საქმე №ას-352-2022 20 აპრილი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ნ.დ–ძე, ნ.ა–ი, თ.ს–ა, ა.კ–ი, ნ.მ–ი, რ.გ–ძე, ც.შ–ი, მ.ბ–ა, ე.უ–ძე, პ.გ–ი, ნ.ღ–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით, ნ.დ–ძის, ნ.ა–ის, თ.ს–ას, ა.კ–ის, ნ.მ–ის, რ.გ–ძის, ც.შ–ის, მ.ბ–ას, ე.უ–ძის, პ.გ–ისა და ნ.ღ–ის (შემდგომ - მოსარჩელეები, მოწინააღმდეგე მხარეები) სარჩელი, მ.ფ–ძის (შემდგომ - პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი), თ.მ–სა (შემდგომ - მეორე მოპასუხე) და თ.ლ–ძის (შემდგომ - მესამე მოპასუხე, კომპანიის დირექტორი) მიმართ (თ.ს–ასა და ნ.მ–იძის სარჩელში მოპასუხედ დასახელებულია შპს ,,ს.კ.ს–ოც“ (შემდგომ - კომპანია) დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მოსარჩელეთა სასარგებლოდ თანხების გადახდა სოლიდარულად დაეკისრათ.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

3. სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 31 იანვრის განჩინებით, აპელანტის (პირველი მოპასუხის) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განჩინება.

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1 2016 წლის დეკემბერში, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო სამსახურში კომპანიის ხელმძღვანელ პირთა მიმართ აღიძრა საქმე დიდი ოდენობით თანხების გაფლანგვის გამო. 2016 წლის 14 დეკემბრის დადგენილებით მოსარჩელეები ცნეს დაზარალებულად. მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომლითაც მოპასუხეები ცნობილ იქნენ დამნაშავედ. მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო 2348 პირს მიადგა დიდი მატერიალური ზიანი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში.

4.2 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, პირველი და მეორე მოპასუხეები ცნობილი არიან დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. ამავე განაჩენით, მესამე მოპასუხე ცნობილია დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. მოპასუხეები მსჯავრდებული არიან კომპანიის კუთვნილი ქონების, მოსარჩელეებისგან სესხად მიღებული თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელეების წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

4.3 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენის თანახმად, მოპასუხეების მიერ დანაშაულის ჩადენა გამოვლინდა შემდეგ ქმედებებში: კომპანია სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულია 2013 წლის 14 აგვისტოს. მისი 100%-იანი წილის მფლობელია მეორე მოპასუხე, ხოლო დირექტორი - მესამე მოპასუხე. კომპანიის საქმიანობის ძირითადი სფერო იყო ფიზიკური და იურიდიული პირებისაგან სესხის სახით თანხის მიღება შესაბამისი საპროცენტო სარგებლის გადახდის ვალდებულების აღებით. 2013-2016 წლებში ფიზიკურმა პირებმა კომპანიაში სხვადასხვა საპროცენტო განაკვეთით შეიტანეს თანხები. კომპანია გარკვეული პერიოდის მანძილზე იხდიდა პროცენტს და ძირითად თანხას, თუმცა 2016 წლის აგვისტოდან შეწყვიტა პროცენტისა და ძირითადი თანხის გადახდა. ამავე საქმეზე დაზარალებულად ცნობილია 2343 პირი, რომლებთანაც კომპანიამ დადო სესხის ხელშეკრულებები და იკისრა სესხისა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადაში პროცენტის გადახდის ვალდებულება. დაზარალებულად ცნობილი პირებისათვის კომპანიას არ დაუბრუნებია სესხის თანხა და პროცენტი სხვადასხვა ოდენობით.

4.4 განაჩენით მესამე მოპასუხე ცნობილია დამნაშავედ გაფლანგვისათვის, პირველი მოპასუხე - გაფლანგვის წაქეზებისათვის, ხოლო მეორე მოპასუხე გაფლანგვაში დახმარებისათვის. განაჩენით დადგენილია, რომ მესამე მოპასუხე, როგორც კომპანიის დირექტორი მართლზომიერად განაგებდა მოქალაქეთა მიერ კომპანიაში შეტანილი ფულად თანხას. იგი წარმოადგენდა პასუხისმგებელს თანხებზე და ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებაზე. პირველი მოპასუხე, როგორც დამფუძნებლის მეუღლე, აქტიურად მონაწილეობდა კომპანიის მართვაში და კომპანიის დირექტორს აძლევდა მითითებებს. მესამე მოპასუხე მოქმედებდა პირველი მოპასუხის მითითებების შესაბამისად და ზოგიერთ შემთხვევაში ხელშეკრულების პირობებსაც კი მასთან ათანხმებდა. განაჩენში მითითებულია, რომ ეს დაადასტურეს როგორც კომპანიაში დასაქმებულმა პირებმა, ასევე, თავად მესამე მოპასუხემ და სხვა მოწმეებმა. პირველი მოპასუხის აქტიურ ჩართულობას ადასტურებს კრიზისის შემდეგ დაზარალებულებთან შეხვედრის ფაქტები და თანხის დაბრუნების თაობაზე დაპირებები.

4.5 განაჩენით დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხესა და კომპანიას შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებები გამოყენებულია მხოლოდ სალაროდან თანხის გატანის მიზნით. 2016 წლის ოქტომბრშიც კი, როდესაც კომპანია განიცდიდა კრიზისს, დაზარალებულები ითხოვდნენ თანხის დაბრუნებას, გამოძიება დაიწყო 2016 წლის 10 ოქტომბერს, პირველ მოპასუხეს დაახლოებით 700 000 აშშ დოლარი აქვს გატანილი სესხის სახით. ხელშეკრულებებში სესხის პროცენტიც არ არის მითითებული, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ თანხის დასაბრუნებლად რაიმე ღონისძიება არც იყო გათვალისწინებული. განაჩენით ასევე დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხეს ოფიციალურად წილი ს.კ.ს–ოში არ გააჩნდა, თუმცა ის იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი. ამის დასტურად მითითებულია კომპანიის ბუღალტრის - ვ.ლ–ის ჩვენება. პირველი მოპასუხის დადებული სესხის ხელშეკრულებების პირობებს ეს უკანასკნელი უთითებდა და თანხებთან დაკავშირებული ყველა მოქმედებაც მასთან თანხმდებოდა. იგი კომპანიის სახელით მონაწილეობდა ეროვნულ ბანკსა და კომპანიის კლიენტებთან მოლაპარაკებებში. პირველი მოპასუხე იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი, გადაწყვეტილებების მიღებით აქტიურად იყო ჩართული კომპანიის საქმიანობაში და საკუთარი ინტერესების პრიორიტეტულობით საქმიანობდა, რაშიც იყოლიებდა კომპანიის დირექტორს - მესამე მოპასუხეს.

5. სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებისას ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 992-ე, 998-ე მუხლებზე და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 309¹⁷ და 309²⁰ მუხლებზე დაყრდნობით მიუთითა, რომ განაჩენის თანახმად, სწორედ პირველი მოპასუხე (აპელანტი) იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართვლი, რაც საფუძველს აცლის ამ უკანასკნელის მითითებას, რომ არ წარმოადგენს მოსარჩელეთა მიმართ პასუხისმგებელ პირს.

6. პირველმა მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომლის თანახმად, განსახილველი საქმე დელიქტური სამართლით მოწესრიგებულ წრეს მიეკუთვნება, კანონშეუსაბამოა, ვინაიდან, საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ ოთხ კომპონენტს, რომელთაგან ერთ-ერთის არარსებობა დელიქტური სამართლით რეგულირებადი ნორმის გამოყენებას გამორიცხავს. მოსარჩელეთა მიერ საქმეზე წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულებები არაა ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას დაადასტურებდა.

8. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელეთა მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, ისე რომ არ გამოიკვლია მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და ზიანს შორის.

9. კასატორის განმარტებით, კასატორის მიერ კომპანიიდან სესხის აღება კომპანიის გაკოტრების მიზანი არ გამხდარა. განაჩენის თანახმად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მესამე მოპასუხე დააბრუნებდა ნასესხებ თანხას, კომპანია გაკოტრებას მაინც ვერ გადაურჩებოდა.

10. კასატორის განმარტებით, პროცენტის დაანგარიშება დელიქტური ურთიერთობის დროს მიუღებელია. სასამართლოს არ განუმარტავს, სარგებლისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება რით უკავშირდება დელიქტით მიყენებულ ზიანს. პროცენტი მხოლოდ სასესხო ურთიერთობებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, არ შეიძლება, სესხზე დარიცხული პროცენტი დელიქტით მიყენებულ ზიანად ჩაითვალოს.

11. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მსესხებელი კომპანიის დირექტორი სრულად იყო პასუხისმგებელი კომპანიის გამართულ საქმიანობაზე და კასატორზე სესხი უკანონოდ გასცა. ამით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ აღიარა, რომ სრული პასუხისმგებლობა კრედიტორის მიმართ კომპანიის დირექტორს ეკისრება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

12. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

17. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

18. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მიიჩნევს, რომ მათი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხის აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით, განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი(ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 2018 წლის 20 ივნისის განჩინება; სუსგ №ას-1426-2018, 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება).

20. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (სუსგ №ას-1322-2018, 2019 წლის 4 აპრილის განჩინება).

21. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით წარადგინეს სარჩელი, რომელსაც დაურთეს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი.

22. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით. განაჩენის თანახმად, მოპასუხეები მსჯავრდებული არიან კომპანიის კუთვნილი ქონების, მოსარჩელეებისგან სესხად მიღებული თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელეების წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

23. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ №ას-1426-2018, 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება). „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი)“ (შდრ. სუსგ საქმე №ას-638-605-2014, 2016 წლის 22 აპრილის).

24. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 2019 წლის 4 აპრილის განჩინება).

25. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული გვაქვს სახეზე) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ–სამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის 1-ლი ნაწილი).

26. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ რაც შეეხება განსხვავებას დელიქტით მიყენებული ზიანის გამარტივებული და ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით განხილვას შორის, აღნიშნულთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ გამარტივებული წესით საქმის განხილვის დროს სახეზეა კანონიერ ძალაში არსებული განაჩენი, რომლითაც უტყუარად დასტურდება ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, შესაბამისად, სასამართლო აღარ იკვლევს აღნიშნულ საკითხებს და დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე დადასტურებულად მიიჩნევს მათ. სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა იმ შემთხვევაში, როდესაც განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვვის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ასეთ დროს ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსამარჩელემ უნდა წარადგინოს. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს კი, მხარეები სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით საფუძველი შეიქმნა დასკვნისათვის, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნეს, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

28. მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, კასატორს არ წარუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება (შდრ. საქმე №ას-203-2020, 2020 წლის 24 დეკემბრის განჩინება).

29. საკასაციო პალატის მითითებით, განაჩენის თანახმად, მოსარჩელეებს ზიანი მარტო მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის ქმედებების გამო არ მისდგომიათ, მითითებული ზიანის დადგომაში ბრალი პირველ მოპასუხესაც (კასატორსაც) მიუძღვის (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.2-4.4 ქვეპუნქტები), რის გამოც განაჩენში მითითებულ სხვა პირებთან ერთად, კასატორიც ცნობილ იქნა დამნაშავედ, რისი გათვალისწინებითაც, მოცემულ დავაში, ეს უკანასკნელი მოწინააღმდეგე მხარეთა მიმართ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირია. პალატა განმარტავს, რომ განაჩენის თანახმად, მართალია, პირველ მოპასუხეს (კასატორს) კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ ის იყო კომპანიის ფაქტობრვი მმართველი, რაც სასამართლოში ამ უკანასკნელმაც დაადასტურა.

30. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლი ვერ გახდება კასატორის საკასაციო პრეტენზია, რომლის თანახმად, ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ დგინდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში წარდგენილი განაჩენი თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას.

31. საკასაციო პალატა სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და სსკ-ის 412-ე მუხლებზე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მითითებით იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებაში და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი უნდა იქნეს მიჩნეული (სუსგ საქმე №ას-94-2021, 6 ივლისი, 2021 წელი).

32. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაცია მისცა, ამასთან, კასატორმა სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული გარემოებები, ხოლო საპირისპიროდ მოსარჩელეებმა სასამართლოს წარუდგინეს სათანადო მტკიცებულებები, რომელიც ამყარებდა მათ სასარჩელო მოთხოვნას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია.

33. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

34. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-112-2021, 2021 წლის 7 ივლისის განჩინება; №ას-47-2021, 2021 წლის 17 მაისის განჩინება; №ას-94-2021, 2021 წლის 6 ივლისის განჩინება; №ას-1461-2020, 2021 წლის 5 მარტის განჩინება).

35. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

37. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე