საქმე № ას-336-2021 26 იანვარი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ა(ა)იპ ა.ა–ბი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.-გ.ჯ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ა(ა)იპ „ა, კ, თ–ას“ (შემდეგში - მესამე პირი, დამკვეთი), ააიპ “ა.ა–ბსა“ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი, ორგანიზაცია) და ა(ა)იპ „ს.ა.კ.ა–ას“ შორის, „ახალგაზრდული საკრებულო 64 მუნიციპალიტეტში“ პროექტის ფარგლებში 2015 წლის 16 იანვარს გაფორმდა ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი, რომლის შესაბამისად პროექტის სალექციო კურსის პროგრამის წარდგენას სხვასთან ერთად უზრუნველყოფდა მოსარჩელე. მომსახურების სანაცვლოდ ანაზღაურების სახით მოსარჩელეს უნდა მიეღო 5 050 ლარი.

2. მემორანდუმის 4.2. პუნქტი ითვალისწინებდა მემორანდუმის მოქმედების ვადის შეწყვეტის ან შეჩერების შესაძლებლობას ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, მეორე მხარისთვის არაუგვიანეს 15 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის გზით.

3. დამკვეთის მიერ 2015 წლის 26 თებერვალს მოსარჩელისათვის გაგზავნილ წერილში მემორანდუმის ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია ორგანიზაციის მიმართ ზ.-გ.ჯ–ძის (შემდეგში - მოპასუხე, აპელანტი) მიერ გამოთქმული ბრალდებები, რომლის მიხედვითაც ეჭვქვეშ დადგა მოსარჩელის დამოუკიდებლობა და აპოლიტიკურობა.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სარჩელი და დადგინდა, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის შესახებ 2015 წლის 17 თებერვალს გავრცელებული ცნობა: „ყველა ინფორმაციით დასტურდება, რომ მოსარჩელე არის პირადად ღ–ის მიერ მართული“ - იყო ცილისწამება.

5. სასარჩელო მოთხოვნა:

5.1. ორგანიზაციამ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 5050 ლარის დაკისრება მოითხოვა. მოსარჩელის მტკიცებით, კონტრაჰენტმა მხარემ, რომლისგანაც 5050 ლარი უნდა მიეღო, მასთან ხელშეკრულების შეწყვეტა მოპასუხის მიერ მის შესახებ გამოთქმულ ცილისმწამებლურ განცხადებებს დაუკავშირა, რითაც მან შესაბამისი თანხის ოდენობის მატერიალური ზიანი განიცადა.

6. მოპასუხის პოზიცია:

6.1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარდგენით უარყო სარჩელის საფუძვლიანობა. მოპასუხის მითითებით, მემორანდუმის შეწყვეტა შესაძლებელი იყო ერთ-ერთი მხარის მიერ ნებისმიერი საფუძვლით. შეწყვეტა მოპასუხის პოლიტიკურ განცხადებას არაფრით უკავშირდებოდა. მოპასუხის მოსაზრებით, მემორანდუმის, შეთანხმების გაგრძელება არ შეიძლებოდა დამოკიდებული ყოფილიყო მესამე პირის განცხადებაზე.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება:

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანგარიშში 5050 ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 961-ე, 963-ე მუხლებითა და „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლით იხელმძღვანელა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი, სწორედ მოპასუხის ცილისმწამებლური განცხადებების ნეგატიურ შედეგს წარმოადგენდა და მოსარჩელემ დავის ფარგლებში შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის - ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი წინაპირობების არსებობის დამტკიცება.

8. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი:

8.1. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და სამართლებრივი დასკვნები:

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, ორგანიზაციის სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

9.2. სააპელაციო პალატის შეფასებით, სადავო სამართალურთიერთობა დელიქტური პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმებით მოწესრიგებას ექვემდებარებოდა, თუმცა დავაზე არ გამოკვეთილა დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელი წინაპირობა - მიზეზობრივი კავშირი ზიანსა და მოპასუხის ქმედებას შორის.

