საქმე №ას-251-2022 2 ივნისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი.ზ–ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.დ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 1 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება აუქციონზე რეალიზაციის გზით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ვ.დ–მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.ზ–ას (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ, მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება აუქციონზე რეალიზაციის გზით და ამონაგები თანხის თანამესაკუთრეებს შორის განაწილება მათი წილების პროპორციულად.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელე ცნობილ იქნა 125 კვ.მ-ის ½ ნაწილის მესაკუთრედ. დარჩენილი ½ ნაწილის მესაკუთრეა მოპასუხე.

3. მოსარჩელემ 2020 წლის 5 თებერვალს მიმართა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს“ უძრავი ქონების ნატურით გამიჯვნის შესაძლებლობის დასადგენად, თუმცა მოპასუხემ გამოსაკვლევ ობიექტზე ექსპერტების დაშვებაზე უარი განაცხადა, რის გამოც ექსპერტიზა ვერ ჩატარდა. საზიარო უფლება ნატურით არ იმიჯნება, რადგან საზიარო საგანი წარმოადგენს მრავალბინიანი კორპუსის იზოლირებულ ბინას. მოსარჩელე ვერ სარგებლობს თანასაკუთრებაში არსებული ქონებით.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობა არ არის დადგენილი, რის გამოც მოსარჩელე არ არის უფლებამოსილი, მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება მისი იძულებით რეალიზაციის გზით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა მხარეთა შორის საზიარო უფლება, საზიარო საგანზე აუქციონზე გაყიდვის გზით. დადგინდა საზიარო საგნის გაყიდვით ამონაგები თანხის მხარეთა შორის განაწილება მათი წილების მიხედვით, ამონაგები თანხიდან მიეკუთვნა: მოსარჩელეს - 1/2 წილი და მოპასუხეს - 1/2 წილი, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო პალატა დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8. მხარეთა სახელზე თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია 125.70 კვ.მ უძრავი ქონება, თითოეულის წილი თანასაკუთრებაში შეადგენს 1/2 ნაწილს.

9. საზიარო საგანი წარმოადგენს მრავალბინიანი კორპუსის იზოლირებულ ბინას, რომელსაც აქვს ერთი შესასვლელი, სამზარეულო, აბაზანა და საპირფარეშო.

10. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 19 მარტის წერილის თანახმად, მოპასუხემ უარი განაცხადა უძრავ ქონებაში საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე.

11. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია და მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად იქნა დადგენილი საზიარო უფლების გაყოფა ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით.

12. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) მიხედვით, საზიარო უფლების საფუძველზე აღმოცენებული ურთიერთობები კანონისმიერ ვალდებულებით ურთიერთობათა წრეს განეკუთვნება. ამავე კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება. მოცემულ შემთხვევაში, ირკვევა, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს საზიარო უფლების ობიექტს და მხარეები ერთმანეთთან იმყოფებიან კანონისმიერ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში.

13. სსკ-ის 953-ე მუხლის, 961-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 963-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარეობს, რომ საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე, მეორე კომპონენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი. ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებდა გაყოფამდე (იხ: სუსგ 19.03.2015 წ. საქმეზე #ას-1148-1094-2014).

14. ამდენად, საზიარო უფლების გაუქმება წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნას, რომლის დისპოზიციური უფლებამოსილება - შეარჩიოს საზიარო უფლების გაუქმების კონკრეტული საშუალება, შეზღუდულია მატერიალური კანონმდებლობით, კერძოდ, დაუშვებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, თუ შეუძლებელია ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის იდეალური წილის იმგვარი გამოყოფა, რომლითაც დაცულია ამ უკანასკნელის საზიარო საგნის გაყოფამდე არსებული მდგომარეობა (ღირებულება), საზიარო უფლების გაუქმებას, ნატურით გაყოფის გზით, სსკ-ის 963-ე მუხლის კონტექსტში ლეგიტიმურს არ ხდის, თუ დაცული და შენარჩუნებული არ არის სხვა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის მდგომარეობა (ღირებულება).

15. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც მხარეებს უფლებებთან ერთად თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს აკისრებს, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეთათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა- განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

16. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მტკიცების საპროცესო-სამართლებრივ სტანდარტებზე და განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალსა და სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია.

17. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონება მრავალსართულიან სახლში მდებარე იზოლირებული ბინაა. ამასთან, აპელანტმა სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა, რომ სადავო ბინას გააჩნია ერთი შესასვლელი, ერთი სამზარეულო, ერთი აბაზანა და ერთი საპირფარეშო.

18. სარჩელის თანახმად, ვინაიდან სადავო უძრავი ქონება არის მრავალბინიან სახლში (კორპუსში) მდებარე საცხოვრებელი ფართი, მისი კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, ნატურით ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფა შეუძლებელია იმდენად რამდენადაც, გაყოფის შემთხვევაში რომელიმე თანამესაკუთრე, შესაძლებელია, აღმოჩნდეს საპირფარეშოს, აბაზანის ან სამზარეულოს გარეშე. აღნიშნული კი, ფაქტობრივად, სპობს საცხოვრებლის ფუნქციურ დანიშნულებას.

19. მოცემული გარემოების ექსპერტიზის დასკვნით გამყარების მიზნით, მოსარჩელემ მიმართა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექპერტიზის ეროვნული ბიუროს“. მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე დაინიშნა სადავო უძრავი ქონების საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა, თუმცა დასკვნის გაცემა შეუძლებელი გახდა მოპასუხის ხელშეშლის გამო. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 19 მარტის წერილის თანახმად, მოპასუხემ უარი განაცხადა უძრავ ქონებაში საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე.

20. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის 169-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე მხარეს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ სადავო ქონების ერთგვაროვან ფართებად დაყოფა შესაძლებელია (მისი ფუნქციური დანიშნულებისა და ღირებულების შემცირების გარეშე), რაც სააპელაციო საჩივარს დაუსაბუთებლად აქცევს.

21. რაც შეეხება სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიას იმ ნაწილში, რომლითაც აპელანტი ითხოვდა საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 24 მარტის საოქმო განჩინების გაუქმებას, პალატამ აღნიშნა, რომ 2021 წლის 24 მარტით დათარიღებული განჩინება საქმის მასალებში არ არსებობს, რაც ამ ნაწილში სააპელაციო პრეტენზიის განხილვას შეუძლებელს ხდის.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

23. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ რაიმე მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, არასწორად დაადგინა, რომ საზიარო საგნის გაყოფა შეუძლებელი იყო. მხოლოდ ადვოკატისათვის კითხვების დასმა აღნიშნული საკითხის გამოსაკვლევად საკმარისი არ უნდა ყოფილიყო.

24. კასატორის მითითებით, 2021 წლის 24 მარტის სხდომის ოქმში აღბეჭდილია, რომ მოპასუხემ იშუამდგომლა ექსპერტიზის ჩატარების თაობაზე, რაზეც უარი ეთქვა სასამართლოს საოქმო განჩინებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2021 წლის 24 მარტის საოქმო განჩინება საქმის მასალებს არ ერთვის და, შესაბამისად, ვერ იმსჯელებდა ამ საოქმო განჩინების კანონიერებაზე, თუმცა საკმარისია მოვისმინოთ 2021 წლის 24 მარტის სხდომის აუდიო ჩანაწერი, ნათელი გახდება, რომ საოქმო განჩინება რეალურად გამოტანილ იქნა. გასაგებია ისიც, რომ მოპასუხე ვერ აიძულებდა სასამართლოს საოქმო განჩინების შედგენას. ამდენად, მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, შეეზღუდა კანონით მინიჭებული საპროცესო უფლების გამოყენების შესაძლებლობა საქმის განხილვისთვის უმნიშვნელოვანეს საკითხთან მიმართებით, კერძოდ, იმის გამო, რომ სასამართლომ არ შეადგინა შესაბამისი საოქმო განჩინება, თუმცა რეალურად ის გამოტანილ იქნა, მოპასუხეს კი ამ განჩინების გასაჩივრების საშუალებაც არ მიეცა. აღნიშნული არღვევს „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით რეგულირებული სამართლიანი სასამართლოს პრინციპს.

25. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, კასატორმა მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება უძრავი ქონების გაყოფის შეუძლებლობის შესახებ მასვე უნდა დაემტკიცებინა, რაც არ მოუხდენია. მიუხედავად ამისა, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მიეთითა, რომ მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთი დაძლია, ვინაიდან დადასტურებულია, რომ სადავო ქონება მრავალბინიან სახლში მდებარე იზოლირებული ბინაა, რომლის ნატურით გაყოფა, მისი კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, როგორც წესი, არ ხდება. სინამდვილეში, მრავალბინიან სახლებში ბინების გაყოფა ხშირი შემთხვევაა და ამას, თუნდაც, საჯარო რეესტრის პრაქტიკა, კერძოდ კი, გაყოფის რეგისტრაციის უამრავი ფაქტი ამტკიცებს. ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობა ობიექტური კატეგორიაა და არა სუბიექტური. ამიტომაც, დაუშვებელია, ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობა დადგინდეს სამართალსუბიექტის უბრალო მითითებით.

26. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნის შესაფასებლად აუცილებელია, გაზიარებული იქნეს პრეზუმფციის, როგორც ცნების, მნიშვნელობა. ვარაუდი გარკვეული ფაქტის არსებულად მიჩნევაა, ისეთ პირობებში, როდესაც ამ გარემოების როგორც არსებობა, ასევე, არარსებობაა შესაძლებელი, მაგრამ დანამდვილებით არ არის ცნობილი - არსებობს ნავარაუდები ფაქტი თუ არა. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მსჯელობიდან გამომდინარეობს, რომ ბინა, რომლის გაყოფაც მან შეუძლებლად მიიჩნია, შეიძლება იყოფოდეს კიდეც. მნიშვნელოვანია შემდეგი საკითხიც- პრეზუმფცია ემყარება ალბათობის ამა თუ იმ ხარისხს და მისი დადგენისთვის აუცილებელია სტატისტიკური მონაცემების გაცნობა, ანუ, რამდენი ბინის გაყოფაა შეუძლებელი და რამდენის - შესაძლებელი. იბადება კითხვა - რა მონაცემებს დაეყრდნო სასამართლო და თუკი საერთოდ დაეყრდნო რაიმე მონაცემებს, მაშინ რატომ არ მიუთითა ეს მონაცემები გადაწყვეტილებაში.

27. სააპელაციო სასამართლომ არ გააცნობიერა ისეთი კატეგორია, როგორიცაა კანონისმიერი პრეზუმფცია. კანონისმიერი პრეზუმფცია ესაა სამართლებრივი ნორმებით განმტკიცებული ვარაუდი რაიმე იურიდიული ფაქტის არსებობის ან არარსებობის შესახებ მაშინ, როდესაც ნავარაუდებ ფაქტს მოჰყვება ისეთივე იურიდიული შედეგი, როგორც არსებულს. კერძო-სამართლებრივი პრეზუმფცია უკიდურეს შემთხვევაში დგინდება - მაშინ, როდესაც სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება სხვაგვარად ვერ ხერხდება, რადგან ის ფაქიზი და არასრულყოფილი ინსტრუმენტია. არასრულყოფილია იმდენად, რამდენადაც მისი დადგენისას წინასწარვეა ცნობილი, რომ პრეზუმფციის ძალით სამართლებრივი ურთიერთობა, ყველა შემთხვევაში, სწორად ვერ მოწესრიგდება, მაგალითად, სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი მისი მესაკუთრეა, თუმცა გასაგებია, რომ ეს შესაძლოა, არ შეესაბამებოდეს სინამდვილეს, რის გამოც სამართლებრივი მოწესრიგება არ იქნება სამართლიანი. ამიტომაც, ზოგიერთი მეცნიერი კანონისმიერ პრეზუმფციას იურიდიულ ყავარჯენს უწოდებს.

28. ჩვეულებრივი, ყოფითი ვარაუდის (თანაც, ყოველგვარი მონაცემების გარეშე გამოთქმული ვარაუდის) კანონისმიერი პრეზუმფციის რანგში აყვანა გაუმართლებელი ქმედებაა და ეს, მითუმეტეს, დაუშვებელია მაშინ, როდესაც ფაქტის ჩვეულებრივი წესით დადგენა მარტივადაა შესაძლებელი. განსახილველ შემთხვევაში ეს შესაძლებელი იყო ექსპერტიზის ჩატარების გზით, რაზეც სააპელაციო პალატამ აპელანტს უარი განუცხადა. ამასთან, ექსპერტიზის ჩატარებაზე უარის თქმის სასარგებლოდ არავითარი არგუმენტი არ არსებობდა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ობიექტი, რომელიც ექვემდებარებოდა ექსპერტიზას, მხარეთა თანასაკუთრებაა და ამდენად, ექსპერტიზა ორივე მხარის მონაწილეობით უნდა ჩატარებულიყო.

29. განსახილველ შემთხვევაში, ექსპერტიზის ჩატარება და ამ გზით საკვლევი ფაქტის დადგენა შესაძლებელი იყო, რაზედაც იშუამდგომლა კიდეც მოპასუხემ და, რის ჩატარებასაც წინ აღუდგა მოსარჩელე, მაგრამ საქმე მაინც მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაწყდა და დადგინდა ის ფაქტი, რომელიც არაფრით მტკიცდება. ასეთ ვითარებაში, საუბარიც ზედმეტია მტკიცების ტვირთის თუნდაც მინიმალური სტანდარტის დაცვაზე. უხეშად დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლი, „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით რეგულირებული სამართლიანი სასამართლოს პინციპი, დაირღვა სსსკ-ის 102-105-ე მუხლების უმნიშვნელოვანესი წესები და ფორმები, რომელიც წარმოადგენს ლოგიკური დასკვნის მიღების საფუძველს. აქ საუბარიც ზედმეტია მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურ შეფასებაზე.

30. კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებაში მოყვანილ ფაქტს, რომლის თანახმადაც საინჟირო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარება შეუძლებელი გახდა მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის გამო, რაც დადასტურდა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 19 მარტის წერილით, რომლითაც თითქოსდა მოპასუხემ უარი განაცხადა უძრავ ქონებაში საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე. სინამდვილეში, დასახელებულ წერილში მოპასუხე საერთოდ არ არის მითითებული. მითითებულია ზ.ზ–ა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აშკარად არასწორად გამოიყენა სსსკ-ის 169-ე მუხლის მე-4 ნაწილი. ძნელად წარმოსადგენია საკუთრების უფლების უფრო უხეში ხელყოფა, ვიდრე საკუთრების საგნის მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ გასხვისებაა. შედეგად უხეშად დაირღვა კონსტიტუციის მე-19 მუხლი, ასევე, სსკ-ის 170-ე მუხლი.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

32. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს:

34. მხარეთა სახელზე თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია 125.70 კვ.მ უძრავი ქონება, თითოეულის წილი თანასაკუთრებაში შეადგენს 1/2 ნაწილს.

35. საზიარო საგანი წარმოადგენს მრავალბინიანი კორპუსის იზოლირებულ ბინას, რომელსაც აქვს ერთი შესასვლელი, ერთი სამზარეულო, ერთი აბაზანა და ერთი საპირფარეშო.

36. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 19 მარტის წერილის თანახმად, მოპასუხემ უარი განაცხადა უძრავ ქონებაში საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე.

37. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მოპასუხის თანასაკუთრების უფლება, როდესაც დაადგინა ბინის იძულებით გასხვისება. ფაქტობრივად, არ არსებობს სათანადო მტკიცებულება - საექსპერტო დასკვნა, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა საზიარო ქონების გაყოფის შესაძლებლობას ან შეუძლებლობას. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, ასევე, არ იმსჯელა იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობა ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ.

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

39. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

40. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

41. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

42. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

43. განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს საზიარო უფლებიდან წარმოშობილ ურთიერთობას. სსკ-ის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას: საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი); საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

44. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. დასახელებული ნორმის დისპოზიციით განსაზღვრულია საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებამოსილება, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის გზით, ხოლო თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია – საზიარო საგნის რეალიზაციით (სსკ-ის 964-ე მუხლი).

45. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა (შდრ: სუსგ №ას - 1217-2018, 13 დეკემბერი, 2018; სუსგ №ას -1148-1094-2014, 19 მარტი, 2015.).

46. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება.

47. საზიარო უფლება, სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, განეკუთვნება კანონისმიერ ვალდებულებათა ურთიერთობების კატეგორიას. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც გამოირკვა მოდავე მხარეები არიან უძრავი ქონების თანამესაკუთრეები, რომელიც წარმოადგენს საზიარო უფლების ობიექტს და მხარეები ერთმანეთთან კანონისმიერ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებიან.

48. აქვე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლისა და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მესაკუთრე თავის ქონებასთან მიმართებით თავისუფალია, მაგრამ მისი უფლებამოსილებანი შესაძლოა შეზღუდული იყოს კანონით ან ხელშეკრულებით. მესაკუთრის მოქმედებით არ უნდა ილახებოდეს მეზობლების ან მესამე პირთა უფლებები. მოცემულ შემთხვევაში, საკუთრების ბუნებიდან (საზიარო საკუთრებიდან) გამომდინარე, ნივთით სარგებლობის თავისუფლება გარკვეულწილად იზღუდება, რაც სხვა თანამესაკუთრის არსებობით და მათი ინტერესების გათვალისწინებითაა გამოწვეული.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 964-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით არ წარმოადგენს მესაკუთრის უპირობო უფლებას. აღნიშნულ უფლებას მესაკუთრე იძენს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სარწმუნოდ დაადასტურებს ნივთის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობას (შდრ: სუსგ №ას-331-331-2018, 15 ივლისი, 2019.).

50. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი იმ საკითხის დადგენასთან დაკავშირებით, დასაშვები იყო თუ არა სადავო საზიარო უფლების ობიექტის გაყოფა.

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

53. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

54. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

55. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

56. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

57. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

59. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4.1 მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს, თავის მხრივ, შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ, წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ.

61. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

62. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების საკითხზე მსჯელობისას უნდა აღინიშნოს, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 19 მარტის წერილი, რომლის თანახმად, მოპასუხემ უარი განაცხადა სადავო ბინაში საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარებაზე.

63. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოპასუხის მიერ ექსპერტიზის ჩატარებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით და უთიტებს, რომ ექსპერტიზის ბიუროს წერილიდან დგინდება, რომ სადავო ბინაში ექსპერტის დაშვებაზე უარი განაცხადა არა უშუალოდ მოპასუხემ, არამედ ზ.ზ–ამ (საკასაციო პალატა ყურადღებას გააამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი მინდობილობით, ზ.ზ–ა მოპასუხის მხრიდან წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებითაა აღჭურვილი იხ. ს.ფ. 73-74; ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ჩაიბარა ზ.ზ–ამ. იხ. ს.ფ. 71).

64. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის ზემოაღნიშნული არგუმენტი მოცემულ საქმეზე საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება და გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას ვერ გააქარწყლებს იმის გათვალისწინებით, რომ კასატორი ექსპერტის სადავო ფართში დაშვებაზე ხელშეშლის ფაქტს სადავოდ არ ხდის, არამედ უთითებს მხოლოდ იმას, რომ ბიუროს წერილში დაფიქსირებულია ზ.ზ–ას გვარი. აღნიშნული კი არ გამორიცხავს, რომ მოპასუხე ექსპერტის კუთვნილ ბინაში დაშვებაზე წინააღმდეგი იყო.

65. კასატორი აგრეთვე აღნიშნავს, რომ მან პირველი ინსტანციის სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ, რაც არ დაკმაყოფილდა, თუმცა კასატორი ( მოპასუხე) ვერ ასაბუთებს, რამ შეუშალა ხელი, თავად მიემართა საექსპერტო დაწესებულებისათვის. მეტიც, მოპასუხემ საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე ვერც კი მიუთითა სადავო ბინაზე საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შესაძლო ვერსიაზე და შემოიფარგლა მხოლოდ იმ გარემოებაზე მსჯელობით, რომ რიგ შემთხვევებში ასეთი ბინების გაყოფა შესაძლებელია.

66. ასეთ ვითარებაში სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა სსსკ-ის 169-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით, რომლის თანახმად თუ მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ასრულებს ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად ხელს უშლის ექსპერტიზის ჩატარებას, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია ჩაითვლება დადასტურებულად. მითითებული ნორმა სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთისაგან ათავისუფლებს მხარეს, რომლის მოწინააღმდეგეც არასაპატიოდ დააბრკოლებს ექსპერტიზის ჩატარებას.

67. საკასაციო პალატას დადგენილად მიაჩნია, რომ განსახილველ საქმეზე სადავო ფართის ნატურით გამიჯვნის შესაძლებლობის გამოსაკვლევად მოსარჩელის მიერ დანიშნული ექსპერტიზა ვერ ჩატარდა მოპასუხის მიერ სადავო ბინაში ექსპერტის დაშვებაზე უარის გამო, რაც წარმოადგენს სსსკ-ის 169-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევას და, შესაბამისად, ათავისუფლებს მოსარჩელეს სარჩელში დასახელებული გარემოების მტკიცების ვალდებულებისაგან. ასეევ მხედველობაშია მისაღები, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის ფაქტი, რომ სადავო საზიარო უფლების ობიექტი მრავალსართულიან სახლში მდებარე იზოლირებული ბინაა. მას ერთი შესასვლელი, ერთი სამზარეულო, ერთი აბაზანა და ერთი საპირფარეშო აქვს, რაც, კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, ნატურით ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფას, საცხოვრებელი ფუნქციის დაკარგვის გარეშე, გამორიცხავს, ვინაიდან შეუძლებელია ბინამ ყოფითი ფუნქცია შეინარჩუნოს სველი წერტილებისა და სამზარეულოს გარეშე. (შდრ: სუსგ №ას-1065-2021, 1 დეკემბერი, 2021.)

68. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ დაძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, კერძოდ, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ საზიარო საგანი წარმოადგენს მრავალბინიან სახლში მდებარე იზოლირებულ ბინას, რომლის ნატურით გაყოფაც მისი კომუნალური ხასიათიდან გამომდინარე, როგორც წესი, შეუძლებელია (იხ: სუსგ №ას - 1065-2021, 1 დეკემბერი, 2021; №ას-49-2020, 20 თებერვალი, 2022; სუსგ №ას-1441-2018, 8 მაისი, 2020.).

69. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

70. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

71. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

72. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

73. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

74. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ.ზ–ას მიერ 2022 წლის 15 მარტს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი.ზ–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ი.ზ–ას (პირადი №.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან(ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ.ზ–ას მიერ 2022 წლის 15 მარტს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე