№ას– 1197– 2021

21 აპრილი, 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს.ბ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.ჯ–ი, სს „პ.ბ–ი“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „ს.ბ–მა“ (შემდეგში: მოსარჩელემ) სარჩელი აღძრა რ.ჯ–ისა და სს „პ.ბ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხეების) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის შრომითი ხელშეკრულების დამატებითი პირობების დარღვევის გამო, პირგასამტეხლოს – 51 457.24 ლარის სოლიდარულად დაკისრება. ასევე მოითხოვა მოპასუხეებისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, რ.ჯ–ის დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში, მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის – 96 000 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.

სარჩელი დაეფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

1.1. სს ს.ბ–სა და რ.ჯ–ს შორის 2016 წლის 15 აგვისტოს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება. რომლის საფუძველზეც რ.ჯ–ი გამოსაცდელი ვადით დაინიშნა უფროსი საკრედიტო ექსპერტის პოზიციაზე. 2017 წლის 17 თებერვალს მხარეთა შორის გაფორმდა ძირითადი შრომითი ხელშეკრულება. 2018 წლის 16 მაისისთვის მოპასუხეს ეკავა უფროსი SME ბანკირის პოზიცია. მოპასუხე ფიზიკური პირის შრომის ანაზღაურება გათავისუფლების მომენტისათვის შეადგენდა დასაბეგრ 1600 ლარს თვეში.

1.2. შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში, მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულების დანართი Nვ – დასაქმების შეზღუდვა, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის, მათ შორის ვადის გასვლის შემთხვევაში, დამსაქმებელს ექნებოდა უფლება საკუთარი გადაწყვეტილებით და დასაქმებულისათვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის საფუძველზე შეეზღუდა დასაქმებულისათვის ფინანსურ სფეროში მუშაობის უფლება და/ან საკონსულტაციო ან მსგავსი სერვისების (უშუალოდ ან მასთან დაკავშირებული პირების მეშვეობით) გაწევა კონკურენტული ფინანსურ ინსტიტუტებისათვის იმ ქვეყნებში, სადაც ოპერირებს დამსაქმებელი და/ან მისი შვილობილი კომპანია/ები. აღნიშნული შეზღუდვის მოქმედების ხანგრძლივობა განისაზღვრა ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან არაუმეტეს 6 თვის ვადით, ხოლო 1.3 ქვეპუნქტი განსაზღვრავდა დამსაქმებლის ვალდებულებას – შეზღუდვის პერიოდში გადაეხადა კომპენსაცია დასაქმებულისათვის, ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების ოდენობით, რომელშიც არ შედის დამატებითი შეღავათები, ბონუსები, კომპენსაციები და ხარჯები. ამავე პუნქტის 1.5 ქვეპუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულმა უნდა შეატყობინოს დამსაქმებელს თავისი დასაქმების გეგმების და მათი ცვლილებების შესახებ მომდევნო 6 თვის განმავლობაში, მათ შორის მესამე პირის წინაშე არსებული ნებისმიერი ვალდებულების ჩათვლით.

1.3. დანართი Nვ-ის მე-3 პუნქტის თანახმად კი, დასაქმებულის მიერ წინამდებარე დანართით გათვალისწინებული ნებისმიერი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, იგი ვალდებული იყო გადაეხადა დამსაქმებლისათვის პირგასამტეხლო იმ ოდენობით, რაც ტოლი იქნებოდა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 12 თვის განმავლობაში დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის გადახდილი ნებისმიერი სახის ანაზღაურების ჯამის (შრომის ანაზღაურების და სხვა კომპენსაციის ჩათვლით). ამასთან, პირგასამტეხლოს გადახდა არ ათავისუფლებდა დასაქმებულს წინამდებარე დანართით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებისგან, ხოლო დამსაქმებელს არ ართმევდა უფლებას მოეთხოვა ზიანის (ზარალის) ანაზღაურება.

1.4. 2018 წლის 18 აპრილს რ.ჯ–მა წერილობით მიმართა მოსარჩელეს და საკუთარი განცხადების საფუძველზე, სს „პ.ბ–ში“ სავარაუდო დასაქმების მიზეზით, 2018 წლის 17 მაისიდან დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება ითხოვა. ამასთან, რ.ჯ–მა მოსარჩელისაგან მოითხოვა ინფორმაცია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დასაქმების შეზღუდვის გამოყენების საკითხთან დაკავშირებით. მისი გამოყენების შემთხვევაში კი შეზღუდვის გამოყენების ვადის შეტყობინება ითხოვა.

