საქმე №ას-1400-2020 29 აპრილი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ვ.გ–ვი, ბ.დ–ვი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ხ.ა–ვა (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები - ა.ა–ვა, ო.გ–ვი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ხ.ა–ვამ (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ.გ–ვის (შემდგომ - გამყიდველი, მეუღლე, პირველი მოპასუხე), ა.ა–ვას (შემდგომ - მეორე მოპასუხე), ო.გ–ვისა (შემდგომ - თავდაპირველი მესაკუთრე, მესამე მოპასუხე) და ბ.დ–ვის (შემდგომ - შემძენი, მეოთხე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ ......... კორპუსში მდბარე №31 ბინის 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობა.

სარჩელის საფუძვლები

2. სადავო ბინა შეძენილია მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის ქორწინების პერიოდში მეორე მოპასუხისაგან. როდესაც პირველი მოპასუხისათვის ცნობილი გახდა, რომ მოსარჩელე აპირებდა დავას თანასაკუთრების თაობაზე, ქონება გაასხვისა დეიდაშვილზე, მეოთხე მოპასუხეზე მოჩვენებითად და, რა თქმა უნდა, ეს უკანასკნელი არაკეთილსინდისიერი შემძენია. ამ ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო მესამე პირზე ქონების გაფორმება, რათა ოჯახის წევრებს ქონებაზე პრეტენზია არ განეცხადებინათ.

მოპასუხის შესაგებელი

3. მოპასუხეებმა (გარდა მესამე მოპასუხისა (თავდაპირველი მესაკუთრე), რომელსაც სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენია) წარადგინეს შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნეს შემდეგი გარემოებების გამო: ქონების თავდაპირველ მესაკუთრეს პირველი მოპასუხის ვალი ჰქონდა 5000 აშშ დოლარი, რომელსაც მრავალი წლის მანძილზე ვერ უბრუნებდა. ამის გამო, მან პირველ მოპასუხეზე გასცა მინდობილობა, რათა ამ უკანასკნელს გაეყიდა მოვალის ბინა და ვალი დაებრუნებინა. პირველი მოპასუხის დისშვილს სურდა ბინის შეძენა, რის გამოც, მინდობილობის საფუძველზე, ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება მასთან დადო, მაგრამ ამ უკანასკნელმა თანხა სწრაფად ვერ გადაიხადა. ამის გამო ბინა საკუთარ სახელზე გაიფორმა პირველმა მოპასუხემ, რათა სხვა მყიდველთან დაედო ხელშეკრულება. პირველ მოპასუხეს, თავის მხრივ, მყიდველის (მეოთხე მოპასუხე) ვალი ჰქონდა - 5000 აშშ დოლარი, რაც გაიქვითა ბინის ნასყიდობის თანხიდან და დარჩენილი თანხა მისცეს ბინის თავდაპირველ მესაკუთრეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით - სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა; 1/2 ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 7 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება; მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების 1/2 წილის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრის მონაცემებში შესაბამისი ცვლილებების შეტანით; შეწყდა საქმისწარმოება სარჩელზე მესამე მოპასუხის მიმართ.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე დაქორწინდნენ 1995 წლის 1 ივლისს და განქორწინდნენ 2019 წლის 5 სექტემბერს. 2018 წლის 26 ოქტომბერს პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხისაგან შეიძინა სადავო ბინა. თავის მხრივ, ამ უკანასკნელმა სადავო ნივთი მესამე მოპასუხისაგან 2018 წლის 11 ოქტომბერს შეიძინა. 2018 წლის 7 ნოემბერს პირველმა მოპასუხემ სადავო ბინა ახლო ნათესავს, დეიდაშვილს - მეოთხე მოპასუხეს მიჰყიდა.

8. პალატის მითითებით, რაკი მოსარჩელემ და პირველმა მოპასუხემ სადავო ბინა შეიძინეს ქორწინების განმავლობაში და მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულება არ დადებულა, სადავო ბინა მეუღლეთა თანასაკუთრება იყო და აპელანტს მისი 1/2 წილი ეკუთვნოდა. შესაბამისად, მეუღლეს მისი განკარგვა მხოლოდ მეორე მეუღლის თანხმობით შეეძლო. აპელანტს კი, სადავო გარიგებაზე თანხმობა არ განუცხადებია. ამის გამო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 102-ე მუხლის საფუძველზე, სადავო გარიგება აპელანტის კუთვნილი 1/2 წილის განკარგვის ნაწილში ბათილი იყო.

9. პალატამ დაადგინა ისიც, რომ სადავო ბინის შემძენი არის პირველი მოპასუხის ახლო ნათესავი. შემძენმა უთუოდ იცოდა, რომ პირველი მოპასუხე დაქორწინებული იყო და მან სადავო ნივთი 2018 წლის ოქტომბერში, ე.ი. მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში შეიძინა. შესაბამისად, მეოთხე მოპასუხე კეთილსინდისიერი შემძენი არ იყო და სადავო ნივთზე მის უფლებებს სსკ-ის 185-ე მუხლით გათვალისწინებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერი ვერ დაიცავდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ აპელანტი კვლავ სადავო ბინის 1/2 წილის მესაკუთრე იყო.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

10. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება პირველმა და მეოთხე მოპასუხემ (შემდგომ - ასევე ერთობლივად კასატორები) საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის სრულად უარყოფის მოთხოვნით.

11. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად სადავო პერიოოდში მეუღლეთა თანაცხოვრების ფაქტი. როგორ შეიძლება, მხოლოდ 11 დღით ფორმალურად რიცხული ბინა ყოფილი მეუღლის თანასაკუთრებად ჩაითვალოს. შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 1158-ე, 1161-ე და 1162-ე მუხლები, რადგან ნორმები მხოლოდ იმ შემთხვევას აწესრიგებს, როდესაც მეუღლეები ქორწინებაში არიან და ეწევიან საერთო მეურნეობას. მოცემულ შემთხვევაში კი, მეუღლეები ფაქტობრივად ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ.

12. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ შემძენმა იცოდა გამყიდველის ქორწინებისა და ქონების ქორწინების განმავლობაში შეძენის ფაქტი. მეუღლეთა კონფლიქტის შესახებ იცოდა მთელმა სოფელმა, არათუ მხოლოდ შემძენმა, რადგან მოსარჩელის ცრუ დასმენით პირველი მოპასუხე 2 თვე ციხეში იმყოფებოდა. ამდენად, შემძენმა იცოდა, რომ მეუღლეები ერთად აღარ ცხოვრობდნენ, მოსარჩელის მიერ სადავო ბინის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ კი არაფერი იცოდა. შესაბამისად, შემძენს შეელახა კონსტიტუციური უფლება და ჩამოერთვა საკუთრება.

13. არასწორია სასამრთლოს მსჯელობა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ ბინის შეძენა მოჩვენებითი გარიგება არ იყო. 11.10.2018 წელს პირველმა მოპასუხემ მესამე მოპასუხის მინდობილობით ბინა გაუფორმა მეორე მოპასუხეს. ამ უკანასკნელს თანხა არ გადაუხდია. 15 დღის შემდეგ, ბინა დაირეგისტრირა პირველმა მოპასუხემ. ეს გარიგებები იყო ფორმალური, ხოლო 7.11.2018 წელს პირველმა მოპასუხემ მესამე მოპასუხის ბინა უკვე თავისი სახელით გადაუფორმა საბოლოო შემძენს - მეოთხე მოპასუხეს. ამ უკანასკნელმა კი, ბინის ღირებულება გაუგზავნა თავდაპირველ მესაკუთრესა და ბინის რეალურ გამყიდველს - მესამე მოპასუხეს რუსეთში, პირველი მოპასუხის ვალის - 5 000 აშშ დოლარის გამოკლებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

17. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორებმა ვერ მიუთითეს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

18. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

19. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. ასევე, საგულისხმოა, რომ იმ სუბიექტთა წრის განსაზღვრა, ვინც უნდა აგოს პასუხი მოსარჩელის მიმართ, მოსარჩელის მტკიცების ვალდებულების ნაწილია (სსსკ-ის მე-3, მე-4,178-ე მუხლები), თუმცა, საბოლოოდ, სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნისთვის სასამართლო ამოწმებს ნორმით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგზე პასუხეს აგებს თუ არა ის პირი, რომელიც დასახელებულია მოპასუხედ (სუსგ №ას-1163-2018, 8 თებერვალი, 2019 წელი).

20. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, მოსარჩელე თავდაპირველად მოითხოვდა 11.10.2018 წლის ხელშეკრულების ბათილობას (რომლითაც თავდაპირველმა მესაკუთრემ, პირველ მოპასუხეზე გაცემული მინდობილობით ბინა მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა), თუმცა საბოლოოდ მოითხოვა მხოლოდ შემძენთან/მეოთხე მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულების ბათილად აღიარება. მოსარჩელის მტკიცებით, 2018 წლის 26 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება სწორედ მეუღლეთა თანასაკუთრებას ადასტურებდა. ამდენად, პალატის განსჯით, მოსარჩელის მიზანს წარმოადგენს იმ ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა, რომელიც მისი და პირველი მოპასუხის თანასაკუთრება იყო და, რომელიც ამ უკანასკნელმა, მისი თანხმობის გარეშე, მეოთხე მოპასუხეზე გაასხვისა. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო უძრავი ქონების გამყიდველი და მყიდველი შეთანხმებულად მოქმედებდნენ, რათა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების კანონიერად გაყოფისათვის ხელი შეეშალათ და მოსარჩელისათვის ზიანი მიეყენებინათ. მისივე განმარტებით, მოპასუხეთა შორის დადებული გარიგებები მოჩვენებითია და, შესაბამისად, ბათილია სსკ-ის 56.1 მუხლის საფუძველზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

21. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, მესამე პირზე (მეოთხე მოპასუხეზე) გასხვისებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნება, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლების დანაწესიდან გამომდინარეობს.

22. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი). „გენერალური დელიქტის“ ერთ-ერთი მთავარი პირობა მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა. თუკი ასეთი ქმედება არ არსებობს, მაშინ დელიქტის შემადგენლობის სხვა წინაპირობების შემოწმება ზედმეტია. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. არის თუ არა მოთხოვნა მართლსაწინააღმდეგო, ეს საკითხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეამოწმოს სასამართლომ. მოქმედება შეიძლება, ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ: ა. იგი ობიექტურად მიმართულია რომელიმე კანონისმიერი ამკრძალავი ნორმის წინააღმდეგ; ბ. თუ მოქმედება არღვევს სხვა ვალდებულებებს, მათ შორის, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს; გ. თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს) (სუსგ №ას-332-317-2016; 9 დეკემბერი, 2016 წელი).

23. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოსარჩელის საკუთრების უფლების ხელყოფით გამოიხატა. სარჩელის წარმატებულობისათვის მოსარჩელეს ევალებოდა, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით, ემტკიცებინა, რომ ა. სადავო ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრება იყო; ბ. პირველმა მოპასუხემ თანასაკუთრებაში არსებული ქონება მოსარჩელესთან შეთანხმების გარეშე გაასხვისა, რამაც მოსარჩელის საკუთრების უფლების დაკარგვა განაპირობა; გ. სადავო გარიგებები დაიდო მოსაჩვენებლად, ანუ იმ მიზნით, რომ მოსარჩელეს დაეკარგა თანასაკუთრების უფლება (სუსგ №ას-876-834-2013, 25 თებერვალი, 2016 წელი).

24. მეუღლეთა საერთო საკუთრების წარმოშობის საფუძვლებს სსკ-ის 1158-ე მუხლი (მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან, სხვა საპატიო მიზეზის გამო, არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი) განსაზღვრავს და მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრე შემდეგია: მეუღლეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში უნდა იმყოფებოდნენ ერთმანეთთან; უნდა არსებობდეს მეუღლეთა საერთო ქონება. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე 1995 წლიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. სადავო ქონება მეუღლეთა რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის დროს არის შეძენილი, რის გამოც მოსარჩელეს აქვს სადავო ქონების 1/2 ნაწილზე კანონისმიერი საკუთრების უფლება. პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს ამ ფაქტობრივი გარემოების მიმართ დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ (სსსკ-ის 407.2 მუხლი). მათი მთავარი პრეტენზია ისაა, რომ 2018 წლის 26 ოქტომბერს პირველმა მოპასუხესა და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება იყო მოჩვენებითი, ანუ პირველ მოპასუხეს რეალურად სადავო ბინა არ შეუძენია და, შესაბამისად, არც მეუღლეთა თანასაკუთრება არ წარმოშობილა, რასაც ადასტურებს ის ფაქტი, რომ სადავო ბინა მხოლოდ 11 დღე იყო ფორმალურად რიცხული პირველი მოპასუხის საკუთრებად. პალატა მიიჩნევს, რომ უძრავი ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებად მხოლოდ დროის მცირე მონაკვეთით აღრიცხვა არ არის საკმარისი გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის. რაც შეეხება მოპასუხეთა შესაგებელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომ თავდაპირველ მესაკუთრეს (მესამე მოპასუხე) პირველი მოპასუხის ვალი ჰქონდა, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია ბინის ამ უკანასკნელზე ფორმალურად გადაფორმება (იხ. პუნქტი 2 და 13) არ არის გამყარებული არცერთი მტკიცებულებით, გარდა თავად მოპასუხეთა ახსნა-განმარტებისა. მოპასუხეთაგან კი, ერთი პირველი მოპასუხის (მეუღლის) დისშვილი, ხოლო მეორე დეიდაშვილია. ბინის თავდაპირველი მესაკუთრეს კი, რომელსაც, თითქოსდა, პირველი მოპასუხის ვალი ჰქონდა და ვალის გამოკლებით ნასყიდობის საფასური გაეგზავნა, არც შესაგებელი წარმოუდგენია და არც სხდომაზე არ გამოცხადებულა. პალატა განმარტავს, რომ ვინც სადავოდ ხდის გამსხვისებლის რეგისტრირებულ საკუთრებას, ვალდებულია, დაამტკიცოს ამის საწინააღმდეგო. შესაბამისად, პირველ მოპასუხეს ევალებოდა იმ ფაქტობრივი გარემოებების დამტკიცება, რომელიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ შეთანხმებაზე, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მხარეთა გარეგანი ნების გამოვლენას. პალატა მიიჩნევს, რომ პირველმა მოპასუხემ თავისივე მიერ დადებული 26.10.2018 წლის გარიგების მოჩვენებითობის დადასტურება ვერ შეძლო.

25. კასატორი მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის კიდევ ერთ დამაბრკოლებელ გარემოებად მიუთითებს ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტაზე. პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმ ნაწილში, რომ მხარეთა განქორწინების შემდეგ სსკ-ის 1151-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი დაუშვებლად მიიჩნევს ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობის შესაძლებლობას და მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებაზე (სუსგ №ას-749-717-2016, 12 ოქტომბერი, 2016 წელი), რომელშიც მხარეს უარი ეთქვა თანასაკუთრების აღიარებაზე იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით, რომ საქმის მასალებით მხარეთა შორის განქორწინების რეგისტრაცია დადგენილი იყო. განსახილველ საქმეში კი, საგულისხმოა, რომ პირველმა მოპასუხემ სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ვერ შეძლო იმის დადასტურება, რომ მხარეთა შორის ქორწინება შეწყვეტილი იყო სადავო უძრავი ქონების შეძენის მომენტში, რაც გამორიცხავს მისი არგუმენტის გაზიარების შესაძლებლობას.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველ მოპასუხეს სადავო ქონების განკარგვის უფლებამოსილება არ ჰქონდა. სსკ-ის 1160-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვა მხოლოდ მეუღლეთა შეთანხმებითაა შესაძლებელი, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას. ამდენად, მეუღლეთა თანასაკუთრების განკარგვა თანხმობასავალდებულო გარიგებაა, რადგან მეორე მეუღლის თანხმობა გარიგების ნამდვილობის წინაპირობაა. სადავო ქონების გასასხვისებლად მოსარჩელის თანხმობის არარსებობა სადავო არ არის. აქვე პალატა განმარტავს, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილ ქონებაზე მესაკუთრედ დაურეგისტრირებელი მეუღლის უფლება აბსოლუტური არ არის და ქონებაზე მესაკუთრედ დარეგისტრირებული პირის მიერ მეუღლეთა თანასაკუთრების (მათ შორის მეორე მეუღლის წილის) გასხვისებისას, მეორე მეუღლის საკუთრებითი უფლებამოსილების რეალიზაცია განსაზღვრულ გარემოებაზე, კერძოდ, შემძენის არაკეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენაზეა დამოკიდებული. სსკ-ის 1160-ე მუხლის მეორე ნაწილისა და ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების დანაწესთა (3. თუ მესაკუთრე ახდენს უძრავი ქონების გასხვისებას ან უფლებრივად დატვირთვას, დაუშვებელია გარიგების დადებისას (უფლების რეგისტრაციისას) თანამესაკუთრის თანხმობის მოთხოვნა, თუ იგი ასეთად არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. 4. ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება ერთადერთ მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებლის გარდა არსებობს სხვა თანამესაკუთრეც) გაანალიზებით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრების განკარგვის დროს სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ დაურეგისტრირებელი მეუღლის შედავება, ქონების გასხვისების გარიგების ბათილობას მხოლოდ იმ შემთხვევაში განაპირობებს, თუ დადგინდება, შემძენმა არა მხოლოდ იცოდა ნასყიდობის საგანზე სხვა მესაკუთრის არსებობის თაობაზე, არამედ, ამავდროულად, ინფორმირებული იყო, რომ ქონების მესაკუთრედ დაურეგისტრირებელი მეუღლე ქონების გასხვისების წინააღმდეგი იყო (სუსგ №ას-571-879-09, 30 აპრილი, 2010 წელი; №ას-1432-2019, 22 იანვარი, 2020 წელი). სხვა შემთხვევაში პრეზუმირებულია, რომ რეგისტრირებული მესაკუთრე მოქმედებს მეუღლესთან ურთიერთშეთანხმებით, ხოლო შემძენი შეძენის ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია.

27. განსახილველ შემთხვევაში, თავად კასატორის მითითებით, მეუღლეთა კონფლიქტის შესახებ შემძენისათვის ცნობილი იყო (იხ. პუნქტი 13). ასეც რომ არ იყოს, როდესაც გარიგება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდება, ისედაც ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის შესახებ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. მოცემულ შემთხვევაში კი, დადგენილია, შემძენი გამსხვისებლის ახლო ნათესავი - დეიდაშვილია. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ქონების დასაკუთრების დროს მეოთხე მოპასუხისთვის კარგად იყო ცნობილი, ერთი მხრივ, მეუღლეთა გამწვავებული ურთიერთობის, ხოლო, მეორე მხრივ, სადავო ქონებაზე მოსარჩელის თანასაკუთრების უფლების არსებობის შესახებ, გამორიცხავს შემძენის კეთილსინდისიერებას.

28. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ერთმნიშვნელოვნად გამოიკვეთა, რომ მოპასუხეთა შორის დადებული გარიგებები არ ასახავდა კონტრაჰენტთა ნამდვილ ნებას და ფორმალურად, მხოლოდ იმ მიზნით დაიდო, რათა მოსარჩელეს წართმეოდა ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონებიდან წილის მიღების შესაძლებლობა.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

30. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

32. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (სუსგ №ას-1432-2019, 22 იანვარი, 2020 წელი; №ას-506-480-2015, 29 ივლისი, 2016 წელი; №ას-571-879-09, 30 აპრილი 2010 წელი).

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

34. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორებს დაუბრუნდებათ 1000 ლარის 70% - 700 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ.გ–ვისა და ბ.დ–ვის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. ვ.გ–ვსა (პ/ნ .........) და ბ.დ–ვს (პ/ნ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ვ.გ–ვის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1000 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი 11.12.2020), 70% - 700 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე