საქმე №ას-1294-2021 21 აპრილი, 2022 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - თ.გ–ძე

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

აღწერილობითი ნაწილი:

თ.გ–ძემ 2015 წლის 20 ივლისს სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხის - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიმართ, მოპასუხისათვის 171810,55 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წელს შეასრულა შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის მქონე საავტომობილო გზის (თბილისი-სენაკი-ლესელიძის 231-ე კმ-ის) სარეკონსტრუქციო-სამშენებლო სამუშაოები, რომლის ღირებულებამ შეადგინა 168938,6 ლარი; გარდა ამისა, სამუშაოების ღირებულების დადგენის მიზნით, ჩაატარა ექსპერტიზა, რისთვისაც გადაიხადა 2871,95 ლარი. სარჩელის მიხედვით, შეკეთებული საავტომობილო გზის მესაკუთრეს წარმოადგენს მოპასუხე, რომელმაც გაწეული ხარჯები არ აანაზღაურა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 15 აპრილის განჩინებით საქმე განსახილველად გადაეგზავნა განსჯად - თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 168938,6 ლარის გადახდა დაეკისრა. აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 8 თებერვლის განჩინებით საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე დადგენილი იყო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- თბილისი-სენაკი-ლესელიძის 231-ე კმ-ზე (ქუთაისში სამტრედიის მიმართულებით) არსებული გზაგამტარი ხიდის მოვლა-შენახვის ვალდებულება ეკისრება მოპასუხეს;

- გზაგამტარი ხიდის სარემონტო სამუშაოები განახორციელა მოსარჩელემ;

- სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დადგენის მიზნით, მოსარჩელემ ჩაატარა ექსპერტიზა, რომლის თანახმადაც, სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 168938,6 ლარი.

ამასთანავე, უზენაესი სასამართლოს მითითებით, საქმეზე გამოსაკვლევი და შესაფასებელი იყო შემდეგი საკითხები:

- შეავსო თუ არა მოსარჩელემ ფაქტობრივი გარემოებები მოსამზადებელ ეტაპზე;

- ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება თუ სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლით გათვალისწინებული დანახარჯების კონდიქცია;

- სამუშაოების განხორციელების შესახებ მოპასუხის ინფორმირებისა და მის მიერ სამუშაოს მიღების ფაქტი;

- შესრულებული სამუშაოს ხარისხი;

- დასაკისრებელი თანხის ოდენობა.

საქმის ხელახლა განხილვის შედეგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელემ მოსამზადებელ ეტაპზე შეავსო და დააზუსტა საქმისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, განმარტა, რომ სამუშაოები ქუთაისის მერიასთან დადებული ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე შეასრულა; მოგვიანებით კი დადგინდა, რომ სადავო ქონება მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენდა, რის გამოც უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სამუშაოები ნამდვილად მერიასთან დადებული შეთანხმების საფუძველზე შეასრულა, რასაც ადასტურებდა არა მხოლოდ მხარეთა განმარტება, არამედ იმავე პერიოდში თ.გ–ძის მიერ მერიასთან შეთანხმებითვე სკოლის გარემონტებაც, რომლის ხარჯების ანაზღაურებაც სხვა დავის ფარგლებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს დაეკისრა, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე.

მოპასუხის ინფორმირებისა და მის მიერ სამუშაოს მიღების ფაქტთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მასზედ, რომ სარემონტო სამუშაოები სამი თვის განმავლობაში მიმდინარეობდა 300 მ. სიგრძის ხიდზე; საჭიროებისამებრ ხდებოდა გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვა; ხიდი ცენტრალურ მაგისტრალზე მდებარეობს; ამასთან, მოპასუხის განმარტებით, მათ ქუთაისში ჰყავთ წარმომადგენლობა, ვისაც ევალება გზის მონიტორინგი და დეპარტამენტის ინფორმირება. დასახელებულ გარემოებათა ერთობლივად შეფასების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ იცოდა (შეუძლებელი იყო, არ სცოდნოდა) სარემონტო სამუშაოების მიმდინარეობის შესახებ, რომელთა თაობაზეც პრეტენზია არ დაუფიქსირებია.

შესრულებული სამუშაოს ხარისხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ჩატარებული სამუშაოების მოცულობაზე; გარდა ამისა, პალატამ აღნიშნა, რომ ხიდი 2012 წელს გარემონტდა და მიუხედავად ამისა, სამუშაოების ხელახლა ჩატარების აუცილებლობა არ დამდგარა; მოპასუხემ ვერ წარადგინა მტკიცებულებები, რომ სამუშაო უხარისხო იყო, ან წლების შემდეგ დაზიანდა/გაფუჭდა და ხარჯის ხელახლა გაწევის აუცილებლობის საკითხი წარმოიშვა. ამდენად, სასამართლომ ჩატარებული სამუშაოები ხარისხიანად მიიჩნია.

დასაკისრებელი თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 13 ივლისის დასკვნაზე და ყურადღება გაამახვილა დასკვნაში ჩამოთვლილ, განხორციელებულ სამუშაოთა სახეობებზე, ექსპერტიზის სადავო სამუშაოების ფაქტობრივად დასრულებისთანავე ჩატარებაზე, საკითხის ადგილზე შესწავლასა და გამოკვლევაზე. შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ ექსპერტიზის დასკვნა მოსარჩელის მიერ 168938,6 ლარის ხარჯის გაწევის დამადასტურებელ, სათანადო და სარწმუნო მტკიცებულებად მიიჩნია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან სადავო ქონება მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენდა და მასვე ეკისრებოდა ქონების მოვლა-შენახვა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე, მოპასუხეს უნდა დაჰკისრებოდა თანხის ანაზღაურება. ამიტომ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 ივნისის განჩინებით საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა. აღნიშნული განჩინება ადმინისტრაციულმა ორგანომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს მითითებები; არასწორად მიიჩნია დადგენილად სამუშაოების ღირებულების ოდენობა; ასევე, არასწორად მიუთითა, რომ დეპარტამენტს უნდა სცოდნოდა გზაგამტარ ხიდზე მიმდინარე სამუშაოების თაობაზე; არ გაითვალისწინა დეპარტამენტის ინტერესის არქონა სამუშაოების შესრულებასთან დაკავშირებით და სამუშაოების შემსრულებლის არასათანადო კვალიფიკაცია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ქონებაზე გაწეული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დაკისრება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. იმავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. დასახელებული ნორმის მესამე ნაწილის თანახმად კი, მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ: ა) პირს, რომელსაც წაეყენება მოთხოვნა, შეუძლია მოითხოვოს დანახარჯების ამოღება და ამოიღებს მას, ან ბ) პრეტენზიის წარმდგენმა პირმა ბრალეულად დააყოვნა შეტყობინება ხარჯების მოთხოვნის შესახებ, ანდა გ) პირმა, რომელსაც წაეყენება პრეტენზია, სადავო გახადა ხარჯები მათ განხორციელებამდე. ამდენად, ხსენებული სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს და დაადასტუროს სხვის ქონებაზე შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯის გაწევა, მეორე მხარისთვის შესრულების გადაცემა და შედეგად მოპასუხის გამდიდრება. აღსანიშნავია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება მიღებულ იქნა უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინების საფუძველზე, რომლითაც სააპელაციო სასამართლოს სწორედ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა და შეფასება დაევალა. ამრიგად, სადავო განჩინების კანონიერების შემოწმებისას მნიშვნელოვანია სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსახილველ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს მიერ უკვე გაკეთებული განმარტებების გათვალისწინების საკითხის გამოკვლევა.

საკასაციო პალატა, საკასაციო სასამართლოს განჩინებისა და სააპელაციო სასამართლოს სადავო განჩინების შესწავლის შედეგად, მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს ყველა მითითება და დაადგინა საქმისთვის მნიშვნელოვანი, საკასაციო პალატის მიერ დასახელებული, ყველა სადავო ფაქტობრივი გარემოება. ამასთანავე, ნიშანდობლივია, რომ სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და მოწმის ჩვენება, დეტალურად შეისწავლა წერილობითი მტკიცებულებები და ფოტო-სურათები, შესაბამისი დასაბუთებით იხელმძღვანელა ექსპერტიზის დასკვნით. ამდენად, უსაფუძვლოა კასატორის პრეტენზია ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის თაობაზე, მით უფრო, როდესაც მის მიერ არ არის წარმოდგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პროცესუალური დარღვევებით დადგენის დამადასტურებელი ან დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გამომრიცხველი, სარწმუნო და სათანადო მტკიცებულებები. აქედან გამომდინარე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის. საქმეზე კი დადგენილია საქმისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება: ადმინისტრაციულ ორგანოსთან - მერიასთან შეთანხმებით მოსარჩელის მიერ სარემონტო სამუშაოების ჩატარება; ქონების მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსადმი კუთვნილება და რაც მთავარია, ამავე ორგანოს მიერ ნივთის მოვლა-შენახვის კანონისმიერი ვალდებულების არსებობა; მოსარჩელის მიერ 168938,6 ლარის ღირებულების სარემონტო სამუშაოების განხორციელება; სარემონტო სამუშაოების თაობაზე მოპასუხის ინფორმირება; მოპასუხის მიერ გაწეული სამუშაოების შესახებ მოსარჩელისთვის პრეტენზიის წარუდგენლობა; სამუშაოს ხარისხიანად ჩატარება. მაშასადამე, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ადასტურებს სარჩელის სამართლებრივ გამართულობასა და მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობების არსებობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, კასატორი, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 ივნისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

გ. მიქაუტაძე