საქმე №ას-1194-1114-2017 14 დეკემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ქ.გ–უ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „U.S.H.” (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - შპს „ე–რი“

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისში, ....... გამზ./....... ქ. №50/18-ში მდებარე 217 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე და შენობა-ნაგებობაზე, საერთო ფართით 1113,7 კვ.მ., 2013 წლის 21 მაისიდან რეგისტრირებულია შპს „U. S.H.“-ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) საკუთრების უფლება (იხ. ტ. I, ს.ფ. 65).

2. თბილისში, ....... გამზ. №57ა/....... გამზ./ ....... ქ. №50/18-ში (ნაკვეთი №41/19) მდებარე 1609 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე 2013 წლის 23 აპრილიდან რეგისტრირებულია შპს „ე–ის“ (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) საკუთრების უფლება (იხ. ტ. І, ს.ფ. 70).

3. პირველი მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის კუთვნილი შენობის ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს, შენობის მთელ სიგრძეზე ამოღებულია ქვაბული (იხ. 12.08.2013წ. ექსპერტიზის დასკვნა, ტ. І, ს.ფ. 18-25; 22.12.2014წ. ექსპერტიზის დასკვნა, ტ. II, ს.ფ. 388-402).

4. მიწის ნაკვეთი, სადაც ამოღებულია ქვაბული, 2005 წლის 03 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2013 წლის 23 აპრილამდე ეკუთვნოდა ქ.გ–უს (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) (ტ. І, ს.ფ. 71; ტ. II, ს.ფ.170-175).

5. ქვაბული ამოღებულია 2006 წლის 22 ოქტომბრიდან 2007 წლის 21 აგვისტომდე პერიოდში, როდესაც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა (იხ. 21.05.2014წ. ექსპერტიზის დასკვნა, ტ. II, ს.ფ. 200-202).

6. ქვაბული ამოღებულია შესაბამისი სამშენებლო ნებართვის გარეშე.

7. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 12.08.2013წ. და 22.12.2014წ. დასკვნების თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი შენობის დაზიანება გამოწვეულია ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე ამოღებული ქვაბულის არსებობით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 18-19; ტ. II, ს.ფ. 388-402).

8. შპს „დაკოს“ მიერ მომზადებული შენობის საძირკვლების გაძლიერების პროექტისა და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 08.10.2013წ. დასკვნის თანახმად, შენობის შემდგომი ჯდენებისა და დეფორმაციების თავიდან აცილების მიზნით ჩასატარებელი გაძლიერებითი სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 512 410,38 ლარს (იხ. ტ. II, ს.ფ. 150-152, 218-225).

9. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 13.09.2013წ. დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი შენობის საბაზრო ღირებულება (დაზიანებამდე) შეადგენდა 2 841 000 ლარს, ხოლო დაზიანებული შენობის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 15%-იანი ფასდათმობით, თუ შენობას ჩაუტარდება გამაგრებითი სამუშაოები, რაც სრულად აღმოფხვრის შენობის შემდგომ დაზიანებას და შენობა დაუბრუნდება საწყის მდგომარეობას ან 25%-იანი ფასდათმობით, თუ შენობას ჩაუტარდება მხოლოდ გამაგრებითი სამუშაოები და არ აღმოიფხვრება შენობის დეფორმაცია (იხ. ტ. I, ს.ფ. 33).

10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით, მათთვის სოლიდარულად ჯამში 1 224 193,38 ლარის გადახდის დაკისრება, რაც მოიცავს ექსპერტიზისათვის გაწეულ ხარჯს 14 683 ლარს, ასევე, სახელმწიფო ბაჟს - 5000 ლარის ოდენობით.

11. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მეორე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 938 560,38 ლარის გადახდა; სარჩელი 270 950 ლარის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელის მოთხოვნა პირველი მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

13. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მეორე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მოსარჩელის კუთვნილი შენობის საძირკვლის გაძლიერების, შემდგომი ჯდენებისა და დეფორმაციების თავიდან ასაცილებლად საჭირო სამუშაოების ღირებულების - 512 410,31 ლარის ანაზღაურება; ასევე, ფასდათმობა 426 150 ლარის ოდენობით (2 841 000 ლარის 15%), რაც წარმოადგენს თანხას, რომლითაც შემცირდება აღდგენილი შენობის საბაზრო ღირებულება მსგავსი, დაუზიანებელი შენობის საბაზრო ღირებულებასთან მიმართებით.

14. მეორე მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

16. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 12.08.2013წ. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ვიზუალური დათვალიერებით ქ. თბილისში ქ. წამებულის/....... ქ. №50/18-ში მდებარე შენობის სარდაფის სართულზე შეინიშნება იატაკის დახრა ქვაბულის მხარეს; გაჩენილია ბზარი კერამოგრანიტის ფილების შეერთების ადგილებზე; ფასადის მხრიდან მარცხენა მხარეს ვიტრაჟის მინები დაბზარულია, რაც დეფორმაციის დინამიური პროცესის მიმდინარეობაზე მიუთითებს; შენობის დაზიანებები გამოწვეულია ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე ამოთხრილი 3,5 მ სიღრმის ქვაბულის არსებობით; ატმოსფერული ნალექების ზემოქმედებით პერიოდულად ხდება შენობის საძირკვლის ფუძის დასველება, რის გამოც მცირდება მისი ფიზიკურ-მექანიკური მახასიათებლები, რაც, თავის მხრივ, იწვევს საძირკვლების არათანაბარ ჯდენას. აღნიშნული დასკვნა შედგება როგორც დასკვნითი, ისე კვლევითი ნაწილებისაგან. მისი შინაარსი თანმიმდევრულია და არ შეიცავს საალბათო დასკვნებს. ამასთან, დანართის სახით ერთვის ექსპერტის მიერ გადაღებული შენობის ფოტო-სურათები, სადაც ნათლად არის ასახული მოსარჩელის კუთვნილი შენობის მდგომარეობა (იხ. ტ. І, ს.ფ. 16-27).

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის შეფასების საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 12.08.2013წ. ექსპერტიზის დასკვნა არის დასაბუთებული, კატეგორიული და არ არსებობს მის შინაარსში ეჭვის შეტანის საფუძველი.

19. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ მოსარჩელემ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოს წარუდგინა იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ შენობის დაზიანება გამოწვეულია მომიჯნავე მიწის ნაკვეთზე არსებული ქვაბულით, რაც, ასევე, დადასტურდა მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით, რომელშიც შენობის დაზიანების ძირითად მიზეზად სწორედ ქვაბულია მიჩნეული (იხ. ტ. ІІ, ს.ფ. 388-402). მოპასუხეთა მითითება სადავო შენობის მშენებლობისა თუ პროექტირების დროს დაშვებული დარღვევების თაობაზე, ვერ გააქარწყლებს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადგენილ გარემოებებს, ვინაიდან, თუნდაც მისი დადასტურების შემთხვევაში, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა დაშვებული დარღვევების ზეგავლენა შენობის საძირკვლებზე და გამორიცხავდა ქვაბულის ზეგავლენით შენობის დაზიანებას.

20. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საინჟინრო ექსპერტიზის 22.12.2014წ. დასკვნაში არ არის მითითებული, რომ მოსარჩელის კუთვნილ შენობას არ გააჩნია საწვიმარი და სანიაღვრე სისტემა. ეს გარემოება არც სხვა მტკიცებულებით დასტურდება. ატმოსფერული ნალექები შენობის ვერტიკალური წყალდენის ღარებიდან (ჟოლობებიდან) ჩაედინება არა შენობის საძირკველში, როგორც ამას აპელანტი უთითებს, არამედ მომიჯნავედ არსებულ ქვაბულში, რაც, ბუნებრივია, უარყოფით ზეგავლენას მოახდენს შენობის ტექნიკურ მდგომარეობაზე.

21. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო „მშენებარე ობიექტის კონსერვაციის წესების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 22 თებერვლის №35 დადგენილების პირველი მუხლის პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტები, მე-4 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში უდავოა მიწის ნაკვეთზე ქვაბულის სანებართვო დუკუმენტაციის გარეშე ამოღების ფაქტი; ასევე, ის გარემოება, რომ ქვაბულის ამოღების შემდეგ არ განხორციელებულა მისი კონსერვაციისათვის საჭირო ღონისძიებები ქვაბულის ატმოსფერული ნალექების, წყლის დაგროვებისა და მისი ფერდების ჩამოქცევისაგან დაცვის მიზნით.

22. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 414-ე, 992-ე მუხლებით და ვინაიდან სახეზე იყო ზიანის ანაზღაურების განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა (დამდგარი ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ბრალი, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის), საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მართებულად მიიჩნია მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებული ზიანის ოდენობა.

23. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება უკანონო მიშენების ლეგალიზების საფუძვლით ზიანის ოდენობის შემცირებასთან დაკავშირებით. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის მიერ მის კუთვნილ შენობა-ნაგებობაზე განხორციელებული მიშენება (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) წარმოადგენს ამ შენობის არსებით შემადგენელ ნაწილს, რომლის დაზიანებაზეც, ისევე როგორც შენობის პროექტით გათვალისწინებულ ფართზე, ბრალი მოპასუხეს მიუძღვის, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ მიშენება (გადაკეთება) განხორციელებულია ქვაბულის ამოღებამდე (იხ. აეროგადაღებები, ტ. II, ს.ფ. 178-179) და ის ლეგალიზებულია კანონით დადგენილი წესით, რასაც არც აპელანტი უარყოფს.

24. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მეორე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

25. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

25.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 22 თებერვლის №57 დადგენილება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 992-ე მუხლები და არ გამოიყენა იმავე კოდექსის 409-ე და 415-ე მუხლები;

25.2. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა საქმეში არსებული უამრავი მტკიცებულება;

25.3. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და საქმეში არსებული მტკიცებულებების გაუთვალისწინებლად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, რაც არასწორია;

25.4. სასამართლომ არასწორად შეაფასა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 12.08.2013წ. დასკვნა, ვინაიდან ექსპერტმა მხოლოდ ვიზუალური დათვალიერება მოახდინა და დაეყრდნო მოსარჩელის მითითებებს;

25.5. სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კომპანია შექმნილია 2013 წლის 10 მაისს, რომელსაც იმავე წლის 21 მაისს გადაეცა სადავო შენობა. შესაბამისად, მისი, როგორც მეწარმე სუბიექტის, უფლებაუნარიანობა და ქმედუნარიანობა სწორედ 2013 წლის 10 მაისს წარმოიშვა, ხოლო საკუთრება შენობაზე ისეთსავე მდგომარეობაში გადაეცა, როგორიც ის 2013 წლის 21 მაისს იყო. სასამართლო ვალდებული იყო დაესაბუთებინა როდინდელ და როგორ მდგომარეობას მიუსადაგა მოცემულ შემთხვევაში შენობის „პირვანდელი მდგომარეობის“ აღგენა. თუკი 2006-2007 წლებზეა საუბარი, მაშინ გამოდის, რომ მოსარჩელეს ზიანი არ მისდგომია, ვინაიდან აღნიშნულ წლებში მოსარჩელე კომპანია არ არსებობდა, ხოლო თუ საუბარია 2013 წლის 21 მაისის შემდგომ პერიოდზე, მაშინ უნდა მიეთითოს როგორ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს შენობა საკუთრებაში და როგორი იყო სხვაობა საკუთრებაში გადაცემისა და სარჩელის წარმოებაში მიღების დროისათვის. ზიანის ოდენობა სწორედ აქედან უნდა იქნეს დათვლილი; ამ გარემოებების მტკიცება მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა;

25.6. სასამართლო მიუთითებს, რომ არ არსებობდა ქვაბულის მშენებლობის ნებართვა, თუმცა შეფასების გარეშე ტოვებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის კუთვნილი შენობა უკანონო და უპროექტოა. მიუხედავად იმისა, რომ 09.11.2004წ. ბრძანებით უნდა აშენებულიყო 916 კვ.მ. ფართის შენობა, 2013 წლის 29 ივლისს ლეგალიზებულ იქნა საერთო ფართით 1030,63 კვ.მ. შენობა, ხოლო საჯარო რეესტრში რეგისტრიებულია საერთო ფართით 1113,7 კვ.მ. შენობა, რომლის არც პროექტი და არც ლეგალიზების ბრძანება საქმეში წარდგენილი არ არის. ამასთან, მოსარჩელის კუთვნილი შენობის მიშენების ფართის 204 კვ.მ.-დან 215,3 კვ.მ.-მდე გაზრდამ გამოიწვია შენობის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთთან და ქვაბულთან მიახლოება;

25.7. სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში არსებული არქიტექტურის სამსახურის №810564 ბრძანება (იხ. ტ. II, ს.ფ.107), სადაც ცალსახად არის მითითებული, რომ წარდგენილ პროექტში დატანილ იქნა ჟოლობები და წყალმიმღებები, თუმცა ფასადზე 2013 წლის 24 ივლისისათვის ასეთი მოწყობილობები რეალურად არ არსებობდა. ამდენად, აღნიშნული ბრძანება ადასტურებს ფაქტს, რომ 2013 წლის 24 ივლისამდე პერიოდში შენობას საწვიმარები და წყალმიმღებები არ გააჩნდა. 22.12.2014წ. ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული საწვიმარები, ე.წ. ჟოლობები მას შემდეგ გაკეთდა, რაც მოსარჩელემ სარჩელის შეტანა გადაწყვიტა. რაც შეეხება წყალმიმღებებს, ასეთი საერთოდ არ გააჩნია შენობას და მოსარჩელის შენობის მთელი ნალექი ხვდება მეორე მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე. ამდენად, ფაქტია, რომ ქვაბულში ნალექი დამატებით მოსარჩელის ბრალით ჩადის, რაც შერეულ ბრალზე მიუთითებს. შენობა მხოლოდ ქვაბულის გამო კი არ არის დაზიანებული, არამედ, მასზე უარყოფით ზეგავლენას ახდენს ვერტიკალური წყალარინების ღარებიდან (ჟოლობებიდან) ჩამონადენი ატმოსფერული ნალექები, რომელიც ქვაბულში ჩაედინება;

25.8. საქმეში არ მოიპოვება იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ ატმოსფერული ნალექი ქვაბულში გროვდებოდა;

25.9. მოპასუხეს ქვაბულის კონსერვაციის წესები არ დაურღვევია. ასეთ შემთხვევაში მოხდებოდა მისი დაჯარიმება კანონით დადგენილი წესით, რასაც ადგილი არ ჰქონია;

25.10. სასამართლომ არ იმსჯელა იმასთან დაკავშირებით, რა ქმედებები განახორციელა დაზარალებულმა ზიანის შესამცირებლად;

25.11. 22.12.2014წ. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შენობის საძირკვლის განივი მიმართულების კოჭებში, ზედა ზონაში „2“ და „3“ ღერძებზე არმირება არასაკმარისია, თუმცა ეს გარემოება არ იქნა გათვალისწინებული. სასამართლო ისე დაეთანხმა მოსარჩელის შენობის საძირკვლის გაძლიერების პროექტსა და მის ხარჯთაღრიცხვას, არ გამოუკვლევია არის თუ არა გაძლიერების პროექტში აღნიშნული არმირებები შეტანილი;

25.12. საქმეში არსებული სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით მოსარჩელის კუთვნილი შენობა შეფასებულ იქნა სავაჭრო ბიზნეს-ცენტრად, რაც არასწორია, ვინაიდან შენობა უნდა შეფასებულიყო როგორც საოფისე ფართი. შესაბამისად, სადავოა შენობის საბაზრო ღირებულება;

