საქმე №ას-1146-2021 5 აპრილი, 2022 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოპასუხეები) - ტ.გ–ძე, ა.ბ–ძე, ე.მ–ძე, ა.ბ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ც.ჭ–ა
დავის საგანი - საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ივნისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის სააპელაციო სასამართლოსთვის განსახილველად დაბრუნება
აღწერილობითი ნაწილი:
ც.ჭ–ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - ტ.გ–ძის, ა.ბ–ძის, ე.მ–ძის, ა.ბ–ძისა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ, საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის, საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ც.ჭ–ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოსარჩელე ცნობილ იქნა თბილისში, ..... მდებარე №1 ნაგებობის პირველ სართულზე განთავსებული 25,16 მ2 ფართიდან 3/6 ნაწილის მესაკუთრედ ტ.გ–ძისთვის - 786,25 ლარის, ე.მ–ძისთვის - 786,25 ლარის, ა.ბ–ძისთვის და ა.ბ–ძისთვის - 786,25 ლარის გადახდის სანაცვლოდ; მითითებული ფართიდან დარჩენილი - 3/6 ნაწილი კი ცნობილ იქნა უმკვიდროდ და მთლიანი ქონების მესაკუთრედ ცნობილ იქნა ც.ჭ–ა; მოპასუხეებს გადაეცათ გადაწყვეტილების შესასრულებელი ფულადი ვალდებულების დეპონირების მიზნით, 2017 წელს სს „თ.ბ–ის“ მეშვეობით №1667527222 სალარო შემოსავლის ორდერით, სსიპ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის ანგარიშზე განთავსებული თანხა შესაბამისი ოდენობით, ხოლო დარჩენილი ზედმეტად დეპონირებული - 2358,75 ლარი დაუბრუნდა მოსარჩელეს. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომელთაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ივნისის განჩინებით ტ.გ–ძის, ა.ბ–ძის, ა.ბ–ძისა და ე.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უძრავი ქონების მესაკუთრედ, მათთვის თანხის გადახდის სანაცვლოდ, ც.ჭ–ას ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად; ქონების უმკვიდროდ ცნობისა და ც.ჭ–ას საკუთრებად უსასყიდლოდ აღრიცხვის ნაწილში კი სააპელაციო საჩივარზე შეჩერდა საქმის წარმოება ქობულეთის მაგისტრატი სასამართლოს მიერ თ.რ–ძისა და ზ.მ–ძის განცხადებებზე გადაწყვეტილების გამოტანამდე. აღნიშნული განჩინება მოპასუხეებმა საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მათთვის თანხის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელის სადავო ქონების 3/6 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში. საქმის წარმოების შეჩერების ნაწილში კი სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრით არ გასაჩივრებულა, შესაბამისად, ამ ნაწილში განჩინება შევიდა კანონიერ ძალაში და საკასაციო სასამართლო საქმის წარმოების შეჩერების კანონიერებას არ შეამოწმებს.
კასატორები აღნიშნავენ, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ სადავო ბინის ფლობა, რადგან ის 2011 წლის 23 მარტიდან რეგისტრირებულია ლანჩხუთის რაიონის სოფელ ........., ხოლო სარჩელში საცხოვრებელ ადგილად თბილისის სხვა მისამართი აქვს მითითებული. ამასთან, სს თ–ის აბონენტი „თ. თ. ჭ–აა“ და არა - მოსარჩელე. გარდა ამისა, სადავო ფართის მესაკუთრე - ო.მ–ძე გარდაიცვალა 1971 წელს და მას 6 მემკვიდრე დარჩა. მოსარჩელეს არც მამკვიდრებელთან და არც მის მემკვიდრეებთან გარიგება არ დაუდია; თუ მას გარიგება დადებული ჰქონდა არა ნივთის მესაკუთრეებთან, არამედ - ო.მ–ძის მეუღლესთან, დასახელებული გარემოება მოპასუხეების მიმართ მოთხოვნას არ წარმოშობს. უფრო მეტიც, სასამართლოს 1987 წლის გადაწყვეტილებით სადავო საცხოვრებელ ფართზე თ.ჭ–ა (მოსარჩელის მეუღლე) უფლებადაკარგულად იქნა მიჩნეული.
კასატორები დამატებით მიუთითებენ, რომ საქალაქო სასამართლომ საქმეზე გადაწყვეტილება მათი მონაწილეობის გარეშე გამოიტანა. ამასთანავე, სასამართლომ მხარეთა გამოუცხადებლობის პირობებში არ მიიღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რითაც წაართვა მოპასუხეებს შესაძლებლობა, გაესაჩივრებინათ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და მისი გაუქმების შემთხვევაში - პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის არსებით განხილვაში სრულფასოვანი მონაწილეობა მიეღოთ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ ტ.გ–ძის, ა.ბ–ძის, ე.მ–ძისა და ა.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის წინაპირობების არსებობა.
საკასაციო პალატა მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომელიც აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ხსენებული კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი). იმავე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად კი, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. ნიშანდობლივია, რომ „გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 თებერვლის №ას-1115-1072-2016 განჩინება). დამატებით გასათვალისწინებელია, რომ „მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოსარგებლე შესაძლებელია, არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, აქედან გამომდინარე, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება... ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების მიტოვების ნება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 მარტის №ას-1043-978-2012 განჩინება).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობისა და ნივთის ფლობის დადასტურებაზე. ამასთან, გასათვალისწინებელია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის დათქმა, რომლის შესაბამისადაც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ოქტომბრის №ას-735-2021 და 2018 წლის 28 დეკემბრის №ას-1687-2018 განჩინებები).
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
- ც.ჭ–ა 1972 წელს დარეგისტრირდა სადავო მისამართზე; ამავე მისამართზე არიან რეგისტრირებულნი მისი შვილები 1991, 1992 და 2014 წლებში;
- სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ინფორმაციით დადასტურებულია, რომ სადავო მისამართზე 1996 წლიდან აბონენტად რეგისტრირდება თ.თ. ჭ–ა, სააბონენტო ნომრით 046... (ინიციალები შეესაბამება მოსარჩელის მეუღლის - თ.ჭ–ას სახელს);
- მოსარჩელეს გაქირავებული აქვს საცხოვრებელი სადგომი;
- რაც შეეხება კასატორთა მიერ დასახელებულ, თბილისის ოქტომბრის რაიონის 1987 წლის 14 იანვრის №2192 გადაწყვეტილებას, ხსენებული გადაწყვეტილებით, მართალია, დაკმაყოფილდა ს. ო. ძე მ–ძის სარჩელი და თ.ჭ–ა სადავო ქონებაზე უფლებადაკარგულად იქნა მიჩნეული, მაგრამ იმავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა უძრავ ნივთზე ც.ჭ–ას უფლებადაკარგულად ცნობაზე, უსაფუძვლობის გამო.
საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომელთა მიმართაც კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობების არსებობის შესახებ, რადგან კანონით დადგენილი წესით დასტურდება როგორც გარიგების არსებობა, ასევე - ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტიც.
რაც შეეხება კასატორების პრეტენზიას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე მათი მონაწილეობის გარეშე განიხილა, გასათვალისწინებელია, რომ მხარეები კანონით დადგენილი წესით იყვნენ ინფორმირებულნი სასამართლო სხდომის თარიღის შესახებ. ამდენად, სასამართლოს არ დაურღვევია საქმის განხილვის პროცესუალური წესები. ამასთან, უსაფუძვლოა კასატორთა განმარტება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ, რადგან მათ სამართლებრივ მდგომარეობაზე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დადებით გავლენას ვერ მოახდენდა და მაინც დავის მათ საწინააღმდეგოდ გადაწყვეტას გამოიწვევდა. დამატებით საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმე ზეპირი განხილვით იქნა გადაწყვეტილი და მხარეთა შესაძლებლობა, საქმის განხილვაში სრულყოფილად მიეღოთ მონაწილეობა, ამ მხრივაც იყო დაცული.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
რაც შეეხება სახელმწიფო ბაჟის საკითხს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ტ.გ–ძის, ა.ბ–ძის, ე.მ–ძისა და ა.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ივნისის განჩინება;
3. ტ.გ–ძეს (პ/ნ .....), ა.ბ–ძეს (პ/ნ .....), ე.მ–ძესა (პ/ნ ......) და ა.ბ–ძეს (პ/ნ .....) დაუბრუნდეთ ტ.გ–ძის (პ/ნ ......) მიერ 2021 წლის 16 ნოემბრის №28316604 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 471,75 ლარის 70% - 330,22 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