9.3. პალატის მოსაზრებით, მემორანდუმის ცალმხრივად შეწყვეტის მიზეზთან დაკავშირებით, მემორანდუმის (მომსახურების ხელშეკრულების) დამკვეთი მხარის სუბიექტური შეფასება, რომლის სადავოდ გახდომის უფლება თავად მოსარჩელესაც არ გააჩნდა, რამდენადაც ხელშეკრულების ცალმხრივად ერთ-ერთი მხარის მიერ შეწყვეტა მართლზომიერ ქმედებად განიხილებოდა, არ შეიძლებოდა, ამ მემორანდუმში არამონაწილე პირის - მოპასუხის მიმართ ყოველგვარი დამატებითი მტკიცებულებების გარეშე, საფუძვლად დასდებოდა ზიანის ანაზღაურების პასუხისმგებლობის დაკისრებას.

9.4. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიმართ მემორანდუმის შეწყვეტასა და მოპასუხის მიერ გამოთქმულ მოსაზრებას შორის არ იყო იმ ხარისხის მიზეზობრივი კავშირი, რაც სავალდებულოა ზიანის ანაზღაურების შესახებ პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის. აპელანტისთვის, და ზოგადად ობიექტური შემფასებლისთვის, არ შეიძლებოდა წინასწარ სავარაუდო ყოფილიყო, რომ მოსარჩელის მიერ გაფორმებული მემორანდუმი, ხელშემკვრელ მხარეს მისცემდა შესაძლებლობას, რომ მოპასუხის, როგორც მესამე პირის განცხადებას და ამის საფუძველზე მოსარჩელის დამოუკიდებლობისა და აპოლიტიკურობის თაობაზე გაჩენილ სუბიექტურ ეჭვს, რომელიც ხსენებული განცხადების გარდა არაფერს ეფუძნებოდა, გადაეწყვიტა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ბედი, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე მყისიერად გამოეხმაურა მოპასუხის განცხადებას და განცხადებაში დაფიქსირებული ფაქტის უარყოფა და პოლიტიკოსისგან შესაბამისი ქმედების განხორციელება მოითხოვა.

9.5. პალატის მითითებით, აპელანტის მიერ განცხადების გავრცელების პერიოდში მოსარჩელე წარმოადგენდა პოლიტიკური პროცესის მონაწილეს, რისი გათვალისწინებითაც „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5, მე-17 მუხლების დანაწესზე დაყრდნობით, პალატამ მიიჩნია, რომ იმ პირობებშიც კი, თუ დადასტურდებოდა მოპასუხის მიერ გავრცელებულ ცილისმწამებლურ განცხადებასა და მოსარჩელის მიმართ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი, პოლიტიკური დებატების ფარგლებში გაკეთებული განცხადების გამო, მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ წარმოეშობოდა.

10. საკასაციო მოთხოვნა და მისი საფუძვლები:

10.1 აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10.2. საკაციო პრეტენზია შემდეგ გარემოებებს ეფუძნება:

10.2.1. კასატორის განმარტებით, ცილისწამებით, გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მის მიერ მოთხოვნილია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომელსაც პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვს განსახილველი დავისათვის. ამ გადაწყვეტილებით უპირობოდ დადგენილია, რომ მოპასუხის განცხადების საფუძველზე მოსარჩელეს მიადგა ზიანი.

10.2.2. კასატორის მტკიცებით, მან დადასტურა მისი მტკიცების საგანში შემავალი დელიქტური პასუხისმგებლობის მოპასუხისათვის დაკისრების წინაპირობების არსებობა. კასატორმა ამ კონტექსტში „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლიც მოიხმო და აღნიშნა, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავდა არსებითად მცდარ ფაქტს მოსარჩელის შესახებ, განცხადებით მოპასუხეს მიადგა ზიანი, განცხადებული ფაქტის სიმცდარე მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. კასატორის განმარტებით, ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე კონტრაჰენტი მხარისგან წერილი სწორედ მოპასუხის ცილისმწამებლური განცხადების შემდეგ მიიღო და შემოსავლის სახით 5050 ლარი დაკარგა. მოპასუხის ბრალდებების გამო ეჭვქვეშ დადგა მოსარჩელის დამოუკიდებლობა და აპოლიტიკურობა, რაც მოსარჩელის კონტრაჰენტისათვის მიუღებელი ფაქტორი აღმოჩნდა. შესაბამისად, მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არარსებობის თაობაზე სასამართლოს მითითება დაუსაბუთებელია. კასატორის მტკიცებით, ზიანი წარმოადგენს მოპასუხის ქმედების უშუალო, პირდაპირ და გარდაუვალ შედეგს.

10.2.3. პოლიტიკური დებატების ფარგლებში მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადების გამო მოპასუხის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების შესახებ სასამართლოს შეფასება, კასატორის მოსაზრებით, წარმოადგენს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შინაარსში შეჭრას, რევიზიასა და ახალი დასკვნების გამოტანას, რაც დაუშვებელია. ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ პოლიტიკური პროცესის ფარგლებში თუ სხვა ვითარებაში განცხადებების გაკეთების დროს, საზოგადოებას უნდა მიეწოდოს გადამოწმებული, მიუკერძოებელი და არგუმენტებზე დაფუძნებული ინფორმაცია. მოპასუხემ კი, დაარღვია ეს სტანდარტი და მოსარჩელის შესახებ ყალბი ცნობები გაავრცელა.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

11.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივნისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

14. საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მათ არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სრულად გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და სათანდოდ შეაფასა ისინი, ამასთან, კასატორს არ წარმოუდგენია არსებითად დასაბუთებული შედავება, რომლითაც გააქარწყლებდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებსა თუ მსჯელობას.

17. კასატორის პირველ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც ზიანთან მიმართებით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების პრეიუდიციულობას შეეხება, პალატა განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება) - იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 999.). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, პრეიუდიცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მიენიჭოს ფაქტს, თუკი, სწორედ მას დაეყრდნო გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგი (სარეზოლუციო ნაწილი). სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებებზე პრეიუდიციულობა არ ვრცელდება(შდრ. სუსგ. საქმე Nას-436-2019, 11 დეკემბერი, 2020 წელი). კასატორის მიერ მითითებულ საქმეზე სამართალწარმოების საგანს მოპასუხისათვის ზიანის დაკისრება არ წარმოადგენდა და, თავისთავად ცხადია, არც სასამართლოს განუსაზღვრავს შედეგობრივად მოპასუხისათვის მატერიალური პასუხიმგებლობის დაკისრება. შესაბამისად, საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებს ზიანთან დაკავშირებით, განსახილველ საქმეზე პრეიუდიციული მნიშვნელობა ვერ ექნება.

18. დიფამაციური შინაარსის განცხადებიდან წარმოშობილი სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხიმგებლობის საკითხი, სპეციალური კანონით მოწესრიგების საგანია. ცილისმწამებლური შინაარსის განცხადების გავრცელებით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის მე-3 პუნქტისა (თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება.) და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.) დანაწესიდან გამომდინარეობს.

19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის წინააღმდეგ გაავრცელა ცილისმწამებლური შინაარსის განცხადება. მოხმობილი გადაწყვეტილებით მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადების დიფამაციური შინაარსის თაობაზე დადგენილ ფაქტს პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვს განსახილველი დავისათვის და დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დავაზე მართებულად მიიჩნია დადგენილად ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის სავალდებულო კუმულაციურ წინაპირობათაგან (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი) როგორც მოპასუხის ქმედების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ხასიათი, ისე - ზიანის არსებობის ფაქტი, რამდენადაც მოსარჩელემ მასთან დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტით 5050 ლარის ფინანსური დანაკლისი განიცადა. კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში სადავოა მხოლოდ ზიანის მიზეზობრიობის საკითხი და, შესაბამისად, საკასაციო პალატაც ზიანისა და სადავო ქმედების მიზეზშედეგობრივი კავშირის შეფასებით შემოიფარგლება.

20. პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დასაკისრებლად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მართლზომიერად ქცევის წესის დამრღვევი პირის ქმედების უშუალო შედეგს. სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.” მიზეზობრივი კავშირის მრავალი თეორიათაგან (აუცილებელი და შემთხვევითი მიზეზობრივი კავშირის თეორია; შესაძლებლობისა და სინამდვილის თეორია; ეკვივალენტურობის თეორია; უშუალო მიზეზეობრივი კავშირის თეორია და ა.შ.) საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას, რაც იმას ნიშნავს, რომ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შდრ. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). ზიანის სავარაუდოობა გულისხმობს, რომ მხოლოდ ზიანის დაშვება მიზეზობრივი კავშირის დადგენისათვის საკმარისი არ არის. მითითებული ნორმა მოითხოვს, რომ ზიანი მაღალი ალბათობით იყოს განჭვრეტადი. მოვალეს დაუშვებელია, დაეკისროს იმის ანაზღაურება, რისი გათვალისწინებაც მას არ შეეძლო.

20.1. კასატორის განმარტებით, ზიანი სწორედ მოპასუხის დიფამაციური განცხადების შედეგად მიადგა, ამ გარემოების სამტკიცებლად, მოსარჩელემ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე კონტრაჰენტი მხარის წერილი წარმოადგინა, სადაც ხელშეკრულების მოშლის მოტივად მოპასუხის განცხადებების საფუძველზე მოსარჩელის აპოლიტიკურობასა და დამოუკიდებლობის შესახებ წარმოქმნილი ეჭვებია დასახელებული. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზიანის მიზეზობრიობის კვლევის კონტექსტში, განსახილველი დავის მთავარ ქვაკუთხედს წარმოადგენს - მემორანდუმის მხარის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის მოტივზე მითითება, რამდენად საკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევა მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად.

20.2. საკასაციო პალატის განმარტებით, ადეკვატური მიზეზობრივი კავშირის დადგენა მოითხოვს, რომ დიფამაციური შინაარსის ცნობები ობიექტურად ამართლებდეს, პატივსადებს ხდიდეს ხელშეკრულების მოშლას, რაც უტყუარად დაადასტურებს, რომ ზიანი ცილისმწამებლის ქმედების პირდაპირი და უშუალო შედეგია. ამ გარემოების შეფასება მნიშვნელოვანია იმ მხრივაც, რომ თავიდან იქნეს აცილებული, დიფამაციური შინაარსიის განცხადებებზე ამოფარებით ხელშემკვრელმა მხარეებმა ხელოვნურად არ შექმნან ფორმალური საფუძველი ხელშეკრულების მოსაშლელად რეალური მოტივის მითითების გარეშე და მთელი პასუხისმგებლობის ტვირთი ცილისმწამებელზე არ გადავიდეს, რაც გაუმართლებლად დაამძიმებდა მის კანონისმიერ პასუხისმგებლობის ტვირთს. ხელშეკრულების მოშლის მართლზომიერების შეფასებისათვის, თავის მხრივ, განმსაზღვრელია მთელი რიგი გარემოებები: ცილისმწამებლური განცხადების გავრცელების კონტექსტი, სიმწვავე, სენსიტიურობა, ხელშეკრულების ჯეროვან შესრულებასა და სახელშეკრულებო მიზნების მიღწევაზე რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს დიფამაციურ განცხადებებს და ა.შ. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატის განსჯით, ცილისმწამებლური განცხადებების საფუძველზე ორ კერძო პირის სახელშეკრულებო ურთიერთერთობის რღვევას შორის რეალური, უშუალო მიზეზობრივი კავშირის არსებობა მტკიცების მაღალ სტანდარტს მოითხოვს და მხოლოდ ხელშემკვრელი მხარის სუბიექტური მოსაზრება ამ გარემოების სამტკიცებლად საკმარის მტკიცებულებად არ განიხილება. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, სახელშეკრულებო ურთიერთობა, მხარეებს აძლევდა სრულ თავისუფლებას ხელშეკრულების შესაწყვეტად, რაც მოსარჩელის წინაშე მისი კონტრაჰენტის სახელშეკრულებო პასუხიმგებლობას გამორიცხავს, თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ დამკვეთმა მოსარჩელისათვის მიწერილი წერილში თავად დაასახელა ხელშეკრულების მოშლის მოტივი, რამაც მოცემული დავის საფუძველი შექმნა, საკასაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია, მიზეზობრივი კავშირის დადგენის კონტექსტში, ემსჯელა ხელშეკრულების მოშლის მოტივის მნიშვნელობაზე. ამ საკითხზე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის სამართლებრივ შეფასებას და თავადაც აღნიშნავს, რომ დამკვეთის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის მიზეზთან დაკავშირებით სუბიექტური მოტივი, რომლის შეცილების უფლება მოსარჩელეს არ ჰქონდა ხელშეკულების შეწყვეტის უფლების დამკვეთის ნებაზე დამოკიდებულად დაქვემდებარების გამო, არ შეიძლება, ამ მემორანდუმში არამონაწილე პირის (მესამე პირის) მიმართ დამატებითი მტკიცებულებების გარეშე, საფუძვლად დაედოს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას.