25.13. გაუგებარია მსჯელობა დაზიანების ხარისხებზე და 15%-იან და 25%-იან ფასდათმობებზე. ამ ნაწილში ექსპერტიზის დასკვნა არ შეიცავს კვლევით ნაწილს. უცნობია ექსპერტმა აღნიშნული ფასდათმობები საიდან გამოიანგარიშა;

25.14. მეორე მოპასუხეს დაეკისრა როგორც შენობის აღდგენა-გამაგრების სამუშაოების ღირებულების, ასევე, დაზიანების გამო ფასის შემცირების სანაცვლო თანხის (ფასდათმობა 15%) ანაზღაურება, რაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლიდან გამომდინარე, დაუშვებელია. ან პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა უნდა მოხდეს ან ფულადი კომპენსაცია უნდა მიიღოს დაზარალებულმა. სხვა შემთხვევაში გამოდის, რომ მოსარჩელე მდიდრდება. ამასთან, საგულისხმოა, რომ მოპასუხეს ეკისრება იმ სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურებაც, რაც მოსარჩელეს უნდა გაეკეთებინა საძირკვლის სამშენებლო ნორმებთან და წესებთან შესაბამისად მოწყობის შემთხვევაში;

25.15. გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება არსებულ სასამართლო პრაქტიკას და ფაქტობრივად სრულიად ახლებურად წარმოაჩენს ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს.

26. კასატორმა, ასევე, მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2016წ. ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმება, რომლითაც მეორე მოპასუხეს უარი ეთქვა საქმეზე მტკიცებულებების - 21.12.2015წ. და 10.02.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნების დართვაზე (კასატორმა, ასევე, მოითხოვა მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ 24.03.2016წ. ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმება, თუმცა ასეთი განჩინება საქმეში არ არსებობს. მართალია, აპელანტმა მტკიცებულებების საქმეზე დართვის შუამდგომლობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 24.03.2016წ. სასამართლო სხდომაზე დააყენა, თუმცა ამ საკითხზე სასამართლომ განჩინება 09.06.2016წ. სასამართლო სხდომაზე მიიღო); ასევე, 20.04.2017წ. ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმება, რომლითაც მას უარი ეთქვა ექსპერტიზის დანიშვნაზე.

27. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ უხეშად დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე, 380-ე მუხლები და მეორე მოპასუხეს საპატიოდ არ ჩაუთვალა ის გარემოება, რომ მისი ბრალის გარეშე, ქალაქ თბილისის მერიიდან ვერ მოიპოვა გეოლოგიური დასკვნა, რომლის საფუძველზეც შედგა მოსარჩელის შენობის კონსტრუქციული პროექტი და რომლის გარეშეც შეუძლებელი იყო ექსპერტიზის ჩატარება. აღნიშნული დასკვნა მოსარჩელის პროექტში არ ინახებოდა და იდო სხვა საქმეში, რის გამოც მერიამ ვერ უზრუნველყო მისი გადაცემა. მერიამ მოპასუხის წარმომადგენლებს გადასცა მხოლოდ მოსარჩელის კუთვნილი შენობის პროექტი გეოლოგიური დასკვნის გარეშე. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დასრულების შემდგომ, 2015 წლის 08 ნოემბერს მოძიებულ იქნა აღნიშნული დასკვნა, რომლის საფუძველზეც უკვე შესაძლებელი გახდა იმის გამოკვლევა, რამდენად სწორად იყო აშენებული მოსარჩელის კუთვნილი შენობა და მისი საძირკველი იყო თუ არა მოწყობილი სამშენებლო ნორმებისა და წესების დაცვით. შესაბამისად, 2015 წლის 21 დეკემბერს და 2016 წლის 10 თებერვალს ჩატარდა ორი ექსპერტიზა და გაირკვა, რომ შენობა იყო ავარიული, სამშენებლო ნორმებისა და წესების დარღვევით აშენებული, შენობაზე არსებული ბზარები გაჩენილი იყო საძირკვლის უხარისხოდ მოწყობის გამო და ისინი მაინც გაჩნდებოდა მიუხედავად ქვაბულის არსებობისა.

28. კასატორი, ასევე, განმარტავს, რომ საკითხის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, სასამართლოს შეეძლო თავისი ინიციატივით დაენიშნა დამატებითი ექსპერტიზა.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

30. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

31. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მიზეზობრივი კავშირის არსებობა მოსარჩელის კუთვნილი შენობის დაზიანებასა და მომიჯნავე მიწის ნაკვეთზე არსებულ ქვაბულს შორის. კასატორი დავობს, რომ სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები.

32. ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი], 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება] და 409-ე მუხლი [თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება].

33. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით [ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან], ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს, რომელიც არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება და ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა.

34. არასახელშეკრულებო ზიანის ზოგადი და ცენტრალური ნორმაა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ამ ქმედების უშუალო შედეგს. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-809-776-2016, 04 აპრილი, 2017 წელი; №ას-1130-2020, 27 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-1186-2020, 27 ოქტომბერი, 2021 წელი).

35. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით [სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება], სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტუროს ზემოაღნიშნული წინაპირობების არსებობა. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ კი, საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენს, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურსამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1127-1047-2017, 18 ოქტომბერი, 2017 წელი; №ას-72-72-2018, 15 თებერვალი, 2018 წელი; №ას-189-189-2018, 23 მარტი, 2018 წელი; №ას-923-2018, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი; №ას-1130-2020, 27 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-1186-2020, 27 ოქტომბერი, 2021 წელი).

36. განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის მოსარჩელის კუთვნილი შენობის დაზიანების ფაქტი; ამასთან, დადგენილია, რომ შენობის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთზე შენობის ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე, 2006 წლის 22 ოქტომბრიდან 2007 წლის 21 აგვისტომდე პერიოდში (როდესაც მიწის ნაკვეთი მეორე მოპასუხეს ეკუთვნოდა), ამოღებულია ქვაბული. მოსარჩელის მტკიცებით, შენობის დაზიანება სწორედ აღნიშნული ქვაბულის ამოღებამ და მისი შესაბამისი წესების დაცვის გარეშე მიტოვებამ გამოიწვია, რასაც მოპასუხე მხარე არ ეთანხმება. ამრიგად, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოცემულ შემთხვევაში სადავოა მიზეზობრივი კავშირის არსებობა შენობის დაზიანებასა და ქვაბულის ამოღებას შორის. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი). პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინ არის ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდ არის დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია (იხ. სუსგ საქმე №ას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).

37. მოსარჩელემ მისი კუთვნილი შენობისათვის მიყენებულ ზიანსა და მომიჯნავე მიწის ნაკვეთზე არსებულ ქვაბულს შორის მიზეზობრივი კავშირის დასადასტურებლად წარადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 12 აგვისტოს დასკვნა. აღნიშნული დასკვნის თანახმად, ვიზუალური დათვალიერებით ქ. თბილისში, /....... ქ. №50/18-ში მდებარე შენობის სარდაფის სართულზე შეინიშნება იატაკის დახრა ქვაბულის მხარეს. გაჩენილია ბზარი კერამოგრანიტის ფილების შეერთების ადგილებზე. დამკვეთის განცხადებით, ფასადის მხრიდან მარცხენა მხარეს, ვიტრაჟის მინებში პერიოდულად ჩნდება ბზარები და ამონატეხები. მინები ამჟამადაც დაბზარულია, რაც დეფორმაციის დინამიური პროცესის მიმდინარეობაზე მიუთითებს; შენობის დაზიანებები გამოწვეულია ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე ამოთხრილი 3,5 მ სიღრმის ქვაბულის არსებობით. ატმოსფერული ნალექების ზემოქმედებით პერიოდულად ხდება შენობის საძირკვლის ფუძის დასველება, რის გამოც მცირდება მისი ფიზიკურ-მექანიკური მახასიათებლები, რაც თავის მხრივ იწვევს საძირკვლების არათანაბარ ჯდენას (იხ. ტ. I, ს.ფ. 16-27). ამრიგად, აღნიშნული დასკვნით დადგენილია შენობის დაზიანების კონკრეტული მიზეზი - შენობის ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე არსებული ქვაბული.

38. კასატორი ზემოაღნიშნულ დასკვნას სადავოდ ხდის იმ საფუძვლით, რომ ექსპერტის მიერ იგი შედგენილ იქნა შენობის მხოლოდ ვიზუალური დათვალიერებისა და მოსარჩელის მითითებების საფუძველზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შენობის დაზიანების მიზეზების დადგენა სპეციალურ ცოდნას მოითხოვს, შესაბამისად, ექსპერტის კომპეტენციას განეკუთვნება იმ საკითხის გადაწყვეტა, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ექსპერტიზის ჩასატარებლად კვლევის რა მეთოდები უნდა იქნეს გამოყენებული. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ექსპერტიზის დასკვნა შედგენილია შესაბამისი ცოდნის მქონე ექსპერტის/დაწესებულების მიერ (კ.ზ–ის სამშენებლო მექანიკის, სეისმომედეგობისა და საინჟინრო ექსპერტიზის ცენტრის სამშენებლო მექანიკისა და ნაგებობათა სეისმომედეგობის სამმართველოს ექსპერტი, სპეციალობით მუშაობის 31 წლის სტაჟით), რომლის კომპეტენციაში ეჭვის შეტანის საფუძველი საკასაციო სასამართლოს არ გააჩნია; მასში კატეგორიულად არის მითითებული შენობის დაზიანების მიზეზი; ამასთან, კასატორს არ მიუთითებია კონკრეტული, სარწმუნო და დამაჯერებელი არგუმენტები, რომლითაც სასამართლოს დაარწმუნებდა ექსპერტიზის დასკვნის არამართებულობაში. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია 12.08.2013წ. ექსპერტიზის დასკვნის არასათანადოდ შეფასებასთან დაკავშირებით.

39. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და იმ გარემოების სათანადოდ დადასტურება, რომ მოსარჩელის კუთვნილი შენობის დაზიანება გამოწვეულია მისი ფასადის მხრიდან მარცხენა და უკანა მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე ამოღებული ქვაბულით. აღნიშნულს, ასევე, ადასტურებს მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 22 დეკემბრის დასკვნა, რომლის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი შენობის დაზიანება ძირითადად გამოწვეულია პირველი მოპასუხის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე არსებული ქვაბულის ამოღებით; ასევე, აღნიშნული შენობის ტექნიკურ მდგომარეობაზე უარყოფით გავლენას ახდენს მისივე ვერტიკალური წყალდენის ღარებიდან ჩამონადენი ატმოსფერული ნალექები, რომელიც ჩაედინება ქვაბულში. საკასაციო სასამართლო, აგრეთვე, ყურადღებას მიაქცევს აღნიშნული დასკვნის კვლევით ნაწილს, სადაც მითითებულია, რომ სარდაფში უკანა და მარცხენა ტორსული კედლის გასწვრივ, იატაკის მოპირკეთებაში, ფილებს შორის წარმოქმნილია ნაპრალი და ფილების განაპირა რიგი დახრილია შენობის უკან არსებული ქვაბულის მხარეს; სარდაფიდან ამოსასვლელი კიბის ბაქანი და მოაჯირი, ასევე, დახრილია ქვაბულის მხარეს; შენობის უკანა და მარცხენა ტორსულ ფასადზე, სარდაფისა და პირველი სართულის დონეზე წარმოქმნილია ვერტიკალური და დახრილი ბზარები. ბზარების დახრილობა მიუთითებს საძირკვლების არათანაბარ ჯდენით დეფორმაციაზე ქვაბულის მხარეს (იხ. ტ. II, ს.ფ. 387-403). შესაბამისად, სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი ქმედებას - ქვაბულის ამოღებასა და დამდგარ შედეგს - შენობის დაზიანებას შორის. კასატორს არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება, რომ შენობის დაზიანება გამოწვეულია არა მის მომიჯნავედ ქვაბულის ამოღებით, არამედ სხვა ფაქტორებით, მაგალითად, შენობის სამშენებლო წესების დარღვევით აშენებით, არასწორი პროექტირებით ან/და მშენებლობით. უფრო მეტიც, ზემოაღნიშნული დასკვნის მიხედვით, თუ შენობამ, მიუხედავად ქვაბულის უარყოფითი ზეგავლენისა დაახლოებით 8 წლის მანძილზე მიიღო მხოლოდ I-II ხარისხის დაზიანება, აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სამშენებლო სამუშაოები დამაკმაყოფილებელ დონეზეა შესრულებული. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ დასკვნის თანახმად, შენობაზე წარმოქმნილი დაზიანებები სწორედ I-II ხარისხისაა. ამასთან, მართალია, დასკვნაში მითითებულია, რომ საძირკვლის განივი მიმართულების კოჭებში ზედა ზონაში „2“ და „3“ ღერძებზე არმირება არასაკმარისია, თუმცა, იქვე აღნიშნულია, რომ ეს გარემოება ჯდენით დეფორმაციებს ვერ გამოიწვევდა.

40. კასატორი დავობს, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლი. მისი მტკიცებით, განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა შერეული ბრალი - დაზარალებულის ბრალი ზიანის დადგომაში. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ შენობას საწვიმარები და სანიაღვრე სისტემა არ გააჩნია, რის გამოც ქვაბულში ატმოსფერული ნალექი სწორედ მოსარჩელის ბრალით ჩაედინება.

41. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და განმარტავს, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 22 დეკემბრის დასკვნის თანახმად, შენობის ვერტიკალური წყალდენის ღარებიდან (ჟოლობებიდან) ჩამონადენი და ქვაბულში ჩასული ატმოსფერული ნალექი უარყოფით ზეგავლენას ახდენს შენობის ტექნიკურ მდგომარეობაზე. თუმცა, ეს გარემოება, კასატორის შედავების საპირისპიროდ, სწორედ რომ ადასტურებს მეორე მოპასუხის ბრალეულობის ფაქტს, ვინაიდან ქვაბულის არარსებობის პირობებში, არ მოხდებოდა მასში ატმოსფერული ნალექის ჩასვლა/დაგროვება და, შესაბამისად, შენობის ამგვარად დაზიანება. ამასთან, აშკარაა, რომ ატმოსფერული ნალექი, მიუხედავად შენობაზე საწვიმარებისა და სანიაღვრე სისტემის არსებობისა, ქვაბულში ისედაც ჩაედინება. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ ქვაბული ამოღებულია შესაბამისი სამშენებლო ნებართვის გარეშე, 2006 წლის 22 ოქტომბრიდან 2007 წლის 21 აგვისტომდე პერიოდში, რის შემდგომაც არ მომხდარა მისი დადგენილი წესით კონსერვაცია, ფერდების ჩამოქცევის, ატმოსფერული ნალექებისა და წყლის დაგროვების თავიდან ასაცილებლად.

42. კასატორი სადავოდ ხდის შენობის საბაზრო ღირებულებას. მისი განმარტებით, მოსარჩელის კუთვნილი შენობა არასწორად იქნა შეფასებული ბიზნეს ცენტრად, არამედ ის უნდა შეფასებულიყო როგორც საოფისე ფართი.

43. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის შედავებას და მიუთითებს საქმეში არსებულ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 13.09.2013წ. დასკვნაზე, რომლის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი შენობა წარმოადგენს სავაჭრო-ბიზნეს ცენტრს და მისი საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე (დღეის მდგომარეობით) შეადგენდა 2 841 000 ლარს, ხოლო დაზიანების შემდგომ (დღეის მდგომარეობით) 1 983 000 ლარს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 28-40). მოპასუხეს არ წარუდგენია აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგო, სათანადო მტკიცებულება, ხოლო სასამართლოს არ აქვს საფუძველი ეჭვი შეიტანოს შესაბამისი ცოდნის მქონე ექსპერტის/დაწესებულების მიერ შედგენილ დასკვნაში. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ზემოაღნიშნულ დასკვნაში მითითებულ შეფასებას შენობის დანიშნულებასთან და მის საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით.

44. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამდენად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Totalreparation-ის პრინციპი). იმავე კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლისაგან განსხვავებით, ამ შემთხვევაში საქმე ეხება არა დაზარალებულის მიერ საკუთარი ძალებით განხორციელებული ნატურით რესტიტუციის ხარჯების კომპენსაციას, არამედ ე.წ. ღირებულების ინტერესის ანაზღაურებას, როგორც ნატურით რესტიტუციის ალტერნატივას. ღირებულების ინტერესი გამოითვლება დაზარალებულის ჰიპოთეტური (ზიანის მომტანი მოვლენის გარეშე) და არსებული ქონებრივი მდგომარეობის შეპირისპირებით. ამ შემთხვევაში კანონმდებელი არა ნივთის აღდგენაზე, არამედ ამ აღდგენის მეშვეობით დაზარალებულის ინტერესის კომპენსირებაზე აკეთებს აქცენტს (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 409, გვ. 712, 714).

45. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლის მიხედვით, ღირებულების ანაზღაურების თითოეულ ვარიანტს - პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობას (აბსოლუტური შეუძლებლობა) და რესტიტუციისათვის არათანაზომიერი ხარჯების აუცილებლობას (რელატიური შეუძლებლობა), განსხვავებული ფუნქცია და მიზანი აქვს. პირველი აწესრიგებს ნატურით რესტიტუციის ნაცვლად (ან მასთან ერთად დამატებით) დაზარალებულის მიერ ფულადი კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას, მაშინ, როდესაც მეორე ვარიანტი ითვალისწინებს დამზიანებლის უფლებას, შესთავაზოს მეორე მხარეს ფული ნატურით რესტიტუციის სანაცვლოდ. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 409-ე მუხლის სისტემური ანალიზი ცხადყოფს, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უწინარესად მიმართულია შელახული სამართლებრივი სიკეთის ან დარღვეული უფლების აღდგენისა და შენარჩუნების ინტერესისაკენ. გამონაკლისის სახით, ანუ როდესაც რესტიტუციის გზით შელახული სამართლებრივი სიკეთის, ან დარღვეული უფლების აღდგენა და შენარჩუნება შეუძლებელია, ან არათანაზომიერად დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, შესაძლებელია, კრედიტორს მიეცეს ფულადი ანაზღაურება, ანუ ზიანი ანაზღაურდეს მატერიალური ბალანსის აღდგენის გზით (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 409, გვ. 712-713).

46. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელის კუთვნილი შენობის შემდგომი ჯდენებისა და დეფორმაციების თავიდან აცილების მიზნით ჩასატარებელი გაძლიერებითი სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 512 410,38 ლარს; ამასთან, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 13.09.2013წ. დასკვნის თანახმად, შენობის საბაზრო ღირებულებას (2 841 000 ლარი) დღეის მდგომარეობით (დაზიანებული), ბაზარზე ჩატარებული კვლევის შედეგად, აკლდება დაახლოებით 15%-ის ოდენობით ფასდათმობა, თუკი შენობას ჩაუტარდება გამაგრებითი სამუშაოები და დაუბრუნდება საწყის მდგომარეობას და 25%-ის ოდენობით ფადათმობა, თუკი შენობას ჩაუტარდება მხოლოდ საძირკვლების გამაგრებითი სამუშაოები და არ აღმოიფხვრება დეფორმაცია. ამდენად, 13.09.2013წ. ექსპერტიზის დასკვნიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელის კუთვნილი შენობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა სრულად შეუძლებელია. შესაბამისი გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარებისა და შენობის საწყის მდგომარეობაში დაბრუნების შემთხვევაშიც, მისი საბაზრო ღირებულება იკლებს სულ მცირე 15%-ით, შესაბამისად, მხოლოდ აღდგენა-გამაგრებისათვის საჭირო თანხის მიკუთვნებით ვერ მოხდება მოსარჩელის შელახული უფლების აღდგენა.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს მეორე მოპასუხისათვის არა მხოლოდ შენობის აღდგენა-გამაგრებისათვის აუცილებელი სამუშაოების ღირებულების - 512 410,38 ლარის, არამედ იმავდროულად 15%-იანი ფასდათმობის - 426 150 ლარის (2 841 000 ლარის 15%) დაკისრებას. დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია, რომ ზიანის ამგვარად ანაზღაურება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლიდან გამომდინარე, დაუშვებელია და აღნიშნული გამოიწვევს მოსარჩელის გამდიდრებას.

48. კასატორი მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება არსებული პრაქტიკისაგან, თუმცა იგი არ მიუთითებს კონკრეტულ გადაწყვეტილებებზე/განჩინებებზე, მისი პრეტენზია არის ზოგადი, რაც შეუძლებელს ხდის მასზე საკასაციო სასამართლოს მიერ მსჯელობას.

49. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სწორია, რაც მისი ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

50. კასატორი ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2016წ. ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მეორე მოპასუხეს უარი ეთქვა საქმეზე მტკიცებულებების - 21.12.2015წ. და 10.02.2016წ. ექსპერტიზის დასკვნების დართვაზე; ასევე, 20.04.2017წ. ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მეორე მოპასუხეს უარი ეთქვა ექსპერტიზის დანიშვნაზე.

