საქმე №ას-97-2022 5 აპრილი, 2022 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - მ.ა–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ.ვ–ი
დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
აღწერილობითი ნაწილი:
გ.ვ–მა 2020 წლის 11 ივნისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - მ.ა–ძის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა, ასევე, გადაწყვეტილების აღსრულების წესის დადგენა - მოსარჩელისთვის მიწის ნაკვეთზე არსებული ღობის მოხსნის უფლების მინიჭება, საამისოდ აუცილებელი ხარჯების მ.ა–ძისათვის დაკისრებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით გ.ვ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მითითებული გადაწყვეტილება გ.ვ–მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ.ვ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.ვ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მ.ა–ძის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, .... ქუჩა №44-ის მიმდებარედ არსებული უძრავი ქონების ნაწილი - 121 მ2 (ს/კ ..... ), სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 14 მაისის №002659220 ექსპერტის დასკვნის №2 დანართში მითითებული ადგილმდებარეობით; გადაწყვეტილებით დადგინდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელისთვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემის ვალდებულება; გადაწყვეტილების აღსრულების წესის დადგენის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.ა–ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.
კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს 27 წლის განმავლობაში ფლობს და საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით მიმართული აქვს თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისთვის. გარდა ამისა, კასატორს სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებული აქვს ღობე, რის გამოც მხარეთა შორის არსებული დავა სამოქალაქო კოდექსის 179-ე მუხლის საფუძველზე უნდა გადაწყდეს. ამრიგად, კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის საკუთრების უფლების დარღვევა არ დასტურდება, რადგან მას სამეზობლო თმენის ვალდებულება ეკისრება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ მ.ა–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს მოპასუხის მფლობელობაში არსებული უძრავი ნივთის გამოთხოვა წარმოადგენს.
საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. ამრიგად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 თებერვლის №ას-577-2019 და 2018 წლის 20 მარტის №ას-246-246-2018 განჩინებები). ამასთან, საკუთრების უფლების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო მართლზომიერი მფლობელობის მტკიცების ტვირთი - მოპასუხეს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 ნოემბრის №ას-881-2020 განჩინება).
სადავო შემთხვევაში, მოსარჩელემ წარმატებით გაართვა თავი მასზე დაკისრებულ მტკიცების ტვირთს, კერძოდ, მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ თბილისში, ........ ქუჩა №44-ის მიმდებარედ არსებული 300 მ2 მიწის ნაკვეთის (ს/კ ......„) მესაკუთრედ რეგისტრირებულია გ.ვ–ი. ამავე მიწის ნაკვეთის ნაწილს (121 მ2) ფაქტობრივად ფლობს მ.ა–ძე.
რაც შეეხება ნივთის მართლზომიერად ფლობის საკითხს, საგულისხმოა, რომ „მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 იანვრის №ას-211-196-2014 გადაწყვეტილება). განსახილველ შემთხვევაში კი, კასატორი ნივთის მართლზომიერად ფლობის დასადასტურებლად მიუთითებს, რომ ნივთს 27 წლის განმავლობაში ფლობს და სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით მიმართული აქვს ადმინისტრაციული ორგანოსთვის.
საკასაციო სასამართლო, კასატორის დასახელებული არგუმენტის საფუძვლიანობის შეფასებისას, ყურადღებას გაამახვილებს საკუთრების უფლების აღიარების წესზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2007 წლის 11 ივლისს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“, რომლითაც სახელმწიფომ „წაახალისა კერძო ინიციატივა და მოახდინა ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სტიმულირება, აეთვისებინათ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის რესურსი... სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისებისა და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობის მიზნით, სახელმწიფომ დაადგინა სახელმწიფო ქონების – მიწის ნაკვეთების პრივატიზების გარკვეული შეღავათების შემცველი რეჟიმი“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გ.ა–ა“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). საგულისხმოა, რომ ხსენებული კანონი ერთმანეთისგან განასხვავებს მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძვლებსა და წესებს, კერძოდ, კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთზე მართლზომიერი მფლობელობიდან (სარგებლობიდან) გამომდინარე საკუთრების უფლების მოპოვებისას დაინტერესებულ პირს გააჩნია მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტი; მიწის ნაკვეთზე თვითნებურად დაკავებიდან გამომდინარე საკუთრების უფლების აღიარებისას კი, იმავე კანონის მე-2 და 51 მუხლებიდან გამომდინარე, დაინტერესებულ პირს არ გააჩნია ფლობის მართლზომიერების დამადასტურებელი დოკუმენტი და ერთ-ერთი გადამწყვეტი წინაპირობა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის კანონის ამოქმედებამდე ფლობის დადასტურებაა.
ნიშანდობლივია, რომ სადავო შემთხვევაში, ერთი მხრივ, მ.ა–ძე ფლობს კერძო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, საკუთრების უფლების აღიარებას კი მხოლოდ სახელმწიფო ქონება ექვემდებარება, მეორე მხრივ კი, მ.ა–ძე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს არა მართლზომიერი მფლობელობიდან გამომდინარე, არამედ - მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების საფუძვლით, რაც დამატებით ადასტურებს, რომ კასატორს სადავო მიწის ნაკვეთის ფლობის მართლზომიერების დამამტკიცებელი დოკუმენტი არ გააჩნია.
რაც შეეხება კასატორის მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 179-ე მუხლის გამოყენებასთან დაკავშირებით, დასახელებული მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე მშენებლობის დროს განზრახვის გარეშე გადასცდა მეზობელი ნაკვეთის საზღვრებს, მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრემ ეს უნდა ითმინოს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამის წინააღმდეგ წინასწარ ან შეტყობისთანავე განაცხადა. ამდენად, მითითებული მუხლი აწესრიგებს სამეზობლო თმენის ვალდებულებას მეზობლის მიერ მშენებლობის დროს საზღვრის დარღვევისას. განსახილველ შემთხვევაში კი, მხარეებმა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დაადასტურეს, რომ გ.ვ–ის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ნაწილზე, რომელიც იმყოფება მ.ა–ძის მფლობელობაში, არ არის განთავსებული შენობა-ნაგებობა, მასზე გაშენებულია მხოლოდ ხეივანი და შემოსაზღვრულია რკინის ლითონის ბადის ღობით. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაზე სამეზობლო თმენის ვალდებულება ვერ გავრცელდება.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის წინაპირობების არსებობას, რაც მართებულად გახდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. ამდენად, განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
ამასთანავე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-14 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის, 39-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა განსახილველ დავაზე შეადგენს 150 ლარს. იმავე კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად კი, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, ვინაიდან კასატორს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი თანხის (150 ლარის) 70% - 105 ლარი.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მ.ა–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;
3. მ.ა–ძეს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარიდან (საგადახდო დავალება №12207890478, გადახდის თარიღი 17.12.2021წ.) ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი - 150 ლარის 70% - 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
