საქმე №ას-553-2019 19 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ა.ვ–რი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები _ გორის მუნიციპალიტეტის მერია (ქ. გორის მუნიციპალიტეტის მერიის უფლებამონაცვლე, მოპასუხე), ა(ა)იპ გორის მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ტურიზმის განვითარების ხელშეწყობის სააგენტო (ა(ა)იპ ქ. გორის მუნიციპალიტეტის მერიის მოსწავლე-ახალგაზრდობის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრის უფლებამონაცვლე, თანამოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი _ გორის მუნიციპალიტეტის მერია (ქ. გორის მუნიციპალიტეტის მერიის უფლებამონაცვლე, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა.ვ–რი (მოსარჩელე)

მესამე პირი _ დ.წ–ძე (ვ.შ–ის უფლებამონაცვლე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. გორის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოვალეობის შემსრულებლის 2013 წლის 18 იანვრის №2პ-079 ბრძანებით ა.ვ–რი (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „დირექტორი“, „ცენტრის დირექტორი“, „აპელანტი“ ან „პირველი კასატორი“) დაინიშნა ა(ა)იპ გორის მუნიციპალიტეტის მოსწავლე - ახალგაზრდობის კულტურულ - საგანმანათლებლო ცენტრის დირექტორის თანამდებობაზე 2013 წლის 18 იანვრიდან. მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 1000 ლარს.

2. გორის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 24 ივნისის №84 განკარგულების საფუძველზე, განხორციელდა ა(ა)იპ გორის მუნიციპალიტეტის მოსწავლე - ახალგაზრდობის კულტურულ -საგანმანათლებლო ცენტრის რეორგანიზაცია, რომლის შედეგად შეიქმნა იმავე მიზნების მქონე ორი ახალი არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი, მათ შორის, ა(ა)იპ გორის მუნიციპალიტეტის მერიის მოსწავლე - ახალგაზრდობის კულტურულ - საგანმანათლებლო ცენტრი (შემდგომში - „ცენტრი“), რომლის დირექტორსაც წარმოადგენს მოსარჩელე.

3. 2015 წლის 25 აპრილს მონკაო-პორტუგალიის საერთაშორისო ხალხური ფესტივალის „ფოლკმონკაოს“ ორგანიზაციის მიერ (CIOF ფესტივალი) საქართველოს ხალხური ცეკვის ანსამბლი „შავლეგო“ (შემდგომში - „ანსამბლი“ ან „ცეკვის ანსამბლი“) 32 პირის შემადგენლობით, 2015 წლის 02 აგვისტოდან 19 აგვისტომდე მიიწვიეს პორტუგალიისა და ესპანეთის 2015 წლის საერთაშორისო ფოლკლორულ ფესტივალზე. მიწვევის საფუძველზე, 2015 წლის 15 ივლისს ცენტრის დირექტორმა გამოსცა ბრძანება, რომლითაც ფესტივალზე მივლინებულ იქნენ ცენტრის დირექტორი, დირექტორის მოადგილე, ანსამბლის წევრები, ხელმძღვანელი და მუსიკოსები, რაზეც გამოიყო სამივლინებო თანხად 8893,40 ლარი.

4. ქალაქ გორის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდგომში - „მოპასუხე“) შიდა აუდიტის სამსახურმა ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 15 ივლისის №94 ბრძანება არამართლზომიერად მიიჩნია შემდეგი საფუძვლებით:

- ცენტრის ხელმძღვანელის მივლინებაში არ იკვეთება სამსახურებრივი

მოვალეობის შესრულების მიზანი;

- ბრძანებაში მითითებული პირების მიმართ სამივლინებო ხარჯების გამოყოფა არის უსაფუძვლო, ვინაიდან არ დგინდება სამართლებრივი კავშირი ცენტრსა და ცეკვის ანსამბლს შორის, რომლის ხელმძღვანელიც არის 2012 წლის 23 იანვარს ცენტრთან დადებული იჯარის ხელშეკრულების მხარე - მოიჯარე. შესაბამისად, ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 15 ივლისის №94 ბრძანებაში ანსამბლის მოხსენიება, როგორც ცენტრთან არსებული ანსამბლისა, არის საფუძველს მოკლებული.

5. შიდა აუდიტის სამსახურის დასკვნის თანახმად, დირექტორის საქმიანობაში გამოვლინდა, აგრეთვე, სხვა დარღვევები. კერძოდ:

- მუნიციპალიტეტის მიერ 2015 წლიდან ცენტრისთვის უზუფრუქტით გადაცემულ ქონებაზე ცენტრსა და რვა ფიზიკურ პირს შორის გაფორმებულია სარგებლობით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებები ისე, რომ არ არსებობს მესაკუთრის (მოპასუხის) სავალდებულო თანხმობა;

- 2015 წლის დასაწყისიდან სავალდებულო იყო ცენტრის მიერ გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების გადახედვა ხელშეკრულების ღირებულების სავარაუდო კორექტირებისათვის (ხელშეკრულების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტი: მხარეთა შეთანხმებით, ინფლაციის გათვალისწინებით, შესაძლებელია საიჯარო ქირის მატება), რაც ცენტრის მიერ არ განხორციელებულა. ასევე, ქონების სარგებლობით გაცემამდე მის მიერ არ მომხდარა ქონების აუდიტორული შეფასება, რომლითაც კონკრეტული ქონების საბაზრო ღირებულება უნდა დადგენილიყო;

- ცენტრის მიერ არ არის შესრულებული ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 128-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის ქონების განკარგვის შედეგად შემოსულ თანხებს უფლებამოსილი ორგანო სრულად მიმართავს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში.

6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შიდა აუდიტის სამსახურმა მიიჩნია, რომ არსებობდა დასაბუთებული ვარაუდი ცენტრის დირექტორის ქმედებაში საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ნიშნების არსებობის შესახებ, როგორიც არის სამსახურებრივი მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება, სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება ან სამსახურებრივი გულგრილობა, რისი შესწავლა და შემდგომი რეაგირება საგამოძიებო ორგანოს კომპეტენციას მიეკუთვნებოდა.

7. შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის 2015 წლის 08 ოქტომბრის №ო-129 მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე, ქალაქ გორის მუნიციპალიტეტის მერის (შემდგომში - „მუნიციპალიტეტის მერი“) მიერ 2015 წლის 09 ოქტომბერს მიღებულ იქნა №1-651 ბრძანება ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების თაობაზე.

8. მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 19 ოქტომბრის №1პ-349 ბრძანებით, იურიდიული სამსახურის 2015 წლის 13 ოქტომბრის სამართლებრივი დასკვნის საფუძველზე, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

9. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 19 ოქტომბრის №1პ-349 ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ასევე, მოპასუხისათვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება ორი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით.

10. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

11. საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ ცენტრი და ცენტრის იმჟამინდელი დირექტორი ვ.შ–ი (შემდგომში - „მესამე პირი“).

12. გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 03 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ცენტრს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა ორი თვის შრომის ანაზღაურების - 2000 ლარის ოდენობით; სარჩელი ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

13. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

14. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მარტის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა გორის მუნიციპალიტეტის მერია (შემდგომში კვლავ - „მოპასუხე“ ან "მეორე კასატორი").

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მარტის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით ცენტრის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა გორის მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ტურიზმის განვითარების ხელშეწყობის სააგენტო (შემდგომში - „ცენტრის უფლებამონაცვლე“ ან „სააგენტო“).

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 მარტის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით მესამე პირის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა სააგენტოს კულტურისა და ახალგაზრდობის განყოფილების უფროსი დ.წ–ძე (შემდგომში - „მესამე პირის უფლებამონაცვლე“ ან „განყოფილების უფროსი“).

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 სექტემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით განსახილველ საქმეში თანამოპასუხედ ჩაება სააგენტო.

19. მოსარჩელემ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2018 წლის 05 ნოემბერს გამართულ სხდომაზე დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა სამსახურში აღდგენის ნაწილში და მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოში რეორგანიზაციული ცვლილებების გათვალისწინებით, მოითხოვა მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 19 ოქტომბრის №1პ-349 ბრძანების გაუქმება და სააგენტოს ახალგაზრდობისა და კულტურის განვითარების განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე აღდგენა.

20. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 03 მაისის გადაწყვეტილება შეიცვალა ნაწილობრივ; სარჩელი ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამსახურში აღდგენის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 000 ლარის ანაზღაურება; მოპასუხის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

21. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-8 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

22. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ ცენტრსა და ცეკვის ანსამბლს შორის სამართლებრივი კავშირი არ არსებობს. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული მტკიცების საპირისპიროდ, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ ცენტრში არსებულ ქორეოგრაფიულ ჯგუფებში სახელმწიფო დაფინანსებაზე მყოფი ცენტრის აღსაზრდელები სწორედ ანსამბლის წევრები არიან, რომელიც შედგება როგორც ცენტრის ბენეფიციარი არასრულწლოვნების, ისე - სხვა სრულწლოვანი მოცეკვავეებისგან (სრულწლოვანი მოცეკვავეები ცენტრის აღსაზრდელებთან ერთად იღებენ მონაწილეობას დაგეგმილ ღონისძიებებში და ანსამბლის მუდმივი წევრები არიან). მოსარჩელის განმარტებით, თითოეული ვიზიტისთვის ხელმძღვანელის მიერ ახალი ჯგუფი დგებოდა, რომლებიც ანსამბლის სახელწოდების ქვეშ ერთიანდებოდა. აღნიშნული სახელი შერჩეულია ჯგუფის ხელმძღვანელის მიერ და იგი გარკვეულწილად კომერციულ ინტერესებსა და ანსამბლის საზოგადოებაში ცნობადობის მიზანს ემსახურება; ამასთან, დადგენილია, რომ ანსამბლის ხელმძღვანელი ცენტრის პედაგოგია და მათი ურთიერთობები შრომითი ხელშეკრულებით არის დარეგულირებული; 2015 წლის 30 ივნისს „ს–ის“ საქართველოს ეროვნული კომიტეტის პრეზიდენტმა წერილობით მიმართა ცენტრს, აგრეთვე, ცენტრთან არსებული ანსამბლის ქორეოგრაფიულ ჯგუფს და 2015 წლის აგვისტოში პორტუგალიისა და ესპანეთის ქალაქებში ფოლკლორის საერთაშორისო ფესტივალში მონაწილეობის მისაღებად მიიწვია; „ს–ის“ საქართველოს ეროვნული კომიტეტის პრეზიდენტმა წერილობით მიმართა, ასევე, მუნიციპალიტეტის მერს და სთხოვა ცენტრთან არსებული ანსამბლისთვის შუამდგომლობა გაეწია საქართველოში გერმანიის საკონსულოს წინაშე; 2015 წლის 08 ივლისს მუნიციპალიტეტის მერმა წერილობით მიმართა ცენტრს და ითხოვა წარედგინათ ანსამბლის დახასიათება და 2015 წლის 01 აგვისტოდან 20 აგვისტომდე პორტუგალიისა და ესპანეთის ქალაქებში ფოლკლორის საერთაშორისო ფესტივალში მიწვევის დამადასტურებელი დოკუმენტი თანდართული სიით; 2015 წლის 08 ივლისს მუნიციპალიტეტის მერის მიერ საქართველო-გერმანიის საკონსულოში გადაიგზავნა ფესტივალზე გასამგზავრებელ პირთა სია.

23. სააპელაციო პალატამ გამოიკვლია ანსამბლის საფესტივალო შემადგენლობა (იხ. ტ. I, ს.ფ. 29) და დადგენილად მიიჩნია, რომ ანსამბლის 20 მოცეკვავედან 13 იყო ცენტრის არასრულწლოვანი ბენეფიციარი, ხოლო 7 მოცეკვავე ანსამბლის მუდმივი წევრი, რომლებიც ფესტივალზე საკუთარი დაფინანსებით გაემგზავრნენ. ამდენად, ანსამბლის ფესტივალზე გამგზავრებული შემადგენლობის ძირითადი ნაწილი ცენტრის აღსაზრდელებისგან შედგებოდა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოპასუხის მტკიცება, რომ ცენტრსა და ცეკვის ანსამბლს შორის სამართლებრივი კავშირი არ არსებობდა და ცენტრის ხელმძღვანელისა და მოადგილის მიერ ცენტრის ბენეფიციარებთან ერთად მივლინებით გამგზავრება სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების მიზანს ეწინააღმდეგებოდა.

25. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ის გარემოება, რომ ცეკვის ანსამბლის ხელმძღვანელი მის მიერ დაქირავებულ ფართში არადაფინანსებული მოსწავლეებისგან შემდგარ ჯგუფებსაც ასწავლის, გავლენას არ ახდენს ცენტრსა და ანსამბლის ხელმძღვანელს შორის არსებულ შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაზე, რომლის საფუძველზეც ეს უკანასკნელი სახელმწიფო დაფინანსებაზე მყოფი ბენეფიციარების პედაგოგს წარმოადგენს და ცენტრისგან იღებს ხელფასს.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 15 ივლისის №94 ბრძანებით სამივლინებო თანხების გამოყოფა მართლზომიერად განხორციელდა.

27. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მუნიციპალიტეტის მერს, მოპასუხესა და ცენტრს შორის არსებულ უზუფრუქტის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის თხოვნით 2014 წლის 08 დეკემბერს მიმართა; მოსარჩელემ იმავე დღეს, იგივე თხოვნით მიმართა, ასევე, გორის მუნიციპალიტეტის გამგებელს; გორის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 2014 წლის 23 დეკემბრის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ შეიცვალა უზუფრუქტით გადაცემული ქონების მესაკუთრე და ეთხოვა ცენტრის წარმომადგენლის დასახელება, რომელიც მოახდენდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღნიშნული ხელშეკრულების გაუქმებას, რაზედაც მოსარჩელემ 2015 წლის 08 იანვრის №2 წერილით უპასუხა, რომ ცენტრის მიერ წარდგენილი იქნებოდა ცენტრის იურისტი; მოპასუხემ მოსარჩელეს 2015 წლის 18 მარტის №652 წერილით აცნობა, რომ მიმდინარეობდა გორის მუნიციპალიტეტის გაყოფის შედეგად ქალაქ გორის მუნიციპალიტეტზე გადაცემული უძრავი ქონების რეგისტრაციის პროცედურები და მხოლოდ პროცედურების დამთავრების შემდგომ მოხდებოდა მუნიციპალიტეტის მერიასა და ცენტრს შორის არსებულ უზუფრუქტის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია; დადგენილია, რომ უზუფრუქტის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია 2016 წლის 03 თებერვალს განხორციელდა. ამდენად, მოპასუხემ, რომელსაც თავად მართებდა სწრაფი და ეფექტური მოქმედება და ქირავნობის ხელშეკრულებაზე თანხმობის (ან უარის) დროული გაცემა, პასუხი არაგონივრული ვადით გააჭიანურა, რაც ცენტრის საქმიანობისთვის ფინანსურად დამაზიანებელი იყო. ასეთ ვითარებაში მოსარჩელის მიერ, სახელმწიფოს ინტერესებიდან გამომდინარე, კეთილსინდისიერების სტანდარტის დაცვით, უძრავი ქონების იმგვარი განკარგვა, რომელმაც სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის დამატებითი ფინანსური სახსრების მოზიდვა უზრუნველყო, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ შეიძლება შეფასდეს არაპროპორციულ ან არამართლზომიერ ქმედებად, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ქონება უფრო იაფად იყო გაქირავებული, ვიდრე იგი სადავო პერიოდში მოსარჩელის ხელმძღვანელობით ქირავდებოდა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება საფუძველს აცლიდა მოპასუხის იმ პრეტენზიასაც, რომ 2015 წლიდან ინფლაციის გათვალისწინებით საიჯარო ქირის შესაძლო კორექტირებისთვის სავალდებულო იყო საიჯარო ხელშეკრულებების გადახედვა.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქონების მესაკუთრის, მუნიციპალიტეტის მერიის სავალდებულო თანხმობის არარსებობის პირობებშიც, ცენტრსა და რვა ფიზიკურ პირს შორის ქირავნობის ხელშეკრულებების გაფორმება არამართლზომიერ ხასიათს არ ატარებდა და აღნიშნული ქმედება არ შეიძლება მოსარჩელეს მოვალეობის დარღვევად შეერაცხოს.

29. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ 2014 წლის 12 თებერვლს მიმართა აუდიტს და ცენტრის ადმინისტრაციული შენობის იმ ნაწილის შეფასება მოითხოვა, სადაც სარემონტო სამუშაოები იქნა განხორციელებული. დანარჩენ ნაწილში შენობა ადრინდელი მდგომარეობით არსებობდა, რაც არ საჭიროებდა შენობის ამ ნაწილების ხელახალ შეფასებას.

30. სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული მუნიციპალიტეტის მერის 26.04.2016წ. წერილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ცენტრის, როგორც საკუთარი, ისე მისთვის გადაცემული ქონების იჯარიდან და გაქირავებიდან შესული თანხები ირიცხებოდა ცენტრის საკუთარი შემოსულობების სახაზინო კოდზე, რითაც მოსარჩელე ასრულებდა ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 128-ე მუხლის მოთხოვნას მუნიციპალიტეტის ქონების განკარგვის შედეგად შესული თანხების შესაბამისი მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში მიმართვის თაობაზე.

31. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის პირველი და მე-6 ნაწილებით, 35-ე მუხლის პირველი, მე-2-4 ნაწილებით, 709-710-ე და 720-ე მუხლებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-2, მე-7, მე-7¹ და მე-7² პუნქტებით და მიიჩნია, რომ მიუხედავად დირექტორის ქმედებებში რაიმე დარღვევის არარსებობისა, მოპასუხის ნება დირექტორის თანამდებობიდან მისი გათავისუფლების თაობაზე კანონშესაბამისი იყო (სსკ-ის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე), რაც გამორიცხავდა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

32. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ ვინაიდან მოსარჩელის გათავისუფლება საზოგადოების წესდების მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული დარღვევების გამო მოხდა [დირექტორის უფლებამოსილების ვადამდე შეწყვეტა მის მიერ წესდებით განსაზღვრული მოვალეობის შეუსრულებლობისათვის, უფლებამოსილების გადამეტების ან არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სამეწარმეო მიზნებთან შეუსაბამო საქციელისათვის შეუძლია მერს], რაც რეალურად არ დგინდებოდა, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა წესდების ზემოაღნიშნული მუხლით და დაეკმაყოფილებინა სარჩელი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების საკითხი მოწესრიგებულია კანონით და იგი იმპერატიული ხასიათის არის. იურიდიული პირის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების საკითხის სხვაგვარად მოწესრიგების შესაძლებლობას კანონი არ ანდობს მხარეთა ავტონომიურ ნებას, შესაბამისად, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლო ხელმძღვანელობს კანონით (სსკ-ის 720-ე მუხლი) და არა საზოგადოების წესდებით.

33. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ასევე, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 პუნქტით და განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელისთვის გათავისუფლების თაობაზე ცნობილი არ ყოფილა (მას აცნობეს მხოლოს იმის შესახებ, რომ იურიდიული სამსახური ახორციელებდა მისი საქმიანობის შესწავლას), აღნიშნული კონპენსაციის ანაზღაურების წინაპირობას წარმოადგენდა.

34. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან მოპასუხემ მისი სამართლებრივი პოზიციის დასაცავად არ მიუთითა მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების უპირობო უფლებაზე, სასამართლოს თავისი ინიციატივით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლი არ უნდა გამოეყენებინა, რადგან აღნიშნულით ირღვევა მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი. სასამართლოს განმარტებით, მისთვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთან დაკავშირებით. მაშინაც კი, თუ მხარეები განსაზღვრულ საკითხთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციას ირჩევენ, სასამართლოს სხვა გზის არჩევის უფლება აქვს, თუ საქმის მასალებზე დაყრდნობით და სხვაგვარი დასაბუთებით კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა არის შესაძლებელი.

35. იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხის დაუსაბუთებელი იურიდიული დასკვნის საფუძველზე დაწყებული იყო გამოძიება, რის გამოც მოსარჩელეს უწყვეტ რეჟიმში უხდებოდა გამოძიებასთან თანამშრომლობა, ამასთან, მოსარჩელე არ იყო დასაქმებული (ასეთი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვებოდა და არც მოპასუხეს უარყვია აღნიშნული გარემოება), სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს ეკისრება კომპენსაციის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, რომლის ოდენობაც 12 თვის შრომის ანაზღაურებით უნდა განისაზღვროს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იგი არ გასცდენია სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა ფულადი თანხა, რასაც თავად შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე იძულებით განაცდურად აკვალიფიცირებდა, სასამართლომ კი მოთხოვნა დააკმაყოფილა კომპენსაციის სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით.

36. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

37. პირველმა კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

37.1. სააპელაციო სასამართლომ კანონი მართებულად გამოიყენა, თუმცა არასწორად განმარტა იგი. არაკომერციული იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების წარმოშობისა და შეწყვეტის მიმართ ვრცელდება “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი. აღნიშნული მუხლის მე-7 პუნქტით იმპერატიულად არის განსაზღვრული, რომ ხელმძღვანელობაზე/ წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან ურთიერთობა რეგულირდება ამ კანონით და საზოგადოების წესდებით. თუმცა, აღნიშნულ კანონში არ არის გაწერილი, თუ რა საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში ხდება მეწარმის მიერ ხელმძღვანელობაზე/ წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის გათავისუფლება. დასახელებული მუხლის მე-7¹ პუნქტის "ა" ქვეპუნქტი განსაზღვრავს მხოლოდ იმას, თუ რა პროცდურების დაცვით უნდა მოხდეს გათავისუფლება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ იურიდიული პირის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების საკითხი მოწესრიგებულია კანონით და იგი იმპერატიული ხასიათისაა;

37.2. განსახილველ შემთხვევაში გათავისუფლების საფუძვლები მოწესრიგებულია ცენტრის წესდებით. კერძოდ, წესდების მე-3 მუხლის თანახმად, არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირს ხელმძღვანელობს დირექტორი, რომელსაც ნიშნავს და ათავისუფლებს ქ. გორის მერი. იმავე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, დირექტორის უფლებამოსილების ვადამდე შეწყვეტა შეუძლია მერს, მის მიერ წესდებით განსაზღვრული მოვალეობის შეუსრულებლობისათვის, უფლებამოსილების გადამეტების ან არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სამეწარმეო მიზნებთან შეუსაბამო საქციელისათვის. მოსარჩელის გათავისუფლება მოხდა სწორედ წესდების მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის საფუძველზე, კონკრეტულ გარემოებებზე მითითებით, თუმცა როგორც პირველი, ასევე, მეორე ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ მოსარჩელის მიერ ადგილი არ ჰქონია წესდებით განსაზღვრული მოვალეობის შეუსრულებლობას, უფლებამოსილების გადამეტებას ან არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სამეწარმეო მიზნებთან შეუსაბამო საქციელს. შესაბამისად, უნდა მომხდარიყო გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა და მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა;

37.3. მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხის დაუსაბუთებელი იურიდიული დასკვნის საფუძველზე დაწყებულია გამოძიება, რის გამოც შეილახა მოსარჩელის რეპუტაცია.

38. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (გარდა ორი თვის სახელფასო ანაზღაურების (2000 ლარის) ოდენობით კომპენსაციისა).

39. მეორე კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

39.1. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი დასკვნები არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მასალების ობიექტური შეფასებიდან;

39.2. სასამართლომ, მართალია, გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა ფულადი თანხა, რასაც იგი შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე აკვალიფიცირებდა იძულებით განაცდურად, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ფულადი მოთხოვნა დააკმაყოფილა კომპენსაციის სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით. სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება წარმოადგენს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-7² პუნქტისა და საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 პუნქტის არასწორ განმარტებას, ვინაიდან კომპენსაციისა და განაცდურის მოთხოვნას სრულიად განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლები გააჩნია. კომპენსაცია პირს მიეცემა არანაკლებ ორი თვის თანამდებობრივი სარგოს ოდენობით იმ შემთხვევაში, თუ დამსაქმებელი დაარღვევს მისი წინასწარ გაფრთხილების ვალდებულებას, ხოლო განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა დაკავშირებულია უკანონო გათავისუფლებასთან, რა შემთხვევაშიც დასაქმებულს უნაზღაურდება მიუღებელი ხელფასი იძულებითი მოცდენის პერიოდისათვის. ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია მოსარჩელის არაკანონიერ გათავისუფლებას და დადგენილია, რომ იგი დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლებულია კანონიერი გზით, არ არსებობს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი;

39.3. სააპელაციო სასამართლომ კომპენსაციის ოდენობა 12 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით განსაზღვრა, რაც მოცემულ შემთხვევაში 12 000 ლარს შეადგენს. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულად დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით ორი თვის თანამდებობრივი სარგოს დაკისრების თაობაზე და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება გასაჩივრდა მხოლოდ მოპასუხის მიერ, სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, არ გაითვალისწინა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნა, იმავე კოდექსის 384-ე მუხლი და მიიღო კანონშეუსაბამო გადაწყვეტილება;

39.4. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის დაუსაბუთებელი იურიდიული დასკვნის საფუძველზე დაწყებულ გამოძიებასთან თანამშრომლობის გამო მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, რაც სასამართლომ კომპენსაციის გაცემის ერთ-ერთ საფუძვლად მიიჩნია. თუმცა, საქმის განხილვის არცერთ სტადიაზე არ ყოფილა გამოკვლეული ეს გარემოება აყენებდა თუ არა მოსარჩელეს ზიანს და რა ოდენობით.

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 11 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

41. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მეორე კასატორის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

42. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის დირექტორის გათავისუფლების მართლზომიერება და მისი თანმდევი სამართლებრივი შედეგები.

43. არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის სამართლებრივ საკითხებს აწესრიგებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 35-ე მუხლი. აღნიშნული მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების წარმოშობისა და შეწყვეტის მიმართ ვრცელდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მეწარმე სუბიექტის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირისთვის განსაზღვრული წესები.

44. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მოწესრიგებულია სამეწარმეო საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის საკითხები, მათ შორის, ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირსა და საზოგადოებას შორის ურთიერთობის სამართლებრივი საფუძვლები. ამ მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე, სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება „მეწარმეთა შესახებ“ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით, რაც გულისხმობს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის ნორმებთან ერთად ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის უფლება-მოვალეობები, მათ შორის, მისი თანამდებობიდან გათავისუფლების საკითხი, შესაძლოა უფრო დეტალურად მოწესრიგდეს იურიდიული პირის წესდებით და/ან დირექტორთან დადებული ხელშეკრულებით.

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლებრივად ა(ა)იპ-ის დირექტორთან დადებული ხელშეკრულება დავალების ხელშეკრულებაა და იგი არ უნდა დაკვალიფიცირდეს შრომითსამართლებრივ ხელშეკრულებად. აღნიშნულ ხელშეკრულებას პირობითად შეიძლება ეწოდოს „სასამსახურო ხელშეკრულება“, რომელიც მომსახურების ხელშეკრულების ნაირსახეობაა და განსხვავდება შრომის სამართლისთვის დამახასიათებელი დამსაქმებლისა და დასაქმებულის სახელშეკრულებო ურთიერთობისგან. შესაბამისად, ამ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის მართლზომიერების შემოწმებისას “მეწარმეთა შესახებ” კანონის ნორმებთან ერთად გამოიყენება დავალების ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები (სსკ-ის 709-ე და მომდევნო მუხლები), ისევე როგორც, თავად ამ ხელშეკრულების პირობები (აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკა, შედარებისთვის იხ.: სუსგ საქმე №ას-379-363-2016, 30 ივნისი, 2016 წელი; №ას-1203-2018, 25 აპრილი, 2019 წელი; №ას-1559-2019, 02 მარტი, 2020 წელი).

46. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს. შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია.

47. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ა(ა)იპ-ის დამფუძნებელს (წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შესაბამის უფლებამოსილ პირსა თუ ორგანოს) შეუძლია ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს ხელშეკრულება ხელმძღვანელთან, ხოლო გამოვლენილი ნება, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-7¹ პუნქტის თანახმად, მესამე პირების მიმართ ნამდვილი ხდება მისი მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან.

48. თუმცა, აღნიშნული არ უნდა განიმარტოს იმგვარად, რომ ა(ა)იპ-ის დირექტორის გათავისუფლების საფუძვლები და პროცედურა არ შეიძლება დამატებით განისაზღვროს იურიდიული პირის წესდებით ან/და დირექტორთან დადებული ხელშეკრულებით.

49. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ნებისმიერ დროს ხელშეკრულების შეწყვეტის სსკ-ის 720-ე მუხლით გარანტირებული უფლება არ ზღუდავს „სასამსახურო ხელშეკრულების“ მხარეებს შეთანხმდნენ დირექტორთან ხელშეკრულების შეწყვეტაზე როგორც რაიმე საფუძვლის გარეშე (უსაფუძვლოდ, ე.წ. "without cause"), ისე კონკრეტული საფუძვლით (ე.წ. "with cause", მაგ., წესდებით განსაზღვრული მოვალეობის შეუსრულებლობის გამო) და თითოეულ შემთხვევაში გაითვალისწინონ გათავისუფლების განსხვავებული პროცედურა (მაგ., კომპენსაცია უსაფუძვლოდ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, რომელზე უფლებაც დირექტორს არ წარმოეშობა, თუ მასთან ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდა წესდებით განსაზღვრული მოვალეობის შეუსრულებლობის საფუძვლით).

50. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 19 ოქტომბრის №1პ-349 ბრძანების საფუძველზე, მოსარჩელე/დირექტორი დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა ცენტრის წესდების მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, რომლითაც განსაზღვრულია დირექტორის გათავისუფლების შემდეგი საფუძვლები: წესდებით განსაზღვრული მოვალეობების შეუსრულებლობა, უფლებამოსილების გადამეტება ან არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის საწესდებო მიზნებთან შეუსაბამო საქციელი (იხ. ტ. I, ს.ფ. 37; ტ. II, ს.ფ. 48-51).

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიუხედავად ა(ა)იპ-ის დამფუძნებელის უფლებისა - ნებისმიერ დროს, შესაბამისი საფუძვლის გარეშე შეწყვიტოს „სასამსახურო ხელშეკრულება“ დირექტორთან, თუკი დირექტორის გათავისუფლების საფუძველს წესდებით ან/და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კონკრეტული გარემოება წარმოადგენს, დირექტორს აქვს ამ საფუძვლის კანონიერების შემოწმების ლეგიტიმური ინტერესი, ხოლო შესაბამისი სარჩელის აღძვრისას მოწინააღმდეგე მხარე ვალდებულია ამტკიცოს გათავისუფლების საფუძვლის ნამდვილობა.

52. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო შემდეგი გარემოებები: ცენტრის ხელმძღვანელის მივლინება არ ემსახურებოდა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების მიზანს; ცენტრსა და ცეკვის ანსამბლს შორის არ არსებობდა სამართლებრივი კავშირი, რის გამოც ბრძანებაში მითითებული პირების მიმართ სამივლინებო ხარჯების გამოყოფა იყო უსაფუძვლო; მესაკუთრის (მოპასუხის) სავალდებულო თანხმობის გარეშე, ცენტრის მიერ რვა ფიზიკურ პირთან დაიდო იჯარის ხელშეკრულება მუნიციპალიტეტის მიერ ცენტრისთვის უზუფრუქტით გადაცემულ ქონებაზე; ცენტრმა არ განახორციელა მის მიერ გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების გადახედვა, ხელშეკრულების ღირებულების სავარაუდო კორექტირების მიზნით, ასევე, ქონების სარგებლობით გაცემამდე არ განახორციელა ქონების აუდიტორული შეფასება, რომლითაც კონკრეტული ქონების საბაზრო ღირებულება უნდა დადგენილიყო; ცენტრის მიერ არ იყო შესრულებული ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 128-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის ქონების განკარგვის შედეგად შემოსულ თანხებს უფლებამოსილი ორგანო სრულად მიმართავს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში.

53. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის/დირექტორის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია წინამდებარე პუნქტში მითითებულ არცერთ დარღვევას; მის ქმედებებში ვალდებულების არამართლზომიერად ან/და არაკეთილსინდისიერად შესრულება არ აღინიშნებოდა (დეტალურად იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 22-30 პუნქტები). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი დასკვნით გამოირიცხა გათავისუფლების ბრძანების ის ფაქტობრივი წინაპირობები, რომლებიც ცენტრის წესდების მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით მასთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად სადავო ბრძანების (დირექტორის გათავისუფლების ბრანების) ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები. შესაბამისად, დასაბუთებულია ამ თვალსაზრისით პირველი კასატორის საკასაციო პრეტენზია.

55. გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის შედეგად ა(ა)იპ-ის დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენისა და მისთვის განაცდურის ანაზღაურების შესახებ კასატორის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დადებული სასამსახურო ხელშეკრულება არ წარმოადგენს შრომით ხელშეკრულებას, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ა(ა)იპ-ის დირექტორი შესაძლებელია თანამდებობიდან ნებისმიერ დროს გათავისუფლდეს. შესაბამისად, ამ მოთხოვნასთან მიმართებაში საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას, და, ამავდროულად, ეთანხმება მეორე კასატორს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას თანამდებობაზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების შესახებ, ისევე, როგორც სააპელაციო სასამართლოს მიერ მის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის კომპენსაციის დაკისრებას შრომის კოდექსის 32-ე და 38-ე მუხლების შესაბამისად, სათანადო სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.

56. აღნიშნულის მიუხედავად, ვინაიდან მოსარჩელესთან „სასამსახურო ხელშეკრულების“ შეწყვეტის კანონიერიერება არ დადასტურდა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, ხელშეკრულების უკანონოდ შეწყვეტის გამო მოსაჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი.

57. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. იმავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამდენად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Totalreparation-ის პრინციპი).

58. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს 408-ე მუხლში მოცემულ ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. კერძოდ, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება (იხ. სუსგ საქმე №ას-459-438-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი).

59. საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

60. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე ცენტრის დირექტორის თანამდებობაზე დაინიშნა 2013 წლის 18 იანვარს და მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 1000 ლარს; ამრიგად, იმ შემთხვევაში თუკი იგი უკანონოდ არ გათავისუფლდებოდა დაკავებული თანამდებობიდან, მიიღებდა ანაზღაურებას ყოველთვიურად 1000 ლარის ოდენობით.

61. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის გათავისუფლებიდან გასული დროის ხანგრძლივობის, მისი თანამდებობრივი სარგოს ოდენობის, ასევე, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ დაუსაბუთებელი იურიდიული დასკვნის საფუძველზე მოსარჩელის მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის გამო, გათავისუფლების შემდგომ მოსარჩელე სხვაგან არ დასაქმებულა, მართებული იქნება მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით - 48 000 ლარის დაკისრება.

62. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები, შესაბამისად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

63. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; ბათილად იქნას ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 19 ოქტომბრის №1პ-349 ბრძანება; სარჩელი სამსახურში აღდგენისა და განაცდური ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 48 000 ლარის ანაზღაურება.

64. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

65. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდური ხელფასისა და ორი თვის კომპენსაციის ანაზღაურება.

66. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი გათავისუფლების ბრძანება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 48 000 ლარის გადახდა.

67. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენდა 100 ლარს - ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამსახურში აღდგენის მოთხოვნის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, იგი გათავისუფლებული იყო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, თუმცა მას სახელმწიფო ბაჟი არ გადაუხდია.

68. შესაბამისად, მართალია, სარჩელი ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილდა, თუმცა, ვინაიდან მოსარჩელეს არ გაუწევია ხარჯი სახელმწიფო ბაჟის სახით, არ არსებობს მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მისი დაკისრების წინაპირობა. გარდა ამისა, ვინაიდან მოპასუხე „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე [საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან: დაწესებულებები (ორგანიზაციები), რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან – ყველა საქმეზე], გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, სახელმწიფო ბაჟი მას ვერც ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრება.

69. მოსარჩელის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 150 ლარის ოდენობით (ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამსახურში აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოში დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გაწეული ხარჯის - 150 ლარის ანაზღაურება.

70. მოსარჩელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით (ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამსახურში აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოში დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გაწეული ხარჯის - 300 ლარის ანაზღაურება.

71. ამგვარად, საბოლოო ჯამში, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით 450 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. გორის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ა.ვ–რის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

4. ა.ვ–რის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

5. ბათილად იქნას ცნობილი გორის მუნიციპალიტეტის მერის 2015 წლის 19 ოქტომბრის №1პ-349 ბრძანება;

6. ა.ვ–რის სარჩელი სამსახურში აღდგენისა და განაცდური ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს;

7. გორის მუნიციპალიტეტის მერიას ა.ვ–რის სასარგებლოდ დაეკისროს 48 000 ლარის ანაზღაურება;

8. გორის მუნიციპალიტეტის მერიას (ს/კ: 218086087) ა.ვ–რის (პ/ნ: .......) სასარგებლოდ დაეკისროს 450 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

9. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი