიკურ არსს, რადგანაც ასეთი მიდგომა შესაძლებლობას იძლევა, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, დამზღვევის ნებისმიერი მოქმედება უხეშ გაუფრთხილებლობად შეფასდეს და მზღვეველმა არ აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. სადაზღვევო რისკის რეალიზაცია მზღვეველის ვალდებულების წარმოშობის აუცილებელი წინაპირობაა. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა. სადაზღვევო პრემია წარმოადგენს მზღვეველის მიერ გაწეული „რისკის ტარების“ ღირებულებას. თავისთავად, რისკი შეიძლება იყოს წინასწარ განჭვრეტადი, მაგრამ მისი რეალიზაციის (სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის) ალბათობა უნდა იყოს განუჭვრეტელი და თავისუფალი მხარეთა გავლენისაგან. რისკი რომ სადაზღვევოდ ჩაითვალოს (დაზღვევადი რისკი), ის გარკვეულ კრიტერიუმებს უნდა აკმაყოფილებდეს. სადაზღვევო რისკი, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში, მხედველობაში ჰქონდათ ხელშეკრულების მხარეებს, სააპელაციო პალატის აზრით, მოიცავდა მომხდარ შემთხვევას. თუ ყოველ ადმინისტრაციულ ან სხვაგვარ გადაცდომას უხეშ გაუფრთხილებლობად მივიჩნევთ მზღვეველის მიერ გაწეული სადაზღვევო რისკი მინიმუმამდე იქნება დაყვანილი და დაზღვევაც კარგავს კანონით განსაზღვრულ მიზანს.

16. ავტოტრანსპორტის ექსპლუატაციისას გამოვლენილი უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის გამიჯვნის თაობაზე სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა დადგენილ სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით გამორიცხვის მეთოდით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა“ (იხ საქმე Nას-1306-1226-2015).

17. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილი იქნა, რომ შემთხვევის ადგილზე გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობის გამო, გამოიკვეთა მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა, რომელსაც შედეგად მოჰყვა მოძრაობის საწინააღმდეგო ზოლში გადასვლა, აღნიშნული საფუძვლით გამოირიცხება მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიის ვალდებულება თანხის ანაზღაურებაზე (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-943-901-2013; № 943-901-2013; № ას-1319-1257-2014; № ას-1306-1226-2015; №ას- 92-88-2016). სხვა საქმეზე (ას-1306-1226-2015) განიმარტა, რომ პასუხისმგებლობის ფარგლები, (უფრო მკაცრი ან მსუბუქი პასუხისმგებლობა), შეიძლება გარიგებით ან კანონით დაწესდეს. ამ შემთხვევაში, მხარეებს ხელშეკრულებით არ დაუკონკრეტებიათ ეს ფარგლები, ანუ არ გაუმიჯნავთ ერთმანეთისაგან უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის შემთხვევები. შესაბამისად, სსკ-ს 829-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, მზღვეველის პასუხისმგებლობა მხოლოდ მარტივი გაუფრთხილებლობით დამდგარი ზიანისათვის დგება. გამორიცხვის მეთოდით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა, ქარაფშუტულად, სათანადო გათვლების გარეშე, დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანმხვედრი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე, სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არ დათმობა, ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე, ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს მძღოლის ბრალეულობის მარტივ ან უხეშ გაუფრთხილებლობად დაკვალიფიცირება განეკუთვნება შეფასებით კატეგორიას და იგი უნდა განისაზღვროს საგზაო მოძრაობის უშუალო მონაწილის კონკრეტული მოქმედების დადგენითა და ამგვარი მოქმედებით დამდგარი შედეგის მიმართ მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით. მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება N30 ამომწურავად განსაზღვრავს 16.4 პუნქტით იმ საგამონაკლისო შემთხვევებს, რომლებიც შეიძლება არ იქნას ანაზღაურებული მიმწოდებლის მიერ. ამ მუხლის არც ერთი პუნქტი არ ადგენს სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული დისპოზიციისაგან განსხვავებულ წესრიგს და ხელშეკრულებით დამზღვევის ბრალეულობის საკითხი სსკ-ის 829-ე მუხლის შესაბამისად არის მოწესრიგებული, რომლის თანახმადაც დამზღვევის ბრალეულობის შემთხვევაში ანაზღაურებას არ ექვემდებარება, მხოლოდ განზრახვა ან უხეში გაუფრთხილებლობა. სწორედ ასეთი მოქმედებები განიხილება სადავო ხელშეკრულებითაც „მეტისმეტ დაუდევრობად და აუცილებელ ყურადღების არ გამოჩენად უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით“; კანონმდებლისა და მხარეთა მიერ შეთანხმებული არსებითი პირობების შესაბამისად, მხარეებმა გაუფრთხილებლობა, რომელიც არ ექცევა უხეში გაუფრთხილებლობის დეფინიციაში დაუქვემდებარეს ანაზღაურებას.

20. დაზღვევის ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რისკი, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში, თავის თავზე აიღო სადაზღვევო კომპანიამ საკმაოდ ფართოა. ამ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ უხეში გაუფრთხილებლობა, აუცილებელი ყურადღებიანობის მაღალი ხარისხი, განხილულია როგორც მძღოლის სუბიექტური დამოკიდებულებით და მისი მოქმედებით აშკარა უყურადღებობის გამოხატვა ელემენტარული მოთხოვნების მიმართ. ასეთი ხარისხის უყურადღებობად კი, ვერ შეფასდება მძღოლის ჩაძინება საჭესთან, რომელიც აუცილებელი ყურადღებიანობის დარღვევის ხარისხით ვერ შეედრება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შემთხვევებს. ზოგიერთ შემთხვევაში, მძღოლის საჭესთან ჩაძინება შესაძლოა არც კი იყოს დამოკიდებული მძღოლის ნებაზე. მით უმეტეს, მოპასუხე ვერ უთითებს, რაიმე გარემოებაზე ან შესაბამის მტკიცებულებაზე, რომელიც წინ უძღოდა მომხდარ შემთხვევას და რომელიც მიგვითითებს, რომ მძღოლს ფაქტობრივი წინაპირობებიდან გამომდინარე უნდა შეეცნო ჩაძინების საფრთხე. არ ჩანს ისეთი გარემოებები, რომელიც მიუთითებს, რომ მძღოლმა აუცილებელი ყურადღებიანობა არ გამოიჩინა და ამას მოჰყვა მისი გათიშვა ან ჩაძინება.

21. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მარტივი გაუფრთხილებლობა არის იმგვარი წინდახედულების გამოუჩენლობა, რომელსაც უნდა იჩენდეს ფრთხილი ადამიანი ანალოგიური შემთხვევების დროს და ზოგიერთ შემთხვევაში ვერ ხდება მისი გათვალისწინება. სწორედ ასეთ შემთხვევას განეკუთვნება მოცემული სადაო შემთხვევა. ბრალის ცნებაში ამოსავალია სამოქალაქო ბრუნვისათვის ჩვეული ყურადღებიანობის მოთხოვნის დაცვა. სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. ამდენად, მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა; უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით. სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, როცა პირი სამოქალაქო ბრუნვის არამარტო მაღალ მოთხოვნებს, არამედ ელემენტარულ მოთხოვნებსაც უგულებელყოფს.

22. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება იმასთან დაკავშირებით, რომ მძღოლის ბრალეულობა გამოიხატა გაუფრთხილებლობაში, ხოლო ბრალეულობის საკითხის შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში მიიღო შემდეგი ფაქტები: (ი) დაზღვეულ ავტომობილს მართავდა უფლებამოსილი მძღოლი; (იი) ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას; (იიი) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლი იმყოფებოდა ფხიზელ მდგოარეობაში; (ივ) მძღოლი მოძრაობდა დასაშვები სიჩქარით საკუთარ ზოლში; (ვ) შემთხვევა მოხდა ღამით, უამინდობისას; (ვი) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლს არ აღენიშნებოდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება. ამ ფაქტების ერთობლიობა, საქმის მასალების გათვალისწინებით, იძლევა დამზღვევის მოქმედების მარტივ და არა უხეშ გაუფრთხილებლობად შეფასების საშუალებას. დ.ძ–ძის მიერ შსს საპატრულო პოლიციისათვის მიცემული ახსნა-განმარტების მიხედვით, მძღოლი მოძრაობდა ქ.ქუთაისში ........ ქუჩაზე, მოწამეთას მიმართულებით. დაახლოებით 01:00 საათზე, როდესაც მიუახლოვდა ........ ქუჩაზე მდებარე №182 სახლის მიმდებარე ტერიტორიას მოულოდნელად ჩაეძინა. მოხდა შეჯახება და ავტომობილი გადავარდა აღნიშნული სახლის ეზოში. შედეგად დაზიანდა აღნიშნული სახლის რკინის ჭიშკარი და ე.წ. ტალავერი (ტ. I, ს.ფ. 41). საქმეში წარმოდგენილი სქემით დგინდება, რომ დ.ძ–ძე მოძრაობდა მის სავალ ზოლში (ტ. І, ს.ფ. 40). საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა შემთხვევის დროს დ.ძ–ძის მხრიდან გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობა ან/და მისი ალკოჰოლური თრობის ქვეშ ყოფნა. შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსაზრებით, დამზღვევის პოზიცია მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე მითითებისა და ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე (სკ-ის 829-ე მუხლი) მოკლებულია საფუძველს.

23. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ მოხმობილი სასამართლო პრაქტიკა არარელევანტურია მოცემულ შემთხვევასთან, რამდენადაც ეხება განსხვავებულ შემთხვევებს განსხვავებული ფაქტობრივი გარემოებებით. მითითებულ საქმეებში ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზეა საუბარი, რომლებიც არსებითად განსხვავდება მოცემული საქმის გარემოებებისაგან. მაგალითად, №ას-1217-1146-2012 საქმეზე დადგინდა, რომ მომხდარ ფაქტზე მოსარჩელის (დამზღვევის) მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი. ამასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში, მხედველობაში იყო მისაღები, რომ მოსარჩელე მოძრაობდა სწორ, 6.5მ. სიგანის ცალმხრივი მიმართულების მქონე უდეფექტო გზაზე, მშრალ ამინდში, ყოველგვარი წინაღობისა და ხელისშემშლელი ფაქტორების გარეშე, რა დროსაც, შეეჯახა სამანქანე გზის გვერდით არსებულ ტროტუარზე მდგარ ხეს. ხოლო საქმეზე №ას-1319-1257-2014 დადგინდა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა განაპირობა მძღოლის გ.გ-ის მიერ მანევრირების წესების უგულვებელყოფამ, რომელთა დაცვის შემთხვევაში, მას შეეძლო საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება. საქმეში წარმოდგენილი ავტოტექნიკური და ავტოტრასოლოგიური ექსპერტიზის დასკვნით ასევე დასტურდებოდა, რომ ავტომობილი „შკოდა ოქტავია“ სახელმწიფო ნომრით … შეჯახებამდე მოძრაობდა გადაჭარბებული სიჩქარით. შესაბამისად, მითითებულ საქმეებში ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზეა საუბარი, რომლებიც არსებითად განსხვავდება მოცემული საქმის გარემოებებისაგან.

24. უარყოფილი იქნა აპელანტის პოზიცია ავტომანქანის აღდგენის ღირებულებასთან დაკავშირებითაც. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 16.2.2 პუნქტით ავტოტრანსპორტის დაზიანებისას ზიანის ოდენობა დაანგარიშდება, მზღვეველის ექსპერტის მიერ შედგენილი და/ან დაზღვეულის მიერ წარმოდგენილი კალკულაციის საფუძველზე. ექსპერტის ხარჯებს აანაზღაურებს ექსპერტიზის მომთხოვნი მხარე. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი უთითებს, რომ ავტომობილის აღდგენის ღირებულება შეადგენს 5691.75 ლარს. მოპასუხემ სს „ე.ს–ის’’ მიერ წარმოდგენილი კალკულაციის საპირწონედ თავის მხრივ წარმოადგინა შპს „პ.მ–ის’’ ინვოისი, რომლის შესაბამისადაც, ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა 10589.09 ლარის ნაცვლად შეადგენს 5691.75 ლარს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პალატა იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას, რომ უპირველესად, მოსარჩელე მხარის მიერ კალკულაცია შედგენილია 24.11.2015წ., ხოლო, მოპასუხემ კალკულაცია შეადგინა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომიდან 1 წლის გასვლის შემდგომ 17.11.2016წ. შემთხვევის მომენტიდან დიდი დროს გასვლა ბუნებრივია გავლენას ახდენს შეფასების ობიექტურობაზე. ამასთან, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ დაზღვეული ავტომობილი გამოშვებულია 2012 წელს, ხოლო სადაზღვევო შემთხვევა დადგა 16.11.2015წ. ხელშეკრულების 8.1.6 მუხლის შესაბამისად, მიმწოდებელი ვალდებულია შეადგინოს შეკეთების ღირებულების კალკულაცია, დაზიანების ხარისხიდან გამომდინარე, ხოლო 8.2.2. მუხლის საფუძველზე, შემსყიდველს უფლება აქვს უარი თქვას უხარისხო საქონლის მიღებაზე. ამასთან, ხელშეკრულების 16.4.12. მუხლის შესაბამისად, მზღვეველს შეუძლია უარი თქვას ისეთი შეკეთების ხარჯების ანაზღაურებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს ავტოსატრანსპორტო საშუალების მდგომარეობის გაუმჯობესებას, სადაზღვევო შემთხვევამდე მის მდგომარეობასთან შედარებით. მოცემულ შემთხვევაში, ფაქტი გაუმჯობესების თაობაზე ვერ დასტურდება. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გამო, სასამართლო ზიანის მოცულობის განსაზღვრისას დაეყრდნობა მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი სს „ე.ს–ის“ მიერ შედგენილ კალკულაციას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის პრეტენზია ავტომობილის ღირებულებასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებელია და ვერ იქნება გაზიარებული. თავად აპელანტის მიერ წარმოდგენილი კალკულაციით არ დგინდება, რა ხარისხის სათადარიგო ნაწილებით უნდა მოხდეს მანქანის აღდგენა, როდესაც ავტომობილის გამოშვებიდან მხოლოდ სამი წელია გასული. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დაზღვევა არის დაზღვეული ქონებრივი ინტერესის აღდგენის გარანტია. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ავტომანქანის აღდგენის ღირებულების ოდენობასთან დაკავშირებით სწორი დასკნა იქნა მიღებული. სსკ-ის 799-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების მიხედვით, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეული არ იყო დ.ძ–ძის უხეში გაუფრთხილებლობით, რის გამოც, მოპასუხეს ეკისრება დაზღვევის თანხის ანაზღაურების ვალდებულება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ასანაზღაურებელი თანხის მოცულობა მართებულად განისაზღვრა დაზღვეული ავტომანქანის შეკეთებისათვის საჭირო თანხების ჯამური ოდენობით - 10589.09 ლარის ოდენობით.

25. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მოსარჩელემ არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა მას მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით. ფაქტის შესახებ დროულად და სწორად ეცნობა მოპასუხეს, ხოლო, მისი შეფასება თავიდანვე დავას იწვევდა მხარეებისა და მასთან შემხებლობაში მყოფი სხვა პირების მხრიდან. სსკ-ის 814-ე მუხლის თანახმად, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის გაგებისთანავე დამზღვევი მოვალეა აცნობოს ამის შესახებ მზღვეველს. მზღვეველს არ შეუძლია დაეყრდნოს შეთანხმებას, რომლითაც იგი თავისუფლდება თავისი მოვალეობისაგან, თუ დამზღვევი არ შეასრულებს შეტყობინების მოვალეობას, მაგრამ ამით მზღვეველის ინტერესები არსებითად არ დაირღვევა. როგორც საქმის მასალებიდან ჩანს, მომხდარი შემთხვევის ფაქტთან დაკავშირებით ინფორმაცია დროულად მიეწოდა მზღვეველს და ამ თვალსაზრისით მზღვეველი ინტერესების არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

26. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად შეამცირა მხარის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო - გონივრულ ოდენობამდე და აპელანტს შემცირებული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება მართებულად დააკისრა. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 420-ე მუხლი იძლევა სახელშეკრულებო თავისუფლებაში ჩარევას შესაძლებლობას. თუმცა, ამგვარი ჩარევა გარკვეულ შეზღუდვებს ექვემდებარება. კერძოდ, სასამართლო უფლებამოსილია შეამციროს მხოლოდ „შეუსაბამოდ მაღალი“ პირგასამტეხლო, ანუ ფულადი თანხის ოდენობა, რაც შეეხება იმ გარემოებას, პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია თუ არა, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად წყდება. ამასთან, შეფასების მიზნებისათვის მხედველობაში მიიღება პირგასამტეხლოს აშკარა შეუსაბამობა ვალდებულების დარღვევის შედეგებთან, რაც შეიძლება გამომდინარეობდეს პირგასამტეხლოს განსაკუთრებით მაღალი პროცენტიდან, ზიანის უმნიშვნელო ოდენობიდან, ვალდებულების დარღვევის მოკლე ვადიდან და ა.შ. პირგასამტეხლოს „აშკარა შეუსაბამობის“ თაობაზე მტკიცებულებებს წარადგენს პირი, რომელიც მის შემცირებას ითხოვს. პირგასამტეხლოს შემცირებაზე სასამართლო მსჯელობს მხარის მოთხოვნის შესაბამისად, მხარისვე მიერ მითითებულ ფარგლებში და მხოლოდ ამგვარი წინაპირობის არსებობისას, პირგასამტეხლოს ოდენობის მართლზომიერება-არამართლზომიერებასთან დაკავშირებული ფაქტების შეფასების შემდეგ, შეუძლია გამოიყენოს სასამართლოს დისკრეცია, რაც შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირებას გულისხმობს.

27. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხისათვის ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას ვალდებულების 0.5%-ის ოდენობით, ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო 251 დღის ვადით.

28. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს ათვლა უნდა დაიწყოს 06.04.2017 წლიდან, მას შემდეგ რაც მზღვეველს მიეწოდა სრული ინფორმაცია და დოკუმენტები სადაზღვეო შემთხვევის შედეგად დამდარი ზიანის ანაზღაურების ხარისხის განსაზღვრისაათვის. შესაბამისად, პირგასამტეხლო გაანგარიშებული იქნა 182 დღეზე, ნაცვლად მოთხოვნილი 251 დღისა. ასევე, ნაცვლად მოთხოვნილი 0.5%-ისა პირგასამტეხლოს ოდენობა განისაზღვრა ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის 0.07%-ის ოდენობით.

29. სააპელაციო პალატამ მხედველობაში მიიღო ორ იურიდიულ პირს შორის ნების თავისუფალი ავტონომიის საფუძველზე დადებული ხელშეკრულება, შესრულების ღირებულება, ვალდებულების შეუსრულებლობა, ვალდებულების შეუსრულებლობის ვადა და მოცულობა, ასევე, გაითვალისწინა პირგასამტეხლოს ფუნქცია, მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შემცირებული პირგასამტეხლო გონივრულია და სრულად შეესაბამება განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის ხასიათს.

30. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

31. კასატორი აღნიშნავს, რომ მართალია სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ადგილი ჰქონდა ჩაძინებას, თუმცა, იმავდროულად, მიიჩნია რომ სხვა საქმეში მიღებული გადაწყვეტილებების საწინააღმდეგოდ ჩაძინება არ არის უხეში გაუფრთხილებლობა და იგი არის მარტივი გაუფრთხილებლობა. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს შემდეგ გარემოებებზე:

32. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმე დ. ძ–ემ და გ. ნ–მა მიუთითეს, რომ ისინი ახორციელებდნენ პატრულირებას. ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა ღამის 01.00 საათზე, ესეიგი სამუშაოს დაწყებიდან 16 საათის გასვლის შემდგომ. შესაბამისად, სასამართლოს მოწმეთა ჩვენების შეფასებით უნდა დაედგინა, რომ: 1. 24 საათიანი მორიგეობის ატანა არ შეუძლია ყველა ადამიანს, ჩეულებრივ ადამიანის დადგენილი სამუშაო ვადა და ნორმა არის 8 საათი, ხოლო ადამიანისთვის რომელიც შემთხვევის დროს იყო 53 წლის არ არის 24 საათიანი რეჟიმი ჩვეულებრივი რეჟიმი. 53 წლის თუნდაც სრულიად ჯანმრთელი ადამიანი, ისე ვერ გაუძლებს და აიტანს დაღლილობას და უძილობას როგორც 20-30 წლის. შესაბამისად, სასამართლოს მითითების საწინააღმდეგოდ დგინდება რომ 16 საათის შემდგომ ადამიანი იყო გადაღლილი და ეს არის სწორედ ის წინაპირობა რაზეც სასამართლომ მიუთითა, წინაპირობა არის გადაღლა, რამაც გამოიწვია ჩაძინება. როგორც მოწმე გ. ნ–მა განმარტა იგი ,,ვაიბერში" საუბრობდა (იგულისხმება მიმოწერა), არ საუბრობდა ხმამაღლა, ასე ვთქვათ არ აფხიზლებდა მის მეწყვილე დ.ძ–ძეს და მოდუნებამ და დაღლილობამ გამოიწვია ის რომ მას ჩაეძინა. გ. ნ–ის განმარტებით, როდესაც გზიდან გადავიდნენ და მიხვდა რომ ეხაჯებოდნენ, საჭე მან დაიჭირა, ისე შეეჯახნენ ჭიშკარს და შევარდნენ ეზოში ისე რომ დ. ძ–ემ მუხრუჭის ხმარება ვერ მოასწრო. 2. საპატრულო პოლიციისადმი დ.ძ–ის მიერ მიცემულ ახსნა-განმარტებაში მითითებულია: ,,როდესაც მივუახლოვდი ........ ქუჩაზე არსებულ N182 საცხოვრებელი სახლის წინამდებარე ტერიტორიას მოულოდნელად ჩამეძინა, რის შედეგადაც ვერ უზრუნველყავი ჩემი ავტომანქანის უსაფრთხოდ მართვა, მომიცურდა ავტომობილი, გადავედი აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის ეზოში. შედეგად დაზიანდა აღნიშნული სახლის რკინის ჭიშკარი და ე.წ. ,,ტალავერი". რაც შეეხება საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის სქემას, თუ მუხრუჭები ნახმარია სავალდებულოდ საპატრულო პოლიციის მიერ მუხრუჭების კვალი უნდა დაფიქსირდეს სქემაში და სპეციალური აღნიშვნით აღინიშნოს, ასეთი სქემაზე არ არის. შესაბამისად, მანქანა გაჩერებულია მუხრუჭების ხმარების გარეშე, რაც შეეხება მანძილს, ა/მანქანა გადასულია ცენტრალური გზიდან, შეჯახებულია რკინის ჭიშკარს და ფაქტიურად 10 მეტრის შემდეგ არის გაჩერებული, ხოლო გაჩერების ადგილიდან სახლამდე დარჩენილია სულ რაღაც 5 მეტრი. ეს არის მტკიცებულებები, რაც სასამართლომ მიუთითა გადაწყვეტილებაში, თუმცა, ჩათვალა რომ არც ჩაძინება, არც გზიდან გადასვლა და სხვისი ქონების დაზიანება, სხვის სახლში შევარდნა და საცხოვრებელ სახლთან 5 მეტრში გაჩერება არ არის უხეში გაუფრთხილებლობა. მაშინ როდესაც დ. ძ–ემ დააზიანა და უვარგისი გახდა როგორც მისი სამსახურებრივი მანქანა, ასევე დააზიანა სხვისი ქონება და სრულიად შესაძლებელი იყო დაზიანება მიეღოთ ადამიანებსაც (დღის საათებში რომ მომხდარიყო). კასატორის მოსაზრებით ამ მტკიცებულებების შეჯერების შედეგად უნდა ეთქვა სასამართლოს რომ სახეზეა უხეში გაუფრთხილებლობა.

33. რაც შეეხება სასამართლო პრაქტიკას, აპელანტის მიერ მოხმობილი სასამართლო პრაქტიკა სასამართლომ შეუსაბამოდ მიიჩნია. სასამართლომ მიუთითა საქმეები: Nას-1217-1146-2012, Nას-1319-1257-2014, თუმცა არ მიუთითებია მოპასუხე აპელანტის მიერ სხდომაზე გადაცემული ძალაში შესული გადაწყვეტილებები და საქმეები, რომლებიც ასევე მითითებულია სააპელაციო საჩივარშიც, კერძოდ, 2016 წლის 25 ნოემბრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება №2/11149-16 და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 18.05.2017წ. გადაწყვეტილება საქმეზე N2ბ/443-17. ეს საქმეები იდენტურია განსახილველი საქმისა და სასამართლო ვალდებული იყო ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებების საწინააღმდეგოდ დაესაბუთებინა, თუ განსახილველი ჩაძინება რითი განსხვავდება №2/11149-16 და N2ბ/443-17 საქმეების ჩაძინებისაგან.

34. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადაზღვევო ანაზღაურების მოთხოვნის უმთავრესი წინაპირობებია დამზღვევის მიმართ დამდგარი ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი სადაზღვევო შემთხვევასა და დამდგარ ზიანს შორის. სადაზღვევო დავებში ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობების დადგენისას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს სადაზღვევო შემთხვევასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებული მიზეზობრივი კავშირის დადგენა. ზოგადი პრინციპის თანახმად, მხედველობაში მიიღება პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი და მიზეზთა მიზეზების დაუსრულებელი ძიება უმართებულოდ მიიჩნევა. შესაბამისად, ჩაძინება ორივე შემთხვევაში ჩაძინებაა, მიუხედავად მისი გამომწვევი გარემოებებისა, კერძოდ გადაღლილობით მოხდება იგი უძლობით თუ სხვა.

35. კასატორი მიუთითებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 25 ნოემბრის (საქმე №2/11149-16) გადაწყვეტილებაზე, სადაც, სასამართლო განმარტავს, რომ განხრაზი ან უხეში გაუფრთხილებლობა შეფასებითი კატეგორიაა და მისი დადგენა უნდა მოხდეს საგზაო მოძრაობის მონაწილის – პირის, რომელიც უშუალოდ მონაწილეობს მოძრაობის პროცესში, კონკრეტული მოქმედებების დადგენით და აღნიშნული მოქმედებებით დამდგარი შედეგის მიმართ მისი დამოკიდებულებით. პირის რაიმე სახით არსებული უსაფრთხოების წესების უგულებელყოფა, რომელსაც ადილი აქვს მომეტებული საფრთხის შემცველი სატრანპორტო საშუალების მართვისას აღიქმება უხეშ გაუფრთხილებლობად, ვინაიდან საგზაო მოძრაობისას კანონით დადგენილი უსაფრთხო მანევრირება, თუ მოძრაობისას შესაბამისი წინდახედულობის გამოჩენა მძღოლის მხრიდან წარმოადგენს სამართლებრივ და ორგანიზაციულ-ტექნიკურ ღონისძიებათა კომპლექსს, რომელთა დაცვა მძღოლის ვალდებულებას წარმოადგენს და შესაბამისად, მისი დარღვევა შესაბამისი სანქციის გამომწვევი გარემოებაა. განსახილველ შემთხვევაში, ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეული იქნა „მძღოლის საჭესთან ჩაძინების გამო“ სასამართლო აღნიშნავს, რომ ძილის მოგვრა არ ხდება მომენტალურად და „ძილის პროცესი” სრულ დასრულებამდე გრძელდება დაახლოებით რამდენიმე წუთის განმავლობაში. სწორედ ამ დროს, მძღოლს უნდა გამოეჩინა გონივრული წინდახედულობა და გაეჩერებინა ავტომანქანა, რითაც თავიდან აიცილებდა ავტოსაგზაო შემთხვევას. მძღოლს ასეთ ვითარებაში გათვითცნობიერებული უნდა ჰქონოდა ისეთი რისკფაქტორები, რომლებიც გავლენას მოახდენდა მძღოლის მოქმედებაზე მაგალითად, დაღლილობა, უძილობა ა.შ. სასამართლო განმარტავს, რომ სწორედ მოქმედებათა ერთობლიობა მეტყველებს მოსარჩელე მხარის ბრალეულობაზე და თავის მხრივ, გამორიცხავს სადაზღვევო ანაზღაურების მიღების სამართლებრივ საფუძველს“. აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე N2ბ/443-17. წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ჩაძინების წინარე მდგომარეობით რულის მოგვრით მძღოლი არ გაფრთხილდა, არ დაიცვა კანონით გაწერილი წესები, არ გააჩერა მანქანა და შესაბამისად, თვითიმედოვნებით გაუმართლებელი რისკი გასწია რეალური საფრთხის შექმნით.

36. კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაშიც მძღოლმა არ გაითვალისწინა ,,საგზაო მოძრაობის შესახებ" საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-5 პუნქტი, უგულებელყო ისეთი ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენს მძღოლის მოქმედებაზე, მაგალითად დაღლილობა, უძილობა, ასევე უგულებელყო მე-20.2. მუხლის მოთხოვნები და თავისი მოქმედებით საფრთხე შეუქმნა ადამიანებს, ზიანი მიაყენა სახელმწიფოს, რადგან დააზიანა საჯარო სამსახურის ავტომანქანა და ზიანი მიაყენა კერძო ქონებას. ხოლო ამავე კანონის 25-ე მუხლის მე-10 პუნქტის ,,კ" ქვეპუნქტის თანახმად დაღლილობის მიუხედავად არ გააჩერა სატრანსპორტო საშუალება და არ დაისვენა, ასევე არ გამოიყენა შესაძლებლობა (დადასტურებულია რომ პატრულირებდა გ. ნ–თან ერთად) და არ დასვა მეწყვილე საჭესთან. ყველა ზემოაღნიშნული გარემოებების კომპლექსური ანალიზი ცხადყოფს, რომ სახეზეა უხეში გაუფრთხილებლობა, რაც არ წარმოშობს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

37. კასატორი სადავოდ ხდის ა/მანქანის აღდგენით ღირებულებასაც და აღნიშნავს, რომ დაზღვეული ავტომანქანა არ იმყოფებოდა საგარანტიო პერიოდში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელე წარმოადგენდა საგარანტიო ცნობას, ხოლო თუ ავტომანქანა არ დგას საგარანტიო მომსახურებაზე ავტონაწილების ფასებისა და სამუშაოების ფასების დათვლა უნდა განხორციელებულიყო არაავტორიზებული სერვის ცენტრების მიერ ბაზარზე არსებული ფასებით. ამასთან, თავად სასამართლომაც მიუთითა რომ გასულია 3 წელი. შპს ,,პ.მ–ის" შეფასებაში სწორედ ის ნაწილები და სამუშაოებია ჩამოთვლილი, რაც მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილ შეფასებაში, ყველა ნაწილი თავისი დასახელებით გადმოტანილია და ერთი ერთში ემთხვევა მოსარჩელის ინვოისს, რაც არ ემთხვევა არის ის, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილ შეფასებაში მითითებულია ორიგინალია თუ არაორიგინალი, ახალია თუ მეორადი და შესაბამისად, ფასებიც განსხვავებულია. კასატორის მოსაზრებით, რადგან ავტომანქანა არ იყო ცენტრის გარანტიაზე, მას არც ახალი ორიგინალი ნაწილები არ ეკუთვნოდა. შესაბამისად, რადგან მოსარჩელის შეფასებაში არ არის მითითებული ნაწილები ახალია თუ მეორადი უნდა ვიგულისხმოთ, რომ მითითებულია ახალი და შესაბამისად, ახლის ფასი, რაც არ გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან. ესე იგი დგინდება, რომ მზღვეველს მოუწევს არა რეალური ღირებულების გადახდა, არამედ მნიშვნელოვნად გაუმჯობესებული ფასებით ზარალის ანაზღაურება, რაც წინააღმდეგობაში მოდის სსკ-ის 826-ე მუხლთან.

38. ამასთან, კასატორი სადავოდ ხდის პირგასამტეხლოს დაკისრების მართლზომიერებასაც.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

40. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მოითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 06 აგვისტოს განჩინების გაუქმებას, რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის ზიანის - 10589.09 ლარის და პირგასამტეხლოს - 1423.17 ლარის დაკისრების შესახებ, იმ საფუძვლით, რომ ა/მანქანის მართვისას მძღოლის ჩაძინება უნდა შეფასებულიყო უხეშ გაუფრთხილებლობად (ბრალის ფორმა), რაც თავის მხრივ, სსკ-ის 829-ე მუხლის საფუძველზე გამორიცხავს სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების ვალდებულებას (დისპოზიცია: მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით).

42. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული საქმის განხილვისას მნიშვნელოვანია სწორად დადგინდეს ვალდებულების წარმომშობი გარემოებების არსებობა. რათა მზღვეველის მხრიდან გამოირიცხოს საგამონაკლისო დებულებებით უსაფუძვლო აპელირება.

43. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე წამოჭრილი დავის დროს მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის შემდეგნაირად ნაწილდება: დამზღვევმა უნდა ამტკიცოს სადაზღვევო შემთხვევასა და მიღებულ ზიანს შორის causa proxima-ს არსებობა. მეორე მხრივ, მზღვეველმა უნდა ამტკიცოს, რომ ზიანის გამომწვევი მიზეზი წარმოადგენს ხელშეკრულების გამონაკლისს, რის გამოც, მასზე ვერ გავრცელდება სადაზღვევო დაფარვა.

44. საკასაციო პალატამ არაერთხელ განმარტა სსკ-ის 829-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი, „უხეში გაუფრთხილებლობის“ დეფინიცია.

45. საქმეში Nას-1306-1226-2015, 01 ივლისი, 2016 წელი, სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მზღვეველის წინააღმდეგ აღძრულ სარჩელს, დაუპირისპირდა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, დამზღვევის მიერ სადაზღვევო შემთხვევის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვევისა და მაშასადამე, სსკ-ის 829-ე მუხლის საგამონაკლისო შემთხვევის არსებობის შესახებ. საბოლოოდ, მზღვეველისათვის დამზღვევის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება განაპირობა სსკ-ის 829-ე მუხლის სწორმა, სისტემურმა, ლოგიკურმა და თანმიმდევრულმა განმარტებამ. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, პასუხისმგებლობის ფარგლები (უფრო მკაცრი ან მსუბუქი პასუხისმგებლობა), შეიძლება გარიგებით ან კანონით დაწესდეს. დასახელებულ საქმეში, მხარეებს ხელშეკრულებით არ ჰქონდათ დაუზუსტებული ეს ფარგლები, მათ არ გაუმიჯნავთ ერთმანეთისაგან უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის შემთხვევები. შესაბამისად, სსკ-ი 829-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, მზღვეველის პასუხისმგებლობა მხოლოდ მარტივი გაუფრთხილებლობით მიღებული ზიანისათვის დგება. გამორიცხვის მეთოდით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა, დაუდევრად, სათანადო გათვლების გარეშე, დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანმხვედრი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არ დათმობა, ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ.

46. აღსანიშნავია სხვა საქმეებიც, სადაც საკასაციო პალატამ აგრეთვე მიმოიხილა სასამართლოს მიერ სხვა საქმეებზე დადგენილი პრაქტიკა, რომლებშიც დადგენილი იყო იმგვარი საგამონაკლისო შემთხვევების არსებობა, სადაც დამრღვევის მხრიდან იკვეთებოდა აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევა, რაც უპირობოდ გამორიცხავდა მზღვეველის პასუხისმგებლობას სსსკ-ის 829-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით. საქმეში Nას-745-713-2014, დადგენილი იყო, რომ ავტომანქანის მძღოლმა სატრანსპორტო საშუალება უკნიდან შეეჯახა ავტობუსს, რომელსაც მგზავრები გადაჰყავდა და გაჩერებული იყო მონიშნულ ადგილას. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეს ფაქტი იმაზე მიუთითებდა, რომ მძღოლმა საკმარისი დისტანცია არ დაიცვა, ასევე, სათანადო ყურადღებითა და სიფრთხილით არ ადევნებდა თვალყურს მგზავრების გადამყვან ავტობუსს. ანუ, ადგილი ჰქონდა აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას. საქმეში სუსგ N1217-1146-2012, დადგინდა, რომ მომხდარ ფაქტზე მოსარჩელის (დამზღვევის) მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი. ამასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში, მხედველობაში იყო მისაღები, რომ მოსარჩელე მოძრაობდა სწორ, 6.5მ. სიგანის ცალმხრივი მიმართულების მქონე უდეფექტო გზაზე, მშრალ ამინდში, ყოველგვარი წინაღობისა და ხელისშემშლელი ფაქტორების გარეშე, რა დროსაც სამანქანე გზის გვერდით არსებულ ტროტუარზე ხეს შეეჯახა. საქმეში Nას-943-901-2013, ავტომობილის მძღოლმა, რომელიც მოძრაობდა გადაჭარბებული, 70 კმ/სთ სიჩქარით, მაშინ, როდესაც დასაშვები სიჩქარე 40 კმ/სთ იყო, ვერ უზრუნველყო მოძრაობის უსაფრთხოება, გადაკვეთა უწყვეტი ღერძულა ხაზი, გადავიდა საპირისპირო მიმართულებით სამოძრაო ზოლში და შეეჯახა შემხვედრი მიმართულებით მოძრავ მიკროავტობუსს. საქმეში, N№ს-1510-1425-2012, ადგილი ჰქონდა წინდაუხედავი მანევრირებით გზის სავალი ნაწილიდან გადასვლას და ხეზე შეჯახების შედეგად ავტომანქანის დაზიანებას. სამოქალაქო საქმეში №ას-1165-1110-2014, 23 იანვარი, 2015 წელი, დამზღვევის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე მითითებით, მზღვეველმა უარი განაცხადა სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაზე. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების (მძღოლი მოძრაობდა დასაშვები სიჩქარით, მოძრაობდა მის სავალ ზოლში, ფხიზელ მდგომარეობაში, მოძრაობისას არ არღვევდა საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების წესებს, მაგრამ გზაზე შექმნილი სავარაუდო საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით, იმოქმედა გაუფრთხილებლად, რაც გამოიხატა შემდეგში: საჭე მომართა მარჯვნივ, რის შედეგადაც ავტომანქანის მისაბმელმა გადაკვეთა შემხვედრი სატრანსპორტო ნაკადის გამყოფი უწყვეტი ღერძულა ხაზი. საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონის 49-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, საპირისპირო მიმართულებიდან მომავალი მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების ფარების შუქით თვალის მოჭრის შემთხვევაში მძღოლმა მოძრაობის ზოლის შეუცვლელად უნდა შეანელოს სიჩქარე, ხოლო აუცილებლობის შემთხვევაში − გაჩერდეს და ჩართოს საავარიო შუქსიგნალიზაცია). ამ საქმეში მიჩნეული იქნა რომ ადგილი არ ჰქონდა მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობას, და მაშასადამე, სსკ-ის 829-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით მზღვეველის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ გარემოებას. ამავე საფუძვლით, მზღვევლის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების შემთხვევასთან დაკავშირებით იხ.,სუსგ №ას-1319-1257-2014, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი.

47. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, გარკვეული გარემოების (სადაზღვევო შემთხვევის) დადგომისას, ამ პირთა მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით (სადაზღვევო პრემიებით) ფორმირებული ფულადი ფონდებისა და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა წყაროების ხარჯზე. აქედან გამომდინარე, უმნიშვნელოვანესია სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული დაზღვევის საგამონაკლისო შემთხვევის ვიწრო განმარტება, იმგვარად, რომ არ მოხდეს მზღვეველთა პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების არაკეთილსინდისიერი წახალისება და ამით, საფრთხე არ დაემუქროს სამართლებრივ სივრცეში დაზღვევის სამართლებრივ დანიშნულებასა და მიზანს.

48. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე - იხ., ამ განჩინების პპ: 9, 10, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სადავო შემთხვევის ანაზღაურების გამომრიცხველი გარემოების (უხეში გაუფრთხილებლობა, როგორც ბრალის ფორმა) არსებობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, მძღოლის საჭესთან ჩაძინება შესაძლოა არც კი იყოს დამოკიდებული მძღოლის ნებაზე. მით უმეტეს, მოპასუხე ვერ უთითებს, რაიმე გარემოებაზე ან შესაბამის მტკიცებულებაზე, რომელიც წინ უძღოდა მომხდარ შემთხვევას და რომელიც მიგვითითებს, რომ მძღოლს ფაქტობრივი წინაპირობებიდან გამომდინარე უნდა შეეცნო ჩაძინების საფრთხე. არ ჩანს ისეთი გარემოებები, რომელიც მიუთითებს, რომ მძღოლმა აუცილებელი ყურადღებიანობა არ გამოიჩინა და ამას მოჰყვა მისი გათიშვა ან ჩაძინება. ასეთად კი, ვერ იქნება მიჩნეული საკასაციო საჩივრის ის არგუმენტი, რომელიც მითითებულია ამ განჩინების პ-36-ში.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში, თუმცა, თითოეული სამართლებრივი სისტემა ბრალის საკითხისადმი კონცეპტუალურად განსხვავებულ მიდგომას ავლენს: საერთო სამართლის სივრცეში ვალდებულების არაბრალეული შეუსრულებლობა არ აფუძნებს ვალდებულების დარღვევის დასრულებულ შემადგენლობას, იგი მხოლოდ ხელეკრულებიდან გასვლის უფლებას წარმოშობს, ხოლო ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება უპირობოდ ბრალზე დამოკიდებული რჩება. ამრიგად, საერთო სამართალი, ვალდებულების დარღვევის საფუძვლად ბრალის არსებობის განსაზღვრით, დასაწყისშივე გამორიცხავს არაბრალეული შეუსრულებლობისათვის ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას. კონტინენტურ სამართალში ვალდებულების შეუსრულებლობა, მოვალის ბრალეულობის მიუხედავად, აფუძნებს ვალდებულების დარღვევის ობიექტურ კატეგორიას, რაც განაპირობებს მეორადი მოთხოვნის უფლებისადმი კრედიტორის ხელმისაწვდომობას, ხოლო ბრალი, როგორც სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის უზოგადესი წინაპირობა, მნიშვნელობას იძენს გამოსაყენებელი მეორადი მოთხოვნის უფლების განსაზღვრისათვის მას შემდეგ, რაც სახეზეა ვალდებულების დარღვევის დასრულებული შემადგენლობა. კრედიტორის ბრალი გავლენას ახდენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წარმოშობაზე, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე და სანაცვლო შესრულების მოთხოვნის უფლების არსებობაზე აისახება. სსკ-ის 395-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ,,მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს”. ეს დანაწესი მსგავსია გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 276-ე პარაგრაფის I აბზაცისა, რომლის თანახმად, მოვალე პასუხს აგებს განზრახვის ან გაუფრთხილებლობისათვის, თუკი უფრო მკაცრი ან უფრო მსუბუქი პასუხისმგებლობა არ არის დადგენილი, ან არ გამომდინარეობს ვალდებულებითი ურთიერთობის შინაარსიდან (იხ., ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, 2006, 375).

50. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია. ჯერ კიდევ რომის კერძო სამართალი განზრახვად (dolus) მიიჩნევდა პირის მიერ შეგნებულად მოქმედების ჩადენას მისი მართლწინააღმდეგობის გათვალისწინებით, ხოლო გაუფრთხილებლობად (culpa) – საჭირო წინდახედულობისა და ყურადღებიანობის არგამოჩენას, არასაკმარის სწრაფვას არამართლზომიერი შედეგის თავიდან ასაცილებლად, ოღონდ ბოროტების ჩადენის პირდაპირი სურვილის – განზრახვის გარეშე. გაუფრთხილებლობა რომის სამართალში იყოფოდა უხეშ (culpa lata) და მარტივ (culpa levis) გაუფრთხილებლობად. მიჩნეული იყო, რომ უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებდა ის, ვინც არ ღებულობდა ისეთ ზომებს, რომელსაც მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილე ნებისმიერი ნორმალური, გონიერი ადამიანი, ხოლო მარტივ გაუფრთხილებლობად ითვლებოდა ისეთი ზომების მიუღებლობა, რომელსაც მიიღებდა წინდახედული მესაკუთრე. განზრახვასა და გაუფრთხილებლობას, როგორც ბრალის ფორმებს, იცნობდა ასევე ძველი ქართული სამართალიც, კერძოდ, ,,მცირე სჯულის კანონი”, ასევე მასზე დაფუძნებული ე.მ–ის მიერ ჩამოყალიბებული ბრალის კონცეფია, ხოლო მოგვიანებით დ.ბ–ის სამართლებრივი მოძღვრება (იხ., გარიშვილი, დ.გ.-ძე ბ– (ბ–ის) პოლიტიკური და იურიდიული შეხედულებანი, 2004, 145). განზრახვის ცნების დეფინიციას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს. ცივილისტურ დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში გამოიყენება განზრახ ბრალის ის ცნება, რომელიც სისხლის სამართალშია შემუშავებული. განზრახ მოქმედებს ის, ვინც აცნობიერებს თავისი მოქმედების როგორც შედეგს, ისე მისი მოვალეობებისადმი წინააღმდეგობას და ამას აკეთებს საკუთარი სირვილით. ამდენად, განზრახვა _ ეს არის მართლსაწინააღმდეგო შედეგის ცოდნა და სურვილი. განზრახი ბრალის ფორმა გულისხმობს ვალდებულების დარღვევას სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ყველა მნიშვნელოვანი გარემოების ცოდნისა და მოვალის მიერ საკუთარი ვალდებულებების გაცნობიერების პირობებში. შესაძლებელია, ხელშეკრულების მხარეს არასწორი წარმოდგენა ჰქონდეს საქმის ნამდვილ ვითარებაზე – ცდებოდეს როგორც კონკრეტულ ფაქტებში, ასევე სამართლის ნორმის შინაარსში, არ ცნობდეს თავს ვალდებულად. ამ შემთხვევაში განზრახი ბრალის არსებობა გამოირიცხება, სანაცვლოდ მოვალეს დაეკისრება პასუხისმგებლობა გაუფრთხილებლობისათვის, რადგან ვალდებულების დარღვევა განიხილება როგორც მისი დაუდევარი მოქმედების შედეგი. განზრახვა მოიცავს ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის ფაქტობრივი გარემოებების, მხარეთა უფლება-მოვალეობების ცოდნას, ასევე ქმედების მართლწინააღმდეგობის გაცნობიერებას. განზრახვის აუცილებელი კომპონენტია საკუთარი ქმედების ,,შედეგის ცოდნა და სურვილი მართლწინააღმდეგობის შეგნებით” (იხ., Palandt/Heinrichs,. §276. Rn.6. Staudinger/Löwisch, §276. Rn.15.). ქმედების მართლწინააღმდეგობის შეგნება ბრალის ინტელექტუაური (კოგნიტური) ელემენტია, რომელიც სამართალდამრღვევის ცნობიერების შეფასებას გულისხმობს. სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტებისა და გარემოებების ცოდნა გაადმწყვეტია პირის ბრალეულობის განსაზღვრისათვის. ვალდებულების შეუსრულებლობის ეტაპზე სამართლებრივად მნიშვნელოვანი გარემოებების ცოდნას და გაცნობიერებას იურიდიული დოქტრინა პასუხისმგებლობისათვის განსაზღვრულ დატვირთვას ანიჭებს (იხ., Principles of European Contract Law. Part I and II - Revised 1998, Part III, 2003. www.lexmercatoria.org). განზრახვის მეორე ისეთი ნიშანი, როგორიცაა ნებელობითობა, გულისხმობს, რომ სამართალდამრღვევს სურს ამა თუ იმ შედეგის დადგომა. განზრახვა შეიძლება იყოს ორი სახის: პირდაპირი და არაპირდაპირი. სამოქალაქო სამართალში განზრახი ბრალის სახეებად დაყოფას არა აქვს რაიმე სამართლებრივი მნიშვნელობა, რამეთუ განზრახვა იქნება პირდაპირი თუ არაპირდაპირი, მიყენებული ზიანი სრულად უნდა ანაზღაურდეს (იხ., ჭანტურია/ზოიძე/ნინიძე/შენგელია/ხეცურიანი (რედ). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, 2001, 383).

51. გაუფრთხილებლობა ბრალის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა სამოქალაქო სამართალში. თუ განზრახვასთან მიმართებით ცივილისტიკა მთლიანად სისხლის სამართალს ემყარება, გაუფრთხილებლობაში მას გარკვეული კორექტივები შეაქვს. გაუფრთხილებლობა გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი წინდახედულობისა და ყურადღებიანობის უგულებელყოფას. კერძო სამართალში დამკვიდრებული გაუფრთხილებლობის კონცეფცია ძირეულად განსხვავდება სისხლის სამართალში განმტკიცებული ანალოგიისაგან. ,,გაუფრთხილებლად მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელ ყურადღებიანობას”, რომელიც განისაზღვრება ობიექტური მასშტაბით და არა კონკრეტული ინდივიდის პიროვნებიდან გამომდინარე. სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეს მოეთხოვება მისი პროფესიის ,,საშუალო წარმომადგენლისათვის” დამახასიათებელი ჩვეული წინდახედულების დაცვა (იხ., ცვაიგერტი/კიოტცი, შედარებითი სამართალმცოდნეობის შესავალი კერძო სამართლის სფეროში, ტომი II, 2001, 290).

52. გაუფრთხილებლობის არსი გერმანულ სამართალშიც ობიექტურადაა განსაზღვრული. გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 276-ე პარაგრაფის II აბზაცის თანახმად, გაუფრთხილებლობით მოქმედებს პირი, რომელიც ვერ იჩენს სამოქალაქო ბრუნვაში აუცილებელ გონივრულ ყურადღებიანობას (Staudinger/Löwisch, §276. Rn. 26. Bamberger/Roth (Hrsg) Grüneberg §276. Bd. 1. Rn.17).