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. საქმის მომზადების დასრულების შემდეგ, საქმის არსებითად განხილვის ეტაპზე მხარეები შეზღუდულნი არიან, ახსნა-განმარტებების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. იგივე წესი მოქმედებს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, სადაც ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების დაშვება მხოლოდ კანონით მკაცრად განსაზღვრული საპატიო გარემოებების არსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი (სსსკ-ის 380-ე მუხლი).

52. ამდენად, მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს.

53. საქმეზე მტკიცებულებების დართვის ზემოაღნიშნული წესი დაკავშირებულია სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედ შეჯიბრებითობის პრინციპთან (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) და გულისხმობს იმას, რომ სასამართლო საქმის გადაწყვეტისას ხელმძღვანელობს მხოლოდ იმ მტკიცებულებებით, რომელიც საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით დაერთვება საქმეს. სხვა მტკიცებულებები მხედველობაში არ მიიღება, თუნდაც მას საქმის მართებულად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს.

54. განსახილველ შემთხვევაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.06.2016წ. ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით აპელანტს უარი ეთქვა საქმეზე მტკიცებულებების დათვაზე იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობდა სააპელაციო სასამართლოში მათი წარდგენის საპატიო მიზეზი. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და საპატიოდ არ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მხარემ გეოლოგიური დასკვნა, რაც საფუძვლად დაედო ახალი ექსპერტიზის ჩატარებას, გვიან მოიპოვა. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა 2013 წლის 03 ოქტომბერს და 2014 წლის 02 დეკემბრამდე მიმდინარეობდა საქმის მოსამზადებელი ეტაპი, შესაბამისად, თუკი აღნიშნულ დოკუმენტს არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საქმის გადაწყვეტისა და ექსპერტიზის სათანადოდ ჩატარებისათვის, მეორე მოპასუხეს მის მოსაპოვებლად საკმაო დრო ჰქონდა. ის გარემოება, რომ მხარემ არ იცოდა გეოლოგიური დასკვნის არსებობის შესახებ, სამოქალაქო სამართალში მოქმედი შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ მიიჩნევა მტკიცებულების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზად, გამომდინარე იქიდან, რომ დასკვნის მოპოვების შეუძლებლობა დადასტურებული არ არის. იმავე დასაბუთებით, ასევე, უსაფუძვლოა აპელანტის მოთხოვნა სასამართლოს ინიციატივით ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე, ვინაიდან მეორე მოპასუხეს შეეძლო თავად ჩაეტარებინა ექსპერტიზა და კანონით დადგენილი წესით წარედგინა სასამართლოსათვის.

55. შესაბამისად, თბილისის საააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 09 ივნისისა და 2017 წლის 20 აპრილის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებები სწორია და არ არსებობს მათი გაუქმების საფუძვლები.

56. მხარეებმა საკასაციო სასამართლოში წარმოადგინეს მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. იმავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.02.2016წ. №000454316 ექსპერტიზის დასკვნა; შპს „სმმ“-ს 21.12.2015წ. საექსპერტო დასკვნა; მერიის იურიდიული საქალაქო სამსახურის საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობისა და ეფექტური საჯარო მმართველობის მხარდაჭერის განყოფილების უფროსის 20.11.2015წ. №17/59935 პასუხი; 2004წ. საინჟინრო-გეოლოგიური დასკვნა; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 14.01.2016წ. პასუხი; დ.გ–ის 05.01.2016წ. განცხადება), მთლიანობაში „85“ ფურცლად (ტ. V, ს.ფ. 46-130); ასევე, მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 08.06.2016წ. №003304016 ექსპერტიზის დასკვნა; 21.06.2013წ. იჯარის ხელშეკრულება; ფოტოსურათები; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.03.2019წ. №001523519 ექსპერტიზის დასკვნა), მთლიანობაში „22“ ფურცლად (ტ. V, ს.ფ. 146-154, 404-407; ტ. VI, ს.ფ. 74-82).

57. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

58. ამდენად, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ქ.გ–უს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 მაისის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. ქ.გ–უს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.02.2016წ. №000454316 ექსპერტიზის დასკვნა; შპს „ს“-ს 21.12.2015წ. საექსპერტო დასკვნა; მერიის იურიდიული საქალაქო სამსახურის საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობისა და ეფექტური საჯარო მმართველობის მხარდაჭერის განყოფილების უფროსის 20.11.2015წ. №17/59935 პასუხი; 2004წ. საინჟინრო-გეოლოგიური დასკვნა; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 14.01.2016წ. პასუხი; დ.გ–ის 05.01.2016წ. განცხადება), მთლიანობაში „85“ ფურცლად (ტ. V, ს.ფ. 46-130);

4. შპს „U.S.H.”-ს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 08.06.2016წ. №003304016 ექსპერტიზის დასკვნა; 21.06.2013წ. იჯარის ხელშეკრულება; ფოტოსურათები; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 07.03.2019წ. №001523519 ექსპერტიზის დასკვნა), მთლიანობაში „22“ ფურცლად (ტ. V, ს.ფ. 146-154, 404-407; ტ. VI, ს.ფ. 74-82);

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ა. წულაძე