1.5. რ.ჯ–ი 2018 წლის 27 აპრილის ბრძანებით, 2018 წლის 17 მაისიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ამავე წლის 18 მაისს მას ეცნობა დასაქმების შეზღუდვის უფლების გამოყენების შესახებ 6 თვის ვადით. 2017 წლის 1 ივნისიდან 2018 წლის 1 ივნისამდე მოპასუხე ფიზიკურმა პირმა ანაზღაურების სახით მიიღო 51 457.24 ლარი. ასევე შრომითი შეზღუდვის ამოქმედებიდან – აღნიშნული დასაქმების შეზღუდვისგან გათავისუფლებამდე ყოველთვიურად იღებდა კომპენსაციას ხელფასის ტოლი ოდენობით. რ.ჯ–ის შრომითი შეზღუდვისა და მოსარჩელისაგან კომპენსაციის მიღების შესახებ, თავის მხრივ, ცნობილი იყო სს „პ.ბ–ისთვისაც“.

1.6. ამასთან, წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელემ იშუამდგომლა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე, რათა დაედგინა რომელი ორგანიზაციიდან/დაწესებულებიდან ერიცხება შემოსავალი (ხელფასი, ბონუსი, ნებისმიერი სახის შემოსავალი) რ.ჯ–ს. მოსარჩელემ ასევე სს „პ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზეც იშუამდგომლა, რათა დაედგინა, თუ რა პერიოდიდან და რომელ კონკრეტულ პოზიციაზე იყო სს „პ.ბ–ში“ დასაქმებული მოპასუხე რ.ჯ–ი.

მოპასუხეების პოზიცია:

1.7. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო. მათ მიუთითეს, რომ შეზღუდვის მოქმედების პერიოდში რ.ჯ–ი სს "პ.ბ–ში" დასაქმებული არ ყოფილა.

1.8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან და სს „პ.ბ–იდან“ ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურიდან გამოთხოვილ იქნა წერილობითი ინფორმაცია, მოპასუხე რ.ჯ–ის შემოსავლების სამსახურში აღრიცხული შემოსავალების შესახებ 17.05.2018 წლიდან ინფორმაციის მომზადების თარიღამდე პერიოდში, მაგრამ 17.05.2018 წლიდან არაუმეტეს 6 თვისა. შუამდგომლობა სს „პ.ბ–იდან“ რ.ჯ–ის შესახებ მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

1.9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 9 იანვრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სს „პ.ბ–იდან“ მტკიცებულებების გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.

1.10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 9 იანვრის გადაწყვეტილებით სს „ს.ბ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება. მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით ასევე გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 9 იანვრის საოქმო განჩინება მტკიცებულებების გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

2.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: სს ს.ბ–სა და რ.ჯ–ს შორის 2016 წლის 15 აგვისტოს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება. რომლის საფუძველზეც რ.ჯ–ი გამოსაცდელი ვადით დაინიშნა უფროსი საკრედიტო ექსპერტის პოზიციაზე. 2017 წლის 17 თებერვალს მხარეთა შორის გაფორმდა ძირითადი შრომითი ხელშეკულება. 2018 წლის 16 მაისისთვის მოპასუხეს ეკავა უფროსი SME ბანკირის პოზიცია. მოპასუხე ფიზიკური პირის შრომის ანაზღაურება გათავისუფლების მომენტისათვის შეადგენდა დასაბეგრ 1600 ლარს თვეში.

2.2. შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში, მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულების დანართი Nვ – დასაქმების შეზღუდვა, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის, მათ შორის ვადის გასვლის შემთხვევაში, დამსაქმებელს ექნებოდა უფლება საკუთარი გადაწყვეტილებით და დასაქმებულისათვის წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის საფუძველზე შეეზღუდა დასაქმებულისათვის ფინანსურ სფეროში მუშაობის უფლება და/ან საკონსულტაციო ან მსგავსი სერვისების (უშუალოდ ან მასთან დაკავშირებული პირების მეშვეობით) გაწევა კონკურენტული ფინანსურ ინსტიტუტებისათვის იმ ქვეყნებში, სადაც ოპერირებს დამსაქმებელი და/ან მისი შვილობილი კომპანია/ები. აღნიშნული შეზღუდვის მოქმედების ხანგრძლივობა განისაზღვრა ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან არაუმეტეს 6 თვის ვადით, ხოლო 1.3 ქვეპუნქტი განსაზღვრავდა დამსაქმებლის ვალდებულებას – შეზღუდვის პერიოდში გადაეხადა კომპენსაცია დასაქმებულისათვის, ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების ოდენობით, რომელშიც არ შედის დამატებითი შეღავათები, ბონუსები, კომპენსაციები და ხარჯები. ამავე პუნქტის 1.5 ქვეპუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულმა უნდა შეატყობინოს დამსაქმებელს თავისი დასაქმების გეგმების და მათი ცვლილებების შესახებ მომდევნო 6 თვის განმავლობაში, მათ შორის, მესამე პირის წინაშე არსებული ნებისმიერი ვალდებულების ჩათვლით.