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, კონკრეტული მოვალე სუბიექტურად რამდენად უნარიანია, შეასრულოს ნაკისრი ვალდებულება. მას მოეთხოვება წინდახედულობის ის ხარისხი, რაც ჩვეულებრივ მიღებულია სამოქალაქო ბრუნვაში და მოსალოდნელია მისი პროფესიის საშუალო დონის წარმომადგენლისაგან (იხ., ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის, თსუ იურიდიული ფაკულტეტის ,,სამართლის ჟურნალი”, №1, 2009, 150). გაუფრთხილებლობისას გამოირიცხება სამოქალაქო ბრუნვისათვის აუცილებელი წინდახედულობა და კეთილგონიერება, რასაც ვალდებულება, კონკრეტული ურთიერთობის ხასიათის გათვალისწინებით, აკისრებს სამოქალაქო ურთიერთობის სუბიექტს. ხშირად გაუფრთხილებლობა გულისხმობს გონივრული მოქმედების განუხორციელებლობას მოსალოდნელი დარღვევის აღსაკვეთად ან ზიანის შესამცირებლად, თუმცა განზრახვისაგან განსხვავებით, გაუფრთხილებლობა ხორციელდება მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის სურვილის გარეშე (იხ., ჭანტურია/ზოიძე/ნინიძე/შენგელია/ხეცურიანი (რედ). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, 2001, გვ. 386). გაუფრთხილებლობა სამოქალაქო სამართალში იყოფა ორ სახედ: უხეში გაუფრთხილებლობა და (culpa lata) და მარტივი გაუფრთხილებლობა (culpa levis). უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი ქმედებით სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნებს არღვევს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, რის გამოც განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა ხშირად ერთ სიბრტყეზე განიხილება. მარტივი გაუფრთხილებლობისას კი გონივრული წინდახედულებისა და ყურადღებიანობის დარღვევის ხარისხი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. უხეში გაუფრთხილებლობა, როგორც სამოქალაქო ბრუნვისათვის საჭირო გულმოდგინების განსაკუთრებით მძიმე, უჩვეულო ხარისხით დარღვევა, პასუხისმგებლობის საფუძვლად გამოიყენება, როცა ამის შესახებ პირდაპირ უთითებს კანონი. ევროპული სამართლებრივი სისტემის ზოგიერთ ქვეყანაში განზრახი ქმედება მოიცავს უხეშ გაუფრთხილებლობასაც, რომელიც ხშირად მიიჩნევა dolus eventualis-ად (არაპირდაპირ განზრახვად) (Lando/ Beale, Principles of European Contract Law. Part I and II. Kluwer Law International. The Hague/London/Boston, 2000, 125). მაგალითად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 1:301-ე მუხლის III ნაწილის თანახმად, ,,განზრახ ქმედებად ითვლება პირის გაცნობიერებული ქცევა, რომელიც გამიზნულად (შეგნებულად) მიმართულია ქმედების სამართლებრივი შედეგების წარმოშობისაკენ, ასევე, უხეში გაუფრთხილებლობით განხორციელებული ქმედებაც, რომლის დროსაც, პირი ითვალისწინებს თავისი ქცევის მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგს, მართალია მიზანმიმართულად არ მიისწრაფვის, მაგრამ გულგრილად ეკიდება მის დადგომას. ამის საპირისპიროდ, მარტივი გაუფრთხილებლობისას პირი არ აცნობიერებს თავისი ქცევის შესაძლო სამართლებრივ შედეგს და, შესაბამისად, ეს არ ჩაითვლება განზრახ ქმედებად. ამრიგად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპები ერთმანეთისაგან განასხვავებს განზრახ და მარტივ გაუფრთხილებლობას. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების მიერ განზრახვის კატეგორიაში უხეში გაუფრთხილებლობის გაერთიანებას განსაზღვრული საფუძველი აქვს. ამის მიზეზი უნდა იყოს განზრახვისა და უხეში გაუფრთხილებლობისათვის დამახასიათებელი ნიშნის არსებობა – ორივე შემთხვევაში პირის მიერ საკუთარი ქმედების სამართლებრივი მნიშვნელობის გაცნობიერებისა და მისი შედეგების გათვალისწინების შესაძლებლობა, რაც არ ახასიათებს მარტივ გაუფრთხილებლობას. ამრიგად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპებში განვითარებული პოზიციის მიხედვით, განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა აუცილებლად გულისხმობს მხარის გაცნობიერებულ ქმედებას.

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო შეთანხმებით უმთავრესად რეგულირდება ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების საკითხი. კონტრაჰენტებს შეუძლიათ ხელშეკრულების ცალკეული პირობების დაცვა თავიანთი ვალდებულების სფეროდან გამორიცხონ. დაუშვებელია მსგავსი შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, რომელთა შეუსრულებლობა არსებით დარღვევას აფუძნებს. მხარეთა მიერ განსაზღვრული ან კანონით დადგენილი არსებითი პირობების დაცვა ხელშეკრულების მონაწილეთა ძირითადი ვალდებულებაა. დაზღვევის ხელშეკრულებით შესაძლოა მოხდეს მხარეთა შეთანხმებით სახელშეკრულებო ვალდებულებებთან მიმართებით პასუხისმგებლობის სრულად ან ნაწილობრივ გამორიცხვა ან შეზღუდვა. პასუხისმგებლობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული განსხვავებული მოწესრიგება უპირატესად გამოსაყენებელი დებულებაა და გამორიცხავს კანონით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა წარმოშობას. თუმცა, როგორც ამ განჩინების პ.42-ში აღინიშნა მოცემული საქმის განხილვისას მნიშვნელოვანია სწორად დადგინდეს ვალდებულების წარმომშობი გარემოებების არსებობა, რათა მზღვეველის მხრიდან გამოირიცხოს საგამონაკლისო დებულებებით უსაფუძვლო აპელირება.

55. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემულ საქმეში, მძღოლის ბრალეულობა გამოიხატა სწორედ მარტივ გაუფრთხილებლობაში და არა გაზრახვასა თუ უხეშ გაუფრთხილებლობაში.

56. თავის მხრივ, ამგვარი დასკვნის საფუძველს კი იძლევა საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტები: (ი) დაზღვეულ ავტომობილს მართავდა უფლებამოსილი მძღოლი; (იი) ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას; (იიი) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლი იმყოფებოდა ფხიზელ მდგომარეობაში; (ივ) მძღოლი მოძრაობდა დასაშვები სიჩქარით საკუთარ ზოლში; (ვ) შემთხვევა მოხდა ღამით, უამინდობისას; (ვი) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლს არ აღენიშნებოდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება. ამ ფაქტების ერთობლიობა, საქმის მასალების გათვალისწინებით, იძლევა დამზღვევის მოქმედების მარტივ და არა უხეშ გაუფრთხილებლობად შეფასების საშუალებას.

57. ამასთან, მძღოლის მიერ შსს საპატრულო პოლიციისათვის მიცემული ახსნა-განმარტების მიხედვით, მძღოლი მოძრაობდა ქ.ქუთაისში ........ ქუჩაზე, მოწამეთას მიმართულებით. დაახლოებით 01:00 საათზე, როდესაც მიუახლოვდა ........ ქუჩაზე მდებარე №182 სახლის მიმდებარე ტერიტორიას მოულოდნელად ჩაეძინა. მოხდა შეჯახება და ავტომობილი გადავარდა აღნიშნული სახლის ეზოში. შედეგად დაზიანდა აღნიშნული სახლის რკინის ჭიშკარი და ე.წ. ტალავერი (ტ. I, ს.ფ. 41). საქმეში წარმოდგენილი სქემით დგინდება, რომ მძღოლი მოძრაობდა მის სავალ ზოლში (ტ. І, ს.ფ. 40). საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა შემთხვევის დროს მძღოლის მხრიდან გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობა ან/და მისი ალკოჰოლური თრობის ქვეშ ყოფნა. შესაბამისად, კასატორის მითითება მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავს სსკ-ის 829-ე მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურებას, მოკლებულია საფუძველს.

58. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას პირგასამტეხლოს დარიცხვის მართლზომიერებასთან დაკავშირებით (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები ამ განჩინების პ.38 და აღნიშნავს, რომ თავად მხარეებმა გაითვალისწინებს ვალდებულების დარღვევისათვის პირგასამტეხლო. ამასთან, დადგენილია, რომ მოპასუხემ სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების ვალდებულება არ შეასრულა. აღნიშნული ვალდებულება მას დაეკისრა სასამართლო გადაწყვეტილებით. შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოპასუხეს პირგასამტეხლო სსკ-ის 417- ე მუხლის საფუძველზე.

59. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორს დასაშვები საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდენია არც ა/მანქანის აღდგენით ღირებულების შეფასების ნაწილშიც.

60. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

61. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

62. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

63. სსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს ,,ს.კ.უ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს ,,ს.კ.უ–ს“ (№.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 8/29/2019-ში №150 საკრედიტო საგადახადო დავალებით გადახდილი 600.7 ლარიდან 420.49 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური