საქმე №ას-154-2021 1 აპრილი, 2022 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
პირველი კასატორი – შპს "რ-კო" (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.გ–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - პირგასამტეხლოს დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ.გ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, შემკვეთი) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და შპს „რ-კოს“ (შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი, მენარდე) მოსარჩელის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს 2500 ლარის გადახდა დაეკისრა, მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოპასუხისათვის ზიანის - 47 304 ლარის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.
2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით აპელანტის (შემკვეთის) მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის - 26 413 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.
4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
4.1. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 21.08.2018 წელს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება;
4.2. ნასყიდობის საგანი იყო დუშეთის რაიონი, სოფელი .........., „მ.ვ–ზე“ (ს/კ N......) ასაშენებელ სასტუმროში - „ო“ ბლოკში 1 სართულზე განთავსებული სასტუმროს ნომერი N34, ფართით: 37,20 კვ.მ (იხ.ხელშეკრულების 1.2 მუხლი- ს.ფ. 23);
4.3. გამყიდველის განცხადებით, მყიდველს სრულად აქვს გადახდილი ნასყიდობის საგნის მთლიანი ღირებულება - 41 920 აშშ დოლარი ეკვივალენტი ლარში (იხ. ხელშეკრულების 2.1 მუხლი - ს.ფ.23);
4.4. ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის, გამყიდველმა განაცხადა, რომ 2018 წლის 30 დეკემბრამდე ნასყიდობის საგანი იქნებოდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შესაბამისი;
4.5. იმ შემთხვევაში თუ გამყიდველი ვერ მოახერხებდა მასზე დაკისრებული ვალდებულების სრულად შესრულებას ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში, მყიდველი უფლებამოსილი იქნებოდა წერილობით მოეთხოვა პირგასამტეხლოს გადახდა, რომელიც წერილობითი მოთხოვნის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ნასყიდობის საგნის ღრებულების 0,01% იქნებოდა;
4.6. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა რომ, მართალია, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების სახელწოდებაა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მაგრამ თავისი არსიდან გამომდინარე, ის ნარდობის ხელშეკრულებაა. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 50-ე მუხლისა და 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის გათვალისწინებით, 2018 წლის 21 აგვისტოს მყიდველს და გამყიდველს შორის დადებული გარიგებით (ნასყიდობის ხელშეკრულება) წარმოიშვა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა;
4.7. ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე (შემკვეთი) საჯარო რეესტრში, დუშეთის რაიონი, სოფელი .........., „მ.ვ–“, სასტუმრო N34, (მშენებარე) 37,20 კვ.მ ფართის მესაკუთრ 2018 წლის 27 აგვისტოს დარეგისტრირდა (იხ. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერი - ს.ფ.27-28);
4.8. მოპასუხემ (მენარდემ) ვერ უზრუნველყო 2018 წლის 30 დეკემბრამდე, ნასყიდობის საგნის მოსარჩელისათვის გადაცემა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში ( 2019 წლის 28 იანვრის წერილი);
4.9. შემკვეთმა 2019 წლის 28 იანვრის წერილით მენარდეს პირგასამტეხლოს გადახდა მოსთხოვა, ხელშეკრულების მე-3 მუხლის 3.2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ამასთან, მიუთითა, რომ აღნიშნული სასტუმროს ნომრის შეძენას მისთვის კომერციული დატვირთვა ჰქონდა, კერძოდ, სეზონზე უნდა გაექირავებინა. მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადების დარღვევის გამო კი მას მნიშვნელოვანი ზიანი ადგებოდა, ვინაიდან, აღნიშნული უძრავი ქონება შეძენილი იყო სესხით და ყოველთვიურად უხდებოდა სასესხო ვალდებულების შესრულება და პროცენტის გადახდა. ადრესატი ასევე გაფრთხილებული იქნა, რომ თუ მყისიერად არ გამოასწორებდა არსებულ მდგომარეობას, დამატებით მოუწევდა ზიანის ანაზღაურება, რაც უკვე მიადგა და მომავალში მიადგებოდა მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო (2019 წლის 28 იანვრის წერილი);
4.10. მენარდემ 2019 წლის 15 ივნისის წერილით შემკვეთს აცნობა, რომ 2019 წლის 1 ივნისიდან, დასრულებული იყო პროექტ ატრიუმის მშენებლობა, რომელიც ოფიციალურად იმავე წლის 11 ივნისს გაიხსნა;
4.11. უძრავი ქონების შეფასების 2019 წლის 19 აგვისტოს ანგარიშის თანახმად, ამ თარიღის მდგომარეობით, სპეციალისტის მიერ შეფასებულ იქნა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართის ქირის ღირებულება, რომელიც პირველ და მეოთხე კვარტლებში დღეში 391 ლარს, ხოლო მეორე და მესამე კვარტლებში 327 ლარს შეადგენს.
5. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 394.1-ე მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა. მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა ეს წესი იზღუდება, თუ კრიტორი თანაბრალეულია. სსკ-ის 411‐ე მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს 408‐ე მუხლში მოცემული ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება.
6. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (სუსგ Nას‐307‐291‐2011, 24.10.2011 წ.).
7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, არსებობს ზემოაღნიშნული მუხლებით დადგენილი ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები, კერძოდ, სახეზეა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების მოპასუხე მხარის მიერ დარღვევის ფაქტი, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაში არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება მოსარჩელისათვის, 2018 წლის 30 დეკემბრამდე, ნასყიდობის საგნის ხელშეკრულების 3.1 მუხლის ,,ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში მოყვანის შესახებ. დადგენილია, რომ მოპასუხემ (მენარდემ) ვერ უზრუნველყო 2018 წლის 30 დეკემბრამდე, ნასყიდობის საგნის მოსარჩელისათვის (შემკვეთისათვის) გადაცემა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში, მოპასუხის ამ მოქმედებით მოსარჩელეს მოესპო ხსენებული უძრავი ნივთის გაქირავების შესაძლებლობა, რითაც მოსარჩელე მიიღებდა შემოსავალს.
8. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მოპასუხემ (მენარდემ), შესაგებლით სადავო გახადა ხელშეკრულების შესრულების ვადა და მიუთითა, რომ მენარდემ შემკვეთის მიმართ არსებული ვალდებულება ივნისის თვეში შეასრულა, კერძოდ, 2019 წლის 15 ივნისის წერილით მოსარჩელეს (შემკვეთს) აცნობა, რომ 2019 წლის 1 ივნისიდან დასრულებული იყო პროექტ ატრიუმის მშენებლობა, რომელიც ოფიციალურად იმავე წლის 11 ივნისს გაიხსნა.
9. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის (მენარდის) მითითება, რომ მის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულებული იყო 2019 წლის 15 ივნისის მდგომარეობით. ამ გარემოებას ასევე ამყარებდა თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი უძრავი ქონების შეფასების 2019 წლის 19 აგვისტოს ანგარიში, რომელიც შესრულებულია სწორ ამ თარიღის მდგომარეობით და რომლის საფუძველზე შეფასებულია მოსარჩელის კუთვნილი ბინა მასში განხორციელებული „ევრო რემონტის“ გათვალისწინებით. ამდენად, ვინაიდან 2019 წლის 19 აგვისტოს მდგომარეობით სადავო ბინაში უკვე განხორციელებული იყო „ევრო რემონტი“, ივარაუდება, რომ მინიმუმ 1,5 თვით ადრე, ე.ი. 2019 წლის ივნისის შუა რიცხვებისათვის, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ არსებული ვალდებულება უკვე შესრულებული ჰქონდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელე ამ ფართში რემონტს ვერ გააკეთებდა. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავლის ვადად უნდა განსაზღვრულიყო 5 თვე (2019 წლის თებერვლიდან - 2019 წლის ივნისის პერიოდი (იმის გათვალისწინებით, რომ იანვრის თვე ბინის მოწყობა/დალაგებას და გაქირავებისათვის მომზადებას მოხმარდებოდა) და მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა უნდა დაანგარიშებულიყო ამ პერიოდზე, რაც პირველ კვარტალში შეადგენს 391 ლარს, რაც თებერვალში იქნება (28 X 391) 10 948 ლარი, ხოლო მარტში (31 X 391) 12 121 ლარი, რაც ჯამში, პირველ კვარტალში 23 069 ლარს შეადგენს, ხოლo მეორე კვარტალში - 327 ლარს, რაც აპრილის თვეში იქნება (30 X 327) 9810 ლარი, მაისის თვეში (31 X 327) 10 137 ლარი, ხოლო ივნისის თვეში (30 X 327) 9810 ლარი, რაც ჯამში მეორე კვარტალში 29 757 ლარს შეადგენს. ამდენად დაჯამებული თანხა ორივე კვარტალში (23 069+29 757) 52 826 ლარს. თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს (მენარდეს) მატერიალური პასუხისმგელობა მიუღებელი შემოსავლის სახით უნდა დაჰკისრებოდა გაქირავების 50%-იანი დატვირთვის პირობებში, რაც, სადავო პერიოდში, ამ საკურორტო ზონაში გაქირავების დატვირთვის მხედველობაში მიღებით, განსხვავებით სხვა (მაგ. ბაკურიანი) საკურორტო ზონისაგან, იყო სახელშეკრულებო ვალდებულების ჯეროვნად შეუსრულებლობის გამო გამოწვეული ზიანი.
10. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასვნა, სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში საქმეზე დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები, სსკ-ის 394.1, 411-ე, 412-ე მუხლების მიხედვით, (52 826 ლარი:2 ) 26 413 ლარის ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის.
11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
12. კასატორის განმარტებით ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მისი მითითებით მოსარჩელის ის არგუმენტი, რომ მან უძრავი ქონება შეიძინა აუცილებლად გასაქირავებლად და ამით ის აუცილებლად მიიღებდა შემოსავალს არის დაუსაბუთებელი, რადგანაც უძრავი ქონების შეძენა არ გულისხმობს მისი გაქირავების მიზანს.
13. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ საკითხზეც, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 10 თებერვლის N 5000770620 წერილი, რომელშიც მკაფიოდ იყო მითითება, რომ მოსარჩელის უძრავი ნივთის მსგავსი ქონებები ძირითადად ქირავდება დღიურად და მისი ფასი დამოკიდებულია ბევრ ისეთ ფაქტორზე, რის გამოც შეუძლებელია მისი ზუსტი საქირავნო ღირებულების დადგენა. კასატორისთვის ბუნდოვანია ისიც, თუ რაზე დაყრდნობით განსაზღვრა სააპელაციო სასამართლომ სეზონზე დატვირთულობის მასშტაბი და რა კრიტერიუმებით იხელმძღვანელა ქირავნობის ფასის გამოთვლისას.
14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად ცნო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითი განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
15. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სსსკ-ის 410-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. მოცემულ შემთხვევაში „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოება გამოიკვეთა.
16. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში; მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.
17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.
18. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)
19. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.
20. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“.
21. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.).
22. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
23. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).
24. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.
25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).
26. განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.1-4.5 და 4.7-4.11 ქვეპუნქტები), ასევე მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის სწორი კვალიფიკაციის გზით (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.6 ქვეპუნქტი) სააპელაციო სასამართლომ კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტლება მიიღო. მხარეთა შორის ნარდობისამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ,,ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური”. აღნიშნული ცნებიდან გამომდინარე, ნარდობა, როგორც სამუშაოს შესრულების ტიპის ხელშეკრულება, არის კონსენსუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულება. მენარდისათვის გადასახდელი საზღაური, როგორც წესი, განისაზღვრება ფულადი სახით, თუმცა მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ სხვა რამეზეც (მაგალითად, მენარდისათვის რაიმე ნივთის ნატურით გადაცემა). შესაძლებელია კომბინირებული მეთოდიც (მაგალითად, საზღაურის ნაწილი გადახდილი იქნეს ფულადი სახით, ნაწილი – ნივთის სახით). ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსს შეადგენს მისი პირობების ერთობლიობა. ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც მასზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოვალეობების წარმოშობის თავისებურებები, ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება და სხვა. ნარდობის ხელშეკრულება აწესრიგებს უშუალოდ წარმოების პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს, რადგან იგი დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან - შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით შესრულებული სამუშაოს შედეგი... ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსი შესრულებაზე ორიენტირებული აქტია. მისი როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები; და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება. ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მხარეთა უფლებები, თავისი სამართლებრივი ბუნებით მიეკუთვნება რელატიურ (შეფარდებით) უფლებათა რიცხვს. რელატიური უფლება არის განსაზღვრული პირის მიმართ შესრულების მოთხოვნის უფლებამოსილება. იგი მიმართულია არა ნებისმიერი, არამედ მხოლოდ განსაზღვრული პირის მიმართ კონკრეტული ვალდებულების შესასრულებლად. რელატიური უფლება წარმოიშობა ნამდვილი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე. ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდის ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნების დაცვით. ნარდობის ხელშეკრულებით, შემკვეთის ერთ-ერთ ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს მიიღოს შესრულებული სამუშაო და გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. სსკ-ის 649-ე მუხლის მიხედვით, თუ ხელშეკრულების თანახმად ან შესრულებული სამუშაოს ხასიათიდან გამომდინარე, საჭიროა მისი გადაცემა, მაშინ შემკვეთი მოვალეა მიიღოს შესრულებული სამუშაო. მიღებისთანავე შემკვეთი ვალდებულია გადაიხადოს საზღაური. სამუშაო მიღებულად ჩაითვლება, თუ შემკვეთი არ მიიღებს შესრულებულ სამუშაოს მენარდის მიერ დადგენილ ვადაში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსხვავებით სსკ-ის 648-ე მუხლისაგან, რომელიც განსაზღვრავს საზღაურის მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტს, სსკ-ის 649-ე მუხლი არ არის იმპერატიული და არ გამორიცხავს შესაძლებლობას, რომ მხარეთა შეთანხმებით საზღაური გადახდილ იქნეს სამუშაოს შესრულების შემდეგ, მაგრამ მის გადაცემამდე. თუ შემკვეთი არ ღებულობს მენარდის მიერ შესრულებულ სამუშაოს, ასეთ შემთხვევაში, მოქმედებს შესრულების მიღების პრეზუმფცია. შესრულებული სამუშაოს მიღებაში ერთმანეთისაგან არის გამიჯნული ორი ეტაპი: მენარდის მიერ სამუშაოს გადაცემა და შემკვეთის მიერ შესრულებული სამუშაოს მიღება. სამუშაოს გადაცემა, ერთის მხრივ წარმოშობს შემკვეთის ვალდებულებას, მიიღოს მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოს შედეგი, ხოლო მეორეს მხრივ - მენარდის უფლებას, მოითხოვოს შემკვეთისაგან შეთანხმებული საზღაური“ (იხ. სუსგ N ას-344-2019, 12.02.2021წ.)
27. სადავო არ არის, რომ შემკვეთს შესრულებული აქვს საკუთარი ვალდებულება, დადგენილია ისიც, რომ მენარდემ (მოპასუხემ, კასატორმა) ვერ უზრუნველყო 2018 წლის 30 დეკემბრამდე უძრავი ქონების შემკვეთისათვის გადაცემა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში და აქედან გამომდინარე შემკვეთმა (მოსარჩელემ) მოითხოვა მიუღებელი შემოსავლისათვის განცდილი ზიანი, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია იმას ეხება, სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა მოსარჩელის მტკიცება, რომ მან უძრავი ქონება გასაქირავებლად შეიძინა და გაქირავების გზით ის აუცილებლად მიიღებდა შემოსავალს, რადგან უძრავი ქონების შეძენა იმთავითვე არ გულისხმობს მისი გაქირავების მიზანს. კასატორის ამ პოზიციის საწინააღმდეგოდ საკასაციო სასამართლო მოიხმობს მისსავე ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას, რომელშიც განიმარტა, რომ „მოსარჩელის მოთხოვნა უძრავი ქონების დროულად დაბრუნების შემთხვევაში მისი გასხვისებით, საბაზრო ღირებულების ოდენობით, მიღებული თანხის საბანკო ანაბარზე განთავსებისა და სარგებლის მიღების თაობაზე დაუსაბუთებელია, არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან ქონების გაქირავებასა და გასხვისებას შორის მკაფიო განსხვავებაა. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მიუღებელი შემოსავალი, რომელიც მოვალისათვის არა მხოლოდ წინასწარ სავარაუდო უნდა იყოს, არამედ უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. განსახილველ შემთხვევაში ქონების გაქირავების შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის სავარაუდოობა უფრო დამაჯერებელია და რეალური, ვიდრე ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კუთვნილი უძრავი ქონების დროულად დაბრუნების შემთხვევაში აუცილებლად გაასხვისებდა ქონებას (ან მის ნაწილს), შესაბამისად, ამ ნაწილში მოსარჩელემ დამაჯერებლად და სარწმუნოდ ვერ დაამტკიცა საკუთარი მოთხოვნის საფუძვლიანობა“ (იხ. სუსგ N ას- 689-2019, 13.12.2019წ;).
28. საკასაციო სასამართლო არაეერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ: ,,სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-945-895-2015, 14. 03. 2016წ; N ას-307-291-2011, 24.10.2011 წ; N ას-899-845-2012, 22.11.2012 წელი).
29. კასატორი სადავო ხდის იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 10 თებერვლის N 5000770620 წერილი, რომელშიც მკაფიოდ არის მითითებული, რომ მოსარჩელის უძრავი ნივთის მსგავსი ქონებები ძირითადად ქირავდება დღიურად და მისი ფასი დამოკიდებულია ბევრ ისეთ ფაქტორზე, რის გამოც შეუძლებელია მისი ზუსტი საქირავნო ღირებულების დადგენა. კასატორის პრეტენზიით, დაუსაბუთებელია, თუ რაზე დაყრდნობით განსაზღვრა სააპელაციო სასამართლომ სეზონზე დატვირთულობის მასშტაბი და რა კრიტერიუმებით იხელმძღვანელა ქირავნობის ფასის გამოთვლისას. ამ პრეტენზიის პასუხად საკასაციო სასამართლო კასატორს მიუთითებს, მის მიერვე საქმეში წარდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 10 თებერვლის N 5000770620 წერილზე (იხ. ს.ფ. 105), რომელიც სასაქონლო ექსპერტიზის შეუსრულებელი სახით დაბრუნებას ეხება და ქირის ოდენობის განსაზღვრის იმ ზოგად კრიტერიუმებს, რაც კასატორს საკასაციო განაცხადში აქვს წარმოდგენილი და განმარტავს, რომ საკასაციო სამართალწარმოება განსაზღვრულია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით (იხ. წინამდებარე განჩინების 15-25 პუნქტები), შესაბამისად საქმის საბოლოო და უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე მხარეთაგან დაუშვებელია ახალი მტკიცებულებების მიღება, ისევე, როგორც მათ მიერ მითითებული ახალი ფაქტობრივი გარემოებების შესახებ მსჯელობა. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იმსჯელებს კასატორის მიერ საკასაციო განხილვის ეტაპზე წარმოდგენილ წერილზე ქირავნობის ფასებთან დაკავშირებით და ისევ მხარეთა მტკიცების ტვირთზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომლის ფარგლებში შემკვეთმა (მოსარჩელემ) სარჩელს დაურთო უძრავი ქონების შეფასების ანგარიში (იხ. ს.ფ. 40-59), რომლის გასაბათილებლად მოპასუხეს (კასატორს) საქმის პირველი ინსტანციის წარმოების ეტაპზე არსებით განხილვამდე (მთავარ სხდომამდე) შესატყვისი სამართლებრივი წონადობის მტკიცებულება (გარდა შეუსრულებელი ექსპერტიზის შესახებ წერილისა) არ წარუდგენია. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „იმ პირობებში, როცა მოსარჩელის მითითება ბინის ქირის სავარაუდო ღირებულებაზე გამყარებულია სპეციალისტის დასკვნით, მოპასუხის მხოლოდ მითითება ამ ღირებულების არასწორად განსაზღვრასთან დაკავშირებით, არასაკმარისია. სხვა მტკიცებულება, რაც გააბათილებდა სპეციალისტის დასკვნას, მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლომ ბინის ქირის სავარაუდო ოდენობა არასწორად დაადგინა“ (იხ. სუსგ N ას- 945-895-2015, 14.03.2016წ.).
30. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად წარმართა მხარეთა შეჯიბრი და კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპით გამოიკვლია და დაადგინა მოცემულ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები, მათ შორის უძრავი ქონების ქირის ღირებულება (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების 21-24 პუნქტები). კასატორის იმ პრეტენზიის პასუხად, რომ მოსარჩელის უძრავი ნივთის მსგავსი ქონებები ძირითადად ქირავდება დღიურად და მისი ფასი დამოკიდებულია ბევრ ისეთ ფაქტორზე, რის გამოც შეუძლებელია მისი ზუსტი საქირავნო ღირებულების დადგენა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, მიუღებელი შემოსავლის სახით განცდილი ზიანის 47 304 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ, პრაქტიკულად 50 %-ის ოდენობით დაკმაყოფილდა და მენარდე კომპანიას, შემკვეთის სასარგებლოდ, 26 413 ლარის გადახდა დაეკისრა, რაც სავსებით შეესატყვისება უძრავი ქონების გაქირავების იმ გონივრულ და სამართლიან ღირებულებას, რომელსაც შემკვეთი მიიღებდა მენარდეს რომ ვალდებულება დროულად და ჯეროვნად შეესრულებინა. ამასთან, თვითონ კასატორიც არ უარყოფს ასეთი ქონების გაქირავების შესაძლებლობას, ხოლო მტკიცების ტვირთის არაეფექტურად შესრულება იმ მხარისათვის განაპირობებს არახელსაყრელ სამართლებრივ შედეგს, რომელმაც შესაბამისი საპროცესო ეტაპი სათანადოდ ვერ გამოიყენა მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელისაგან თავდასაცავად.
31. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საკასაციო მოთხოვნის არსებითი განხილვის შედეგად ვერ დადგინდა ის გარემოება, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლას გამოიწვევდა, შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის უარყოფის გამო სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.
32. სსსკ-ის 55-ე მუხლის მიხედვით კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში, რადგან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს "რ-კო"-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