20.3. როგორც აღინიშნა, ზიანი უნდა იყოს არა მხოლოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების უშუალო და პირდაპირი შედეგი, არამედ მოვალისათვის/სამართალდამრღვევი პირისათვის განჭვრეტადიც. ამ მხრივ, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს, თუ რა ვითარებაში და რა გარემოებების ურთიერთთანხვედრის ფარგლებში გავრცელდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის შესახებ დიფამაციური ცნობები. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხე პოლიტიკოსის ცილისმწამებლური განცხადება მიმართული იყო საჯარო პირის მიმართ, რამდენადაც მოსარჩელემ, დააინიცირა საზოგადოებაში მაღალი საჯარო ინტერესის საკითხი. ასეთ ვითარებაში, არა მხოლოდ მოპასუხე, არამედ გონივრულად მოაზროვნე ობიექტური შემფასებელი წინასწარ ვერ ივარაუდებდა, რომ მოპასუხის განცხადებებს, შეეძლო ისე დაეზიანებინა მოსარჩელე იურიდიული პირის საქმიანი რეპუტაცია, რომ შეერყია ორ კერძო პირს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის სტაბილურობა. მიზეზობრიობის დადგენისათვის განმსაზღვრელია არა ფორმალური და შემთხვევითი კავშირი ქმედებასა და შედეგს შორის, რასაც შეიძლება მოწმობდეს მოპასუხის ცილისმწამებლური განცხადებების საპასუხოდ კონტრაჰენტი მხარის მიერ ხელშეკრულების ანულირების საფუძვლად ამ ფაქტზე აპელირება, არამედ მისი პირდაპირი და უშუალო კავშირი ზიანთან და მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედი პირის მიერ ზიანის მაღალი ალბათობით განჭვრეტადობა. მოსარჩელემ თავისი წილი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, სამართლებრივად ვარგისი არგუმენტაციისა და ჯეროვანი მტკიცებულებების წარმოდგენით მოპასუხის ქმედებასა და ზიანს შორის უშუალო მიზეზობრივი კავშირის მტკიცებას თავი ვერ გაართვა.

21. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის საფუძველზე პოლიტიკური დებატების ფარგლებში გამოთქმული ცილისმწამებლური განცხადებების გამო, მოპასუხის სამოქალაქო პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებაზე მსჯელობის კრიტიკას შეეხება. კასატორი პრეიუდიციული გადაწყვეტილების შინაარსში შეჭრის და ახალი დასკვნების გამოტანის დაუშვებლობაზე მიუთითებს. ამ საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც აღინიშნა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მხოლოდ ცილისწამების ფაქტს აქვს პრეიდიციული მნიშვნელობა განსახილველი დავისათვის, ხოლო ცილისწამება იწვევს თუ არა პასუხისმგებლობას სპეციალური კანონის საფუძველზე, ეს შეფასებითი კატეგორიაა და სასამართლო შებოჭილი არ არის ცილისწამების ფაქტზე დაყრდნობით მოპასუხის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საფუძვლიანობის შესახებ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში ასახული მოსაზრებებითა და სამართლებრივი დასკვნებით. შესაბამისად, კასატორის ამ პრეტენზიას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ აქვს. რაც შეეხება იმ საკითხს, განსახილველ დავაზე გამოიკვეთა თუ არა სპეციალური კანონის მე-5 მუხლით გათვალისწინებული ცილისმწამებლის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოება, მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების უსაფუძვლობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად აღარ მიიჩნევს საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის ფორმატში დამატებით განავრცოს ამ საკითხზე მსჯელობა.

22. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

23. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

24. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ა.კ–ის (......) მიერ გადახდილი 300 ლარის, 70% - 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა(ა)იპ ა.ა–ბის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. ა(ა)იპ ა.ა–ბს (....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ა.კ–ის (......) მიერ გადახდილი (საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი 2021 წლის 31 მაისი), 300 ლარის 70% - 210 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე