საქმე №ას-199-2022 16 მაისი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ხ.ბ–ძე, დ.გ–ი, ნ.ს–ი, ი.დ–ი,მ.დ–ი, ე.კ–ია, შ.შ–ი, ზ.პ–ძე, რ.ქ–ძე, ნ.მ–ი, მ.დ–ი, თ.დ–ი, გ.მ–ი, ო.ძ–ი, რ.ღ–ძე, ლ.ზ–ა, თ.კ–ი, ა.ჩ–ძე, ი.გ–ა, რ.ც–ძე, ე.ი–ი, ზ.ბ–ძე, ნ.გ–ძე, ნ.გ–ი, ქ.ქ–ი, ც.ა–ძე, მ.გ–ი, ნ.ბ–ი, ე.კ–ძე, ა.ი–ი, მ.გ–ძე, მ.ბ–ძე, მ.ა–ი, ო.ბ–ი, ც.ჩ–ძე, ხ.გ–ძე, ნ.ტ–ძე, ვ.ც–ი, ს.მ–ი, მ;ე–ი, ქ.თ–ი, ნ.შ–ი, მ.შ–ი, თ.მ–ძე, მ.დ–ი, ი.ჩ–ი, ს.ბ–ძე, გ.ს–ძე, ლ.ჩ–ძე, მ.ჩ–ძე, ი.ჩ–ძე, ვ.გ–ი, გ.ქ–ძე, ვ.თ–ი, ნ.ბ–ი, მ.ბ–ი, მ.შ–ა, ნ.გ–ძე, ხ.ხ–ა, ნ.ც–ძე, თ.შ–ა, დ.ა–ი, მ.ქ–ი, შ.ს–ძე, გ.ა–ძე, ე.ბ–ძე, მ.პ–ი, ნ.ბ–ძე, ზ.ნ–ძე, ნ.კ–ა, ე.ღ–ი, ს.ჯ–ი, ნ.ჯ–ძე, ო.ჩ–ძე, დ.ხ–ძე, ი.ხ–ძე, ი.გ–ძე, მ.კ–ია, ნ.მ–ძე (მოსარჩელეები)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 25ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. ხ.ბ–ძემ, დ.გ–მა, ნ.ს–მა, ი.დ–მა, მ.დ–მა, ე.კ–იამ, შ.შ–მა,ზ.პ–ძემ, რ.ქ–ძემ, ნ.მ–მა, მ.დ–მა, თ.დ–მა, გ.მ–მა, ო.ძ–მა, რ.ღ–ძემ, ლ.ზ–ამ, თ.ჯ–მა, ა.ჩ–ძემ, ი.გ–ამ, რ.ც–ძემ, ე.ი–მა, ზ.ბ–ძემ, ნ.გ–ძემ, ნ.გ–მა, ქ.ქ–მა, ც.ა–ძემ, მ.გ–მა, ნ.ბ–მა, ე.კ–ძემ, ა.ი–მა, მ.გ–ძემ, მ.ბ–ძემ, მ.ა–მა, ო.ბ–მა, ც.ჩ–ძემ, ხ.გ–ძემ, ნ.ტ–ძემ, ვ.ც–მა, ს.მ–მა, მ;ე–მა,ქ.თ–მა, ნ.შ–მა, მ.შ–მა, თ.მ–ძემ, მ.დ–მა, ი.ჩ–მა, ს.ბ–ძემ, გ.ს–ძემ, ლ.ჩ–ძემ, მ.ჩ–ძემ, ი.ჩ–ძემ, ვ.გ–მა, გ.ქ–ძემ, ვ.თ–მა, ნ.ბ–მა, მ.ბ–მა, მ.შ–ამ, ნ.გ–ძემ, ხ.ხ–ამ, ნ.ც–ძემ, თ.შ–ამ, დ.ა–მა, მ.ქ–მა, შ.ს–ძემ, გ.ა–ძემ, ე.ბ–ძემ, მ.პ–მა, ნ.ბ–ძემ, ზ.ნ–ძემ, ნ.კ–ამ, ე.ღ–მა, ს.ჯ–მა, ნ.ჯ–ძემ, ო.ჩ–ძემ, დ.ხ–ძემ, ი.ხ–ძემ, ი.ბ–ძემ, მ.კ––იამ და ნ.მ–ძემ (შემდგომში – მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს მ.ფ–ძის (შემდგომში – პირველი მოპასუხე), თ.ლ–ძის (მეორე მოპასუხე) და თ.მ–სა (მესამე მოპასუხე) მიმართ დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ.
2. მოსარჩელეთა განმარტებით, მოპასუხეები სხვადასხვა თანამდებობზე მუშაობდნენ შპს „ს.კ.ს–ში“ (შემდგომ – კომპანია). მოპასუხეებმა თანამონაწილეობით ჩაიდინეს დანაშაულებრივი ქმედება და მოსარჩელეებს მიაყენეს მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი. მოპასუხეების მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა განაჩენი, რომლის მიხედვით ისინი ცნობილ იქნენ დამნაშავედ.
მოპასუხეების პოზიცია:
3. პირველმა მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა არ არსებობდა. მისი განმარტებით საქმეში წარმოდგენილი განაჩენი არ ადგენს მიზეზობრივ კავშირს პირველი მოპასუხის მიერ განხორციელებულ ქმედებასა და მოსარჩელეთათვის დამდგარ ზიანს შორის (იხ., ტ.2. ს.ფ. 11-14).
4. მეორე და მესამე მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენიათ.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
5. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 14ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.
6. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ხ.ბ–ძის სასარგებლოდ, 53 000 აშშ დოლარის გადახდა;
7. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე დ.გ–ის სასარგებლოდ, 30 000 ევროს გადახდა;
8. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ს–ის სასარგებლოდ, 4850 აშშ დოლარის გადახდა;
9. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ი.დ–ის სასარგებლოდ, 78974 აშშ დოლარის გადახდა;
10. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.დ–ის სასარგებლოდ, 24000 აშშ დოლარის გადახდა;
11. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ე.კ–იას სასარგებლოდ, 5000 აშშ დოლარის გადახდა;
12. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე შ.შ–ის სასარგებლოდ, 22 479 აშშ დოლარის გადახდა;
13. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ზ.პ–ძის სასარგებლოდ, 19 000 აშშ დოლარისა და 30 000 ლარის გადახდა;
14. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.შ–ის სასარგებლოდ, 25 000 აშშ დოლარის გადახდა;
15. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.შ–ის სასარგებლოდ, 10 000 ლარის გადახდა;
16. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ბ–ის სასარგებლოდ, 3 130 აშშ დოლარისა და 11 500 ევროს გადახდა;
17. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ც.ა–ძის სასარგებლოდ, 30 000 აშშ დოლარის გადახდა;
18. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ქ.ქ–ის სასარგებლოდ, 28 400 აშშ დოლარისა და 12 000 ლარის გადახდა;
19. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.გ–ის სასარგებლოდ, 25 000 აშშ დოლარის გადახდა;
20. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ო.ძ–ის სასარგებლოდ, 16 475 აშშ დოლარისა და 4 532 ლარის გადახდა;
21. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე თ.დ–ის სასარგებლოდ, 8 400 აშშ დოლარისა და 6 225 ლარის გადახდა;
22. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.დ–ის სასარგებლოდ, 5 899 აშშ დოლარისა და 23 086 ლარის გადახდა;
23. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე გ.მ–ის სასარგებლოდ, 50 000 აშშ დოლარის გადახდა;
24. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ე.კ–ძის სასარგებლოდ, 10 000 აშშ დოლარისა და 20 000 ევროს გადახდა;
25. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე რ.ქ–ძის სასარგებლოდ, 14 265 აშშ დოლარის გადახდა;
26. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ა.ჩ–ძის სასარგებლოდ, 906 აშშ დოლარისა და 49 000 ლარის გადახდა;
27. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ლ.ზ–ას სასარგებლოდ, 12 000 აშშ დოლარისა და 48 000 ლარის გადახდა;
28. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე თ.ჯ–ის სასარგებლოდ, 20 000 აშშ დოლარის გადახდა;
29. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე რ.ც–ძეს სასარგებლოდ, 328 865 აშშ დოლარის გადახდა;
30. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ი.გ–ას სასარგებლოდ, 10 350 აშშ დოლარისა და 12 000 ლარის გადახდა;
31. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე რ.ღ–ძის სასარგებლოდ, 20 000 ლარის გადახდა;
32. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.გ–ძის სასარგებლოდ, 8 000 აშშ დოლარისა და 10000 ლარის გადახდა;
33. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ა.ი–ის სასარგებლოდ, 11 700 აშშ დოლარის გადახდა;
34. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.მ–ძის სასარგებლოდ, 5 000 ლარის გადახდა;
35. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.გ–ის სასარგებლოდ, 31 000 აშშ დოლარის გადახდა;
36. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ე.ი–ის სასარგებლოდ, 110 000 აშშ დოლარის გადახდა;
37. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.ბ–ძის სასარგებლოდ, 100 000 აშშ დოლარის გადახდა;
38. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ზ.ბ–ძის სასარგებლოდ, 30 000 აშშ დოლარის გადახდა;
39. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.გ–ძის სასარგებლოდ, 30 000 აშშ დოლარისა და 23 000 ლარის გადახდა;
40. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.მ–ის სასარგებლოდ, 96 295 აშშ დოლარისა და 50500 ლარის გადახდა;
41. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე თ.მ–ძის სასარგებლოდ, 15 000 აშშ დოლარის გადახდა;
42. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ს.ჯ–ის სასარგებლოდ, 10 000 აშშ დოლარისა და 24 000 ლარის გადახდა;
43. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ე.ბ–ძის სასარგებლოდ, 11 000 აშშ დოლარისა და 2 350 ევროს გადახდა;
44. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ე.ღ–ის სასარგებლოდ, 5 000 ლარის გადახდა;
45. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე შ.ს–ძის სასარგებლოდ, 30 000 აშშ დოლარისა და 50 000 ლარის გადახდა;
46. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.დ–ის სასარგებლოდ, 9 000 აშშ დოლარისა და 28 500 ლარის გადახდა;
47. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ს.ბ–ძის სასარგებლოდ, 18 000 აშშ დოლარის გადახდა;
48. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ი.ჩ–ის სასარგებლოდ, 3 700 აშშ დოლარის, 11 000 ლარისა და 1 400 ევროს გადახდა;
49. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ვ.ც–ის სასარგებლოდ, 5 000 აშშ დოლარისა და 750 ევროს გადახდა;
50. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე დ.ა–ის სასარგებლოდ, 10 540 აშშ დოლარის გადახდა;
51. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.გ–ძის სასარგებლოდ, 6 000 აშშ დოლარისა და 10 000 ლარის გადახდა;
52. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ქ.თ–ის სასარგებლოდ, 11 400 აშშ დოლარის, 17 500 ლარისა და 4 050 ევროს გადახდა;
53. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ც–ძის სასარგებლოდ, 21 000 აშშ დოლარის გადახდა;
54. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.ჩ–ძის სასარგებლოდ, 8 000 აშშ დოლარის გადახდა;
55. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ, 18 000 აშშ დოლარის გადახდა;
56. მოპასუხეებს სოლიდარულად დააკისრათ მოსარჩელე ლ.ჩ–ძის სასარგებლოდ, 6 000 აშშ დოლარისა და 8 000 ლარის გადახდა;
57. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.შ–ას სასარგებლოდ, 11 000 აშშ დოლარის გადახდა;
58. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე თ. შ–ას სასარგებლოდ, 19 000 აშშ დოლარის გადახდა;
59. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ვ.გ–ის სასარგებლოდ, 5 000 აშშ დოლარის გადახდა;
60. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე გ.ქ–ძის სასარგებლოდ, 10 000 აშშ დოლარისა და 9 000 ლარის გადახდა;
61. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.ე–ის სასარგებლოდ, 5 000 აშშ დოლარისა და 4000ლარის გადახდა;
62. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.ქ–ის სასარგებლოდ, 20 000 აშშ დოლარის გადახდა;
63. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.ბ–ის სასარგებლოდ, 7 300 აშშ დოლარის გადახდა;
64. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ც.ჩ–ძის სასარგებლოდ, 13 000 აშშ დოლარის გადახდა;
65. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ო.ბ–ის სასარგებლოდ, 9 400 აშშ დოლარის და 3 000 ლარის გადახდა;
66. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ს.მ–ის სასარგებლოდ, 3 700 აშშ დოლარის გადახდა;
67. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე გ.ს–ძის სასარგებლოდ, 5 000 ევროს გადახდა;
68. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ხ.ხ–ას სასარგებლოდ, 9 400 აშშ დოლარის გადახდა;
69. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ბ–ის სასარგებლოდ, 10 000 აშშ დოლარის გადახდა;
70. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ტ–ძის სასარგებლოდ, 8 000 აშშ დოლარის გადახდა;
71. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ხ.გ–ძის სასარგებლოდ, 31 050 ლარის გადახდა;
72. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ვ.თ–ის სასარგებლოდ, 6 150 აშშ დოლარისა და 6 000 ლარის გადახდა;
73. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.ა–ის სასარგებლოდ, 20 000 აშშ დოლარის გადახდა;
74. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.კ––იას სასარგებლოდ, 28 200 აშშ დოლარისა და 1 000 ლარის გადახდა;
75. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ზ.ნ–ძის სასარგებლოდ, 4 000 ევროს გადახდა;
76. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ჯ–ძის სასარგებლოდ, 10 000 ლარის გადახდა;
77. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.კ–ას სასარგებლოდ, 6 500 აშშ დოლარის გადახდა;
78. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ი.ბ–ძის სასარგებლოდ, 17 000 აშშ დოლარის გადახდა;
79. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ო.ჩ–ძის სასარგებლოდ, 14 000 აშშ დოლარის გადახდა;
80. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე გ. ა–ძის სასარგებლოდ, 45 000 აშშ დოლარის გადახდა;
81. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე მ.პ–ის სასარგებლოდ, 18 200 აშშ დოლარის გადახდა;
82. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე დ.ხ–ძის სასარგებლოდ, 242 984,96 აშშ დოლარის გადახდა;
83. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ი.ხ–ძის სასარგებლოდ, 111 157,29 აშშ დოლარის გადახდა;
84. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე ნ.ბ–ის სასარგებლოდ, 19 400 აშშ დოლარის გადახდა;
85. აღნიშნული გადაწყვეტილება პირველმა მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
86. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
87. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელეთა მიერ კომპანიაში სესხის სახით სარჩელში მითითებული ოდენობით თანხის შეტანა და დაუბრუნებლობა. სადავოდ იყო თუ ვინ არის პასუხისმგებელი (კომპანია თუ მოპასუხეები) შეტანილი თანხის დაბრუნებაზე; ასევე, ვინ არის პასუხისმგებელი დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.
88. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, თ.ლ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით განესაზღვრა. მ.ფ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით განესაზღვრა. ამავე განაჩენით, თ.მ. ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლისმე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით განესაზღვრა. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელეები დაზარალებულად არიან ცნობილი(ტომი 1, ს.ფ. 149-271).
89. უარყოფილი იქნა აპელანტის მოსაზრება დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე დავა სწორედ დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება. ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა.
90. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ 2015-2016 წლებში, სხვადასხვა დროს დადებული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე, მოსარჩელეებმა სხვადასხვა ოდენობით თანხები გადასცეს კომპანიას, სარგებლის გადახდის პირობით. კომპანიამ სესხის და პროცენტის დაბრუნების ვალდებულება არ შეასრულა. მოპასუხეები სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით ცნობილი არიან დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლით, სხვისი კუთვნილი ქონების დიდი ოდენობით გაფლანგვისათვის. მოსარჩელეების განმარტებით, სისხლის სამართლის საქმეში ისინი ცნობილნი არიან დაზარალებულად, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მოპასუხეების დანაშაულით მათ მიადგათ მატერიალური ზიანი, მსესხებელმა მათ არ დაუბრუნა თანხა.
91. 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელეები დაზარალებულად არიან ცნობილი. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლომ განაჩენი უცვლელად დატოვა, ხოლო საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივარი განსახილველად არ დაუშვა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზეა მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად მოსარჩელეებისათვის მატერიალური ზარალის მიყენება, რაც სამოქალაქო-სამართლებრივად დელიქტის შემადგენლობას იძლევა და დავის მოწესრიგება სსკ-ის 992 და 998-ე მუხლებითაა შესაძლებელი.
92. მოსარჩელეებმა ზიანის მიყენების ფაქტისა და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად წარმოადგინეს სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენი (რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეები დაზარალებულად არიან ცნობილი) (ტომი 1, ს.ფ. 272-359). 2018 წლის 12 დეკემბრის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება (რომლითაც მ. ფ–ისა და თ.მ–ს საკასაციო საჩივრები 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზე არ იქნა დაშვებული განსახილველად) (ტომი 1, ს.ფ. 360-364).
93. მოპასუხეს სადავოდ არ ხდის მოსარჩელეთა მიერ კომპანიაში სესხის სახით სარჩელში მითითებული ოდენობით თანხის შეტანას და დაუბრუნებლობა. სადავოა, თუ ვინ არის პასუხისმგებელი (კომპანია თუ მოპასუხეები) შეტანილი თანხების დაბრუნებაზე და ასევე, ვინ არის პასუხისმგებელი დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა საფინანსო ორგანიზაციას სესხის სახით თანხა საკუთრებაში გადასცეს, საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელეებმა სესხად გაცემული ფულადი თანხა, მოპასუხეთა, მათ შორის, პირველი მოპასუხის განზრახი დანაშაულებრივი ქმედების გამო, ვერ დაიბრუნა, საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებით - განაჩენით არის დადასტურებული.
94. პირველი მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, არ აქარწყლებს განაჩენით დადგენილ გარემოებებს, რომელთა თანახმად, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და კომპანიის დამფუძნებლის დახმარებით, კომპანიის დირექტორმა განზრახ გააფორმა ისეთი სესხის ხელშეკრულებები პირველ მოპასუხესთან, რომლებიც კომპანიისთვის საზიანო იყო და ამის გამო, კომპანიამ ვეღარ შეძლო მოსარჩელეების წინაშე ნაკისრი ფინანსური ვალდებულებების შესრულება, კერძოდ, მოპასუხემ წარმოადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 11 აპრილის დასკვნის ასლი (ტომი 2, ს.ფ. 173- 182). ექსპერტიზის მიერ გამოსაკვლევი კითხვებია: (1) რა ოდენობით თანხა ისესხა მ.ფ–ძემ შპს „ს.კ.ს–საგან“; (2) მ.ფ–ძემ ზემოაღნიშნული თანხები წამგებიან ბიზნესში ჩადო თუ მომგებიანში, მხედველობაშია შპს „გ–ი“. დასკვნაში მითითებულია, რომ სესხის ხელშეკრულებების და სალაროს გასავლის ორდერების თანხმად, პირველ მოპასუხეზე კომპანიის მიერ სესხად გაცემულია 6 568 198 ლარი და 9 598 664 აშშ დოლარი, 604 049 ევრო; სესხის ხელშეკრულებების თანახმად, შპს „ს.კ.ს–გან“ მ.ფ–ძეზე გაცემულ სესხად გაფორმებულია 3 265 505 ლარი, 3 155 352 აშშ დოლარი და 150 000 ევრო. ექსპერტიზაზე წარმოდგენილია ხელმოუწერელი სესხის ხელშეკრულებები, რომელთა თანახმად, შპს „ს.კ.ს–სგან“ მ.ფ–ძეზე სესხად გაფორმებულია 59 766 ლარი და 406 521 აშშ დოლარი. მეორე კითხვაზე დასკვნის გაცემა შეუძლებელია, რადგან კითხვა ზოგადი ხასიათისაა და ექსპერტიზაზე არ არის წარმოდგენილი კითხვების შესაბამისი დოკუმენტაცია“.
95. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ექსპერტიზის დასკვნით არ მტკიცდება განაჩენით დადგენილი ფაქტების საწინააღმდეგო გარემოებები, რადგან ამ დასკვნით გამოკვლეულია ექსპერტიზის ჩატარების ინიციატორის მიერ წარდგენილი 2013-2016 წლებში მ.ფ–ძესა და შპს „ს.კ.ს–ს“ შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებები. დასკვნაში მითითებულია, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილია მხოლოდ სესხის ხელშეკრულებები და არ ერთვის სალაროს შემოსავლის ორდერები. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ამ მიზეზის გამო, უცნობია, მიიღო თუ არა ეს თანხები მ.ფ–ძემ. ოთხი სესხის ხელშეკრულების შესახებ მითითებულია, რომ ხელშეკრულებაზე და სალაროს გასავლის ორდერებზე არ ფიქსირდება მსესხებლის მ.ფ–ძის ხელმოწერა, შესაბამისად ექსპერტიზისათვის უცნობია მიიღო თუ არა თანხა მ.ფ–ძემ. სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად მიუთითა, რომ განაჩენით მ.ფ–ძის მიერ კომპანიიდან სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე მიღებული თანხის ოდენობა დადგენილია საფინანსო რევიზიის აქტის და ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე, რომლებსაც მითითებული დასკვნა არ აქარწყლებს, რადგან მასში გამოკვლეულია მხოლოდ ვ.ფ–ძის მიერ წარდგენილი დოკუმენტაციის - სესხის ხელშეკრულებების ასლები და არა კომპანიაში ფაქტობრივად არსებული საფინანსო დოკუმენტები. შესაბამისად, ამ დასკვნით არ მტკიცდება ის ფაქტი, რომ მ.ფ–ძეს კომპანიიდან თანხა სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე არ მიუღია იმ ოდენობით, რაც განაჩენშია მითითებული.
96. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 28 თებერვლის წერილი (ტომი 2, ს.ფ. 192), რომლის თანახმად, ბიუროში არ იძებნება ჩანაწერი, რომელიც დაადასტურებდა, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის დაკვეთით, მ.ფ–ძის მიერ შპს „ს.კ.ს–დან“ ნასესხები თანხის ან კომპანიაზე მიყენებული ზარალის შესახებ, დანიშნული იყო ფინანსური ექსპერტიზა. სააპელაციო სასამართლომ საყურადღებოდ მიიჩნია, რომ განაჩენის თანახმად, მასში მითითებული ფინანსური გაანგარიშებები ეფუძნება თემატური რევიზიის აქტს, რომელიც ჩატარებულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის სპეციალურ გამოკვლევათა და ექსპერტიზის დეპარტამენტში, რაც დასტურდება თავად მ.ფ–ძის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტით - ამ დეპარტამენტის მიერ 2016 წლის 14 დეკემბერს შედგენილი აქტით (ტომი 2, ს.ფ. 183-191).
97. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ეროვნული ბანკის ვიცე - პრეზიდენტის 2016 წლის 4 ნოემბრის N995-1კ განკარგულებით (ტომი 2, ს.ფ. 193) შპს „ს.კ.ს.“ (ს/კ ......) აღიარებული იქნა კვალიფიციურ საკრედიტო ინსტიტუტად და დაევალა ამ განკარგულების ამოქმედებიდან 5 დღის ვადაში ეროვნული ბანკში რეგისტრაცია. ეროვნული ბანკის 2018 წლის 3 აპრილის წერილში მითითებულია, რომ ეროვნული ბანკის მხრიდან შპს „ს.კ.ს–ს“ (კოდი .....) მიმართ რაიმე შეზღუდვები და აკრძალვები, არ ყოფილა დაწესებული.
98. კვალიფიციური საკრედიტო ინსტიტუტი არის იურიდიული პირი (გარდა კომერციული ბანკისა), რომელიც სახსრებს მოიზიდავს ოთხასზე მეტი ფიზიკური პირისაგან ან რომლის მიერ ფიზიკური პირებისაგან მოზიდული სახსრების ოდენობა აღემატება ხუთ მილიონ ლარს, ვალდებულია, ეროვნული ბანკის მოთხოვნის შემთხვევაში, გაიაროს რეგისტრაცია ეროვნულ ბანკში და დააკმაყოფილოს ეროვნული ბანკის მიერ კვალიფიციური საკრედიტო ინსტიტუტისათვის დადგენილი მოთხოვნები.
99. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით და ეროვნული ბანკის წერილებით არ ქარწყლდება განაჩენით დადგენილი გარემოება მოპასუხეების მიერ დანაშაულის ჩადენის შესახებ და არ მტკიცდება განაჩენში მითითებული გარემოებების საწინააღმდეგო ფაქტები. შესაბამისად, მიჩნეული იქნა, რომ შპს „ს.კ.ს.“, რომელთანაც მოსარჩელეებს დადებული ჰქონდათ სესხის ხელშეკრულებები, 2016 წლის 04 ნოემბრამდე არ იყო აღიარებული კვალიფიციურ საკრედიტო ინსტიტუტად და ეროვნული ბანკის ზედამხედველობის წესები მასზე არ ვრცელდებოდა. თუმცა,სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ეს გარემოება არ ახდენს გავლენას კომპანიის სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების პირობებზე და კომპანიის ხელმძღვანელებს არ ათავისუფლებს სამეწარმეო იურიდიული პირის კეთილსინდისიერად მართვის ვალდებულებისაგან. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი განაჩენით დადგენილია კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ თანხის გაფლანგვის და გაფლანგვაში ხელშეწყობა, რაც ჩადენილია მ.ფ–ძის წაქეზებით.
100. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 30917 მუხლით, რომლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს უნდა დაერთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ შეიცავს მიყენებული ზიანის გაანგარიშებას, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს შეიძლება ასევე დაერთოს უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტი, რომელშიც განსაზღვრული იქნება მიყენებული ზიანის ოდენობა.
101. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომსსსკ-ის 30917 მუხლის მეორე ნაწილის ჩანაწერი უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტის თაობაზე, გულისხმობს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად, განსახილველი დავის თავისებურებების შესაბამისად მაღალი სტანდარტის მქონე მტკიცებულებების წარმოდგენას.
102. სსსკ-ის XXXIV3 თავით გათვალისწინებული სპეციალური მოწესრიგების თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ (სსსკ-ის30920 მუხლის მე-2 ნაწილი), რაც იმას გულისხმობს, რომ დამტკიცებულად და განხორციელებულად ითვლება დელიქტური სამართლის დამფუძნებელი ნორმის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, ზიანი, ადეკვატური მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი.
103.საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 30920 მუხლი ადგენს დელიქტით მიყენებული ზიანის თაობაზე წარდგენილი სარჩელის განხილვის წესს, რომლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, კი, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით.
104. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, არა დაჩქარებული წესით, არამედ საერთო სასარჩელო წესით ხდება, ასეთ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესრული განაჩენი, პრეიუდიციულ მტკიცებულებას არ წარმოადგენს, იგი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი სტანდარტით შეფასებას ექვემდებარება, რაც ნიშნავს, რომ განაჩენი, საქმის მასალებში არსებული სხვა მტკციებულებთან ერთად, როგორც ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება,უნდა შეფასდეს და სწორედ მათი შეპირისპირების შედაგად უნდა იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება. ასეთ შემთხვევაში, განაჩენის მტკიცებულებითი ძალის შესუსტებას, შესაძლებელია მოპასუხე მხარის კვალიფიციური შედავება, იმავე ან უფრო მაღალი სამართლებრივი ძალის საპირისპირო მტკიცებულების წარდგენა ან/და სხვა ისეთი პროცესუალური ქმედების განხორციელება იწვევდეს, რომელიც განაჩენში მოყვანილ მსჯელობას აქარწყლებს.
105. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ შეაფასა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც შპს „ს.კ.ს–ს“ დამფუძნებელი თ.მ., დირექტორი თ.ლ–ძე და ფაქტობრივი მმართველი მ.ფ–ძე მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელე მხარის კუთვნილი თანხების მითვისების გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქ/პუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. აღნიშნული განაჩენის საფუძველზე დადგენილია, რომ შპს „ს.კ.ს–ს“ დირექტორმა თ.ლ–ძემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მ.ფ–ძის წაქეზებით და თ.მ–ის დახმარებით, მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები სესხის სახით მ.ფ–ძეზე უკანონოდ გასცა, რაც მან პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია (ტომი 1, ს.ფ. 24-147). სააპელაციო სასამართლომ ასევე, ყურადღება გაამახვილა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზე, სადაც მითითებულია, რომ მართალია, ოფიციალურად მ.ფ–ძეს არც ერთ და არც მეორე საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ რეალურად ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო (ტომი 1, ს.ფ. 148-153).
106. ამგვარად, მითითებული კანონიერ ძალაში შესული განაჩენიდან, იკვეთება, რომ მართალია, ოფიციალურად მ.ფ–ძეს შპს „ს.კ.ს–ში“ რაიმე სახის წილი არ გააჩნდა და კომპანიის თანამშრომელი არ იყო, მაგრამ რეალურად ის კომპანიის ფაქტობრივ მმართველს წარმოადგენდა. დადგენილად არის მიჩნეული, ისიც, რომ მ.ფ–ძე კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო თავის თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი, მ.ფ–ძეზე გაცემული სესხები და ხელშეკრულებს პირობები დგებოდა მ.ფ–ძის მითითებით და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება ამ უკანასკნელთან თანხმდებოდა. განაჩენითვე განიმარტა, რომ მ.ფ–ძის მოქმედება თ.ლ–ძის მეშვეობით დაზარალებულთათვის მიყენებულ ზიანს უკავშირდება (ტომი 1, ს.ფ. 24-147).
107. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა განაჩენი პრეიუდიციულ ფაქტად იქნებოდა თუ არა მიჩნეული, მოპასუხე მხარეს მისი შინაარსის გამაქარწყლებელი სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.
108. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ ფულადი თანხის საფინანსო ორგანიზაციაში სესხის სახით შეტანის ფაქტი, სესხის ხელშეკრულებითა და სალაროს შემოსავლის ორდერებით უდავოდ დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ მისი თანხა მოწინააღმდეგე მხარეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის გამო ვერ დაიბრუნა, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით ვერ ქარწყლდება, რაც იძლევა დასკვნის საფუძველს მასზედ, რომ სესხად გაცემული და დაუბრუნებელი თანხა უნდა დაკვალიფიცირდეს, როგორც „ზიანი“. ამიტომ, თუ სასამართლო სესხს უწოდებს საფინანსო კომპანიის ვალდებულებას, რომელიც სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე უნდა დაბრუნებულიყო, თუმცა, მოპასუხეებად დასახელებული პირების იმგვარი ქმედების გამო არ დაბრუნდა, რომელსაც კრედიტორებისთვის ზიანის მიყენების საერთო მიზანი და განზრახვა სდევდა თან, აღნიშნული მოპასუხეებს მოსარჩელესთან პასუხისმგებელ პირებად არა სახელშეკრულებო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე აქცევს, რომელთა შორისაც, რა თქმა უნდა, აპელანტი (პირველი მოპასუხე) მერაბ ფერაძეც მოიაზრება.
109. ზემოაღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია მასზედ, რომ ვინაიდან აპელანტ მ.ფ–ძეს შპს„ს.კ.ს–ში“ რაიმე პოზიცია ეკავა და ის რაიმე სამართლებრივ კავშირში იყო მეანაბრეეებთან (მათ შორის, განსახილველ საქმეზე, მოსარჩელეებთან), შესაბამისად, იგი პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენდა და მისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა.
110. უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული ასევე აპელანტის ის მოსაზრებაც, რომლის თანახმად, სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ შეიძლება პრეიუდიციული მნიშვნელობისა იყოს მოცემული სამოქალაქო დავისათვის და რომ განაჩენით არ დასტურდება მის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოება.მითითებული და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტობრივი გარემეობები, პალატის მოსაზრებით, საფუძველს აცლის აპელანტის იმ პოზიციას, რომ იგი მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენს.
111. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მ.ფ–ძის, თ.ლ–ძისა და თ.მ–ს ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეებს დიდი ოდენობით ზიანი მიადგათ.
112. დამატებით, სააპელაციო სასამართლომ ყურდღება გაამახვილა სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ მსჯელობაზე, რომ მოსარჩელეთა მიერ წამოჭრილ საკითხს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არეგულირებს და სარჩელის იურიდიული ბედი სწორედ ამ კანონის გამოყენებით უნდა გადაწყვეტილიყო.
113. სააპელაციო სასამართლომ უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ თ.მ. ს.კ.ს–ს“ დირექტორს წარმოადგენდა, თ.ლ–ძე კი, მის პარტნიორს. ისეთ შემთხვევაში, თუ საქმეში კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი არ იარსებებდა, მაგრამ იარსებებდა სხვა სახის მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი შეფასებაც ზიანის შემადგენლობას შექმნიდა, მოპასუხეებად დასახელებული პირები სახელშეკრულებო სამართლებრივი თვალსაზრისით, მაინც იქნებოდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე პერსონალურად პასუხისმგებელი პირები, ვინაიდან სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული პასუხისმგებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი). თუმცა, იმ მსჯელობის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხედ დასახელებული პირების მიერ განხორციელებული ქმედება თავისი შინაარსით დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს ქმნიდა, სწორედ ამიტომ, მ.ფ–ძეც რომელიც საწარმოს პარტნიორი ან დირექტორი არ ყოფილა, მოპასუხედ დასახელებულ სხვა პირებთან ერთად, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს, ვინაიდან, როგორც განიმარტა დავის გადაწყვეტა არა, სამეწარმეო სამართლის მომწესრიგებელი, არამედ დელიქტური სამართლით მომწესრიგებელი ნორმებიდან გამომდინარე ხდება.
114. სსსკ-ის 408-ე მუხლი ადგენს პრინციპს, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით. ანაზღაურება შესაძლებელია, განხორციელდეს როგორც ფულადი, ისე სხვა ნებისმიერი ფორმით. ამ შემთხვევაში მთავარია, რომ დაზარალებული პირის ინტერესები სრული მოცულობით იყოს დაკმაყოფილებული. იმ პრინციპის მხედველობაში მიღებით, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა სხვა პირს, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.
115. საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი მოსარჩელეებსა და შპს „ს.კ.ს–ს“ შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებები, თუმცა, მათი არსებობა, არ უარყვია მოპასუხე მხარეს, არც სარჩელში მითითებულ სესხის ოდენობას შედავებია;
116. გარემოება დამტკიცებულად შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ერთი მხარე მიუთითებს მასზე და მეორე მხარე არ ეწინააღმდეგება ამ მითითებას. ეს იმას ნიშნავს, რომ შეჯიბრებითი პრინციპის საფუძველზე, მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ (დასაბუთებულ) მოთხოვნას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი წააგებს სამართლებრივ დავას. მოპასუხის სტადიაზე მოწმდება არა მხოლოდ ის, წარადგინა თუ არა მოპასუხემ შესაგებელი, არამედ, ასევე, წარდგენილი შესაგებელი რამდენად აბათილებს და არყევს (მოსარჩელის განმარტებების საფუძველზე შექმნილ) მოთხოვნის წარმოშობის ვარაუდს.
117. საქმის მასალებში წარმოდგენილი განაჩენით უტყუარადაა დადასტურებული, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს პირადი მიზნით იყენებდნენ, რის შედეგადაც 2343 მოქალაქე დაზარალდა. შესაბამისად, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლისა, მოსარჩელეების მიერ შპს „ს.კ.ს–სთვის“ გადაცემული თანხები, ეს არის ზიანი, რომელიც აპელანტისთვის წინასწარ სავარაუდო შეიძლებოდა ყოფილიყო.
118. სააპელაციო სასმართლომ მიიჩნია, რომ მართებულად დაკმაყოფილდა მოსარჩელეების მოთხოვნები მოპასუხეთათვის სესხის ძირი თანხის დაკისრების თაობაზე.
კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
119. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა, შემდეგი საფუძვლებით:
120. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომ დავა უნდა გადაწყდეს დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. კასატორის მოსაზრებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებანი არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ ოთხ კომპონენტს, კერძოდ, ქმედებასა და მოსარჩელისათვის დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირს. მითითებული სახის კავშირის არსებობა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატამ არ გამოიკვლია. აღნიშნული კომპონენტებიდან ერთერთის არარსებობის შემთხვევაში კი, დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლით რეგულირებადი კანონის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, არ ადგენს ზიანის ოდენობას.
121. სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავა უნდა გადაეწყვიტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით.
122. კასატორის მოსაზრებით, არცერთი ინსტანციის სასამართლომ არ იმსჯელა, თუ კანონის რომელი ნორმის საფუძველზე უნდა დარეგულირდეს მხარეთა ურთიერთობა და პირდაპირ გაითვალისწინეს მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ნორმები, რაც ხელს უწყობდა პირველი მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას, სხვა შემთხვევაში, მიზეზობრივი კავშირი გამოირიცხებოდა, ვინაიდან ზიანი მოსარჩელეებს მიადგა კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობის არასწორი ნაბიჯების გამო მოხდა კომპანიიდან ფულადი სახსრების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. კასატორის მიერ კომპანიისაგან თანხის სესხება კომპანიის გაკოტრების მიზეზი არ გამხდარა. აღნიშნული დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე დართული სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, სადაც მითითებულია, რომ კასატორის მიერ ნასესხების თანხის დაბრუნების შემთხვევაშიც კომპანია ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. შესაბამისად, კასატორის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელის მიერ მიღებულ ზიანთან, რომელიც მან განიცადა კომპანიაში თანხის შეტანით.
123. კასატორი აღნიშნავს, რომ თუ სასამართლო იხილავს საქმეს სკ-ის 992-ე მუხლით, მაშინ ყოვლად დაუშვებელია პროცენტის დაკისრება მოპასუხისათვის. როგორ შეიძლება სესხზე დარიცხული პროცენტი ჩაითვალოს დელიქტით მიყენებულ ზიანად. აშკარაა, რომ სასამართლოებმა ვერ გამიჯნეს სასესხო და დელიქტური ურთიერთობა.
124. კასატორის მოსაზრებით, იგი მოცემულ დავაში არასათანადო მხარეს წარმოადგენდა, რადგან მისი ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელეთა მიმართ. სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობას ჰქონდა აღებული ვალდებულება კომპანიის საქმიანობის სწორად წარმართვაზე და მათზეა პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანისათვის.
125. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
126. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
127. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:
128. წინამდებარე განჩინების პპ: 88, 91, 99-ით დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, თა.ლ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით განესაზღვრა. მ.ფ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით განესაზღვრა. ამავე განაჩენით, თ. მ. ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით განესაზღვრა. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელეები დაზარალებულად არიან ცნობილი(ტომი 1, ს.ფ. 149-271).
129. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;
130.სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.
131.საკასაციო პალატა იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 992-ე მუხლი და დელიქტურ ვალდებულებად უკანონოდ შეაფასა სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა, ასევე არასწორად დააკისრა პროცენტის გადახდა.
132. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.
133. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.
134. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.
135. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.
136. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).
137. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი და განმარტავს, მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი „პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“, 998-ე მუხლი „თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით“, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“. ( შდრ: სუსგ №ას-258-2021, 20 იანვარი, 2022, პ.60).
138. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).
139. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება, არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში იქნა ასახული აღნიშნული მიდგომა, თუმცა, შეჯიბრებითობის, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინიცებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფომირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.
140. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
141. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას.
142. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი (შდრ: სუსგ №ას-352-2022, 20 აპრილი, 2022; №ას-1243-2021, 26 იანვარი, 2022).
143.მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 31.07.2017წ. განაჩენზე, რომლითაც მოპასუხეები მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, დამნაშავეებად არიან ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018წ. განაჩენით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 12.12.2018წ. განჩინებით მსჯავრდებულების საკასაციო საჩივრები არ იქნა დაშვებული განსახილველად.
144.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით, გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 30920 მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019). კასატორს კი არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.
145.სსსკ-ის 30920 მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 30917 მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.).
146.საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებაში და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი უნდა იქნეს მიჩნეული.
147.კასატორის საპროცესო-სამართლებრივი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ იგი მოცემულ დავაში არასათანადო მხარეს წარმოადგენდა, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავა უნდა გადაეწყვიტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით.
148.საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო არ იზიარებს კასატორის ამ პრეტენზიასაც და აღნიშნავს, გასაჩივრებული განჩინებით მართებულად მიეთითა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგმებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს. რადგან მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოპასუხეთა ქმედებები დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობებს შეიცავდნენ და „მეწარმეთა შესახებ“ კანონით რეგულირებულ სფეროს არ განეკუთვნებოდნენ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეც მოსარჩელის მიმართ სადავო ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად კანონიერად მიიჩნია.
149. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
150. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
151. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
152.ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ-ები №ას-1232-2021, 18 თებერვალი, 2022; №ას-203-2020 , 24 დეკემბერი, 2020; №ას-746-2021, 14 დეკემბერი, 2021; №ას-1166-2021, 21 დეკემბერი, 2021 წელი; №ას-357-2021, 30 ნოემბერი, 2021 წელი; №ას-725-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-747-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-748-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი).
153.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
154.კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი
მირანდა ერემაძე
