საქმე №ას-695-2021 22 მარტი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი,

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.გ–ი (მოსარჩელე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე.გ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ფ–ძე, თ.ლ–ძე, თ.მ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.04.2021წ. განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 23.09.2019 წლის გადაწყვეტილებით ე.გ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „მეორე კასატორი“) სარჩელი მ.ფ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“), თ.ლ–ძისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“) და თ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მესამე მოპასუხე“, პირველ და მეორე მოპასუხეებთან ერთად, ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით სოლიდარულად დაეკისრათ 10.03.2015 წელს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადაუხდელი პროცენტის - 3 648 ლარის გადახდა; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით სოლიდარულად დაეკისრათ 06.09.2016 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სესხის ძირითადი თანხის - 23 130 ლარისა და საპროცენტო სარგებლის - 7 251.26 ლარის გადახდა; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით სოლიდარულად დაეკისრათ 06.09.2016 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სესხის ძირითადი თანხის - 23 130 ლარის პირგასამტეხლო - 0.01%-ის ოდენობით, 06.09.2017 წლიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; სასარჩელო მოთხოვნები 10.03.2015 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარგებელზე - 3 648 ლარზე ყოველდღიური პირგასამტეხლოს, ასევე 06.09.2016 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარგებელზე - 7 251.26 ლარზე ყოველდღიური პირგასამტეხლოს, ისევე როგორც თითოეული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს პირველმა მოპასუხემ და მოსარჩელემ. პირველმა მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო მოსარჩელემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.04.2021 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. მოსარჩელესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მსესხებელი“) შორის 10.03.2015 წელს დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ მსესხებელს სესხის სახით გადასცა 16 000 ლარი. სესხის ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს სარგებელი - წლიური 24%, ხელშეკრულება დაიდო 6 თვის ვადით. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის თანახმად, სესხის დაბრუნების ვადის გადაცილების შემთხვევაში მსესხებელს საურავი, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.01%-ის ოდენობით უნდა გადაეხადა.

3.2. მოსარჩელესა და მსესხებელს შორის 06.09.2016 წელს დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ მსესხებელს სესხის სახით გადასცა 23 130 ლარი. სესხის ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს სარგებელი - წლიური 33%, ხელშეკრულება დაიდო 12 თვის ვადით. ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის თანახმად, სესხის დაბრუნების ვადის გადაცილების შემთხვევაში მსესხებელს საურავი, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.01%-ის ოდენობით უნდა გადაეხადა.

3.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 31.07.2017 წლის განაჩენით, რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში, მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით. პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით. მესამე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად.

3.4. მსესხებელს მოსარჩელისთვის 10.03.2015 წლის სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა - 16 000 ლარი და ჯამში გადასახდელი პროცენტის - 5 472 ლარის ნაწილი - 1 824 ლარი დაბრუნებული აქვს.

3.5. მსესხებელს 06.09.2016 წლის სესხის ხელშეკრულების თანახმად გადაცემული თანხის - 23 130 ლარის და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროცენტის - 7 251.26 ლარის დაბრუნების ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ არ აქვს შესრულებული.

3.6. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის მსჯელობა დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობის თაობაზე და მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიამ 31.07.2017 წლის განაჩენით დაადგინა მოპასუხეების მიერ მსესხებლისთვის სესხის სახით მიცემული თანხების მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგვის ფაქტი. 31.07.2017 წლის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელე დაზარალებულად იქნა ცნობილი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ განაჩენი უცვლელად დატოვა, ხოლო საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივარი განსახილველად არ დაუშვა. შესაბამისად, ადგილი აქვს მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად მოსარჩელისთვის მატერიალური ზარალის მიყენებას, რაც სამოქალაქო-სამართლებრივად დელიქტის შემადგენლობას იძლევა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017 წლის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოპასუხეებს ბრალად იმ დანაშაულის ჩადენა შეერაცხათ, რომელი დანაშაულით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაც განსახილველი სარჩელითაა მოთხოვნილი.

3.7. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 992-ე და 998-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის მიყენების ფაქტისა და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად მოსარჩელემ 16.05.2018 წლის განაჩენი (რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 31.07.2017 წლის განაჩენი), 12.12.2018 წლის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება (რომლითაც პირველი და მესამე მოპასუხეების საკასაციო საჩივრები 16.05.2018 წლის განაჩენზე არ იქნა დაშვებული განსახილველად), ასევე მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებები და მსესხებლის ანგარიშზე თანხის შეტანის დამადასტურებელი სალაროს ორდერები წარმოადგინა. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ საფინანსო ორგანიზაციას სესხის სახით თანხა საკუთრებაში გადასცა, საქმის მასალებში არსებული შეუცილებადი მტკიცებულებებით დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ სესხად გაცემული თანხა მოპასუხეთა, მათ შორის, პირველი მოპასუხის, განზრახი დანაშაულებრივი ქმედების გამო ვერ დაიბრუნა, საქმის მასალებში წარმოდგენილი განაჩენით არის დადასტურებული.

3.8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017 წლის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილია, რომ მსესხებლის დირექტორმა, მეორე მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები სესხის სახით პირველ მოპასუხეზე უკანონოდ გასცა, რაც მან პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018 წლის განაჩენში მითითებულია, რომ, მართალია, ოფიციალურად პირველ მოპასუხეს არც ერთ და არც მეორე საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ, რეალურად, ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო. ამავე განაჩენით დადგენილად არის მიჩნეული ისიც, რომ პირველი მოპასუხე კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო თავის თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი, პირველ მოპასუხეზე გაცემული სესხები და ხელშეკრულების პირობები დგებოდა პირველი მოპასუხის მითითებით და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება ამ უკანასკნელთან თანხმებოდა. განაჩენითვე განიმარტა, რომ პირველი მოპასუხის მოქმედება მეორე მოპასუხის მეშვეობით დაზარალებულთათვის მიყენებულ ზიანს უკავშირდება.

3.9. განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, განაჩენით დადგენილი ფაქტები პრეიუდიციულად იქნება თუ არა მიჩნეული, მოპასუხე მხარეს მისი შინაარსის გამაქარწყლებელი სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ თანხის საფინანსო ორგანიზაციაში სესხის სახით შეტანის ფაქტი სესხის ხელშეკრულებითა და სალაროს შემოსავლის ორდერებით უდავოდ დასტურდება. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ თანხა მოწინააღმდეგე მხარეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის გამო ვერ დაიბრუნა, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით ვერ ქარწყლდება, რის გამოც პალატამ სესხად გაცემული და დაუბრუნებელი თანხა დააკვალიფიცირა „ზიანად“. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის პოზიცია, რომ ვინაიდან მას მსესხებელ კომპანიაში არანაირი პოზიცია არ ეკავა და არანაირ სამართლებრივ კავშირში არ ყოფილა მეანაბრეებთან (მათ შორის მოსარჩელესთან), მისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა.

3.10. პირველი მოპასუხის იმ შედავებასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ წამოჭრილ საკითხს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არეგულირებს და სარჩელის გადაწყვეტა სწორედ ამ კანონის გამოყენებით უნდა მომხდარიყო, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა შემდეგი: უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მეორე მოპასუხე მსესხებელი კომპანიის დირექტორს, მესამე მოპასუხე კი, მის პარტნიორს წარმოადგენდა. ისეთ შემთხვევაში, თუ საქმეში კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი არ იარსებებდა, მაგრამ იარსებებდა სხვა სახის მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივად შეფასებაც ზიანის შემადგენლობას შექმნიდა, მოპასუხეებად დასახელებული პირები მაინც იქნებოდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე პერსონალურად პასუხისმგებელი პირები, ვინაიდან სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის გამჭოლ პასუხისმგებლობას, ანუ შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი). თუმცა იმ მსჯელობის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეების ქმედება, თავისი შინაარსით, დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს ქმნიდა, სწორედ ამიტომ, პირველი მოპასუხეც, რომელიც საწარმოს პარტნიორი ან დირექტორი არ ყოფილა, მოპასუხედ დასახელებულ სხვა პირებთან ერთად, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს, ვინაიდან როგორც განიმარტა, დავის გადაწყვეტა არა სამეწარმეო სამართლის მომწესრიგებელი, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებიდან გამომდინარე ხდება.

3.11. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხეების, მათ შორის, პირველი მოპასუხის ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეს 3648 ლარისა და 30381,26 ლარის ოდენობით ზიანი მიადგა. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 408-ე, 412-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ საქმის მასალებში არსებობს მოსარჩელესა და მსესხებელს შორის 10.03.2015 წელსა და 06.09.2016 წელს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებები, რომლებითაც დგინდება, რომ მსესხებელმა მოსარჩელისგან 16 000 ლარი წლიური 24%-იანი სარგებლით, ხოლო 23 130,00 ლარი წლიური 33%-იანი სარგებლით ისესხა. სესხი პირველ შემთხვევაში 6, ხოლო მეორე შემთხვევაში 12 თვის ვადით გაიცა. ვინაიდან განაჩენით უტყუარადაა დადასტურებული, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს პირადი მიზნით იყენებდნენ, რის შედეგადაც 2343 მოქალაქე დაზარალდა, პალატამ მიიჩნია, რომ სესხის ძირითად თანხას ასევე ის პროცენტიც უნდა დაემატოს, რომელსაც მოსარჩელე არამართლზომიერი ქმედების განუხორციელებლობის პირობებში მიიღებდა, ვინაიდან სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ეს არის ზიანი, რომელიც წინასწარ სავარაუდო შეიძლება ყოფილიყო.

3.12. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პრეტენზია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნა არასწორად არ დააკმაყოფილა. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მოპასუხეების მიერ სესხისა და პროცენტის დროულად დაბრუნების შემთხვევაში, იგი მიღებულ შემოსავალს ანაბარზე განათავსებდა და საანაბრე პროცენტს მიიღებდა, რაც მოპასუხეებისთვის მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების წინაპირობას ქმნიდა. პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, თავისი არსით, პროცენტიდან პროცენტის, ანუ სარგებლიდან სარგებლის მიღებას უკავშირდება, რომლის სამართლებრივ საფუძველსაც სსკ-ის 403-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ქმნის. აღნიშნული ნორმის დისპოზიციის თანახმად, პროცენტიდან პროცენტის გადახდა მხოლოდ ხელშეკრულებით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში შეიძლება. ამასთან, სსკ-ის 403-ე მუხლის მე-2 ნაწილის სიტყვასიტყვითი განმარტებიდან ნათლად იკვეთება, რომ აღნიშნული შეთანხმება „პირდაპირ“ დათქმას უნდა შიცავდეს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პროცენტიდან პროცენტის გადახდის თაობაზე შეთანხმება „ნაგულისხმევი“ არ უნდა იყოს. ამასთან, პროცენტიდან პროცენტის მითითება იმგვარი ფორმით უნდა იყოს ასახული, რომ ნდობისა და კეთილსინდისიერების სტანდარტს არ არღვევდეს. აღსანიშნავია, რომ გადასახდელ თანხაზე საპროცენტო სარგებლის დაკისრება პროცენტიდან პროცენტის დარიცხვაზე არსებული შეთანხმებაა. აღნიშნული შეთანხმება კი ნამდვილია, თუ მსესხებელი გადასახდელი თანხის თაობაზე ინფორმირებულია, ანუ თუ ხელშეკრულებაში განმარტებულია, რომ გადასახდელ თანხაში დარიცხული პროცენტიც იგულისხმება, ხოლო მასზე პროცენტის დარიცხვა პროცენტიდან პროცენტის გადახდევინებას გულისხმობს. სხვა შემთხვევაში ამგვარი შეთანმხება „პირდაპირ“ შეთანხმებად არ მიიჩნევა და როგორც ბათილი, სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებში წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება პროცენტიდან პროცენტის მიღების შესაძლებლობას და პირდაპირ დათქმას არ შეიცავს, შესაბამისად, ის, რაც სახელშეკრულებო ვალდებულების არსებობის შემთხვევაში არ მიეკუთვნებოდა მხარეს, ვერც დელიქტურსამართლებრივი წესით მიეკუთვნება, ვინაიდან ზიანად გარდაიქმნა სწორედ ის სასესხო ვალდებულება, რომელიც კომპანიამ მოწინააღმდეგე მხარეების საერთო მიზნითა და განზრახვით განხორციელებული ბრალეული ქმედებების გამო ვერ შეასრულა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ და მოსარჩელემ შეიტანეს საკასაციო საჩივრები. პირველმა მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო მოსარჩელემ - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. პალატა ვერ გაიზიარებს პირველი კასატორის მსჯელობას სასამართლოების მხრიდან კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე მუხლი (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება).

9. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი) (სუსგ №ას-769-737-2016, 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016წ.; სუსგ №ას-1426-2018, 11.04.2019წ.).

10. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 31.07.2017 წლის განაჩენით მსესხებლის დამფუძნებელი (მესამე მოპასუხე), დირექტორი (მეორე მოპასუხე) და ფაქტობრივი მმართველი (პირველი მოპასუხე) ფიზიკურ პირთა, მათ შორის მოსარჩელის, კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018 წლის განაჩენით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 12.12.2018 წლის განჩინებით მსჯავრდებულების საკასაციო საჩივრები არ იქნა დაშვებული განსახილველად (ტ.1, ს.ფ.18-68).

11. განაჩენის თანახმად, მსესხებლის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. მის ერთპიროვნულ დამფუძნებელს წარმოადგენდა მესამე მოპასუხე, ხოლო დირექტორის პოზიციას იკავებდა მეორე მოპასუხე. მსესხებლის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა მესამე მოპასუხის მეუღლე - პირველი მოპასუხე, ანუ პირველი კასატორი. კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, მსესხებელი აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში მსესხებელმა მოქალაქეებისაგან ჯამურად სესხის სახით აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები, შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებლის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ), რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, გასცა სესხები, როგორც თავად პირველი მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე, რაც უკან არ დაუბრუნებიათ და პირველმა მოპასუხემ გამოიყენა პირადი შეხედულებისამებრ. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018წ. განაჩენში, რომლითაც ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი, აღნიშნულია, რომ პირველი მოპასუხე რეალურად იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი.

12. პალატა მიუთითებს, რომ 24.09.2010წ. განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ №ას-1426-2018, 11.04.2019წ.). ამასთან, ზემოაღნიშნული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული (სუსგ №ას-1263-2019, 13.03.2020წ.), მოპასუხე მხარეს არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

13. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.).

14. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობა მოიცავს გამსესხებლის მიერ მისაღებ თანხებს. მოსარჩელის მიერ დისპოზიციური ნების საფუძველზე ჩამოყალიბებული სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა სესხად გაცემული ძირი თანხის, მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებლის, ასევე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული, სესხის ძირ თანხაზე დარიცხული პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში და არ არსებობს პირველი კასატორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. ასევე, ვერ იქნება გაზიარებული მეორე კასატორის პრეტენზია საპროცენტო სარგებელზე პირგასამტეხლოს და წლიური 12%-ის დარიცხვასთან დაკავშირებით. პალატა ეთანხმება გასაჩივრებულ განჩინებაში მოცემულ მსჯელობას, რომ მოსარჩელის აღნიშნული მოთხოვნა ფაქტობრივად პროცენტიდან პროცენტის მიღებას უკავშირდება. სსკ-ის 403-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისას პროცენტიდან პროცენტის გადახდევინება დასაშვებია მხოლოდ ხელშეკრულებით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში. მოცემულ საქმეში, მოსარჩელესა და მსესხებელს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებები პროცენტიდან პროცენტის გადახდევინების შესახებ შეთანხმებას არ შეიცავს, შესაბამისად, დასაბუთებულია მსჯელობა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

16. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

17. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.07.2021 წლის განჩინებით პირველი კასატორი გათავისუფლდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

19. მეორე კასატორი, სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ე.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

რევაზ ნადარაია