2.3. დანართი Nვ-ის მე-3 პუნქტის თანახმად კი, დასაქმებულის მიერ წინამდებარე დანართით გათვალისწინებული ნებისმიერი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, იგი ვალდებული იყო გადაეხადა დამსაქმებლისათვის პირგასამტეხლო იმ ოდენობით, რაც ტოლი იქნებოდა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 12 თვის განმავლობაში დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის გადახდილი ნებისმიერი სახის ანაზღაურების ჯამის (შრომის ანაზღაურების და სხვა კომპენსაციის ჩათვლით). ამასთან, პირგასამტეხლოს გადახდა არ ათავისუფლებდა დასაქმებულს წინამდებარე დანართით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებისგან, ხოლო დამსაქმებელს არ ართმევდა უფლებას მოეთხოვა ზიანის (ზარალის) ანაზღაურება.

2.4. 2018 წლის 18 აპრილს რ.ჯ–მა წერილობით მიმართა მოსარჩელეს და საკუთარი განცხადების საფუძველზე, სს „პ.ბ–ში“ სავარაუდო დასაქმების მიზეზით, 2018 წლის 17 მაისიდან დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება ითხოვა. ამასთან, რ.ჯ–მა მოსარჩელისაგან მოითხოვა ინფორმაცია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დასაქმების შეზღუდვის გამოყენების საკითხთან დაკავშირებით. მისი გამოყენების შემთხვევაში კი შეზღუდვის გამოყენების ვადის შეტყობინება ითხოვა.

2.5. რ.ჯ–ი 2018 წლის 27 აპრილის ბრძანებით, 2018 წლის 17 მაისიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ამავე წლის 18 მაისს მას ეცნობა დასაქმების შეზღუდვის უფლების 6 თვის ვადით გამოყენების შესახებ. 2017 წლის 1 ივნისიდან 2018 წლის 1 ივნისამდე მოპასუხე რ.ჯ–მა ანაზღაურების სახით მიიღო 51 457.24 ლარი. ასევე შრომითი შეზღუდვის ამოქმედებიდან აღნიშნული დასაქმების შეზღუდვისგან გათავისუფლებამდე ყოველთვიურად იღებდა კომპენსაციას ხელფასის ტოლი ოდენობით. რ.ჯ–ის შრომითი შეზღუდვისა და მოსარჩელისაგან კომპენსაციის მიღების შესახებ, თავის მხრივ, ცნობილი იყო სს „პ.ბ–ისთვისაც“.

2.6. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხე რ.ჯ–ი მოსარჩელის მიერ შრომის ხელშეკრულების დანართით განსაზღვრული შრომის შეზღუდვის უფლების ამოქმედებიდან – შრომის შეზღუდვის შესახებ დათქმის მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში დასაქმებული არ ყოფილა.

2.7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ სარჩელში არ მიუთითა დავის გადაწყვეტისათვის საჭირო ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, თუ რა ცოდნა და კვალიფიკაცია მიიღო (აიმაღლა) დასაქმებულმა შრომითი ურთიერთობის პერიოდში დამსაქმებლის დაფინანსებითა და მის ხარჯზე, რომელი ცოდნისა და კვალიფიკაციის კონკურენტებთან გამოყენებითაც დასაქმებულს მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგებოდა. მოსარჩელემ წარმოადგინა მხოლოდ ცნობა, თუ რა ოდენობის ფინანსურ პორთფელს მართავდა დასაქმებული გათავისუფლებამდე. მეორე მხრივ, სარჩელში აღნიშნავდა, რომ მოპასუხე ფლობდა მოსარჩელის კომერციულ საიდუმლოებას, რასაც სააპელაციო სასამართლოს აზრით, უშუალო კავშირი არ აქვს შრომით შეზღუდვასთან, ამდენად სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში მოსარჩელემ ვერ გაართვა თავი მტკიცების ტვირთს.

2.8. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება მასზედ, რომ შრომის კოდექსის 46.3 მუხლში (მოქმედი შრომის კოდექსის რედაქციის 60.1 მუხლი) მითითებული ტერმინი „კონკურენტი“ არ უნდა იქნეს განმარტებული ფართოდ, ანუ არ უნდა შეფასდეს რეალურ კონკურენტს წარმოადგენს თუ არა ბაზარზე სხვა დამსაქმებელი, რადგან ამგვარი განმარტების შემთხვევაში აზრს კარგავს შრომის კოდექსის 46-ე მუხლის არსებობა, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული კატეგორიის დავისათვის ტერმინი „კონკურენტი“ განმარტებულ უნდა იქნეს რაც შეიძლება ვიწროდ, კერძოდ, ყოფილი და ახალი დამსაქმებლები საქმიანობენ თუ არა ერთსა და იმავე სფეროში, მაგალითად, აწარმოებენ ან/და რეალიზაცის უკეთებენ ერთსა და იმავე პროდუქტს და სხვა. მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ როგორც მოსარჩელე ასევე მოპასუხე იურიდიული პირი საქმიანობენ საფინანსო სფეროში და ორივეს საქმიანობის საგანს წარმოადგენს საბანკო საქმიანობა, შესაბამისად სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ამ კონკრეტული დავის განხილვისათვის მოპასუხე იურიდიული პირი წარმოადგენს მოსარჩელის კონკურენტს. აღნიშნულ ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარემ უნდა დაადასტუროს, შრომის შეზღუდვის პირობებში და ვადაში მისი ყოფილი დასაქმებულის მიერ მოპასუხე საწარმოში არა მარტო დასაქმების, არამედ ისეთ პოზიციაზე დასაქმების ფაქტი, რა დროსაც მისი ყოფილი დასაქმებული იყენებს ან/და გამოიყენებს მოსარჩელესთან მიღებულ ცოდნას და გამოცდილებას. სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ მოსარჩელემ სარჩელში უნდა მიუთითოს მისი ყოფილი დასაქმებულის დასაქმების სავარაუდო ფაქტი, ხოლო რაც შეეხება მტკიცებულებებს, მან სასამართლოს მეშვეობით სარჩელში ან სარჩელის აღძვრამდე შუამდგომლობის დაყენებით უნდა მოიპოვოს სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებით დასრულებისათვის აუცილებელი მტკიცებულება - შემოსავლების სამსახურიდან ინფორმაცია და სავარაუდო დამსაქმებლისაგან ინფორმაცია მისი ყოფილი დასაქმებულის დასაქმებისა და შემოსავლების შესახებ. შრომის კოდექსით გათვალისწინებულია გამონაკლისი შემთხვევები, რა დროსაც მხარეები შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში შესაძლებელია იმყოფებოდნენ ზეპირი ფორმით დადებული ხელშეკრულების საფუძველზეც, აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს სასამართლოს მეშვეობით შესაძლებლობა ეძლევა წარმატებით გაართვას თავი მის მტკიცების სფეროში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ტვირთს, რის გამოც მტკიცების ტვირთის შებრუნების საჭიროება არ დგას.

2.9. განასახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე შემოსავლების სამსახურიდან გამოთხოვილ იქნა ინფორმაცია მოპასუხე ფიზიკური პირის შემოსავლების შესახებ, რომლის ანალიზის, ასევე მოპასუხე მხარის მიერ გაკეთებული ახსნა–განმარტებისა და სს „პ.ბ–ის“ მიერ მოსარჩელისათვის სარჩელის შემოტანამდე, 2018 წლის 15 აგვისტოს გაგზავნილი წერილით დადგენილია, რომ შრომითი შეზღუდვის პერიოდში მოპასუხე ფიზიკური პირი მოპასუხე საწარმოში და არც სხვა საწარმოში დასაქმებული არ ყოფილა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შრომის შეზღუდვის შეთანხმების პირობა რ.ჯ–ის მიერ არ დარღვეულა. შემოსავლების სამსახურიდან მიღებული ინფორმაციის გათვალისწინებით კი, მოპასუხე ფიზიკური პირისათვის 2018 წლის მაისში 10 000 ლარისა და 2018 წლის ივნისში 196.86 ლარის ჩარიხვა, ხოლო დანიშნულებაში "ხელფასის" მითითება წარმოადგენს არა დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის ყოველთვიურად გადასახდელ ხელფასს, არამედ ე.წ. მომავალში დასაქმების ფინანსურ გარანტიას 10 000 ლარის ნაწილში და სასტუმროს ხარჯებს 196.86 ლარის ნაწილში, რაც საგადასახადო კოდექსის 101.1 მუხლის შესაბამისად ითვლება შემოსავლად და იბეგრება საშემოსავლო გადასახადით. აღნიშნულს ასევე ადასტურებს ისიც, რომ შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ მოსარჩელის მიერ მოპასუხე ფიზიკური პირისათვის კომპენსაციის სახით 6 თვის განმავლობაში გადახდილი თანხების დანიშნულებაშიც აღნიშნულია „ხელფასი“ მაშინ, როცა მოპასუხე ფიზიკური პირი აღარ იყო დასაქმებული მოსარჩელესთან. ამდენად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება მოპასუხე ფიზიკური პირის მიერ შრომითი ხელშეკრულების დანართით ნაკისრი ვალდებულების დარღევის ფაქტი, ხოლო ის, რომ დავის განხილვის დროს მოპასუხე არის სს „პ.ბ–ის“ თანამშრომელი, არ არის სადავო და არც არის რელევანტური დავის საგანთან მიმართებაში.

2.10. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 60.1 (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 46.3 მუხლი) მუხლზე, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება დადგინდეს დასაქმებულის ვალდებულება, შრომითი ხელშეკრულების პირობების შესრულებისას მიღებული ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოიყენოს სხვა, კონკურენტი დამსაქმებლის სასარგებლოდ. ეს შეზღუდვა შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში, იმ პირობით, რომ ამგვარი შეზღუდვის მოქმედების პერიოდში დამსაქმებელი დასაქმებულს გადაუხდის ანაზღაურებას არანაკლებ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას არსებული ოდენობით და ამასთან, მიუთითა 60.3 მუხლზეც (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 46.5 მუხლი), რომელიც ითვალისწინებს ამ მუხლის მოთხოვნების დარღვევით მიყენებული ზიანის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ანაზღაურების საკითხს. სააპელაციო პალატამ ვერ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია მასზედ, რომ მოპასუხე რ.ჯ–ი დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში დასაქმდა სს „პ.ბ–ში“, რის პარალელურადაც იღებდა ყოველთვიურ ანაზღაურებას სს „ს.ბ–ისაგანაც“ 6 თვის განმავლობაში. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში რ.ჯ–ის კონკურენტ დაწესებულებაში დასაქმების ფაქტი. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ სს „პ.ბ–მა“ მოახდინა გარკვეული თანხის ჩარიცხვა მოპასუხის სასარგებლოდ, ვერ მიიჩნეოდა საკმარის მტკიცებულებად შრომითი ურთიერთობის კონკრეტულად დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში არსებობის დასადასტურებლად, არამედ სააპელაციო პალატის შეფასებითაც, აღნიშნული ჩარიცხვით მხარეებმა მომავალ პერიოდზე (დასაქმების შეზღუდვის ვადის გასვლის შემდგომ) უზრუნველყვეს შრომითი ხელშეკრულების დადების სურვილის რეალიზება. სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ რ.ჯ–ი დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში სხვა საფინანსო ინსტიტუტში, კერძოდ, სს „პ.ბ–ში“ არ დასაქმებულა და შესაბამისად, არც ხელშეკრულების პირობა დაურღვევია. რ.ჯ–ის დასაქმება მოპასუხე ბანკში განხორციელდა მხოლოდ დასაქმების შეზღუდვის დასრულების შემდგომ, რაც არ წარმოადგენდა ხელშეკრულების პირობის დარღვევას. რაც შეეხება ერთჯერადად 10 000 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით) ჩარიცხვის ფაქტს, სააპელაციო პალატამ მის მიზნობრიობასთან დაკავშირებით გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა პრემიას, რაც ემსახურებოდა მომავალში რ.ჯ–ის სს „პ.ბ–ში“ დასაქმების მიზანს.

2.11. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს და გადახდილი თანხის დაბრუნების ნაწილში. კერძოდ, მოსარჩელე სს „პ.ბ–ისთვის“ თანხის დაკისრებას ითხოვდა რ.ჯ–თან ერთად სოლიდარულად და მიუთითებდა ზიანის ანაზღაურების საფუძვლებზე. სასამართლომ განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992–ე და 998–ე მუხლები და მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურება მოთხოვნისათვის, აუცილებელია იკვეთებოდეს თანამონაწილეობა ზიანის მიყენების ფაქტში და ზოგადად, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც პირდაპირ კავშირში იქნება დამდგარ შედეგთან. მოცემულ შემთხვევაში, სს ,,პ.ბ–ის’’ პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის არ არსებობდა არავითარი სამართლებრივი წინაპირობა. მოპასუხე კომპანია არ იმყოფებოდა რაიმე სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში მოსარჩელის მიმართ და ამავდროულად, მისი მხრიდან არ დარღვეულა არც შესაბამისი კანონისმიერი ვალდებულება, რასაც შესაძლოა წარმოეშვა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ვინაიდან, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული მოთხოვნა რ.ჯ–ის მიმართ, აღნიშნული თავისთავად გამორიცხავდა სს „პ.ბ–ის“ პასუხისმგებლობასაც რაიმე სახის ზიანის მიყენებაში.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად.

3.1. საკასაციო საჩივარში კასატორი აღნიშნავს, რომ სს „ს.ბ–მა“ ვერ შეძლო სათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა დასაქმებულის მიერ დასაქმების შეზღუდვის პირობის დარღვევისა და კონკურენტი დაწესებულებიდან ხელფასის მიღების ფაქტები, რადგან კასატორს სასამართლოს მხრიდან დაუსაბუთებლად ეთქვა უარი შესაბამისი მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, რითაც მას შეეზღუდა სათანადო მტკიცებულებების წარდგენისა და გამოკვლევის პროცესუალური უფლება.

3.2. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შრომის კოდექსის მე-60 მუხლით გათვალისწინებული კანონისმიერი შეზღუდვის არსებობის ფაქტი, თუმცა უარყო დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში კონკურენტი დამსაქმებლისგან 2018 წლის მაისში 10 000 ლარისა და ამავე წლის ივნისში 196,86 ლარის შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში როგორც ყოველთვიური ხელფასის სახით ჩარიცხვის ფაქტი. ამასთან, სასამართლომ აღნიშნული თანხების წინასწარ ბონუსად და არა ხელფასად ჩათვლის უკუსაგდებად საკმარისად მიიჩნია მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გამოთქმული ზეპირი განმარტება, რომ დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში, დასაქმებულის მიერ კონკურენტი დამსაქმებლისგან მიღებული ერთჯერადი „ხელფასი“ წარმოადგენდა მომავალში დასაქმების ფინანსურ გარანტს და არა ყოველთვიურად გადასახდელ ხელფასს. კასატორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ ერთჯერადი კომპენსაცია სამომავლო დასაქმებისათვის შრომის სამართალში მიღებულ საშუალებას წარმოადგენს, სასამართლოს მაინც უნდა გამოეთხოვა ინფორმაცია სს „პ.ბ–იდან“ და გაეზიარებინა სს „ს.ბ–ის“ შემდეგი არგუმენტები: ა) რამდენად შესაძლებელი იყო შემოსავლების სამსახურის გაცემულ ცნობაში დაფიქსირებულიყო, როდის და რა პოზიციაზე დასაქმდა პირი; ბ) დასაქმების შეზღუდვის პერიოდში ერთჯერადი ბონუსის გაცემა საჭიროებდა თუ არა აღნიშნული თანხის გაცემის საფუძვლის გადამოწმებას; გ) იყო თუ არა შემოსავლების სამსახური ის უფლებამოსილი ორგანო, რომელთანაც ფიქსირდებოდა რის საფუძველზე მოხდა კონკრეტული თანხის გაცემა. კასატორის აზრით, თუკი სასამართლო დააკმაყოფილებდა მოსარჩელის შუამდგომლობას და სს „პ.ბ–იდან“ გამოითხოვდა ინფორმაციას, ერთი მხრივ, პასუხი გაეცემოდა ყველა ამ საკვანძო კითხვას, ხოლო მეორე მხრივ, სასამართლო დარწმუნდებოდა იმ ფაქტში, რომ დასაქმებულმა ნამდვილად დაარღვია დასაქმების შეზღუდვა, ხოლო ხელფასის სახით გაცემული კომპენსაცია სს „ს.ბ–ისგან“ მიიღო უსაფუძვლოდ, რაც წარმოიშობოდა უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის უკან დაბრუნების კანონით გათვალისწინებულ ვალდებულებას, ასევე წარმოიშობოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის დარღვევის გამო პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება და დაკმაყოფილდებოდა სასარჩელო მოთხოვნა სს „პ.ბ–ის“ მიმართაც სსკ–ის 998-ე მუხლის საფუძველზე.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 396-ე მუხლისა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

5. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

8. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

9. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად არსებითად სწორად შეაფასა იგი.

10. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს გარკვეული ვადით შრომითი საქმიანობის შეზღუდვის ვალდებულების დარღვევის გამო, მიღებული თანხისა და პირგასამტეხლოს სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნის მართლზომიერების საკითხი.

11. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება, დადგინდეს დასაქმებულის ვალდებულება, შრომითი ხელშეკრულების პირობების შესრულებისას მიღებული ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოიყენოს სხვა, კონკურენტი დამსაქმებლის სასარგებლოდ. საქართველოს შრომის კოდექსის მე-60 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 46-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს დასაქმებულის ვალდებულება, შრომითი ხელშეკრულების პირობების შესრულებისას მიღებული ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოიყენოს მისი დამსაქმებლის კონკურენტი დამსაქმებლის სასარგებლოდ. ეს შეზღუდვა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში, იმ პირობით, რომ ამ შეზღუდვის მოქმედების პერიოდში დამსაქმებელი დასაქმებულს გადაუხდის შრომის ანაზღაურებას არანაკლებ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას არსებული ოდენობით. შრომითი უფლების ამგვარი შეზღუდვის ლეგიტიმური მიზანია დაიცვას დამსაქმებლის ინტერესები დასაქმებულისთვის იმ რიგი შეზღუდვების დაწესებით, რომელიც გადააზღვევს სამეწარმეო რისკებს, ბიზნეს ურთიერთობებს კი დასაქმებულის არამართლზომიერი ქმედების შედეგად აღარ მიადგება გამოუსწორებელი ზიანი. ასეთი შეზღუდვის დაწესება არ არის უცხო არც ევროპული სამართლის ქვეყნებისთვის, მაგალითად, გერმანიაში „ლოიალობის ვალდებულება“ ნორმატიულ ასახვას პოულობს სავაჭრო კოდექსის [HGB] მე-60 პარაგრაფში და სავაჭრო კოდექსი ადგენს, რომ, დამსაქმებლის თანხმობის გარეშე, დასაქმებული არ არის უფლებამოსილი, კონკურენციაში შევიდეს მასთან. თუმცა ზემოაღნიშნულთან ერთად ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია გათვალისწინებულ იქნეს დასაქმებულის ღირსი ინტერესიც - ჰქონდეს მისი შრომითი უფლებების რეალიზების შესაძლებლობა. სწორედ ამ ინტერესთა გონივრული დაბალანსებიდან გამომდინარეობს დასაქმების შეზღუდვის სასყიდლიანი ხასიათი, რაც დამსაქმებლის მიერ შეზღუდვის მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში დასაქმებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის გადახდაში გამოიხატება. კომპენსაციასთან დაკავშირებით კი ერთ-ერთ განჩინებაში უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლიანი კონკურენციის მიზნებიდან გამომდინარე, კანონით დასაშვებია დასაქმებულისათვის კონკურენტთან დასაქმების შეზღუდვის დაწესება და ასეთზე მხარეთა შეთანხმება. ამასთან, დასაქმების უფლების შეზღუდვისათვის, დასაქმებულს წარმოეშობა კომპენსაციის მიღების მოთხოვნის უფლება, ხოლო დამსაქმებელს – დაწესებული შეზღუდვისათვის თანხის ანაზღაურების ვალდებულება. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სშკ-ის 46.3 მუხლით გათვალისწინებული თანხა არ წარმოადგენს შრომის ანაზღაურებას, არამედ ეს არის კომპენსაცია თავდაპირველი დამსაქმებლის მსგავს სამეწარმეო სუბიექტებში კონკურენციის პირობების შენარჩუნებისათვის და შეთანხმება ამ კონკურენციაზე ლეგიტიმურს ხდის პირის შრომითი უფლების შეთანხმებული ვადით შეზღუდვას. კომპენსაციის ხსენებული ბუნება კი, განსხვავდება შრომის ანაზღაურებისაგან და იგი დასაქმებულს უნდა მიეცეს წინასწარ, ერთიანი ანაზღაურების სახით (შდრ. სუსგ. № ას-1041-2019, 12.02.2020 წ).

12. საქართველოს შრომის კოდექსის მე-60 მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული შეზღუდვის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობა კი განსაზღვრულია შრომის კოდექსის მე-60 მუხლის მე-3 ნაწილით (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 46-ე მუხლის მე-5 ნაწილი), რომელიც ადგენს ამგვარი დარღვევით დამდგარი უსამართლო მდგომარეობის საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ზოგადი წესით აღდგენის პრინციპს, კერძოდ, ამ მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

13. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. საკასაციო პალატა ერთ-ერთ განჩინებაში აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე სსსკ-ის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (იხ. სუსგ. № ას-1118-2021, 20.04.2022 წ). ამასთან, სასამართლოს ვალდებულებაა, სწორად მიმართოს მტკიცებითი საქმიანობა და მტკიცების ტვირთი იმგვარად გაანაწილოს, რომ საფრთხე არ შეექმნას მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციას. მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი პროცესუალური წესი მოცემულია სსსკ-ის 102-ე მუხლში, რომლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. როგორც წესი, ფაქტის მითითებისა და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს, თუმცა არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს - საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი.

14. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო პერიოდის განმავლობაში მოპასუხე - რ.ჯ–ის კონკურენტ საფინანსო/საბანკო დაწესებულებაში დასაქმების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოსარჩელეს - სს „ს.ბ–ს“. ამასთან, კასატორი საკასაციო პრეტენზიას აფუძნებდა იმ გარემოებაზე, რომ მას ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დაუსაბუთებლად ეთქვა უარი სს "პ.ბ–იდან" ინფორმაციის გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, რამდენადაც, მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული დაადგენდა რ.ჯ–ის სს "პ.ბ–ში" დასაქმების ფაქტს. ამ უკანასკნელთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ რ.ჯ–ი 2018 წლის 17 მაისიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, რის შემდეგაც მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხე იურიდიულ პირს რ.ჯ–ის სს "პ.ბ–ში" დასაქმებასთან დაკავშირებით. სს „პ.ბ–მა“ თავის 2018 წლის 16 აგვისტოს საპასუხო წერილით (რ.ჯ–ის გათავისუფლებიდან 3 თვის შემდეგ) განმარტა, რომ შეზღუდვის პერიოდში რ.ჯ–ი მასთან არ დასაქმებულა. ამასთან, სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა და შემოსავლების სამსახურიდან გამოთხოვილ იქნა ინფორმაცია შეზღუდვის პერიოდში რ.ჯ–ის მიმდინარე შემოსავლებთან დაკავშირებით. ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს ამ მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიაჩნია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან დამატებით აღარ არსებობდა სს "პ.ბ–იდან" რ.ჯ–ის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის აუცილებლობა და არსებული მტკიცებულებები ერთობლივად საკმარისი იყო იმ გარემოების დასადგენად, მოპასუხე რ.ჯ–ი სადავო პერიოდში დასაქმდა თუ არა სს "პ.ბ–ში". აქედან გამომდინარე, არ არსებობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 20 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძველი.

15. რაც შეეხება კასატორის მითითებას იმაზე, რომ რ.ჯ–ისთვის სს „პ.ბ–ის“ მიერ 2018 წლის მაისში 10 000 ლარისა და 2018 წლის ივნისში 196.86 ლარის ჩარიცხვა ადასტურებს მოპასუხე ფიზიკური პირის სს „პ.ბ–ში“ დასაქმების ფაქტს, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს და აღნიშნავს, რომ ვინაიდან სს "პ.ბ–ის" მიერ რ.ჯ–ისათვის 10 000 ლარის გადახდა მოხდა ერთჯერადად და არა ყოველი თვის განმავლობაში (როგორც ეს დამახასიათებელია შრომითი ხელშეკრულებით დასაქმების პირობებში არსებული ურთიერთობებისთვის), საკასაციო სასამართლოს, სს „პ.ბ–ის“ 2018 წლის 15 აგვისტოს წერილის გათვალისწინებით სარწმუნოდ მიაჩნია მოპასუხის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ჩარიცხული 10 000 ლარი წარმოადგენს მომავალში დასაქმების ფინანსურ გარანტიას, მით უმეტეს, როდესაც აღნიშნული მექანიზმის პრაქტიკაში გამოყენებას არც თავად მოსარჩელე უარყოფს თავის საკასაციო საჩივრით. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხოლოდ ერთჯერადად თანხის გადახდის ფაქტზე დაყრდნობით მოსარჩელის მტკიცება, თითქოს რ.ჯ–ი მოპასუხე იურიდიულ პირში დასაქმდა დაუსაბუთებელია.

16. მოსარჩელის პოზიცია იმის შესახებ, რომ მოპასუხე იურიდიული პირის მიერ 10 000 ლარისა და 196,86 ლარის რ.ჯ–ისათვის გადახდისას შემოსავლის ტიპად „ხელფასის“ მითითება ასევე ადასტურებს ამ უკანასკნელის სს "პ.ბ–ში" დასაქმების ფაქტს, ასევე დაუსაბუთებელია. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 101-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხელფასის სახით მიღებულ შემოსავლებს განეკუთვნება ფიზიკური პირის მიერ დაქირავებით მუშაობის შედეგად მიღებული ნებისმიერი საზღაური ან სარგებელი, მათ შორის, წინა სამუშაო ადგილიდან პენსიის ან სხვა სახით მიღებული შემოსავალი, ან შემოსავალი მომავალი სამუშაო ადგილიდან. ამდენად, დანიშნულებაში მითითებული „ხელფასი" ავტომატურად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის ყოველთვიურად გადასახდელ ხელფასად არ უნდა იქნეს გაგებული. აღნიშნულს ადასტურებს ისიც, რომ შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ მოსარჩელის მიერ მოპასუხე ფიზიკური პირისათვის კომპენსაციის სახით 6 თვის განმავლობაში გადახდილი თანხების დანიშნულებაშიც აღნიშნულია „ხელფასი“, მაშინ, როცა ამ პერიოდში რ.ჯ–ი უკვე აღარ იყო დასაქმებული სს „ს.ბ–ში“ და მოცემული თანხა წარმოადგენდა არა ხელფასს, არამედ კომპენსაციას.

17. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება საქმეში სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით, სახელდობრ, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება ის გარემოებები, რომლებზეც აფუძნებდა კასატორი მის სასარჩელო მოთხოვნას. ამრიგად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია იმ უმნიშვნელოვანესი გარემოების გასაქარწყლებლად, რომ რ.ჯ–ი შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შეზღუდვის მოქმედების პერიოდში დასაქმდა სს „პ.ბ–ში“ და მისგან თანხები მიიღო ხელფასის სახით, შესაბამისად, ვერ დამტკიცდა ცოდნისა და კვალიფიკაციის კონკურენტ საბანკო დაწესებულებაში გამოყენების ფაქტიც.

18. ამასთან, ვალდებულების დარღვევისათვის უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის ანაზღაურებისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 417-ე მუხლი, რომლის თანახმად, პირგასამტეხლო - მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა - მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის, ასევე სსკ-ის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი - მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. სსკ-ის 408-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით კი, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის წარმატებული რეალიზება. შესაბამისად, იმ პირობებში, როცა რ.ჯ–ის მხრიდან დასაქმების შეზღუდვის შესახებ ვალდებულების დარღვევა არ ვლინდება, საფუძველს მოკლებულია მისთვის ფინანსური სანქციისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე მოთხოვნაც. ამდენად, რადგანაც აღნიშნული ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წინაპირობა შესრულებული არ არის, არ არსებობს სს „ს.ბ–ის“ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

19. რამდენადაც სს "ს.ბ–ის" მიერ ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხე ფიზიკური პირის - რ.ჯ–ის სს "პ.ბ–ში" შეზღუდვის პერიოდში დასაქმების ფაქტი, რის გამოც მის მიმართ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, შესაბამისად, არ არსებობს სს „პ.ბ–ის" მიმართ მოსარჩელის სასარგებლოდ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. ამდენად, ამ ნაწილშიც საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და დასაშვებად ვერ იქნება ცნობილი.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად დაადგინეს მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივად მართებულად გადაწყვიტეს საქმეში არსებული ყველა სადავო საკითხი, ისევე როგორც, დავის გადაწყვეტისას მართებულად განმარტეს სამართლის ნორმები. ამდენად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

22. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

23. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. სს „ს.ბ–ს“ (.......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარიდან (საგადახდო დავალება N38145, გადახდის თარიღი 12.10.2021) ზედმეტად გადახდილი 627.14 ლარი და დარჩენილი 7372.86 ლარის 70% – 5161 ლარი, სულ - 5788.14 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე