საქმე №ას-782-2019 18 თებერვალი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „ა.ი–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს.კ.ა–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სადაზღვევო თანხის დაკისრება

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილსის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ა.ი–ის“ (A.I.L.; შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი, მის სასარგებლოდ, სს „ს.კ.ა–ისათვის“ (შემდეგში: მოპასუხე, სადაზღვევო კომპანია, აპელანტის ან კასატორის მოწინააღმდეგე) 841 776.87 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა.

1.1. სს ს.კ. „ა.ბ–ის“ (ს/კ ....), 2013 წლის 2 ივლისს, საფირმო სახელწოდება შეეცვალა და მისი სახელწოდება სს „ს.კ.ა–ი“ (ს/კ .....) გახდა (ტ. 6, ს.ფ. 1-2, 3-4).

2. სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცება პირველი ინსტანციის სასამართლოში

2.1. სარჩელი დაეფუძნა იმ გარემოებებს, რომ მოსარჩელე საწარმო, როგორც ტენდერში გამარჯვებული კომპანია, 2008-2010 წლებში ახორციელებდა სამცხე-ჯავახეთის გზების რეაბილიტაციის პროექტს, რომელიც გამოცხადებული იყო „ფონდის ათასწლეულის გამოწვევა - საქართველოს“ მიერ და მის მიერვე ფინანსდებოდა. მოსარჩელემ მოპასუხესთან გააფორმა „სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების და დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის დაზღვევის“ ხელშეკრულება (შემდეგში: ხელშეკრულება), რომელიც ფ-გ (ლოტი N2), გ-ნ (ლოტი N3) და ნ-ს (ლოტი N4) საავტომობილო გზების სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების დაზღვევას ითვალისწინებდა;

2.2.მოსარჩელის მითითებით, 2010 წლის მაისის დასაწყისიდან გზის სხვადასხვა მონაკვეთებზე წვიმების შედეგად ჭარბმა ნალექმა მიწის რღვევა გამოიწვია, რის გამოც ჩამოიშალა მიწის დიდი მასა შეჩერებული გზის ლოტი N 2-ის გასწვრივ. მიწის ჩამოშლას შედეგად მოჰყვა არსებულ გზაზე მიწისა და ლოდების უზარმაზარი რაოდენობით დაგროვება და ასევე გზის პლატფორმის ჩამოშლა ყრილის განივ კვეთაზე, მთის ფერდობების დაზიანება, გზის სტრუქტურის დაბზარვა და ჩამოშლა, მიწისქვეშა ეროზია მიწისქვეშა წყლის ნაკადის შედეგად, რამაც, მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, მისი მხრიდან დამატებითი ხარჯების გადახდა გამოიწვია და ფაქტობრივად მის მხარეს ზიანი მიადგა;

2.3. სარჩელში მითითებულია, რომ სარემონტო სამუშაოებმა მოიცვა: - ჩამოშლილი მასალის გატანა და გზების ზედაპირის გასუფთავება; - ქვიშის ტრანსპორტირება და მოტანა გაბიონებისთვის, საძირკვლის ქვედა ნაწილის და საძირკვლისთვის; - გაბიონის საყრდენი კედლის აგება; - ღრმა სადრენაჟო სისტემის გაყვანა სავალი გზის გასწვრივ და სავალ გზაზე მომავალში წყლის მიწისქვეშა ნაკადით გამოწვეული ზიანის თავიდან ასაცილებლად; - დაზიანებული გზის პლატფორმის, საძირკვლის ქვედა ნაწილის, საძირკვლისა და ასფალტის საფარის შეკეთება. სარჩელში მითითებულია, რომ ზიანმა შეადგინა 2 199 511.33 აშშ დოლარი, რაც მიუხედავად მხარის მიმართვისა, სადაზღვევო კომპანიის მიერ არ ანაზღაურებულა.

2.4. საქმის პირველი ინსტანციით განხილვის დროს, სასამართლო სხდომაზე გარკვეულ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით მოსარჩელის წარმომადგენელმა დამატებითი განმარტებები გააკეთა. კერძოდ, მიუთითა, რომ მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმა იყო არასწორი, რადგან დაზღვეული იყო კონკრეტული სამუშაოები კონკრეტული ხარჯთაღრიცხვით, რომელიც შესაძლებელი იყო შეცვლილიყო, რამდენადაც თავიდან, ხარჯთაღრიცხვის შედგენის დროს ის ვერ იქნებოდა აბსოლუტური და ზუსტი, მისი შეცვლა შემდგომშიცაა შესაძლებელი, თუ პროექტის განხორციელების მიზანს ემსახურება. განსახილველ შემთხვევასთან დაკავშირებით მოსარჩელის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ მოხდა უბედური შემთხვევა, კერძოდ მეწყერი ჩამოწვა და მას მოუწია, სასწრაფოდ გამოესწორებინა არსებული მდგომარეობა. ამდენად, მოსარჩელემ მის მიერ გაწეულ ხარჯებთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ ჩატარებული სამუშაოები ემსახურებოდა აღდგენით მიზანს და არა პროექტის გადაკეთებას, რაც უკიდურესი აუცილებლობით იყო გამოწვეული. მოსარჩელემ თავის საპაექრო სიტყვაში ზიანის ოდენობაც დააზუსტა და აუდიტორულ დასკვნაზე დაყრდნობით განმარტა, რომ, მიუხედავად სარჩელით მოთხოვნილი თანხისა, საბოლოოდ მოპასუხისათვის 841 776.87 აშშ დოლარის დაკისრებას ითხოვს, რაც ფაქტობრივად მიყენებულ ზიანს წარმოადგენს და ეს შესაბამისი მტკიცებულებებით დასტურდება;

2.5. ზარალთან დაკავშირებით მოსარჩელემ კიდევ ერთხელ განმარტა, რომ შეუძლებელი იყო, წინასწარ დაეგეგმათ ის სარეაბილიტაციო სამუშაოები, რაც მათ გასწიეს მდგომარეობის გამოსასწორებლად. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცებით, მის მიერ მოთხოვნილი ზიანი დაზღვეულია და მოპასუხის მხრიდან ანაზღაურებას ექვემდებარება.

3. მოპასუხის შესაგებელი და მტკიცება პირველი ინსტანციის სასამართლოში

3.1.მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიამ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით (ტ. 6, ს.ფ. 32-48) არ ცნო სასარჩელო მოთხოვნა, ამასთან ნაწილობრივ დაეთანხმა სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს და დამატებით განმარტა, რომ 2008 წლის 30 მაისს სადაზღვევო კომპანიამ გასცა სადაზღვევო პოლისი CAR/C-00215/08-EL სარჩელში მითითებულ ლოკაციებზე (იხ. 2.1 ქვეპუნქტი) სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაზღვევისთვის. პოლისს თან ახლდა დაზღვევის პირობები და დათქმები, რაც მის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა და რომლებიც დეტალურად არეგულირებდა მხარეთა ურთიერთობას;

3.2.სადაზღვევო კომპანიამ, 2010 წლის 17 მაისს, მოსარჩელისაგან მიიღო შეტყობინება, რომ 2010 წლის 4 მაისს ალგეთის ნაკრძალის ტერიტორიაზე, კერძოდ 58+800 კმ-ზე ჩამოწვა მეწყერი და მიყენებულმა ზიანმა 1 438 900 აშშ დოლარი შეადგინა. თუმცა, მოპასუხემ მიუთითა მოსარჩელის სხვა წერილზე, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელეს მეწყერის ადგილი არაერთხელ ჰქონდა მითითებული სხვადასხვა ტერიტორიებზე და არა მარტო 2010 წლის 4 მაისს, არამედ 2010 წლის იანვრის, აპრილისა და მაისის განმავლობაში 30+100; 33+200; 35+900; 58+250 და 57-64 ლოკაციებზე. ამავე წერილით მოსარჩელის მიერ ზიანის თანხად 2 044 936 აშშ დოლარი განისაზღვრა;

3.3 ამის შემდეგაც, მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებით, მოსარჩელის მხრიდან დამატებით სხვა ლოკაციებზეც მოხდა მსგავსი მითითება. რაც შეეხება ხარჯებს, მოპასუხემ შესაგებელში აღნიშნა, რომ მიუხედავად მოსარჩელის მითითებისა ზარალის ოდენობაზე, ამის დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარდგენილი არ ყოფილა;

3.4 შესაგებელში დამატებით მითითებულია, რომ შემთხვევის ხდომილების შესახებ სადაზღვევო კომპანიამ პირველად 2010 წლის 17 მაისს შეიტყო, როდესაც მოსარჩელისაგან 2010 წლის 13 მაისის N 1-200 წერილი მიიღო, რომლითაც მოპასუხე კომპანიას შეატყობინა, რომ დაზღვეული სამუშაოები წალკა-მანგლისის საავტომობილო გზის 58+800 კმ-ზე მეწყერის ჩამოწოლის შედეგად დაზიანდა. ამ ზიანის ოდენობა დამზღვევის მიერ ფასდებოდა 1 438 900 აშშ დოლარად. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოსარჩელის მხრიდან მიწოდებული დოკუმენტების შესწავლით მოპასუხე მხარის მოსაზრებით დადგინდა, რომ კომპანიის მიერ მითითებული თანხები შეიცავდა გადაკეთება/შეცვლის და გაუმჯობესების ხარჯებს, ასევე გაჩნდა კითხვები პროექტის შესაბამისობასთან დაკავშირებით, რაც ორივე შემთხვევაში გამონაკლისს წარმოადგენდა სადაზღვევო დაფარვიდან. ამის დასადგენად მხარეს, მისივე განმარტებით, სურდა ექსპერტიზის ჩატარება, თუმცა საჭირო დოკუმენტაცია არ მიეწოდათ მოსარჩელე საწარმოს მხრიდან;

3.5. CAR/C-00215/08-EL სადაზღვევო პოლისით, დაზღვევის სფეროში მოქმედი რეგულაციების შესაბამისად, პროექტი გადაზღვეული იყო სს „ს.კ.ა–ში“ (რუსეთის ფედერაცია). გადამზღვეველი კომპანიის გადაწყვეტილებით, მომხდართან დაკავშირებით დაინიშნა ექსპერტიზა საერთაშორისო საექსპერტო კომპანიის „ M.D.”-ის მეშვეობით, რომლის მიერაც არსებულ მონაცემებზე დამატებით იქნა მოთხოვნილი გარკვეული ინფორმაცია. კერძოდ, მოპასუხემ შესაგებელში მიუთითა, რომ ვინაიდან მიწოდებული ინფორმაციით ვერ დგინდებოდა მოთხოვნილი 1 438 900 აშშ დოლარის ზუსტი წარმომავლობა და ასევე დოკუმენტაცია ასახავდა რამდენიმე ლოკაციაზე სამუშაოების წარმოების ხარჯთაღრიცხვას, რაც შეუსაბამობაში მოდიოდა მოსარჩელის 2010 წლის 13 მაისის წერილთან, ექსპერტების მიერ მოთხოვნილ იქნა დეტალური გაშიფვრა თითოეულ მონაკვეთთან მიმართებით, რის საპასუხოდაც, მოსარჩელის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია ეწინააღმდეგებოდა ზემოაღნიშნულ წერილში მითითებულ ინფორმაციას. კერძოდ, როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელის მხრიდან გაჩნდა სრულიად ახალი ლოკაციები და მოთხოვნა გაიზარდა 2 044 936 აშშ დოლარამდე;

3.6. მოპასუხე მიუთითებს მოსარჩელის 2011 წლის 17 მაისის წერილზე, რომლითაც სადაზღვევო კომპანიას ანაზღაურებისთვის მოსარჩელე ვადას აძლევდა 2011 წლის 20 მაისამდე. აღნიშნულის პასუხად, მოპასუხემ კვლავ მიუთითა მოსარჩელეს შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენაზე. ამ მიზნით მხარეთა შეხვედრა, 2011 წლის 9 აგვისტოს, შედგა. მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებით, 2011 წლის 29 აგვისტოს სადაზღვევო კომპანიამ მიიღო წერილი, საიდანაც ირკვეოდა, რომ შედგა მოლაპარაკება დამკვეთსა და მოსარჩელეს შორის და გაფორმდა საბოლოო შეთანხმება, რის საფუძველზეც მას დამკვეთმა სამუშაოების ნაწილი აუნაზღაურა და ამდენად მისი მოთხოვნა მცირდებოდა 709 819.35 აშშ დოლარამდე, რომელიც წარმოადგენდა 57+800 – 64+100 მონაკვეთზე წარმოებული აღდგენითი სამუშაოების ღირებულებას. აღნიშნული თანხის დაზუსტებაც მოითხოვა სადაზღვევო კომპანიამ შესაბამისი მტკიცებულებების საფუძველზე. ზემოაღნიშნულის საპირისპიროდ, 2012 წლის 13 იანვარს სადაზღვევო კომპანიამ მიიღო წერილი და დოკუმენტაცია მოსარჩელისგან, სადაც ნაცვლად 709 819.35 აშშ დოლარის მოთხოვნისა, მოსარჩელე 2 199 511.22 აშშ დოლარს ითხოვდა. ამასთან, ამ მოთხოვნაში შედიოდა ახალი ლოკაციები (30+138-30+172; 31+394-31+400; 32+041-31+112; 35+905-35+916; 44+087- 44+114; 44+151-44+165; 52+509-52+524; 56+613-6+637 და 57+800-64+100), რომელთა დაზიანების მიზეზად მხარე კვლავ 2010 წლის წვიმებზე მიუთითებდა;

3.7. მხარეთა შორის კვლავ შედგა კომუნიკაცია და 2012 წლის 17 სექტემბერს სადაზღვევო კომპანიამ მოსარჩელეს წერილით მიმართა და მიუთითა, რომ ერთადერთი შემთხვევა, რომელთან დაკავშირებითაც მოსარჩელის მიერ დროული შეტყობინების ვალდებულება დაცული იყო, 58+800 კმ მონაკვეთზე მომხდარი შემთხვევაა, ხოლო ყველა სხვა შემთხვევა სადაზღვევო კომპანიისთვის მოგვიანებით გახდა ცნობილი. ამ საკითხთან დაკავშირებით მხარემ დეტალურად განმარტა პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე, პაექრობის სტადიაზე (იხ. 07.11.2016წ. სასამართლო სხდომის ოქმი, მოპასუხის წარმომადგენლის საპაექრო სიტყვა). მოპასუხემ ასევე მიუთითა შესაგებელში, რომ წარმოდგენილი დოკუმენტაციის თანახმად, ღრმა სადრენაჟო ფილტრები და გაბიონები, რომელთა მოწყობის ხარჯსაც ითხოვდა მოსარჩელე, არ ანაზღაურდებოდა დაზღვევის პირობების თანახმად. მოპასუხემ დამატებით დაზღვევის ხელშეკრულების პირობებზე მიუთითა, რომელთა მიხედვითაც: - დამზღვევი ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეატყობინოს მზღვეველს ტელეფონით, ტელეგრამით და წერილობით და მიუთითოს დანაკარგის ან ზიანის ხასიათი და ოდენობა; ამასთან, მზღვეველი არც ერთ შემთხვევაში არ იქნება პასუხისმგებელი დანაკარგის, ზიანის ან პასუხისმგებლობის გამო, თუკი ამის შესახებ დაზღვეული არ შეატყობინებს მზღვეველს შემთხვევის დადგომიდან 14 დღის ვადაში. დამზღვევი ასევე ვალდებულია დაუყოვნებლივ მიაწოდოს მზღვეველს ყველა მოთხოვნილი ინფორმაცია და დოკუმენტაცია; - მზღვეველი აანაზღაურებს ნარჩენების გატანის ხარჯებს, თუ ასეთი ხარჯები გამოწვეულია შემთხვევით, რომელიც წინამდებარე დაზღვევით იფარება, იმ პირობით, რომ ნარჩენების გატანის ცალკე სადაზღვევო თანხა მითითებულია სადაზღვევო პოლისში (სადაზღვევო პოლისით ნარჩენების გატანის თანხა ცალკე არ ყოფილა შეთანხმებული); - მზღვეველი არ აანაზღაურებს ფრანშიზას, რომელიც მითითებულია პოლისში და ყველა შემთხვევაში დაზღვეულის ხარჯს წარმოადგენს; - სადაზღვევო დაფარვიდან გამონაკლისია და მზღვეველის პასუხისმგებლობა არ ვრცელდება დანაკარგზე ან ზიანზე, რომელიც გამოწვეულია არასწორი პროექტირებით; - დაზღვევით არ იფარება და არ ანაზღაურდება გადაკეთების, დამატების ან/და გაუმჯობესების ხარჯები; - დაზღვევის პირობების მიხედვით მხარეთა მიერ განსაზღვრულია შემთხვევის პერიოდის ლიმიტაცია, კერძოდ, ერთი ზარალის შემთხვევა ლიმიტირებულია დროის გარკვეული თანმიმდევრული პერიოდით და თუ ზარალის შემთხვევა გრძელდება უფრო მეტ ხანს, იგი უნდა დაიყოს ორ ან მეტ შემთხვევად;

3.8. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა მის მიერ წარდგენილ შესაგებელს და დეტალურად განმარტა მთელი რიგი ფაქტობრივი გარემოებები. კერძოდ, პირველ რიგში, მოპასუხემ მიუთითა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე საწარმო აღდგენით სამუშაოებს 2010 წლის იანვრიდან აწარმოებს და შესაბამისად ამ პერიოდიდან აღრიცხავს დოკუმენტალურად ყველა ქმედებას და ხარჯს, რომელიც დაკავშირებულია გზის სამუშაოების დაზიანებასთან. 2011 წლის 29 ივნისისათვის მოსარჩელეს გააჩნია სრულყოფილი ინფორმაცია ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების, მათ შორის იმ დამატებით სამუშაოების შესახებ, რომლებიც არ იყო გათვალისწინებული დაზღვეული პროექტით. მოსარჩელე საწარმომ, 2011 წლის 20 მაისს, როდესაც მის მიერ დათქმულ საბოლოო ვადაში ვერ მიიღო სადაზღვევო ანაზღაურება სადაზღვევო კომპანიისაგან, სუბიექტურად გააცნობიერა მისი უფლების დარღვევის შესახებ. შესაბამისად, მოპასუხის მტკიცებით, მოსარჩელის წერილის გათვალისწინებით მან 2011 წლის 20 მაისს შეიტყო მისი უფლების დარღვევის შესახებ, ანუ მაშინ როდესაც მან ვერ მიიღო სადაზღვევო ანაზღაურება. ამასთან, დაზღვევის ხელშეკრულების პირობის შესაბამისად მზღვეველები აანაზღაურებენ ზარალს მხოლოდ მას შემდეგ, როცა ყველა აუცილებელი ანგარიშისა და დოკუმენტის საფუძველზე დარწმუნდებიან, რომ რემონტი შესრულებულია ან დაზიანებული ნაწილები შენაცვლებულია; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 814-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად მზღვეველი სადაზღვევო ანაზღაურებას გასცემს მხოლოდ სადაზღვევო შემთხვევის დადგენისა და ზიანის ოდენობის განსაზღვრის შემდეგ, რისი საშუალებაც მზღვეველს არ მიეცა დამზღვევის მიერ არაადეკვატური დოკუმენტაციის წარმოდგენის გამო. შესაბამისად, მოპასუხე მიიჩნევს, რომ მზღვეველს 2011 წლის 20 მაისს სადაზღვევო ანაზღაურების გადახდის ვალდებულება დამზღვევის მიმართ არ ჰქონდა წარმოშობილი;

3.9. მოპასუხე სსკ-ის 130-ე, 131-ე, 799-ე და 814-ე მუხლებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ ყველაზე გვიანი თარიღიდან ათვლის შემთხვევაშიც, 2011 წლის 29 ივნისს (მილენიუმთან მორიგების აქტის გაფორმების თარიღისათვის) მოსარჩელეს (დამზღვევს) ხელთ ჰქონდა მზღვეველის მიერ მოთხოვნილი ყველა დოკუმენტი და შეეძლო მათი მზღვეველისათვის წარდგენა, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობა ამ თარიღიდან უნდა აითვალოს სსკ-ის 131-ე მუხლის შესაბამისად. იმის გათვალისწინებით რომ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2015 წლის 13 აპრილს, ხოლო სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობა 3 წელს შეადგენს, მოპასუხე მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია. იმ დაშვებითაც, თუ მიჩნეულ იქნება, რომ 2011 წლის 17 მაისისათვის მზღვეველს მიღებული ჰქონდა ყველა სათანადო დოკუმენტი, ასეთ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 2011 წლის 20 მაისიდან და სასარჩელო მოთხოვნა ამ შემთხვევაშიც ხანდაზმული გამოდის. სასამართლო სხდომაზე მოპასუხემ ყურადღება კიდევ ერთხელ გაამახვილა შეტყობინების ვადებზე და აღნიშნა, რომ 58+800 კმ ლოკაციის გარდა, ყველა სხვა შემთხვევაში შეტყობინება ერთი და მეტი წლით დაგვიანდა, რის გამოც, სადაზღვევო კომპანიას არ ეკისრება მისი ანაზღაურება;

3.10. სადაზღვევო შემთხვევის ოდენობასთან დაკავშირებით მოპასუხის წარმომადგენელმა ისიც სადავო გახადა, რომ უცნობია რისგან შედგება ზარალი, რადგან მოსარჩელე თავს არიდებს დეტალური დოკუმენტაციის მიწოდებას. მოპასუხის მოსაზრებით, ის სამუშაოები, რომელთა ღირებულების ანაზღაურებასაც მოსარჩელე ითხოვს, არ იყო გათვალისწინებული იმ პროექტით, რომელიც მოსარჩელემ სადაზღვევო კომპანიას წარუდგინა დაზღვევის ხელშეკრულების დადებისას. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელის მტკიცება, რომ დაზღვეული იყო არა პროექტი, არამედ - ხარჯთაღრიცხვა, მოკლებულია ყველანაირ საფუძველს, ვინაიდან სადაზღვევო პოლისში პირდაპირ არის მითითებული პროექტი - „სარეაბილიტაციო სამუშაოები ფ - გ“ (LOT SJRRP/CW/04- 02). ამასთან, ხარჯთაღრიცხვა როგორც განყენებული დაზღვევის ობიექტი არ შეიძლება არსებობდეს, ვინაიდან ხარჯთაღრიცხვა კონკრეტული სამუშაოების შესრულების ღირებულებას წარმოდგენს, ხოლო თავად სამუშაოების აღწერილობა მოცემულია შესაბამის პროექტში. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხემ განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ანაზღაურება იმ სამუშაოთა ღირებულებას წარმოადგენს, რომელიც არ იყო გათვალისწინებული პროექტით და ისეთ სამუშაოებს წარმოადგენს, რომლებიც როგორც შემდგომში აღმოჩნდა აუცილებელი იყო სარეაბილიტაციო სამუშაოების ჯეროვნად შესრულებისათვის (გაბიონები ღრმა სადრენაჟო ფილტრები, კულვერტები და მილსადენი), მიიჩნევს, რომ ადგილი აქვს გადაკეთებას/გაუმჯობესებას, რომელთან დაკავშირებული ხარჯებიც დაზღვევის ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად არ იფარება. მოპასუხის მოსაზრებით, ამას ისიც ადასტურებს, რომ პრობლემების აღმოჩენის შემდეგ, მოსარჩელე საწარმო პერიოდულად უთანხმებდა ინჟინერ ზედამხედველს პროექტში ცვლილებებს/ გადაკეთებას, რომელიც ეხება როგორც გაბიონებს, ასევე - სხვა მოთხოვნილ სამუშაოებსაც. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოპასუხემ განმარტა, რომ დაზღვეულ პროექტში მითითებულია ის ლოკაციები, რომლებზეც პროექტის მიხედვით უნდა მომხდარიყო გაბიონების აშენება. მიუხედავად ამისა, პროექტში მითითებული ლოკაციები არ ემთხვევა მოსარჩელის მიერ მითითებულ ლოკაციებს. იგივე სიტუაციაა კულვერტების, ღრმა სადრენაჟო ფილტრებისა და მილსადენის შემთხვევაში. მხარე საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დამატებით მიუთითებს, რომ 2010 წლის ნალექები თანმიმდევრულ ჭრილში არ განსხვავდება სხვა იმავე ხანგრძლივობის პერიოდის ნალექების რაოდენობისაგან და მას არ შეიძლება კატასტროფული ოდენობა ეწოდოს (მ.დ–ის დასკვნა). საქმეში წარდგენილი ექსპერტის დასკვნის გათვალისწინებით, ნალექების ის ოდენობა, რომელიც 2010 წლის იანვრიდან მაისის პერიოდში მოვიდა, ასევე მოდის ყოველ წელს, ხუთთვიანი უწყვეტი პერიოდის განმალობაში, ხოლო რაც შეეხება 2010 წლის მაისს ცალკე აღებულს, ნალექების ეს ოდენობა მოდის საშუალოდ 5 წელიწადში ერთხელ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ისეთი ობიექტის მშენებლობისას, რომელიც წარმოადგენს შიდა სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზას, დამპროექტებელმა უნდა გაითვალისწინოს ის მეტეოროლოგიური გარემო, რომელიც ახასიათებს ამ გეოგრაფიულ არეალს და პროექტში გაითვალისწინოს შესაბამისი დაცვის საშუალებები;

3.11. ასევე, მოპასუხემ მიუთითა პროექტის ავტორის „K.c. G.“ მიერ 2007 წელს ჩატარებულ საინჟინრო კვლევაზე, რომელიც შეიცავს მითითებებს გეოლოგიური საფრთხეების შესახებ. მაგალითად 30+650 და 31+150 ლოკაციაზე მითითებულია, რომ აღმოჩენილია შესაძლო მეწყერის მონაკვეთი, ასევე აღმოჩენილია მდინარის ნაპირის ეროზია, თუმცა, ამჟამად და შესაძლებელია, უახლოეს მომავალშიც გზა და გზისპირი ამ ადგილას არ დაზიანდება და ამიტომ აღდგენითი პროექტი არ ითვალისწინებს არანაირ ზომებს (მ.დ–ის დასკვნა). შესაბამისად, მოპასუხე მხარე ასკვნის, რომ არც ნალექების ის ოდენობა, რომელსაც 2010 წლის იანვარი - მაისის პერიოდში მოვიდა და არც მეწყრული მოვლენები არ წარმოადგენს ამ გეოგრაფიული არეალისათვის რაიმე განსაკუთრებულ და გაუთვლელ მოვლენას, პირიქით, დამპროექტებელი თვითონვე მიუთითებს მეწყრული და ეროზიული კერების არსებობის შესახებ. შესაბამისად, არასწორი პროექტირება, რამაც გამოიწვია სარეაბილიტაციო სამუშაოებისათვის ზიანის მიყენება, არ გამოვლინდა, რაც, თავის მხრივ, სადაზღვევო დაფარვიდან გამონაკლისს წარმოადგენს;

3.12. მოპასუხემ ყურადღება გაამახვილა, რომ დამზღვევის მხრიდან მზღვეველისათვის შეტყობინების ვადები დაცულია მხოლოდ 58+800 კმ-ზე მეწყერის ჩამოწოლის შესახებ და სწორედ ამ ლოკაციაზეა ექსპერტიზის დასკვნაც ჩატარებული, რომლის მიხედვითაც მიყენებული ზიანის ოდენობაა 841 776.87 აშშ დოლარი. ამავე ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე მოპასუხე აღნიშნავს, რომ მიწის სამუშაოები (491,854.60 აშშ დოლარის ღირებულების) წარმოადგენს გაბიონის, ღრმა ფილტრისა და სადრენაჟო მილების მოწყობასთან დაკავშირებული სამუშაოების ნაწილს, რომელიც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, არ იფარება. მოპასუხე სადაზღვევო კომპანია უთითებს დამკვეთისა და მოსარჩელის შეთანხმებაზე და განმარტავს, რომ ამ მონაკვეთზე გაწეული სამუშაოს ღირებულება სრულად აუნაზღაურდა მოსარჩელეს დამკვეთის მიერ. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ სარჩელი სადაზღვევო კომპანიის წინააღმდეგ გამო უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

4.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელე საწარმოს სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

4.2. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ შემდეგი გარემოებები დაადგინა:

4.2.1. აპელანტი საწარმო, როგორც ტენდერში გამარჯვებული კომპანია, 2008-2010 წლებში სამცხე-ჯავახეთის გზების რეაბილიტაციის პროექტს ახორციელებდა, რომელიც გამოცხადებული იყო ფონდი „ათასწლეულის გამოწვევა - საქართველოს“ მიერ და მის მიერვე ფინანსდებოდა (ტ. 4, ს.ფ. 310-312, 317; ტ. 5, 293-301; ტ. 6, ს.ფ. 128-133);

4.2.2. 2008 წლის 4 ივნისს მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიის მიერ სამშენებლო სარემონტო სამუშაოებისა და დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის დაზღვევის პოლისი #CAR/C-00215-08-EL გაიცა (ტ. 4, ს.ფ. 310-312, 317; ტ. 5, 293-301; ტ. 6, ს.ფ. 128- 133). სადაზღვევო კომპანიამ სამშენებლო სარემონტო სამუშაოები დააზღვია. დაზღვეული პროექტის დასახელებად - „სარეაბილიტაციო სამუშაოები ფ-გ, გ-ნ, ნ-ს საავტომობილო გზებზე“ განისაზღვრა. დაზღვევის ობიექტებს: საკონტრაქტო სამუშაოები (თანდართული სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის შესაბამისად), მანქანა დანადგარები და პასუხისმგებლობა მესამე პირების წინაშე, წარმოადგენდა; სადაზღვევო თანხა საკონტრაქტო სამუშაოებზე: 65 467 530.16 აშშ დოლარს შეადგენდა (ტ. 4, ს.ფ. 310-312, 317; ტ. 5, 293-301; ტ. 6, ს.ფ. 128-133);

4.2.3. აპელანტი საწარმოს მიერ სტიქიური უბედურების გამო დამატებით გაწეული აღდგენითი სამუშაოების ღირებულების განსაზღვრის შესახებ 2016 წლის 24 ივნისის #1/34-2016 აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, აპელანტის მიერ სამცხე-ჯავახეთის გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების ფარგლებში, სტიქიური უბედურების (მეწყერი) გამო, 57-64 კმ მონაკვეთზე ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების (გაწეული ხარჯების) ღირებულება შესაბამისობაშია საბაზრო ღირებულებასთან და 841 776.87 აშშ დოლარს შეადგენს. აღნიშნული თანხის ანაზღაურებაზე მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიამ უარი განაცხადა და ხარჯის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენა მოითხოვა (ტ. 6, ს.ფ. 128-207);

4.2.4. მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებას პროექტის ხარჯთაღრიცხვა ერთვის, დაზღვევის ხელშეკრულების ობიექტი ამ ხელშეკრულებაზე თანდართული სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის შესაბამისად არის განსაზღვრული (ტ. 6, ს.ფ. 128- 207);

4.2.5. 2008 წლის 4 ივნისს მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიასა და აპელანტ საწარმოს (მოსარჩელე მხარე) შორის დადებული ხელშეკრულებით საკონტრაქტო სამუშაოების მიმართ, თითოეულ შემთხვევაზე, ფრანშიზა 10 000 აშშ დოლარი იქნა შეთანხმებული; წყალდიდობის/დატბორვისა და ნიადაგის დაწევის შემთხვევაში - ფრანშიზა 50 000 აშშ დოლარით შეთანხმდა (ტ. 5, ს.ფ. 293-301);

4.2.6. დაზღვევის ხელშეკრულებაზე დართული პროექტის ხარჯთაღრიცხვაში (დანართი 52), რომელიც ხელშეკრულების განუყოფელი ნაწილია, მითითებულია პროექტით გათვალისწინებული გაბიონების საერთო რაოდენობა, რომელშიც 58+800 ან/და 57-64 კმ. მონაკვეთზე გაბიონების მოწყობა გათვალისწინებული არ ყოფილა (ტ. 7, ს.ფ. 360; ტ. 3, ს.ფ. 32-33);

4.2.7. 2009-2010 წლებში სადავო ადგილას, აღნიშნული ადგილისათვის არადამახასიათებელ შეუსაბამო რაოდენობის ნალექს, რომელსაც მეწყერის პროვოცირება შეიძლება გამოეწვია, ადგილი არ ჰქონია (ტ. 4, ს.ფ. 307-308; ტ. 6, ს.ფ. 234-235, 253-260; ტ. 7, ს.ფ. 86);

4.2.8. სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე აპელანტი საწარმოსათვის მეწყრული პროცესების მიმდინარეობის საფრთხისა და სამშენებლო პერიმეტრზე არსებული გეოლოგიური საფრთხეების შესახებ სამუშაოების დაწყებამდე ცნობილი იყო (ტ. 5, ს.ფ. 145-149; ტ. 6, ს.ფ. 253-260; ტ. 7, ს.ფ. 43-82, 360; ტ. 3, ს.ფ. 32-33);

4.2.9. აპელანტ საწარმოს მისი დამკვეთი „ფ–ისგან“ (Finnroad) გზის 57-64-ე კილომეტრზე დამატებითი სამუშაოების შესრულების თაობაზე მითითებები რამდენჯერმე მიეცა და დამკვეთი ქვეკონტრაქტორის მიერ მითითებების შესრულების ტემპით უკმაყოფილო იყო, რაც ცხადყოფს, რომ საბოლოოდ დამდგარი ზიანის ოდენობის შემცირებისთვის აპელანტი საწარმოს ქმედებებს ხელი არ შეუწყვია (ტ. 3, ს.ფ. 248-309; ტ. 5, ს.ფ. 174-186);

4.3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული სამუშაოების განხორციელება არ წარმოადგენდა ისეთ სადაზღვევო შემთხვევას, რომელიც სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა, ამ შემთხვევაში მთავარია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესატყვისი მტკიცებულებებით გამყარება, რაც მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მიუთითებლობის შემთხვევაშიც ან არასწორად მითითების დროსაც კი, მოწინააღმდეგის პოზიციისა და საქმეზე მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და შეჯერების შედეგად, სასამართლოს კვლევისა და იურიდიული შეფასების საგანია (იხ. სუსგ-ები: N ას-493-473-2016, 14.12.2016წ; N ას-1224-1149-09.06.2016წ.);

4.4 სსკ-ის 799-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, სადაზღვევო შემთხვევის შეფასებისათვის, ანუ იმისათვის, რომ სადაზღვევო რისკი განხორციელებულად და შესაბამისად, სადაზღვევო შემთხვევა დამდგარად ჩაითვალოს, უნდა დადგინდეს, სადაზღვევო შემთხვევა შეიცავს თუ არა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ გამონაკლის შემთხვევებს, რამდენადაც ამგვარი შემთხვევა გამორიცხავს სადაზღვევო შემთხვევის კვალიფიკაციის და სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან თანხის გადახდის სამართლებრივ საფუძველს;

4.5. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებს შორის ურთიერთობა წარმოშობილია მათ შორის გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულებიდან, რომლის საფუძველზეც აპელანტ საწარმოსთან სადაზღვევო კომპანიამ „სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების და დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის დაზღვევის“ ხელშეკრულება გააფორმა, რომელიც ფ-გ (ლოტი N2), გ-ნ (ლოტი N3) და ნ-ს (ლოტი N4) საავტომობილო გზების სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების დაზღვევას ითვალისწინებდა (ტ. 4, ს.ფ. 310-312, 317; ტ. 5, 293-301; ტ. 6, ს.ფ. 128-133). მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, სადაზღვევო დაფარვიდან გამონაკლისია და მზღვეველის პასუხისმგებლობა არ ვრცელდება დანაკარგზე ან ზიანზე, რომელიც გამოწვეულია არასწორი პროექტირებით და ასევე, დაზღვევით არ იფარება და არ ანაზღაურდება გადაკეთების, დამატების ან/და გაუმჯობესების ხარჯები (ტ. 6, ს.ფ. 128-168). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განსაზღვრა მის მიერ საკვლევ გარემოებათა წრე, კერძოდ, იმ გარემოების დადგენა, აპელანტისთვის მიყენებული ზიანი ისეთ სადაზღვევო რისკს წარმოადგენდა, რომლის გათვალისწინებაც წინასწარ შეუძლებელი იყო, თუ აღნიშნული ზიანი არასწორმა პროექტირებამ გამოიწვია, რომლის ანაზღაურებაც ხელშეკრულებით ცალსახად გამოირიცხებოდა. ამ მიმართებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ პროექტში მითითებულ გზის მონაკვეთზე გეოლოგიური საფრთხეების შესახებ აპელანტი სამუშაოების დაწყებამდე იყო ინფორმირებული. საქმეში წარმოდგენილი ათასწლეულის გამოწვევა - საქართველო, სამცხე-ჯავახეთის გზების რეაბილიტაციის პროექტი, სატენდერო დოკუმენტის ტექნიკურ პირობებში, რომელიც 2007 წლის 24 ოქტომბრით თარიღდება, მითითებულია, რომ გზების გასწვრივ გეოსაფრთხეები მოიცავს გეოლოგიურ გრავიტაციისა და სეისმური ძალების პროცესებს, რომლებსაც ზოგჯერ ემატება მაღალი ინტენსივობის უხვი ნალექი, რის შედეგადაც კლიმატური პირობების გამძლე კლდეები და ნიადაგები გადაადგილდება და იწვევს ფერდობის ეროზიას, ტალახის ნაკადს, ნამტვრევების ნაკადს, კლდის ზვავებსა და მეწყერს. ასევე, მითითებულია, რომ საპროექტო გზების კონკრეტულ მონაკვეთებზე გეო საფრთხეების საკმაოდ დიდი პოტენციალი არსებობს, როგორიცაა, კლდის დიდი ნამტვრევების ვარდნა. სამუშაოებში შეიძლება გათვალისწინებული იყოს უსაფრთხოების ზომები შემდეგი სახით: უნდა მოშორდეს კლდის აშკარად არამყარი ნაწილები, მსუბუქი დეტონატორების გამოყენებით უნდა დაიშალოს ან აფეთქდეს კლდე, უნდა გამაგრდეს კლდე-გრუნტი, აშენდეს ბეტონის კორიდორები, მოხდეს მავთულის ბადის გამოყენება, ჰორიზონტალური დრენაჟების გამოყენება... (ტ. 5, ს.ფ. 145-149). ასევე, საქმის მასალებში წარმოდგენილ მ.დ–ის დასკვნაში მითითებულია, რომ თავად პროექტის შემდგენი, K.c.G -ის ექსპერტების მიერ 2007 წელს (პროექტის დაწყებამდე) „Engineering report“-ი შედგა, რომელშიც აღნიშნულია: „გეო საფრთხე გზის 30-ე კმ-ზე გზის ვაკისის მარცხენა მხრიდან აღმოჩენილია შესაძლო მეწყერის მონაკვეთი. მეწყერის მიმართულებაა მდინარე ალგეთის მხარეს... 30,5 კმ-ზე გზიდან მარჯვნივ მდინარესთან გადაკვეთის მონაკვეთზე აღმოჩენილია მდინარის ნაპირის ეროზია. ამჟამად და უახლოეს მომავალშიც გზის ორივე ადგილი შეიძლება დაზიანდეს... გეო საფრთხე გზის 31,5 კმ-ზე (32+150), მოხდა თიხნარი ქანების, ქვიშაქვებისა და კონგლომერატების გაშიშვლება, ხოლო ჩამოქცეული ქანები და ნიადაგი დაგროვდა გზის გასწვრივ, დაფიქსირდა მცირეოდენი ცალკეული ახლად ჩამოქცეული უბნები... გეო საფრთხე გზის 33 კმ-ზე (33+630) დაახლოებით 33-დან 34,5 კილომეტრზე გზა ოდნავ მთაში შედის, გზიდან მარჯვნივ მიმდებარე გორაკის მდორე მეწყრული პროცესები მიმდინარეობს. ამ მონაკვეთზე საგზაო საფარი სრულად ჩამორეცხილია გრუნტის საფუძვლამდე და უფრო ქვემოთ... ძლიერი ეროზია წარმოიქმნა ზედაპირული წყლების ზემოქმედების გამო, რომელიც გზის გასწვრივ და თვით გზაზე მიედინებიან, ვინაიდან სადრენაჟე არხები არ არსებობს ან არ არის სათანადო მდგომარეობაში და გაჭედილია... გეო საფრთხეები გზის 39-ე კმ-ზე (პკ 39+570).... დადგენილ იქნა, რომ ნაკადი, რომელიც კვეთს გზას 39-ე კილომეტრის რაიონში, შეიძლება ღვარცოფული მოვლენების მიზეზი აღმოჩნდეს... გეო საფრთხე გზის მონაკვეთზე 9 კმ-დან 46 კმ-მდე (პკ 39+570 – 46+490) ... ზოგიერთ ადგილში გზის ამ მონაკვეთზე მდინარემ გამორეცხა მაღალი და ციცაბო ფერდობები, რის გამოც ჩამოქცევები მოხდა... მდინარე ალგეთის დინების მაღალ სიგრძეზე ეროზიის შედეგად წარმოქმნილი ძალიან ციცაბო ფერდობები. ზოგიერთ ადგილებში მდგომარეობა კრიტიკულია, რამდენადაც ეროზიამ გზის კიდემდე მიაღწია... გარდა ფერდობის ქვედა მხარეს გამოწვეული ეროზიისა, არის ფერდობის ზედა ნაწილის ეროზია, რომელიც ზედაპირული წყლების ზემოქმედებითაა გამოწვეული... გეო საფრთხე გზის 48-ე კმ-ზე (პკ 48+479), გზის ამ მონაკვეთზე არის მაღალი, 12-15 მეტრის სიმაღლის არამდგრადი ქვიშაქვის ქარაფი, სადაც მაღალია ქვის ქანების ვრცელი ჩამოქცევის რისკი... გეო საფრთხე გზის 63 კმ-ზე (პკ 63+434)... აუცილებელია დაკვირვება ამ მონაკვეთზე,რეგულარულად უნდა მოცილდეს ჩამოვარდნილი ქვები და გრუნტი, ხოლო სადრენაჟე არხები - სათანადო მდგომარეობაში უნდა იყოს. გეო საფრთხე 64 კმ-ზე (პკ 64-427), მოხდა გზის კიდის მოწყვეტა და ჩამონგრევა 50 მეტრი სიგრძეზე. გზის ნაწილის ჩამონგრევის მიზეზს მაღალი ადგილიდან ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლების ზემოქმედება წარმოადგენს...“ ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ირკვევა, რომ ჯერ კიდევ 2007 წელს, ანუ სადავო გზის მონაკვეთებზე სარემონტო სამუშაოების დაწყებამდე, აპელანტმა საწარმომ იცოდა, ან შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ ეს კონკრეტული გზა და მისი სარემონტო მონაკვეთები მაღალ გეოლოგიურ საფრთხეებს შეიცავდა, რომელთა შორის ასევე მეწყერიც იყო. საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ არსებობს, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქმეში არსებული მტკიცებულებებით და დაადგინა, რომ აპელანტი საწარმოსთვის სარეაბილიტაციო გზის მონაკვეთზე მეწყერული ზონის არსებობის თაობაზე სამუშაოების დაწყებამდე იყო ცნობილი. ის გარემოება, რომ სადავო გზის მონაკვეთებზე გაბიონებისა და ღრმა სადრენაჟო ფილტრების გაკეთება საპროექტო სამუშაოებით არ იყო გათვალისწინებული, დასტურდება როგორც პროექტის ხარჯთაღრიცხვით, ასევე აპელანტი საწარმოსა და მისი კონტრაქტორი შპს „ფ–ის“ 2010 წლით დათარიღებული წერილებით, რომლითაც აპელანტი შპს „ფ–ს“ დამატებითი სამუშაოების დამტკიცებას სთხოვს, რომელთა ჩამონათვალში სადავო ლოკაციებზე გაბიონებისა და ღრმა სადრენაჟე ფილტრების დაყენებაც იყო გათვალისწინებული. ასევე, საქ. გზა მეცნიერების 2016 წლის N60 წერილში მითითებულია, რომ შესაბამისი სპეციალისტების დასკვნით, გზის რეაბილიტაციის პროექტში, სადაზღვევო კომპანიის მიერ მითითებულ პიკეტებზე, როგორც გაბიონების მოწყობის ცხრილში, ასევე, გზის გეგმის განივ პროფილებზე, გაბიონები გათვალისწინებული არ ყოფილა (ტ. 7, ს.ფ. 360; ტ. 3, ს.ფ. 32-33; ტ. 5, ს.ფ. 51-145);

4.6. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ 2010 წელს, სადავო გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელებისას, განსაკუთრებულად უხვი ნალექი მოვიდა, რომელმაც მეწყრული პროცესების დაწყება და, საბოლოო ჯამში, დამატებითი გაბიონების დამონტაჟების საჭიროება გამოიწვია. საქმეში წარმოდგენილი მ.დ–ის დასკვნისა და გარემოს დაცვის სააგენტოს ცნობის ერთობლივი ანალიზიდან დგინდება, რომ 2010 წლის ნალექი თანმიმდევრულ ჭრილში არ განსხვავდება სხვა იმავე პერიოდის ნალექების რაოდენობისგან. ექსპერტის შეფასებით დგინდება, რომ ნალექის ოდენობა, რომელიც 2010 წლის იანვრიდან მაისის პერიოდში მოვიდა, ასევე მოდის ყოველ წელს ხუთთვიანი უწყვეტი პერიოდის განმავლობაში, ხოლო, რაც შეეხება 2010 წელს ცალკე აღებულს, ნალექების ეს ოდენობა მოდის საშუალოდ ხუთ წელიწადში ერთხელ. სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ მოიხმო 2007 წლის 24 ოქტომბრით დათარიღებული ათასწლეულის გამოწვევა - საქართველოს, სამცხე ჯავახეთის გზების რეაბილიტაციის პროექტის სატენდერო დოკუმენტის ტექნიკურ პირობები და განმარტა, რომ ამ დოკუმენტში პირდაპირ, ნათლად და არაორაზროვნადაა მითითებული, რომ სარეაბილიტაციო არეალს მაღალი ინტენსივობის უხვი ნალექი ახასიათებს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო პერიოდში განსაკუთრებულად უხვი ნალექის არსებობა, რომელსაც წინასწარ გაუთვალისწინებელი და უცაბედი მეწყერული პროცესების ფორსირება შეიძლებოდა გამოეწვია, არ გამოვლენილა. აღნიშნულ დასკვნას ვერ აქარწყლებს აპელანტი საწარმოს მიერ წარდგენილი სტიქიური უბედურების გამო დამატებით გაწეული აღდგენითი სამუშაოების ღირებულების განსაზღვრის შესახებ 2016 წლის 24 ივნისის #1/34-2016 აუდიტორული დასკვნა (ბ.და კ–ია), რომლის მიხედვით, აპელანტის მიერ სამცხე-ჯავახეთის გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების ფარგლებში, სტიქიური უბედურების (მეწყერი) გამო, 57-64 კმ მონაკვეთზე ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების (გაწეული ხარჯების) ღირებულება შესაბამისობაშია საბაზრო ღირებულებასთან და 841 776.87 აშშ დოლარს შეადგენს. დასკვნაში ექსპერტი უთითებს, რომ აპელანტი საწარმოს მიერ დამატებით შესრულებული სამუშაოები არ იყო გათვალისწინებული პირვანდელ სახარჯთაღრიცხვო ნუსხაში, მაგრამ მისი დაუყოვნებლივი, სავალდებულო წესით ჩატარება განპირობებული იყო უკიდურესი აუცილებლობით - სტიქიის შედეგად განხორციელებული მეწყერის სალიკვიდაციოდ მიმართული ღონისძიებებით, რის გარეშეც დამკვეთის წინაშე არსებული ვალდებულება ვერ შესრულდებოდა, ამიტომ, დამატებით შესრულებული სამუშაოების ღირებულება - 841 776.87 აშშ დოლარი ფაქტობრივად მიყენებულ ზიანს წარმოადგენს;

4.7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, უხვი ნალექის არსებობის ფაქტი სადავოდ არაა გამხდარი, მოპასუხე მხარე უთითებდა, რომ უხვი ნალექი არ იყო შემსრულებლის მიერ წინასწარ შეუცნობადი და გაუთვალისწინებადი გარემოება, შესაბამისად, იგი სადაზღვევო რისკის ფარგლებში არ ექცეოდა. მართალია, ხსენებული მტკიცებულებით დგინდება, რომ ნალექის გამო შემსრულებელს დამატებითი ქმედებების განხორციელება მოუწია, თუმცა, არ დასტურდება ის გარემოება, რომ სამუშაოების დაწყებამდე, შემსრულებელი კომპანიისთვის უცნობი იყო ანდა არ შეიძლება ცნობილი ყოფილიყო აღნიშნული რისკების დადგომისა და სათანადო სამუშაოების განხორციელების საჭიროების თაობაზე. შესაბამისად, დგინდება, რომ აღნიშნული გარემოებით (ნალექით გამოწვეული მეწყერით) განპირობებული დამატებითი ხარჯების გაუთვალისწინებლობა პროექტის დეფექტს წარმოადგენდა, რაც აღნიშნული შემთხვევის სადაზღვევო რისკად კვალიფიკაციის შესაძლებლობას გამორიცხავდა (ტ. 4, ს.ფ. 307-308; ტ. 6, ს.ფ. 234-235, 253-260; ტ. 7, ს.ფ. 86), მიუხედავად ამისა, ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან დგინდება, რომ დამდგარი ზიანი წინასწარ მოულოდნელი და სადაზღვევო ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის უცნობი მოვლენებით არ იყო გამოწვეული, რაც, თავის მხრივ, სადაზღვევო კომპანიას ანაზღაურების ვალდებულებას წარმოუშობდა;

4.8. სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია, ყურადღება გაემახვილებინა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტი საწარმოს მიერ 57-64 კმ. მონაკვეთზე, სადაზღვევო კომპანიისთვის დამდგარი ზიანის 14 დღეში შეტყობინებისა და სადაზღვევო მოვლენების ეტაპებად დაყოფის ვალდებულება, რომელიც მან გაფორმებული ხელშეკრულებით იკისრა, არ შესრულებულა, რაც სსკ-ის 814-ე მუხლიდან გამომდინარე, მზღვეველისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას გამორიცხავდა. აპელანტმა დამდგარი ზიანის შესახებ წერილი, სადაზღვევო კომპანიას პირველად, 2010 წლის 13 მაისს გაუგზავნა, რომელიც ადრესატმა იმავე წლის 17 მაისს მიიღო. აღნიშნული წერილით აპელანტმა საწარმომ სადაზღვევო კომპანიას 58+800 კმ-ზე მეწყერის ჩამოწოლის შესახებ შეატყობინა. წერილის პასუხად სადაზღვევო კომპანიამ სადაზღვევო პოლისის ერთ-ერთ მოსარგებლეს, ათასწლეული გამოწვევა საქართველოს, დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა მოსთხოვა, რათა კომპანიას შემთხვევის სადაზღვევო რისკად კვალიფიცირების პროცესი დაეწყო. წერილს რეაგირება არ მოჰყოლია, რის გამოც, 2010 წლის 10 სექტემბერს სადაზღვევო კომპანიამ აპელანტ საწარმოს 2010 წლის 10 სექტემბერს წერილი გაუგზავნა და დამდგარი შემთხვევის სადაზღვევო რისკად შეფასების მიზნებისთვის დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა მოსთხოვა, თუმცა, აპელანტს რაიმე მტკიცებულება არ მიუწოდებია. აპელანტმა 2011 წლის 6 მაისს სადაზღვევო კომპანიას დამატებითი შეტყობინება გაუგზავნა, რომელშიც ზიანის შესახებ ინფორმაციას 57-64 კმ-ის მთელს პერიმეტრზე და მასში შემავალ ცალკეულ ლოკაციებზე აწვდიდა (ტ. 4, ს.ფ. 301-305; ტ. 5, ს.ფ. 311-323; ტ. 6, ს.ფ. 74, 76, 218, 223-224);

4.9. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, როგორც საქმის ზეპირი განხილვისას განიმარტა, 58+800 კმ. მონაკვეთი გულისხმობს 58-ე კილომეტრიდან შემდგომ 800-მეტრს, რაც ცალსახად გამორიცხავს მის იდენტურობას 57- 64 კმ. მონაკვეთთან, რომელიც 57-დან 64 კილომეტრამდე მთელი სიგრძის გზას მოიცავს. ის გარემოება, რომ აპელანტი საწარმოს მიერ 58+800 კმ-ზე გაკეთებული შეტყობინება, ე.წ. „დომინოს პრინციპით“, დანარჩენ 57-64 კმ-ზე შეტყობინებას არ მოიცავდა, დასტურდება ასევე იმ გარემოებითაც, რომ თავდაპირველად მოთხოვნილი ზიანის ასანაზღაურებელი ოდენობა 1 438 900 აშშ დოლარს, ხოლო, მეორე შეტყობინებისას 2 044 936 აშშ დოლარს შეადგენდა. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო შემთხვევის 14 დღეში შეტყობინების ვალდებულებასთან მიმართებით ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ 2010 წლით დათარიღებული წერილებით აპელანტის საწარმო შპს „ფ–დთან“ 57-64 კმ. მონაკვეთზე მოლაპარაკებებს აწარმოებდა და მას დამატებითი სამუშაოების დამტკიცებას სთხოვდა, რითიც უდავოდ დასტურდება, რომ, სადაზღვევო კომპანიისთვის 2011 წლის 6 მაისს გაგზავნილ შეტყობინებამდე, აპელანტისათვის ზიანის დადგომის ფაქტი 14 დღეზე ბევრად ადრე იყო ცნობილი და მას აღნიშნული ინფორმაცია სადაზღვევო კომპანიისთვის არ მიუწოდებია. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოდავე მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების დანართის თანახმად, აპელანტს სადაზღვევო შემთხვევის ცალკეულ პერიოდებად დაყოფის ვალდებულება გააჩნდა. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ (სადაზღვევო შემთხვევის მუხლი/დრო), „სადაზღვევო შემთხვევა“ იმ რისკებთან დაკავშირებით, რომელსაც ეს მუხლი ეხება, ნიშნავს ყველა ინდივიდუალურ ზარალს, რომელიც წარმოიშობა ან ერთსა და იმავე შემთხვევას უკავშირდება. თუმცა, ნებისმიერი შემთხვევის ხანგრძლივობა და მოცულობა შეზღუდულია: 1) ქარიშხლის, კოკისპირული წვიმის, სეტყვის, შტორმის, ტორნადოს, ტაიფუნის ან/და ციკლონის შემთხვევაში 72 თანმიმდევრული საათი; 2) რაც შეეხება, მიწისძვრას, ცუნამს, ვულკანურ ამოფრქვევებს ან/და მოქცევის ტალღას - 72 თანმიმდევრული საათი; 3) 72 თანმიმდევრული საათი ნებისმიერ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც გამოწვეულია ორი ან მეტი ზემოაღნიშნული რისკით; 4) თანმიმდევრული 168 საათი ნებისმიერ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც გამოწვეულია ზემოაღნიშნულით, მაგრამ არა პირველ და მეორე პუნქტში დასახელებული რისკებით. იმ შემთხვევაში, თუ რომელიმე სადაზღვევო შემთხვევის ხანგრძლივობა აღემატება ზემოაღნიშნული რისკების ხანგრძლივობას, აპელანტი საწარმო ვალდებულია, გაყოს ასეთი სადაზღვევო შემთხვევა ორ ან მეტ შემთხვევად, რომლის მიხედვითაც - პირველი ზარალის წარმოშობის დროის ათვლა უნდა დაიწყოს პირველი ინდივიდუალური ზარალის დადგომისას, რომელიც ექვემდებარება დამზღვევის მიერ ანაზღაურებას; - ორი პერიოდი ვერ გადაფარავს ერთმანეთს და ორ პერიოდს შორის შუალედი არ შეიძლება იყოს (ტ. 6, ს.ფ. 128-170);

4.10. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტი კომპანიის მიერ სადაზღვევო შემთხვევები ხელშეკრულებით შეთანხმებულ პერიოდებად დაყოფილი არ ყოფილა, რაც პირდაპირ კავშირშია სადაზღვევო კომპანიის მიერ ასანაზღაურებელი თანხიდან ფრანშიზის გამოქვითვასთან და შემდგომ სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებასთან. აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცებულება, რაც სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან არაერთი მოთხოვნის შესაბამისად, აპელანტის მიერ ისეთი ინფორმაციის გაგზავნას დაადასტურებდა, რაც სადაზღვევო კომპანიას შესაძლებლობას მისცემდა, თითოეული სადაზღვევო შემთხვევიდან ზიანის ასანაზღაურებელი ოდენობა გამოეანგარიშებინა, აპელანტ მხარეს საქმისწარმოების არც ერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია, აღნიშნული კი, თავის მხრივ, სსკ-ის 814-ე მუხლის საფუძველზე მზღვეველს ვალდებულებას ვერ წარმოშობდა, რაც აპელანტის მოთხოვნას უსაფუძვლოს ხდის;

4.11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადაზღვევო კომპანიის მიერ დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენის შესახებ მოთხოვნა, რომელიც დამდგარი ზიანის სადაზღვევო რისკად შეფასების მიზნებისთვის იყო საჭირო, აპელანტი საწარმოს მხრიდან არ შესრულებულა. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, აპელანტმა დამდგარი ზიანის შესახებ წერილი, სადაზღვევო კომპანიას პირველად 2010 წლის 13 მაისს გაუგზავნა, რომელიც ადრესატმა იმავე წლის 17 მაისს მიიღო. აღნიშნული წერილით აპელანტმა სადაზღვევო კომპანიას 58+800 კმ-ზე მეწყერის ჩამოწოლის შესახებ შეატყობინა. წერილის პასუხად სადაზღვევო კომპანიამ სადაზღვევო პოლისის ერთ-ერთი მოსარგებლე, ათასწლეული გამოწვევა საქართველოს, დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა მოსთხოვა, რათა კომპანიას შემთხვევის სადაზღვევო რისკად კვალიფიცირების პროცესი დაეწყო. წერილს რეაგირება არ მოჰყოლია, რის გამოც, 2010 წლის 10 სექტემბერს სადაზღვევო კომპანიამ აპელანტს 2010 წლის 10 სექტემბერს წერილი გაუგზავნა და დამდგარი შემთხვევის სადაზღვევო რისკად შეფასების მიზნებისთვის დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა მოსთხოვა, რომელთა მიწოდებაც აპელანტის მხრიდან არ მომხდარა. 2010 წლის 22 ნოემბრის წერილით სადაზღვევო კომპანიამ აპელანტს საინჟინრო გეოლოგიური დასკვნების, ხოლო 2011 წლის 4 მაისს 57-64 კმ-ის მთელს პერიმეტრზე დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა მოსთხოვა. აპელანტს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება მზღვეველისათვის ინფორმაციის მიწოდების თაობაზე არ შეუსრულებია (ტ. 4, 301- 305; ტ. 5, ს.ფ. 311-323; ტ. 6, ს.ფ. 74, 76, 218, 223-224);

4.12. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტის მიერ გაცხადებული მოთხოვნა ხანდაზმულია. სასამართლომ განმარტა, რომ უპირველესად, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა მოწმდება, ხოლო შემდეგ მისი განხორციელებადობა, თუკი, მოპასუხეს წარდგენილი აქვს ხანდაზმულობის, ანუ მოთხოვნის განხორციელების ხელისშემშლელი შესაგებელი. სასამართლომ ვრცლად ისაუბრა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობის შესახებ და დაასკვნა, რომ გარდა აპელანტი კომპანიის მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებული ვალდებულებების შეუსრულებლობისა, ასევე, დამდგარი ზიანი არ ყოფილა ისეთი წინასწარ უცნობი მოვლენების შედეგად გამოწვეული, რომელიც მის სადაზღვევო რისკად კვალიფიცირების შესაძლებლობას იძლევა. ვინაიდან, მოპასუხე მხარემ შესაგებელსა და სააპელაციო საჩივარში მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მიუთითა, სააპელაციო სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის რეალიზაციის პირობებში, ამ საკითხთან მიმართებით იმსჯელა. სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყოვნებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე; თბილისი 2007; ასევე სუსგ N ას-547-515-2012, 11.06.2012წ.); ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. ხანდაზმულობის ვადის საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ - მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გაცდენა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 20903 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება #1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ–ერთ ეფექტურ გარანტიად მიიჩნევა. გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას გაართულებს. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისაგან;

4.13. ზემოთ ჩამოთვლილი ლეგიტიმური მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ” სასამართლო განმარტავს: „...ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, ამასთან ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს“ (იხ. სუსგ N ას-988-1021-2011, 15.11.2011წ.). სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი. თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს, ამასთან იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა;

4.14. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილია 2011 წლის 16 მაისით დათარიღებული წერილი, რომლითაც აპელანტი საწარმო სადაზღვევო კომპანიას ზიანის ანაზღაურებას კიდევ ერთხელ სთხოვს და აღნიშნული ქმედების განხორციელების ბოლო ვადად 2011 წლის 20 მაისს ადგენს. ამავე წერილში აპელანტი საწარმო სადაზღვევო კომპანიას აფრთხილებს, რომ დათქმული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში, საკუთარი უფლებების დაცვისთვის მათთვის კანონით მინიჭებულ უფლებამოსილებას გამოიყენებდა (ტ. 6, ს.ფ. 94). სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ 2011 წლის 20 მაისამდე და არც მას შემდეგ სადაზღვევო კომპანიას აპელანტის სასარგებლოდ ანაზღაურება არ განუხორციელებია. შესაბამისად, სსკ-ის 130-ე მუხლის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტისათვის უფლების დარღვევის შესახებ, როგორც ობიექტურად, ისე სუბიექტურად 2011 წლის 20 მაისს უკვე ცნობილი იყო, რადგან მისთვის ცხადი გახდა, რომ მის მიერ განსაზღვრული დროის მონაკვეთში სადაზღვევო კომპანია ზიანის ანაზღაურებას არ აპირებდა. სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა სამ წელს შეადგენს. განსახილველ შემთხვევაში, მოდავე მხარეები სადაზღვევო ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების თაობაზე დავობენ, ამიტომ მოთხოვნის განხორციელების ხანდაზმულობის ვადად სწორედ სამწლიანი მონაკვეთი უნდა განისაზღვროს. ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა 2011 წლის 20 მაისს დაუკავშირა, ცალსახაა, რომ სარჩელის აღძვრის მომენტისთვის (2015 წლის 13 აპრილი) სასარჩელო მოთხოვნა უკვე ხანდაზმული იყო;

4.15. სააპელაციო სასამართლომ ასევე იმსჯელა ისეთ შემთხვევაზეც, თუკი გაზიარებული არ იქნებოდა მოთხოვნის სსკ-ის 130-ე მუხლის საფუძველზე ხანდაზმულად ცნობა, და განმარტა, რომ მოცემული შემთხვევა სსკ-ის კოდექსის 131-ე მუხლით დარეგულირდებოდა, ვინაიდან ამ მუხლის თანახმად, თუ მოთხოვნის წარმოშობა დამოკიდებულია კრედიტორის მოქმედებაზე, ხანდაზმულობა იწყება იმ დროიდან, როცა კრედიტორს აღნიშნული მოქმედების განხორციელება შეეძლო. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ სადაზღვევო კომპანიაში ზიანის ანაზღაურების შესახებ გაკეთებული პირველი შეტყობინებისა (2010 წლის 13 მაისი) და მეორე შეტყობინების (2011 წლის 06 მაისი) შუალედურ პერიოდში, აპელანტი საწარმო შპს „ფ–თან“ დამატებითი სამუშაოების დამტკიცების შესახებ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა, რომელიც 2011 წლის 29 ივლისს მორიგების აქტის გაფორმებით დასრულდა (ტ. 6, ს.ფ. 213-216, 229-233). სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის (აპელანტის) მტკიცება, რომ ამ უკანასკნელს ზიანისა და დამატებითი სამუშაოების დასამტკიცებლად ყველა საჭირო დოკუმენტი ხელთ არ ჰქონდა და თითქმის ერთწლიანი მოლაპარაკებები მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად მიმდინარეობდა, უფრო მეტიც, აღნიშნული მითითების საწინააღმდეგო ფაქტები მტკიცდება საქმის მასალებში წარმოდგენილი არაერთი წერილით, რომელიც აპელანტი საწარმოსა და შპს „ფ–ის“ მიმოწერებს ასახავს და რომლითაც მზღვეველისათვის საჭირო ინფორმაციისა და მტკიცებულებების არსებობა დასტურდება (ტ. 3, 243-308; ტ. 5, ს.ფ. 1-145, 174-264). მიუხედავად აღნიშნულისა, სადაზღვევო კომპანიის მიერ არაერთი წერილი, რომლითაც ისინი დამდგარი ზიანის გამოსათვლელად კონკრეტული დოკუმენტაციის წარდგენას ითხოვდნენ (მაგ. 2010 წლის 26 აგვისტოს წერილი - ს.კ.დამატებითი დოკუმენტაციის წარმოდგენას ითხოვს; 2010 წლის 10 სექტემბრის წერილი - სადაზღვევო კომპანია რისკის შეფასებისთვის საჭირო დოკუმენტაციის კონკრეტულ სიას უგზავნის დაზღვეულს და იმავე შინაარსის 2011 წლის 13 სექტემბრის, 2010 წლის 22 ნოემბრის წერილები, 2010 წლის 05 ოქტომბრის წერილი და სხვა...) უპასუხოდ დარჩა. საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით ხსენებულ წერილებზე დროული და ეფექტური რეაგირება აპელანტი საწარმოს მხრიდან არ ფიქსირდება, უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლოში საქმისწარმოების განხილვის ეტაპზეც კი, აპელანტის მიერ პროექტის გაუმჯობესებისთვის გაწეული ხარჯების ზუსტი გაანგარიშება, შპს „ფ–ის“ მიერ ანაზღაურებული კონკრეტული თანხების გაანგარიშება და სხვა მნიშვნელოვანი მონაცემები საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის.

4.16. სსკ-ის 814-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, მზღვეველმა თავისი მოვალეობა უნდა შეასრულოს სადაზღვევო შემთხვევის დადგენისა და საზღაურის ოდენობის განსაზღვრის შემდეგ, ხოლო ამავე კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, თუ მოთხოვნის წარმოშობა დამოკიდებულია კრედიტორის მოქმედებაზე, ხანდაზმულობა იწყება იმ დროიდან, როცა კრედიტორს შეეძლო განეხორციელებინა ეს მოქმედება. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან ცალსახად დგინდება, რომ სადაზღვევო შემთხვევის რისკად კვალიფიცირებისთვის და ზიანის განსაზღვრისთვის სადაზღვევო კომპანიას აპელანტისაგან დამატებითი დოკუმენტაცია ესაჭიროებოდა, რომლის გაგზავნაც მისთვის არ მომხდარა. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ხანდაზმულობის ვადის დენის თარიღად სასამართლო ყველაზე გვიანდელ პერიოდს, კერძოდ, შპს „ფ–თან“ 2011 წლის 29 ივლისს გაფორმებული მორიგების თარიღს დაუკავშირებს, ამ პირობებშიც კი დგინდება, რომ სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამ-წლიანი ვადა სარჩელის აღძვრის მომენტისთვის (2015 წლის 13 აპრილი) გასული იყო, ვინაიდან, გონივრულობის პრინციპიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ამ დროისთვის აპელანტს ხელთ ჰქონდა დოკუმენტაცია, რომელსაც სადაზღვევო კომპანია ითხოვდა და აპელანტს ისინი სადაზღვევო კომპანიისთვის არ გადაუცია;

4.17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლო, პირველ რიგში, განმარტავს, რომ მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს გულისხმობს. შესაპირისპირებელი მტკიცებულებები სსსკ-ის 134-139-ე მუხლების კონტექსტში მოწოდებულ ინფორმაციას წარმოადენს, რომელიც სანდოობის, სარწმუნოობისა და ობიექტურობის თვალსაზრისით უნდა შეფასდეს, რაც, რა საკვირველია, არა მხოლოდ ამ მტკიცებულების, როგორც ინდივიდუალურად აღებულის, არამედ, მხარეთა შორის უდავო/სადავო ფაქტებისა და მათი განვითარების ქრონოლოგიასთან, ასევე, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გამოთქმულ შედავებებთან ერთობლიობაში უნდა შემოწმდეს და ამ გზით უნდა დადგინდეს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. სუსგ N ას-28-25-2017, 28.02.2018წ.). მნიშვნელოვანია, რომ ეროვნული სასამართლოს როლს მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობასა და მათი შეფასების ნაწილში ასევე ამყარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალიც, რომლის თანახმად, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი მხოლოდ პროცესუალურ დონეზე მტკიცებულების ადმინისტრირებას მოიცავს. მტკიცებულების დასაშვებობა ან ის, თუ როგორ უნდა შეფასდეს იგი, პირველ ყოვლისა, ეროვნული სასამართლოების კომპეტენციაა, ეროვნული სასამართლოების ამოცანაა, შეაფასონ მათ წინაშე არსებული მტკიცებულებები, ამრიგად, კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ევროსასამართლოს შესაძლებლობას არ აძლევს მხოლოდ მტკიცებულებათა შეფასების მხრივ ეჭვქვეშ დააყენოს სამოქალაქო დავის შედეგის სამართლიანობა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე „გარსია რუიზი ესპანეთის წინააღმდეგ“, /Garcia Ruizv. Spain; GC; par. 28; ამავე სასამართლოს განჩინება საქმეზე „ფარანჟი S.A. საფრანგეთის წინააღმდეგ“, Farange S.A. v. France/). თუმცა, სტრასბურგის სასამართლო მტკიცებულებათა შეფასების კონტექსტში მუდმივად აღნიშნავს, რომ კონვენციის მიზნებიდან გამომდინარე, სასამართლოები ვალდებული არიან პროცესის სამართლიანობა უზრუნველყონ, რომელიც, ასევე, მოიცავს მტკიცებულებათა მოპოვების პროცესის სამართლიანობის შემოწმებას. სხვა მხრივ, მხოლოდ ეროვნული სასამართლოს პრეროგატივაა შეაფასოს მხარეთა არგუმენტები, მტკიცებულებები და საქმის სხვა ფაქტობრივი გარემოებები (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმზე „ელსშოლცი გერმანიის წინააღმდეგ“, Elsholz v. Germany, GC, par. 66; ამავე სასმართლოს განჩინება საქმეზე „ვან დე ჰურკი ჰოლანდიის წინააღმდეგ; /Van de Hirk v the Netherland/ par.59);

4.18. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დისპოზიციურობისა და მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული რეალიზაციის პირობებში, საქმის უდავო და სადავო ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოს შეექმნა მტკიცებულებებით გამყარებული შინაგანი რწმენა, რომ აპელანტის მტკიცება მ.დ–ის მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის გაზიარებაზე უარის თქმის შესახებ არ არის დასაბუთებული. პირველ რიგში უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეს აღნიშნულ მტკიცებულებასთან მიმართებით შედავება არ განუხორციელებია, გარდა ამისა, მხოლოდ ზეპირი მითითება ექსპერტისა და ექსპერტიზის დასკვნის არაკვალიფიციურობის შესახებ გაზიარებული ვერ იქნება, მით უფრო ისეთ პირობებში, როდესაც მასში მოყვანილი მსჯელობა და დასკვნები საქმის მასალებში არსებული სხვა არაერთი მტკიცებულებითაა გამყარებული. მტკიცების ტვირთის ობიექტური გადანაწილების პირობებში აპელანტ მხარეს, მის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება და სადაზღვევო კომპანიის მიერ ამავე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევა, ზიანის გამომწვევი მიზეზების სადაზღვევო რისკად კვალიფიკაციის დადასტურება და გაცხადებული მოთხოვნის სსკ-ის 130-ე და 131-ე მუხლების შესაბამისად, ხანდაზმულად ცნობის გამომრიცხველი გარემოებების დამტკიცება ევალებოდა. სააპელაციო სასამართლოს შფასებით, ზემოთ განვითარებული მსჯელობით ცალსახად დგინდება, რომ მეწყერით განპირობებული დამატებითი ხარჯების გაუთვალისწინებლობა პროექტის დეფექტს წარმოადგენდა, რადგან სადავო ტერიტორიისათვის არსებული ნალექი მოსალოდნელი და წინასწარგანჭვრეტადი მოვლენა იყო, რაც აღნიშნული შემთხვევის სადაზღვევო რისკად კვალიფიკაციის შესაძლებლობას გამორიცხავდა. გარდა აღნიშნული გარემოებისა, აპელანტმა საწარმომ ხელშეკრულებით ნაკისრი არაერთი სხვა ვალდებულებაც დაარღვია, მაგალითად, მეორე სადაზღვევო შემთხვევის შესახებ შეტყობინება მზღვეველს 14-დღიანი ვადის გასვლის შემდეგ გაუგზავნა. მოთხოვნის მიუხედავად, მზღვეველ კომპანიას შემთხვევის სადაზღვევო რისკად დაკვალიფიცირებისთვის საჭირო დოკუმენტაცია არ მიაწოდა. გარდა ამისა, აპელანტმა სადაზღვევო შემთხვევა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ პერიოდებად არ დაყო, რამაც სადაზღვევო კომპანიას შესაძლებლობა მოუსპო, თითოეული სადაზღვევო შემთხვევისთვის შეთანხმებული ფრანშიზა მიესადაგებინა. ყოველივე ზემოაღნიშნული, გარდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისა, ასევე მჭიდრო კავშირშია სსკ-ის მე-8 მუხლით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების პრინციპის უგულებელყოფასთან, რაც, თავის მხრივ, სადაზღვევო კომპანიას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისგან ათავისუფლებდა. რაც შეეხება მოთხოვნის ხანდაზმულობას, მოწინააღმდეგე მხარემ (თავდაპირველი მოპასუხე) წარმატებით დაადასტურა, რომ აპელანტი საწარმოს მოთხოვნები სსკ-ის 128-ე, 130-ე და 131-ე მუხლების თანახმად, ხანდაზმული იყო, აღნიშნული გარემოების გამაბათილებელი მტკიცებულებების წარმოდგენის ვალდებულებას კანონი აპელანტ მხარეს აკისრებდა, თუმცა მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა მტკიცებულება და ვერც დასაბუთებული შედავება, რაც მოთხოვნის ხანდაზმულობას გამორიცხავდა.

5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

5.1. მოსარჩელე (აპელანტმა) საწარმომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა (იხ. ტ. 8, ს.ფ. 365-375).

5.2. კასატორის პრეტენზიით საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად აღქმითა და ინტერპრეტაციით სხვა სamarTlebrivi Sedegi დადგა. yvelaze mniSvnelovani faqtobrivi garemoeba is aris, rom dazRveuli ar yofila "proeqti", rogorc amas sasamarTlo miuTiTebs, aramed dazRveuli iyo "samSeneblo-saremonto samuSaoebi". aRniSnulis garkveva აseTi mniSvnelovaniა ara marto imitom, rom "proeqti" gamoricxavs mis gadakeTebas SemdgomSi, rogorc dazRvevis oboeqtიs, aramეd imitom, rom sasamarTlom sworad gansazRvros, Tu vin ra kompetenciis farglebSi moqmedebda Tavidanve - sadazRvevo xelSekrulebis gaformebis dros da Semdgom - sadazRvevo SemTxvevis dadgomis dros. sasamarTlos mTavari argumentia, rom dazRveuli iyo proeqti da rom proeqtis gadakeTeba ar eqvemdebareba anazaRurebas. miuxedavad imisa, rom სადავო არაა, რომ კასატორს არ შეუდგენია samSeneblo-saremonto samuSaoebis პროექტი, სასამართლომ mainc ის მოსაზრება განავითარა, rom proeqti Tavidanve xarveziani iyo. saproeqto samuSaoebi ar iyo კასატორი საწარმოს მიერ warmoebuli, es icoda sadazRveo kompaniam da sasamarTlos arsobrivad unda შეეფასებინა es da ara mxolod informaciulad. კასატორის მტკიცებით, ის ar awarmoebdა saproeqto samuშaoebs da Sesabamisad ar momxdara saproeqto samuშაoebis an proeqtis dazRveva. moxda "samSeneblo-saremonto samuშaoebis" daზRveva da amaSi ძalian didi gansxvavebaa. sadazRvevo kompaniam თavidanve icoda dazRvevis riskebi da Tu proeqti ar vargoda, saerTod ratom azRvevda;

5.3. sasamarთლო მსჯელობს, რომ კასატორმა თავიდანვე იცოდა, rom arsebobda mewyersaSiSi zona და Turme amitomac unda emoqmeda sxva "ufro swori proeqtiT", რაც cota arakompetenturi მსჯელობაა. სasamarთlo თვითონვე uTiTebs, rom კასატორმა საწარმომ გაიმარჯვა tenderSi, sadac proeqti ukve daxvda sxvisi gakeTebuli da მისი kompetencia mxolod პროექტის SesrulebaSi mdgomareobda, dazRveva ki swored imitom arsebobs, rom კასატორს gasakeTebeli samuშaoebis riskebi daezRvia. კასატორმა შეასრულა proeqtiT გათვალისწინებული სამუშაო, როგორც Semsrulebelმა და მას აr aqvs valdebuleba, revizia Seitanos proeqtSi. moxda mewyruli movlenebi, romelic manamde ar momxdara, ra mniSvneloba aqvs naleqebis gamo moxda Tu ara, ra mniSvneloba aqvs yovel xuTTveSi modioda manamde es naleqi Tu ara. შემსრულებელმა საწარმომ დააზღვია mewyerze თავისი samuSaoebi. sasamarTlosTvis mთavari swored es unda iyos da "mewyeri" warmoadgenda risks, რაც cnobili iyo sadazRvevo kompaniisTvis. sadazRvevo kompania ar azRvevs mometebul riskebs? azRvevs da daazRvia kidec; araswori proeqti rom iyo, imitom moxda mewyeri, Tu araswori proeqti rom iyo imitom მიიღო კასატორმა ზიანი?! mTavari swored is aris, rom mewyeri sadavo ar aris mxareebisTvis, mewyers moჰyva mთeli rigi prოcesebi, romlis SesaCereblad saWiro gaxda axali mowyobilobebis gamoyeneba, romelmac damatebiTi samuSaoebis ganxorcieleba moiTxova, raTa ziani ar gazrdiliyo da SeCerebuliyo is movlenebi, rac mewyrulma procesebma gamoiwvia. DSemdeg moxda gabionebis da sxva teqnikuri saSualebebis gamoyeneba, rac Tavdapirvel samuშaoebSi ar iyo gawerili, magram es ukiduresi aუcileblobiT iyo gamowveuli da ara viნmes arakompetenturobiT an braliT. im samuშaoebma, rac კასატორს dazRveuli ჰქონდა, ziani ganicada da eqvemdebareba sadazRveo anazRaurebas;

5.4. სასამართლოს მორიგი წინააღმდეგობრივი მსჯელობა იმას ეხება, რომ კასატორმა საწარმომ sadazRvevo SemTxvevis dadgomis Setyobineba mxolod erTi monakveTidan (lokaciaze) განახორციელა da aRniSnuli Setyobineba, არ moicavs mTlian 57-65 km-ebs, radganac sadazRvevo xelSekrulebiT yvela monakveTs cal-calke Setyobineba esaWiroeba. კასატორი ეთანხმება sasamarTlos am normis ganmartebaშi, rom yvela monakveTs cal-calke Setyobineba სWirdeba, magram ar ეთანხმება xelSekrulebiს იm normis გამოუყენებლობაში, sadac calsaxad aris dafiqsirebuli sxvadasxva "monakveTebi", esenia sasamarTlos mierve miTiTebuli me-8 muxlSi: "f -g", "g –n", n-s". swored es sami monakveTi aris xelSekrulebiT gansazRvruli da sxva raime dayofa TiToeuli monakveTis SigniT aris mxolod mxaris survili da pozicia. კასატორის მტკიცებით piრveli Setyobineba moicavs mTel monakveTs, rac xelSekrulebiT saxeldeba goxnari-nadrevanis lokacia; gaugebaria, sasamarTlos pozicia meTiu danielsis daskvნasთan dakavSirebiT, რომელიც arakompetenturია da arakvalificiuri, radganac mxaris mier wardgenili mtkicebulebebiT ver dadginda eqspertis kvalifikaciis damadasturebeli diplomi da sxva dokumentebis შesabamisoba mis eqspertobasTan. sasamarTloმ უპასუხოდ დატოვა ექსპერტის kompetenturoba, თუმცა iSveliebs mis daskvnebs, arada eqsperტi იმავდროულად dainteresebuli mxaris - gadamzRvevelis interesebs warmoadgens;

5.5. aseve sadavo Temaa da praqtikisgan gansxvavdebა sasamarTlos mier xandazmulobis normebis შefardeba da misi gamoyenebis sakiTxebi. sasamarTlo iyenebs ssk-is 130-e muxls, rodesac realurad unda gamoiyenos ssk-is 131-e muxli. marTalia, sasamarTlo viTom 131-e muxliTac msjelobs, magram es mxolod damatebiTi argumentia da ara - ZiriTadi. ამასთან, სსკ-ის 131-e muxlze dayrdnobisas ar ganixilavs im mtkicebulebebs, romelic sadazRvevo kompaniisgan aris gamogzavnili da mxares egona, rom es mimowera saqmis mSvidobiani mogvarebis da problemis mogvarebisken aris mimarTuli. sanam mxareebs Soris aris samarTlebrivi mimowera valdebulebis შesruleba-arSesrulebis moTxovniთ, sanam mxareebma ar amowures samarTlebrivi molaparakebebi, manamde ar SeiZleba xandazmulobis aთvlis dawyeba; rameTu pirveli valdebuleba sasamarTlos gareSe morigebaa da uflebis darRvevis aRqmac maSin iwyeba, roca mxare aTviTcnobierebs, rom molaparakebebma azri dakarga da mxolod sasamarთlos meSveobiT unda moxdes moTxovnis dakmayofileba. samoqalaqo saproceso kodeqsi moთxovnis xandazmulobas swored sasamarTlosთan mimarTebiT gansazRvravს, Toreმ mxareebs keTili neba rom ჰqondeთ, sasamarTlos gareSec daakmayofilebdnen erTmaneTs. "uflebis darRvevis" Sesaxeb aTvlis wertili swored im kritikul aTvlis wertils ჰqvia, saidanaც mxares sasamarTloSi (anu davis შemTxvevaSi თavisi uflebis dacva) sarჩelis aRZvris ufleba eZleva;

5.6. კასატორს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი პასუხობს სსსკ-ის 319-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუქნტის მოთხოვნებს "saqme mniSvnelovania samarTlis ganviTarebisa da erTgvarovani praqtikis Camoyalibebisaთvis". kerZod, saqme exeba sadazRvevo xelSekrulebis farglebs, sadazRvevo SemTxvevas, zustad gansazRvrul sadazRvevo risks, Setyobinebis valdebulebas, sadazღvevo kompaniis pasuxismgeblobas xelSekrulebis terminebis erTgvarovan aRqmaze, misi Sesrulebis mimdinareobisas. aris Tu ara aRniSnuli samuშaoebis შedegad ukiduresi aucilebloba gamowveuli sadazRvevo შemTxvevidan Tu "proeqtis gaumjobesebidan", da zogadad damzRvevis da dazRveulis uflebamosilebebis gamijvnis, rac sasamarTlo praqtikiT ar aris mowesrigebuli da realurad Tu saqalaqo da saapelacio sasamarTlos gadawyvetilebidan gamomdinare უპირობოდ aris xelშekrulebis normebi sadazRvevo kompaniis mier interpretirebuli da miRebuli. Dდamzღvevs - standartuli pirobebis Semdgens, sadazRvevo xelSekrulebidan gamomdinare ar unda hqondes terminebis, sadazRvevo SemTxvevis, misi etapebad uapelaciod dayofis da analogiuri moთxovnebis farTod interpretaciis saSualeba. mTavari gaugebroba faqtobrivi garemoebis dadgenisa am terminebis swor SefasebaSia. kerZod, sasamarTlo srulad iziarebs mopasuxis pozicias, rom es iyo gauმjobeseba proeqtis anu proeqtis gadakeTeba, rac ar eqvemdebareboda anazღaurebas. კასატორი კი იმთავითვე ამტკიცებდა, rom es stiqiuri movlena, romelic moxda, winaსwar gauTvlelia da imitomac aris riskis matarebeli da dazRveuli, rom misი წინასწარ ვარაუდი შეუძლებელია. stiqiuri movlenebis dazRveva niSnavs mewyeris, Rvarcofis, miwisZvris da a.S. movlenebis dazRvevas. Tu vazRvevT am movlenebs gamodis, rom yvela SemTxvevaSi xarji gaizrdeba, anu proeqti Seicvleba (Tu sasamarTlis msjelobas gavyvebiT). maSin gamodis, rom am pirobebiT dazRveva fiqciaa, anu msjeloba, rom რადგან xarji gaizarda, ეს niSnavs proeqtiს gadakeTებას მცდარია, მაშინ nebismieri Zlieri stiqiis dros, romelsac moჰyva ngreva – dazianeba, saWiroa ara marto aRdgeniTi, aramed axali damcavi saSualebebi. amave dros mniSvnelovania is faqti, rom stiqiis Semdeg saWiroa saswrafod ჩატარდეს sareabilitacio-gamagrebiTi samuSaoebi, raTa Tavidan iqnes acilebuli ufro meti ziani. sasamarTlo saerTod ar msjelobs im faqtobriv garemoebaze, rom sadazRvevo kompaniis mier miRebuli pirveli werilis (Setyobineba mewyerze) Semdeg 2010 wlis 13 maisis, reagirebas akeთebs 4 Tvis mere, roca movlena ukve aRmofxvrilia da samuSaoebi Sesrulebuli;

5.7. sasamarTlo, erTi mxriv, adasturebs, rom sadazRvevo SemTxvevis dadgoma 58+800 km. Setyobileba moxda droulad, magram ratomRac aRniSnuls ar miakuTvnebs davis sagnis 57-64 kilometrebs, arada swored am monakveTSi moxda pirveli Setyobineba, romelic moicavs swored mTliani monakveTis nawils. sxva danarCeni monakveTebi sasamarTlo procesis dros კასატორმა moxsna, rogorc davis sagani. sasamarTlo monakveTebs mopasuxis argumentebiთ asabuTebs, rac ar Seesabameba sadazRvevo xelSekrulebis pirobebs. xelSekrulebis mixedviT aris sami lokacia anu sami monakveTi : f-g; g-n da n-sa. swored am sami monakveTisgan შedgeboda samSeneblo samuSaoebi da TiToeuli lokaciis kidev dayofa ewinaaRmdegeba mxareთa Soris xelSekrulebas da sasamarTlo verc uTiTebs, Tu romeli normis mixedviT იყო კასატორი valdebuli, sxvanairად დაეყო lokaciebi;

5.8. სააპელაციო საsamarTlo arasworad afasebs im faqtobriv garemoebebs, saidanac gamoჰyavs moTxovna xandazmulad. sasamarTlo msjelobs mxolod mopasuxis erTi weriliT, kerZod 2010 wlis 20 მaisis weriliT, sadac სადაზღვევო კომპანია მოსარჩელეს uars eubneba anazღaurebaze da moTxovnis xandazmulobis aTvlis wertils aqedan iRebs, amyarebs ra Tavis argumeნts imaze, rom mxarem gaigo, rom valdebuleba ar sruldebao. magram saqmeSi arsebobs sxva werilebic, anu miwer-mowera mxareebs Soris, romliTac dgindeba, rom sadazღvevo kompania iTxovs dokumentebs da dasabuTebas, rom aanazღauros ziani, anu saxeze ar gavaqvs kontraჰentis mier valdebulebaze uaris Tqma, piriqiT es aris saqmiani mimowera konfliqtis, davis, sasamarTlos gareSe mogvarebisაა. bolo werilebi, romelic სააპელაციო sasamarTlos mier aris miTiTebuli გასაჩივრებული განჩინების 3.1.6. punqtSi, sasamarTloვე aRiarebs, rom 2012 wlis 27 marts მოსარჩელის werilze sadazRvevo kompaniaს gaugzavna pasuxi or nawilad, romlebidanac irkveva, rom მოპასუხემ damatebiTi dokumentaciis wardgena moiTxova gaweul xajebTan dakavSirebiT. aRniSnuli miuTiTebs, rom mxareebi cdilobენ es saqme moagvaron (sarCeli aღZrulia 2015 wlis 13 marts). ufro metic, saqmis sasamarTlo ganxilvis dros mopasuxis warmomadgeneli ar uaryofda miwis samuSaoebis anazRaurebas, Tu, Sesabamisad, მოსარჩელე daamtkicebdა ra monakveTebze, ra miwis samuSaoebi Seaსrulა, საუბარი იყო დაახლოებით 200 000 aSS dolaris anazღaurebaze, anu საქმის სასამართლოში განხილვის დროსაც მოპასუხეს არ უთქვამს უარი valdebulebis Sesrulebaze da gaugebaria როგორ დაასკვნა სააპელაციო sasamarTlom, რომ moTxovna xandazmuliა.

6. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოსარჩელე საწარმოს საკასაციო საჩივარი დასაშვებად ცნო სსსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე„ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითი განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

7. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სსსკ-ის 410-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

8. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში; მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.). კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

10. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

11. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

12. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“.

13. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.).

14. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

15. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

16. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

18. საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს შეფასების საგანია წარმოეშვა თუ არა სადაზღვევო კომპანიას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და როდის დაიწყო მოთხოვნის წარდგენის ვადის ათვლა.

20.საკასაციო სასამართლო უპირველესად იმ გარემოებაზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომ მოპასუხე სადაზღვევო კომპანიას პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი ჰქონდა მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი - ხანდაზმულობის შესაგებელი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც მოპასუხე ასეთი სახის შესაგებელს წარადგენს, სასამართლო იწყებს კვლევას, თუ როდის წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, რათა შესაბამისად ათვალოს ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი და დასასრული. ხანდაზმულობის შესაგებელი წარუმატებლად აქცევს სარჩელს, მიუხედავად იმისა მოთხოვნა საფუძვლიანია თუ არა.

21. სასარჩელო მოთხოვნის ინდივიდუალიზაციის შემდეგ სასამართლო შეუდგება შესაგებლის შესწავლას, რომელიც თავისი შინაარსით შეიძლება იყოს მოთხოვნის გამომრიცხველი, შემაფერხებელი ან შემწყვეტი. შესაგებელი, რომელშიც მითითებულია ხანდაზმულობაზე, სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებით განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებას წარმოადგენს. იგი გულისხმობს მითითებას იმგვარ ვითარებაზე, როცა გასულია რა მოთხოვნის განხორციელების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, კრედიტორს აღარ შეუძლია იძულებით, სასამართლოს მეშვეობით, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა, თუკი მოვალე შესაგებელში სასარჩელო ხანდაზმულობაზე მიუთითებს და ამგვარად შეეცდება მოთხოვნის სასამართლო წესით რეალიზების შეფერხებას. საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ მითითება ხანდაზმულობაზე, როგორც მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებაზე, პროცესუალურად მთლიანად მოპასუხის კუთვნილ შესაგებელს წარმოადგენს. რაც შეეხება ხანდაზმულობის შეჩერებისა და შეწყვეტის წინაპირობებს, მისი შესწავლა, შესაბამისი შედავების არარსებობის პირობებშიც კი, სასამართლოს ვალდებულებაა (იხ. სუსგ საქმე N ას-1764-2018, 13 აპრილი, 2020 წელი).

22. სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა; ხოლო 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს.

23. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა მოწესრიგებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. ნორმის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს. კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - „უნდა შეეტყო“, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა.

24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას (იხ. ამ განჩინების 4.12 და 4.14 ქვეპუნქტები), რომ განსახილველ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის დენა 2011 წლის 20 მაისიდან დაიწყო და 3 წელში, 2014 წლის 20 მაისს ამოიწურა, სარჩელი კი 2015 წლის 13 მარტსაა წარდგენილი. მოპასუხემ მოსარჩელეს 2010 წლის 10 სექტემბერს წერილი მისწერა და მოსთხოვა, მისთვის წარედგინა დოკუმენტები, რომლებიც სადაზღვევო კომპანიას ნალექით გამოწვეული მეწყერის გამო სადაზღვევო შემთხვევად კვალიფიკაციის შესაძლებლობას მისცემდა. საწარმომ ეს წერილი რეაგირების გარეშე დატოვა, საბოლოოდ კი 2011 წლის 6 მაისს გარკვეული ინფორმაცია მიაწოდა სადაზღვევო კომპანიას და ზიანის ანაზღაურებაც მოითხოვა, რისთვისაც ვადა 2011 წლის 20 მაისამდე განუსაზღვრა. სწორედ ამ ვადას მიიჩნევს საკასაციო სასამართლო ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისად, რადგან მხარეთა შორის დოკუმენტების ურთიერთგაცვლა მიმდინარეობდა და მოსარჩელემ თავადვე განსაზღვრა ვადა, თუ როდემდე ელოდა სადაზღვევო კომპანიისაგან ვალდებულების შესრულებას. საკასაციო სასამართლო უარყოფს კასატორის პრეტენზიას, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა 2012 წლის 27 მარტს უნდა დაიწყოს, რადგან საწარმომ ამ დღეს კვლავ მიმართა სადაზღვევო კომპანიას ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით. ის ფაქტი, რომ საწარმო სასამართლოსადმი მიმართვამდე თავად ცდილობდა მოპასუხესთან მოლაპარაკების გზით მოეგვარებინა დავა, მოთხოვნის წარმოშობის თარიღს ვერ შეცვლის, რადგან კანონმდებელმა ნათლად განსაზღვრა, რომ ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა მოწესრიგებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელის წარდგენისას, მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში მითითებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე, ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი).

26. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ უფლების წარმოშობა, ისევე როგორც მისი შეწყვეტა დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა უფლების სუბიექტს უდგენს მისი დარღვეული უფლების სასამართლოს გზით განხორციელების ვადას. სასარჩელო ხანდაზმულობა იმ სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია, რომ კონკრეტულ ურთიერთობას ადგილი ჰქონდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლვი დროის გასვლა პირდაპირ გავლენას ახდენს პირთა უფლებებზე (იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ. 133; ბესარიონ ზოიძე, ქართული სამოქალაქო კოდექსის შექმნის ისტორიიდან, ჟურნალი „ქართული სამართლის მიმოხილვა“, თბილისი, 2003 წ. გვ. 110.).

27. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას.

28. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51). (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, 22 ოქტომბერი, 1996).

29. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. საკსაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითების შედეგად წარმოშობილი საწინააღმდეგო უფლება მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობით შესაგებელია, რომელიც მოთხოვნის განხორციელებას ხანგრძლივად ან დროებით აფერხებს. „მოთხოვნის ხანდაზმულობის მიზანია მოვალის დაცვა იმ პროცესის ნაწილად გახდომისაგან, რომელშიც პოზიციის დაცვა რთული ან შეუძლებელია მოთხოვნის სიძველის გამო“ (შდრ: სუსგ N ას-898-860-2014, 09.10.2015 წ.).

31. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე. ამ ტიპის შედავების წარდგენის დროს მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი) (იხ. დამატებით: ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, გვ.170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით, შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, GIZ, 2013, გვ.20).

32. ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვერდი 64.).

33. სსკ-ის 799-ე მუხლის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა, ხოლო ის, თუ რა შეიძლება იყოს დაზღვევის ობიექტი, მოცემულია სსკ-ის 820-858-ე მუხლებში, კერძოდ, ასეთი შეიძლება იყოს პიროვნება ან ქონება. აქედან გამომდინარე, დაზღვევის ხელშეკრულება შეიძლება განვიხილოთ, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა უფლებების დაცვის მნიშვნელოვანი გარანტია.

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, სსკ-ის 799-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველმა სადაზღვევო შემთხვევის დროს დამზღვევის მიმართ საკუთარი ვალდებულებების განსაზღვრისას უნდა იხელმძღვანელოს სადაზღვევო ხელშეკრულების დებულებებით.

35. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ წინამდებარე დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანია, გაიმიჯნოს სადაზღვევო შემთხვევა და სადაზღვევო რისკი. სადაზღვევო შემთხვევა წარმოადგენს სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგს. რისკი შეიძლება იყოს წინასწარ განჭვრეტადი, მაგრამ მისი რეალიზაციის (სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის) ალბათობა უნდა იყოს განუჭვრეტელი და თავისუფალი მხარეთა შესაძლო გავლენისაგან. რისკი რომ სადაზღვევოდ ჩაითვალოს (დაზღვევადი რისკი), ის გარკვეულ კრიტერიუმებს უნდა აკმაყოფილებდეს. რისკი არ უნდა იყოს იმ ხარისხით წინასწარ განუჭვრეტელი, რომ შეუძლებელი გახდეს მისი შეფასება სადაზღვევო კომპანიის მიერ (იხ.http://www.gccc.ge/, სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის კომენტარი, გვ. 6).

36. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის დაზღვევის მომწესრიგებელი ნორმების შესაბამისად, დამზღვევს ეკისრება სადაზღვევო ხელშეკრულების არსებობისა და სადაზღვევო შემთხვევის ფაქტის მტკიცების ვალდებულება.

37. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ მოპასუხის წინააღმდეგ სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით გამართულობაც ვერ დაასაბუთა. მან ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი, რომ ზიანი, რომელიც მას უხვი ნალექის გამო მიადგა სადაზღვევო შემთხვევით იყო გამოწვეული და სადაზღვევო კომპანიის მიერ ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა.

38. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ კასატორი საწარმოსთვის სარეაბილიტაციო გზის მონაკვეთზე მეწყერული ზონის არსებობის თაობაზე სამუშაოების დაწყებამდე იყო ცნობილი. ის გარემოება, რომ სადავო გზის მონაკვეთებზე გაბიონებისა და ღრმა სადრენაჟო ფილტრების გაკეთება საპროექტო სამუშაოებით არ იყო გათვალისწინებული, დასტურდება როგორც პროექტის ხარჯთაღრიცხვით, ასევე კასატორი საწარმოსა და მისი კონტრაქტორი შპს „ფ–ის“ 2010 წლით დათარიღებული წერილებით, რომლითაც მოსარჩელე შპს „ფ–ს“ დამატებითი სამუშაოების დამტკიცებას სთხოვს, რომელთა ჩამონათვალში სადავო ლოკაციებზე გაბიონებისა და ღრმა სადრენაჟე ფილტრების დაყენებაც იყო გათვალისწინებული. ასევე, საქ. გზა მეცნიერების 2016 წლის N60 წერილში მითითებულია, რომ შესაბამისი სპეციალისტების დასკვნით, გზის რეაბილიტაციის პროექტში, სადაზღვევო კომპანიის მიერ მითითებულ პიკეტებზე, როგორც გაბიონების მოწყობის ცხრილში, ასევე, გზის გეგმის განივ პროფილებზე, გაბიონები გათვალისწინებული არ ყოფილა (ტ. 7, ს.ფ. 360; ტ. 3, ს.ფ. 32-33; ტ. 5, ს.ფ. 51-145)

39. მართალია, ხსენებული მტკიცებულებით დგინდება, რომ ნალექის გამო შემსრულებელს დამატებითი ქმედებების განხორციელება მოუწია, თუმცა, არ დასტურდება ის გარემოება, რომ სამუშაოების დაწყებამდე, შემსრულებელი კომპანიისთვის უცნობი იყო ანდა არ შეიძლება ცნობილი ყოფილიყო აღნიშნული რისკების დადგომისა და სათანადო სამუშაოების განხორციელების საჭიროების თაობაზე. შესაბამისად, დგინდება, რომ აღნიშნული გარემოებით (ნალექით გამოწვეული მეწყერით) განპირობებული დამატებითი ხარჯების გაუთვალისწინებლობა პროექტის დეფექტს წარმოადგენდა, რაც აღნიშნული შემთხვევის სადაზღვევო რისკად კვალიფიკაციის შესაძლებლობას გამორიცხავდა (ტ. 4, ს.ფ. 307-308; ტ. 6, ს.ფ. 234-235, 253-260; ტ. 7, ს.ფ. 86), მიუხედავად ამისა, ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან დგინდება, რომ დამდგარი ზიანი წინასწარ მოულოდნელი და სადაზღვევო ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის უცნობი მოვლენებით არ იყო გამოწვეული, რაც, თავის მხრივ, მოსარჩელე (კასატორი) საწარმოს სასარგებლოდ სადაზღვევო კომპანიის ანაზღაურების ვალდებულებას გამორიცხავს.

40. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საკასაციო მოთხოვნის არსებითი განხილვის შედეგად ვერ დადგინდა ის გარემოება, რაც გასაჩივრებული განჩინების შეცვლას გამოიწვევდა.

41. სსსკ-ის 55-ე მუხლის მიხედვით კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში, რადგან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "ა.ი–ის" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური