საქმე №ას-1367-2020 22 თებერვალი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ჯ.პ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ჩ–ძე (მოსარჩელე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ჩ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჯ.პ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.09.2020წ. განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება, ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 29.01.2020 წლის გადაწყვეტილებით ნ.ჩ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, ან „დასაქმებული“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ჯ.პ–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“) დირექტორის 27.05.2019 წლის №27/001 ბრძანება მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა - 15 000 ლარის ოდენობით. სასარჩელო მოთხოვნები შრომითი ურთიერთობის უვადოდ აღიარების, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ 31.05.2019 წლის შეტყობინების ბათილად ცნობისა და მოპასუხისთვის ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში ეფუძნება შემდეგს:

1.1. 06.10.2017 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით მოსარჩელე დასაქმდა იურისტის თანამდებობაზე, გამოსაცდელი ვადით. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 1 000 ლარს (ხელზე ასაღები). სამუშაო დრო განისაზღვრა კვირაში ხუთი დღით, ორშაბათიდან პარასკევის ჩათვლით, 09:30 საათიდან 16:30 საათამდე. ხელშეკრულება მოქმედებდა სამი თვის ვადით, 2017 წლის 03 ოქტომბრიდან 2018 წლის 03 იანვრის ჩათვლით.

1.2. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, მხარეთა შორის შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა გაგრძელდა ზეპირი ფორმით.

1.3. 22.12.2017 წლის ბრძანებით დამტკიცდა კომპანიის შინაგანაწესი, რომლის თანახმად: კომპანია მუშაობს ყოველ დღე, ე.ი. წელიწადში 365 დღე, იხსნება 10 საათზე და იკეტება 21 საათზე (20.1 პუნქტი); თითოეული თანამშრომელი დასაქმებულია განსხვავებული გრაფიკით, სამუშაოს სპეციფიკიდან გამომდინარე, რომელიც მტკიცდება დირექტორის ბრძანებით (20.3 პუნქტი); სრულ განაკვეთზე მომუშავე თანამშრომლის სტანდარტული სამუშაო კვირა შედგება არანაკლებ ხუთი კალენდარული დღისაგან და ითვალისწინებს კვირაში არანაკლებ 40 საათის სამუშაოს, თუ კონტრაქტით სხვაგვარად არ არის გათვალისწინებული. კომპანიამ თანამშრომლებს შეიძლება მოსთხოვოს დამატებითი დროით მუშაობა. დასაქმებულის მიერ გაწეული ზეგანაკვეთური შრომა, თუ იგი დამსაქმებლისთვის იქნება ეფექტური, ანაზღაურდება სახელფასო განაკვეთის 1.1 კოეფიციენტით ან კომპენსატორული დროით (20.5 და 20.6 პუნქტები).

1.4. 01.05.2018 წლის ბრძანებით მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასი განისაზღვრა ხელზე ასაღები 1 500 ლარით.

1.5. 27.05.2019 წლის ბრძანებით გაუქმდა მოპასუხე კომპანიაში შიდა იურისტის შტატი და კომპანიის სრულყოფილი, სწრაფი, ეფექტური და მრავალპროფილური იურიდიული მომსახურების უზრუნველყოფის მიზნით, კომპანიის იურიდიული მომსახურება მთლიანად გადავიდა ე.წ. „აუთსორსზე“. განისაზღვრა, რომ კომპანიის იურიდიული მომსახურება განხორციელდეს მრავალწლიანი გამოცდილების იურიდიული კომპანიის მიერ. ამავე ბრძანებით ზემოაღნიშნული ორგანიზაციული ცვლილებების გამო, თანამდებობიდან გათავისუფლდა კომპანიის იურისტი - მოსარჩელე.

1.6. 31.05.2019 წლის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ დამსაქმებელი მასთან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დასაქმებულის გათავისუფლების მომენტში მოქმედი რედაქციით) საფუძველზე 30.06.2019 წლიდან წყვეტდა შრომით ხელშეკრულებას.

1.7. რეორგანიზაციის საფუძველზე გათავისუფლდა მხოლოდ მოსარჩელე. რეორგანიზაციის შედეგად გაუქმდა იურიდიული დეპარტამენტი.

1.8. 01.05.2019 წელს მოპასუხემ 12 თვის ვადით გააფორმა იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება შპს „ი.ფ.ბ–სთან“.

1.9. მოსარჩელეს 10.07.2019 წელს ჩაერიცხა 1 176 ლარი, დანიშნულებით - „ივნისის ხელფასი“, 09.08.2019 წელს - 1 176 ლარი, დანიშნულებით - „კომპენსაციის ანაზღაურება“, ხოლო 22.08.2019 წელს - 1 200 ლარი, დანიშნულებით - „საშვებულებო დღეების ანაზღაურება“.

1.10. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე იცნობდა მოპასუხის გენერალური დირექტორის 22.12.2017 წლის ბრძანების საფუძველზე მიღებულ შინაგანაწესს, რომლითაც შეიცვალა სამუშაო დროის ხანგრძლივობა. მოსარჩელემ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განმარტა, რომ მან დამსაქმებელს შინაგანაწესის შედგენისას გაუწია გარკვეული სახის კონსულტაცია, მათ შორის სამუშაო დროის ხანგრძლივობასთან მიმართებით (იხ. 18.12.2019 წლის სხდომის ოქმი), რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 131-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენს ფაქტის დადასტურებულად მიჩნევისათვის სათანადო მტკიცებულებას.

1.11. საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების ფაქტი. ამასთანავე, სამუშაოს ზეგანაკვეთურად მიჩნევისათვის სშკ-ის მე-17 მუხლის შესაბამისად, უნდა არსებობდეს დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შესაბამისი შეთანხმება, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება. მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სამუშაო საათების დასრულების შემდეგ იმყოფებოდა სამსახურში არ გულისხმობს, რომ იგი ასრულებდა ზეგანაკვეთურ სამუშაოს.

1.12. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ქმნის მხარეთა შორის ხელშეკრულების უვადოდ მიჩნევის წინაპირობებს.

1.13. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანება ემყარება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას), შესაბამისად, სადავოდ გამხდარი ბრძანების მართლზომიერების შეფასების კუთხით უმთავრესია დადგინდეს საწარმოში განხორციელებული რეორგანიზაციის პირობებში არსებობდა თუ არა მოსარჩელის დაკავებული თანამდებობებიდან გათავისუფლების აუცილებლობა. სასამართლომ მიუთითა შრომითსამართლებრივ დავაში მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე და განმარტა, რომ სწორედ დამსაქმებლის ვალდებულებაა, დაასაბუთოს რამდენიმე გარემოება, კერძოდ: ა) ის საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა თუ შტატების შემცირებისათვის; ბ) რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების ფაქტობრივი განხორციელებისა და მისი კანონთან შესაბამისობის საკითხი.

1.14. რეორგანიზაციის შედეგად დამსაქმებელმა გააუქმა იურისტის თანამდებობა და იურიდიული მომსახურება გაიყვანა ე.წ. „აუთსორსზე“. დამსაქმებელმა გადაწყვეტილება დაასაბუთა იმით, რომ კვალიფიციური იურიდიული ფირმის მიერ მომსახურების გაწევა უფრო მიზანშეწონილი იყო მისთვის და ამასთან, რეორგანიზაცია ეხმიანებოდა მთლიანად ჰოლდინგის სტრატეგიულ გეგმას. საქმის მასალებით არ დასტურდება რეორგანიზაციის საწარმოო აუცილებლობა და ამ რეორგანიზაციის ლეგიტიმური მიზანი. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი გახდა არა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის პოზიცია აღარ იყო აუცილებელი საწარმოს ფუნქციონირებისათვის, არამედ ის გარემოება, რომ დამსაქმებლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ჩაანაცვლა სხვა პირმა (იურიდიულმა კომპანიამ). ის გარემოება, რომ მოპასუხეს სურდა იურიდიული საკითხები გადაებარებინა უფრო კვალიფიციური და მრავალპროფილური იურიდიული კომპანიისთვის, შესაძლოა განიხილებოდეს კომპანიის ე.წ. „აუთსორსზე“ გაყვანის ობიექტურ მიზეზად, თუმცა ვერ განიხილება ფაქტობრივად ერთი ადამიანის გასათავისუფლებლად ჩატარებული რეორგანიზაციის ობიექტურ საფუძვლად და ვერ აქცევს მოსარჩელის გათავისუფლებას მართლზომიერად.

1.15. სასამართლომ მიუთითა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე და განმარტა, რომ როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტი შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით: თუ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, ასეთის არ არსებობის შემდეგ კი - განსაზღვროს მოსარჩელისათვის გადასახდელი კომპენსაციის ოდენობა. მოპასუხეს დადებული აქვს ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების შესახებ სხვა იურიდიულ ფირმასთან და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა თანამდებობაზე აღდგენის გზით ობიექტურად შეუძლებელია. შესაბამისად, მოსარჩელის დარღვეული უფლების რესტიტუციის საუკეთესო გზა სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ მოპასუხისთვის კომპენსაციის დაკისრებაა.

1.16. სასამართლოს განმარტებით, სშკ არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. სასამართლომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის გადასახდელი კომპენსაცია განსაზღვრა 15 000 ლარით (10 თვის სახელფასო სარგოს ოდენობით).

2. მოპასუხემ გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, ხოლო მოსარჩელემ - ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.09.2020 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებებს.

საკასაციო საჩივრ(ებ)ის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ.

4.1. მოპასუხე საკასაციო საჩივრით ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებას, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის (გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება) დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

4.2. მოსარჩელე საკასაციო საჩივრით ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებას, ახალი გადაწყვეტილებით - ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებას.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს მოპასუხე საწარმოში რეორგანიზაციის ჩატარებისა და მოსარჩელის მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება. კერძოდ, რეორგანიზაციის მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 115-ე, მე-8 მუხლებსა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (შდრ. სუსგ №ას-115-111-2016, 08.04.2016წ.).

9. პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

10. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ ეკონომიკური სიდუხჭირის, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელი დგას კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (სუსგ. №ას-224-224-2018, 18.05.2018წ.).

11. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც ამახვილებს ყურადღებას, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა განაპირობა სამუშაო ძალის შემცირებამ, კადრების ოპტიმიზაციამ, კომპანიის ფინანსურმა სიძნელეებმა, დამსაქმებელს ეკისრება. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად გაანაწილეს მტკიცების ტვირთი.

12. დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების განთავისუფლება (შდრ. სუსგ №ას-1329-2018, 22.02.2019წ.). დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.

13. დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება იმის შესახებ, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დამსაქმებელს, როგორც მეწარმე სუბიექტს უფლება აქვს სამეწარმეო მიზნების შესაბამისად წარმართოს თავისი საქმიანობა, თუმცა, როდესაც მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უპირისპირდება დასაქმებულის და მესამე პირთა ინტერესებს, უგულებელყოფილი არ უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციით და სშკ-ით გარანტირებული უფლებები.

14. პალატა მიუთითებს, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ №ას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; №ას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).

15. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. აღნიშნული კი გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

16. რაც შეეხება მოპასუხის პრეტენზიას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები: №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; №ას-632-2019, 21.06.2019წ.; №ას-395-2019, 27.06.2019წ.). საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; სუსგ. №ას-632-2019, 21.06.2019წ.). საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 15 000 ლარი, როცა მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა შეადგენდა 1500 ლარს, გონივრულია. ამდენად, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია.

17. რაც შეეხება მოსარჩელის საკასაციო საჩივარს, საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს მის პრეტენზიას ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე და მიუთითებს, რომ სშკ-ის მე-17 მუხლით დადგენილი ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებისათვის სახეზე უნდა იყოს ამავე ნორმის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობები (ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა მხარეთა შეთანხმებით დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულება დროის იმ მონაკვეთში, რომლის ხანგრძლივობა სრულწლოვნისთვის აღემატება კვირაში 40 საათს). სასამართლოების მიერ დადგენილია და საკასაციო საჩივრით დასაბუთებულად შედავებული არ არის, რომ მოსარჩელე იცნობდა მოქმედ შინაგანაწესს, რომლითაც გაიზარდა სამუშაო დროის ხანგრძლივობა. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე იყო კომპანიის იურისტი და მასთან კონსულტაციით შეიქმნა შრომის შინაგანაწესი, ასევე, თავად მხარის მითითება, რომ რამდენჯერაც შინაგანაწესით დადგენილ ვადაზე ადრე გავიდა კომპანიიდან, მიიღო შენიშვნა, მიუთითებს, რომ მოსარჩელისთვის უცნობი არ იყო გაზრდილი სამუშაო დროის შესახებ. შინაგანაწესით დადგენილი წესების შესრულება სავალდებულო იყო კომპანიის ნებისმიერი თანამშრომლისათვის (1.2 პუნქტი) და სამუშაო დროის ცვლილება ვრცელდებოდა მოსარჩელეზეც. უსაფუძვლოა მოთხოვნა 16:30 საათზე გადაცილებული დროის ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიჩნევის შესახებ, როდესაც მოსარჩელე საქმიანობას ახორციელებდა შინაგანაწესით დადგენილ სამუშაო დროის ფარგლებში. ამასთან, რომც არსებობდეს მითითებული დროის არასამუშაოდ მიჩნევის წინაპირობა, მაინც დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა. როგორც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმაც განმარტეს, ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას მხოლოდ დასაქმებულის სამსახურში არასამუშაო დროს ყოფნა, არამედ, უნდა დგინდებოდეს მისი მხრიდან სამუშაოს შესრულების ფაქტი. აღნიშნული გარემოებების მტკიცების ტვირთი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება დასაქმებულს, კერძოდ, მან უნდა მიუთითოს და სადავოობის შემთხვევაში, წარადგინოს მტკიცებულებები, რომელთა ანალიზი სასამართლოს მიიყვანს დასკვნამდე, რომ მან საწარმოო აუცილებლობიდან გამომდინარე, სამუშაო საათების ამოწურვის შემდგომაც შეასრულა შრომითი მოვალეობები, რომელთა სამუშაო დროს შესრულება ობიექტურად იყო შეუძლებელი. სამუშაო საათების შემდგომ სამსახურში ყოფნის ფაქტი თავისთავად არ ამტკიცებდა სამუშაოს შესასრულებლად დამატებითი დროის საჭიროების არსებობას (შდრ. სუსგ №ას-1327-2018, 03.06.2019წ.).

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

19. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

20. მოსარჩელე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად (საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან თავისუფლდებიან ფიზიკური პირები - სარჩელებზე ხელფასის გადახდევინების შესახებ და სხვა მოთხოვნებზე შრომის ანაზღაურების თაობაზე, რომლებიც გამომდინარეობს შრომის სამართლებრივი ურთიერთობიდან).

21. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 750 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 525 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ჯ.პ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ნ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. შპს „ჯ.პ–ს“ (ს/ნ: ....) უკან დაუბრუნდეს თ.თ–ძის (პ/ნ: .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 750 ლარის (საგადასახადო დავალება №1, გადახდის თარიღი 30.11.2020წ.) 70% – 525 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი

მირანდა ერემაძე