№ას-280-2019 23 თებერვალი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)

მირანდა ერემაძე (მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ.ხ–ძე, ფ.ხ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – ტ.ჭ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ. და ნ. ხ–ებსა (შემდეგში - მოპასუხეები. კრედიტორი), და შპს ,,L.B.” (შემდეგში - კომპანია, მოპასუხეთა მოვალე, პირველი თადაპირველი მენარდე) შორის 2012 წლის 27 ივნისსა და 4 ივლისს დადებული ხელშეკრულების თანახმად, კომპანიას ქ. ბათუმში, ....... მდებარე მიწის ნაკვეთების გადაცემის სანაცვლოდ, 6 თვის ვადაში მათთვის უნდა გადაეცა ახლად აშენებულ მრავალსართულიან საცხოვრებელ კორპუსში 1800 კვ.მ სახოვრებელი ბინები, 100 000 აშშ დოლარი და 100 კვ.მ კომერციული ფართი (იხ. ტ.I, ს/ფ.29-43).

2. კომპანიამ სახელშეკრულებო ვალდებულება არ შეასრულა.

3. 2013 წლის 18 აპრილს კომპანიამ მოპასუხეთაგან მიღებულ მიწის ნაკვეთებზე გარიგება დადო შპს ,,S-თან” (შემდეგში - მენარდე, მესამე პირი), რომელმაც იკისრა ვალდებულება, აეშენებინა საცხოვრებელი სახლი და მთლიანი ფართის 25% გადაეცა შპს მოპასუხეთა მოვალისათვის. ჯამურად კომპანიას მენარდისაგან უნდა მიეღო 3996 კვ.მ ფართის ქონება;

4. 2014 წლის 16 ივლისს, მოპასუხეებმა ფ.ხ–ძეს (შემდეგში - მოპასუხეთა შვილი, მოპასუხე ნ. ხ–ის უფლებამონაცვლე, კასატორი, რწმუნებული) 5 წლის ვადით გაფორმებული მინდობილობით მიენიჭეს უფლებამოსილება, ყოფილიყო მათი წარმომადგენელი სასამართლოში ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან, აგრეთვე, შეესრულებინა ყველა სხვა მოქმედება, რაც პირდაპირ არ მითითებულა მინდობილობაში, მაგრამ აუცილებელი იყო მიმნდობების უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დასაცავად (იხ. მინდობილობა ტომი 2, ს/ფ16);

5. მოპასუხეთა რწმუნებული მარწმუნებლების სახელით შეხვდა ადვოკატ ტ.ჭ–ძეს (შემდეგში - მოსარჩელე, ადვოკატი) და იურიდიულ მომსახურებაზე შეუთანხმდა.

6. 2014 წლის 28 ნოემბერს მოპასუხეთა წარმომადგენელმა, მენარდემ და მოსარჩელემ წერილობით გააფორმეს ურთიერთთანამშრომლობის შეთანხმება, რომლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, მიზნის მისაღწევად საჭირო იყო იურიდიული მომსახურება და სასურველი შედეგის შემთხვევაში, რაც შეიძლება ყოფილიყო კრედიტორსა და მოვალეს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ან სადავო მიწის ნაკვეთზე კრედიტორების საკუთრების სრული, ან ნაწილობრივი აღდგენა, ან მოვალის წილის კრედიტორის სახელზე გადაფორმება, ან საქმის სხვაგვარი სასურველი შედეგით, ან მორიგებით დასრულება, მოპასუხეები ადვოკატს ჰონორარის სახით საკუთრებაში გადასცემდნენ 100 კვ.მ გარემონტებულ საცხოვრებელ ფართს .

7. 2014 წლის 28 ნოემბრის შეთანხმება ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ ხელმოწერილია მოპასუხეთა შვილის მიერ, რომელიც აღჭურვილი იყო მშობლების მიერ მიცემული წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით (იხ.ტ. I, ს/ფ 139-141).

8. 2015 წლის 6 აპრილს, მოპასუხეებმა მოსარჩელეს მიანიჭეს ყველა ორგანიზაცია-დაწესებულებაში წარმომადგენლობის სრული უფლებამოსილება, მათ შორის - სასამართლოში, ამასთან - სარჩელზე უარის თქმის, სარჩელის საგნის/საფუძვლის შეცვლის, სასარჩელო მოთხოვნის გადიდების/შემცირების, საქმის მორიგებით დამთავრების უფლება და ა.შ (იხ. მინდობილობა ტომი 2, ს/ფ 17);

9. 2016 წლის 5 სექტემბერს კრედიტორი და მოვალე მორიგდნენ, რომლის თანახმად მოპასუხეთა ადვოკატი და მოვალე კომპანია შეთანხმდნენ, რომ კომპანია თავისი წილი სახელშეკრულებო ვალდებულების ფარგლებში, მოპასუხეებს გადასცემდა 1800 კვ. მ ფართის საცხოვრებელ ბინებს ბათუმში, ..... მდებარე საცხოვრებელ კორპუსში, ხოლო ხელშეკრულებებით გადასაცემი 100 კვ.მ კომერციული ფართის სანაცვლოდ, ამავე საცხოვრებელ სახლში გადასცემდა 250 კვ. მ ფართის საცხოვრებელ ბინას. 100 000 აშშ დოლარის ნაცვლად კი, 20 000 აშშ დოლარს, საიდანაც 10 000 აშშ დოლარი უკვე გადახდილი ჰქონდა. ფართები უნდა გადაცემულიყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებიდან და მენარდისგან მოპასუხეთა წინაშე ანგარიშვალდებული კომპანისათვის 2013 წლის 18 აპრილისა და 2014 წლის 15 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების გადაცემიდან 15 დღის ვადაში. მორიგების სანაცვლოდ, მოპასუხეებმა ვალდებულება აიღეს, შეთანხმებიდან 5 დღის ვადაში უარი ეთქვათ სააპელაციო საჩივარზე ( იხ. ტ.I, ს/ფ.: 56-57);

10. 2016 წლის 15 სექტემბერს, სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის პარალელურად მოპასუხეებმა უარი თქვეს მოსარჩელის იურიდიულ მომსახურებაზე და გააუქმეს მის სახელზე გაცემული მინდობილობა (იხ. ტ. II, ს/ფ.:18-19);

11. 2016 წლის 8 ნოემბერს მოვალესა და კრედიტორებს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოვალემ კრედიტორებს საკუთრებაში გადასცა 48 ერთეული ბინა.

12. მოსარჩელის ძალისხმევით, მხარეთა შორის დაწყებული დავა დასრულდა მორიგებით, თუმცა მოპასუხეებმა 100 კვ.მ გარემონტებული საცხოვრებელი ფართის გადაცემის შესახებ ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულეს.

13. სასარჩელო მოთხოვნა:

13.1. მოპასუხეთა ადვოკატმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს და ბათუმში, ....... მდებარე ს/კ ..... და ს/კ ...... აღრიცხული 55.80 კვ.მ და 47.80 კვ.მ საცხოვრებელი ბინების საკუთრებაში გადაცემა ან მათი საბაზრო ღირებულების (1კვ.მ=1250 აშშ დოლარს) ანაზღაურება მოითხოვა. მოსარჩელის მტკიცებით, მისი ეს უფლება 2014 წლის 28 ნოემბრის შეთანხმებიდან და კრედიტორსა და მოვალეს შორის მისი თაოსნობით მიღწეული მორიგებიდან გამომდინარეობდა.

14. მოპასუხეთა შესაგებელი:

14.1.მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარდგენით უარყვეს სარჩელის საფუძვლიანობა. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მოსარჩელე მოქმედებდა მათი ინტერესების საზიანოდ და არაკეთილსინდისიერად, ქონება კი საკუთრებაში საკუთარი და არა ადვოკატის ძალისხმევით მიიღეს.

15. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება:

15.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სარჩელით მოთხოვნილი უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა ან მისი ღირებულების ანაზღაურება დაევალათ.

16. მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი:

16.1. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

17. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და სამართლებრივი დასკვნები:

17.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

17.2. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად დავალების ხელშეკრულების ნორმებით იხელძღვანელა.

17.3. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხეთა ადვოკატის (მოსარჩელის) აქტიური მოქმედებების შედეგად, კრედიტორი და მოვალე მორიგდნენ. რაც მოპასუხეთა და მოსარჩელეს შორის არსებული სახელშეკრულებო სამართალურთიერთობის პირობების შესატყვისად, მოსარჩელეს მოპასუხეთა მიმართ 100 კვ.მ უძრავი ქონების გადაცემის მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობდა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტებმა დავაზე ვერ დაადასტურეს ის გარემოება, რომ მორიგების ფარგლებში მიღწეული შედეგი მათ იურიდიულ ინტერესში არ შედიოდა და მათ ამ შეთანხმებით ზიანი მიადგათ. ამასთან, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა შვილს მის სახელზე გაცემული მინდობილობის ფარგლებში უფლებამოსილება ჰქონდა, იურიდიული მომსახურების გაწევის მიზნით დაექირავებინა ადვოკატი და ამ საკითხზე აპელანტთა შედავებას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ გააჩნდა. პალატის განსჯით, აპელანტებმა ვერ დაადასტურეს ვერც ის ფატი, რომ ისინი ადვოკატის ჩართულობის გარეშეც შეძლებდნენ მათთვის ხელსაყრელი შედეგის - ქონებრივი სარგებლის მოვალე კომპანიისგან მიღებას.

18. აპელანტის საკასაციო მოთხოვნა:

18.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

18.2. საკასაციო პრეტენზია შემდეგ გარემოებებს ეფუძნება:

18.2.1.კასატორთა განმარტებით, სადავო გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას, 2015 წლის ურთიერთთანამშრომლობის ხელშეკრულება (მათ შორის იურიდიული მომსახურების) ეწინააღმდეგება თუ არა კანონს, მაშინ როდესაც მხარეთა სამმხრივ შეთანხმებაში მონაწილეები არიან ადვოკატი, კლიენტი და საქმის პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მენარდე).

18.2.2. კასატორების მითითებით, სასამართლოს არ უმსჯელია, წარმოშობდა თუ არა იურიდიულ შედეგს მორიგების აქტი, რომელიც სასამართლოს მიერ არ დამტკიცებულა და არც ნოტარიალურად არ გაფორმებულა. მოხმობილი მორიგების აქტი, კასატორების მოსაზრებით, ფორმის დაუცველადაა დადებული, აქედან გამომდინარე, ბათილი გარიგებაა და სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს. კასატორთა განცხადებით, მათ ამ მორიგების აქტის საფუძველზე რაიმე სიკეთე არ მიუღიათ, მორიგების გაფორმების იურიდიული ინტერესი ჰქონდა მხოლოდ მოსარჩელეს, რათა მას მიეღო 2014 წლის 28 ნოემბრის შეთანხმებით გათვალისწინებული ქონება. კასატორები ყურადღებას ამახვილებენ იმ გარემოებაზე, რომ მათ 48 საცხოვრებელი ბინა საკუთრებაში მიიღეს არა მორიგების, არამედ მოვალესთან 2016 წლის 8 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. საჯარო რეეტრში რეგისტრირებული იყო 2021 წლის 27 ივნისსა და 4 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულებები, რომლის გათვალისწინებით, კრედიტორის დაკმაყოფილებამდე მოვალე ვერ გაასხვისებდა ვერცერთ ფართს. სწორედ ამ შემზღუდველი გარემოების ზეგავლენით გადაუფორმა მოვალემ ქონება და არა მორიგების აქტის შედეგად.

18.2.3. სასამართლოს მიერ იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული არ არის მოპასუხეთა შვილის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ფარგლებზე წამოჭრილი საკითხი. კასატორთა მტკიცებით, მათ მიერ გაცემული მინდობილობა არ ითვალისწინებდა მოსარჩელესთან იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების დადების სპეციალურ უფლებამოსილებას.

18.2.4. კასატორების განმარტებით, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ბინები, მდებარეობის გათვალისწინებით (ზღვის ხედი), გაცილებით სოლიდური ღირებულებისაა, ვიდრე იმავე საცხოვრებელ სახლში მდებარე სხვა ბინები. სადავო შეთანხმებით, განსაზღვრული არ ყოფილა, კონკრეტულად რომელი ბინები უნდა გადასცემოდა მოსარჩელეს ჰონორარის სახით, შესაბამისად, მაშინაც კი, თუ სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევდა სარჩელს, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ძვირადღირებულები ბინების გადაცემის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

18.2.5. კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ სამართლებრივად არ შეაფასა ის გარემოება, რომ პირისგან (მენარდისგან), რომლის წინააღმდეგაც აწარმოებდნენ დავას მოპასუხეები, მოსარჩელეს მიღებული ჰქონდა 9500 ლარი.

18.2.6. კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმეზე, რომ მათი ეშინოდათ არ დაჰკარგვოდათ კუთვნილი 1800კვ.მ საცხოვრებელი და 100 კვ.მ კომერციული ფართი, მაშინ, როდესაც ამ ქონებაზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო ვალდებულებები და, შესაბამისად, ამ ქონების დაკარგვის საფრთხე არ არსებობდა, კასატორების ინტერესი იყო, მოვალეს არ მიეღო 2000 კვ.მ ფართი მათი უძრავი ქონების ხარჯზე.

19. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

19.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 მარტის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

20. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

22. საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მათ არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სრულად გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და სათანდოდ შეაფასა ისინი, ამასთან, კასატორს არ წარმოუდგენია არსებითად დასაბუთებული შედავება, რომლითაც გააქარწყლებდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებსა თუ მსჯელობას.

25. იურიდიული მომსახურების სანაცვლოდ მოპასუხეთათვის თანხის დაკისრების სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 710-ე მუხლის პირველი ნაწილის (მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.) შინაარსიდან გამომდინარეობს.

26. სადავო სამართალურთიერთობის, მისი სამართლებრივი შედეგების შეფასების კუთხით, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს 2014 წლის 28 ნოემბერს გაფორმებულ მრავალმხრივ შეთანხმებაში ინტეგრირებულ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებას, რომელიც საქმის მორიგებით დასრულების შემთხვევაში, ადვოკატისათვის წარმატების ჰონორარის სახით 100 კვ.მ გარემონტებული საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემას ითვალისწინებდა.

27. დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის განმსაზღვრელია, კრედიტორსა და მოვალეს შორის კონფლიქტი აღმოიფხვრა თუ არა მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, მორიგების შეთანხმების დადებიდან დროის მოკლე ინტერვალში კრედიტორის მიერ სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის შესახებ ნების გამოვლენისა და 48 საცხოვრებელი ბინის მოვალის მიერ კრედიტორზე გადაფორმების გარემოებების ურთიერთთანხვედრა, ქმნის დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ იურიდიული კონფლიქტი სწორედ მორიგების (კონსენსუსის მიღწევით) გზით გადაწყდა. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორთა მტკიცებას, რომ მათ სადავო შეთანხმებით სამართლებრივი სარგებელი არ მიუღიათ და, უფრო მეტიც, მორიგების შეთანხმება მათთვის ზიანის მომტან პირობებს ითვალისწინებდა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საზოგადოდ, მორიგების ხელშეკრულების მიზანია არსებული დავის, გაურკვევლობის ან დაურწმუნებლობის აღმოფხვრა. თუმცა, არ არის აუცილებელი, რომ ის სრულებით აღმოიფხვრას, საკმარისია მისი ნაწილობრივი, ცალკეული პუნქტების ან დროებითი მოგვარება. დავის, გაურკვევლობისა და დაურწმუნებლობის აღმოფხვრა უნდა მოხდეს ორმხრივი დათმობის გზით. ორივე მხარემ უნდა დათმოს თავისი პოზიციის ნაწილი მაინც, თუმცა თანაზომიერება გაღებულ მსხვერპლს შორის აუცილებელი არ არის. შესაძლებელია სადავო სამართლებრივი მოთხოვნის შენარჩუნების სანაცვლოდ მოდავე მხარემ იკისროს შესრულებით ახალი ვალდებულება (შდრ. სუსგ. Nას-1095-2019, 4.03.2021წ). განსახილველ შემთხვევაში, 2012 წლის 27 ივნისსა და 4 ივლისს გაფორმებული ე.წ. „წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების“ შინაარსი ცხადყოფს, რომ კრედიტორს მოვალისგან უნდა მიეღო 1800 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 100 კვ.მ კომერციული ფართი და 100 000 აშშ დოლარი. საქმეზე წარმოდგენილი ხელშეკრულებებით ირკვევა, რომ მოვალის მესამე პირით ჩანაცვლების შემდგომ გამოირიცხა მოპასუხეთათვის კომერციულ ფართზე საკუთრების მოპოვების შესაძლებლობა. შესაბამისად, ურთიერთობა საჭიროებდა ახლებურად მოწესრიგებას, მორიგების აქტით, სწორედ კომერციული ფართისა და მოპასუხეთათვის გადასახდელის თანხის -დამატებით 250 კვ.მ საცხოვრებელი ფართისა და 10 000 აშშ დოლარის მიცემით დაკომპენსირება, ჩანაცვლება განისაზღვრა. ამასთან, თავდაპირველი ხელშეკრულებისგან განსხვავებით, დადგინდა ბინების „გასაღებზე ჩაბარების პრინციპით“, გარემონტებულ მდგომარეობაში გადაცემა, რაც თავისთავში დამატებით მატერიალურ სარგებელს მოიაზრებს კრედიტორთათვის. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ დავის ფარგლებში მოვალე კომპანიის წინააღმდეგ გამოყენებული იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რაც მენარდის მიერ 3996 კვ.მ ფართის განკარგვის აკრძალვას გულისხმობდა, თავის მხრივ ეს ფართი მენარდის მიერ თავდაპირველი მენარდის, მოპასუხეთა პირადი მოვალისათვის გადასაცემ ფართს წარმოადგენდა. შესაბამისად, მოვალეც დაინტერესებული იყო შეთანხმებით, რათა აკრძალვის გაუქმებით საშუალება მისცემოდა კრედიტორის დაკმაყოფილების შემდგომ დარჩენილი ფართების რეალიზაციით დაეკმაყოფილებინა საკუთარი კომერციული ინტერესი. შეთანხმების შინაარსი ერთმნიშვნელოვნად ცხადყოფს, მოვალის ამ ინტერესს. ფაქტობრივი მოცემულობაა, რომ მოპასუხეებმა მხოლოდ მორიგების შეთანხმების დადების შემდგომ შეძლეს ქონებაზე საკუთრების უფლების დარეგისტრირება, ამასთან, 48 ბინის დასაკუთრება მათ იურიდიულ ინტერესს შეესატყვისებოდა, რამეთუ მენარდისა ქონება მათი ნებით გათავისუფლდა როგორც საჯარო რეეტრში რეგისტრირებული ვალდებულებისგან, ისე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით გამოყენებული აკრძალვისგან. საკასაციო პალატის მითითებით, მტკიცების ტვირთის პროცესუალური განაწილების წესისამებრ, მოპასუხეებს ევალებოდათ მოსარჩელის არაკეთულსინდისიერად მოქმედების და მათთვის მოვალესთან გაფორმებული შეთანხმებით ზიანის მიყენების მტკიცების ტვირთი, რაც მათ ამ დავის ფარგლებში ვერ დაძლიეს, უფრო მეტიც, საქმეზე გამორკვეული გარემოებებისა და მტკიცებულებების გაანალიზებით დასტურდება საპირისპირო, მოპასუხეებმა სწორედ მოსარჩელის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ფარგლებში მოვალესთან მიღწეული შეთანხმების შემდეგ დაირეგისტრირეს ფართები საკუთრებაში, რასაც პალატა საადვოკატო მომსახურების ფარგლებში დამდგარ სამართლებრივ შედეგად აფასებს.

28. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კონფლიქტის მოგვარების თაობაზე კრედიტორისა და მოვალის შეთანხმების (მორიგების) ფორმის დაუცველად დადებაზე კასატორების პრეტენზიას. „მორიგება თავისუფალი ნების გამოვლენაა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგის დადგომას ისახავს მიზნად. ის, თავისი ბუნებით, სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგებაა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მასზე გარიგების ნამდვილობის ყველა ის მოთხოვნა ვრცელდება, რაც სამოქალაქო კოდექსითაა დადგენილი“. მხარეთა მორიგება არის გარიგების საპროცესო ფორმა, რომელიც უნდა პასუხობდეს გარიგების დადებისთვის კანონით განსაზღვრულ მოთხოვნებს (მორიგება, როგორც სამოქალაქო საქმის წარმოების დამთავრების საფუძველი, თამთა მამაიაშვილი, გვ.57; https://press.tsu.ge/data/image_db_innova/samartal/tamta_mamaiashvili.pdf ).

29. უპირველეს ყოვლისა უნდა აღინიშნოს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მართალია ხელშემკვრელმა პირებმა მათ შორის დადებულ ხელშეკრულებას წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება უწოდეს, თუმცა რეალურად მოსარჩელესა და მოვალე კომპანიას შორის დაიდო შერეული ხელშეკრულება ნარდობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ელემენტებით. შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის აშენება და კონკრეტული ფართების მოპასუხეთათვის გადაცემა, ასევე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების გადაცემის სანაცვლოდ გამყიდველისათვის თანხის გადახდა. ნარდობის ხელშეკრულება არსობრივად ფორმათავისუფალ გარიგებებს განეკუთვნება და არ მოითხოვს სსკ-ის 183-ე მუხლით დადგენილი წერილობითი ფორმის დაცვას, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება კი, მოითხოვს წერილობით და არა რთულ წერილობით (სანოტარო წესით დამოწმებულ) ფორმას. საჯარო რეესტრში ქონების რეგისტრაცია კი, უძრავ ნივთებზე გარგების დადების ფორმად არ განიხილება (ამ საკითხზე იხ. სუსგ საქმე Nას-475-2019, 15.04.21წ, Nას534-507-2014, 29.06.15წ). მორიგება კრედიტორსა და მოვალეს შორის წერილობით შედგა, რაც მოწმობს, რომ კასატორთა ეს პრეტენზია ყოველმხრივ უსაფუძვლოა.

30. რაც შეეხება კასატორების აპელირებას მორიგების შეთანხმების იურიდიული ძალმოსილების სადავოობის შესახებ, იმ საფუძვლით, რომ მორიგება სასამართლოში არ დამტკიცებულა, აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო პალატას მნიშვნელოვნად მიაჩნია განმარტოს მორიგების არსი, მისი მატერიალური და პროცესუალურსამართლებრივი ასპექტები.

30.1. მატერიალური სამართლის თვალსაზრისით, „მორიგება არის ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეთა შორის დავა ან დაურწმუნებლობა ორმხრივი დათმობების გზით გვარდება“.უფრო ზუსტი განმარტებით „სამოქალაქო სამართალში მორიგება არის ორმხრივი (ნაცვალგებითი) ხელშეკრულება, რომლის დროსაც მხარეებს შორის არსებული დავა ურთიერთდათმობის გზით შეწყდება“. მორიგება ერთგვარი კონსესუალური ხელშეკრულებაა, ორი მხარის ნებათა თანხვედრის ლოგიკური შედეგია. სახელშეკრულებო კონსესუსი მიიღწევა ერთი მხარის მიერ მეორე მხარისათვის ხელშეკრულების დადების შეთავაზებით და შეთავაზებაზე თანხმობის მიღებით (მორიგება, როგორც სამოქალაქო საქმის წარმოების დამთავრების საფუძველი, თამთა მამაიაშვილი, გვ.49; https://press.tsu.ge/data/image_db_innova/samartal/tamta_mamaiashvili.pdf ).

30.2. მატერიალურსამართლებრივად მორიგების ორ შემთხვევას განსაზღვრავს კანონმდებელი, რომელიც იმპლემენტირებულია სსკ-ის 341-ე (თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი.) და 360-ე ( ბათილია ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეთა შორის დავა ან დაურწმუნებლობა აღმოიფხვრება ურთიერთდათმობის (მორიგების) გზით, თუ, ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, ეს მორიგება ემყარება სინამდვილის შეუსაბამო გარემოებებს, და დავა ან დაურწმუნებლობა არ წარმოიშობოდა, მხარეებს რომ საქმის ნამდვილი მდგომარეობა სცოდნოდათ.) მუხლებში. პროცესუალურსამართლებრივი მორიგება დისპოზიციურობის პრინციპის ერთ-ერთი გამოხატულებაა, რომელიც ორიენტირებულია პროცესუალურ სამართლებრივ შედეგზე - კონსენსუსის საფუძველზე საქმის წარმოების დასრულებაზე. ასეთ დროს სასამართლო ამტკიცებს მხარეთა მიერ კონფლიქტის მოგვარების თაობაზე კომპრომისის შედეგს, რასაც თან სდევს სამართალწარმოების პროცესის შეწყვეტა. რაც მთავარია, სასამართლოს ძალით დამტკიცებული მორიგება ექვემდებარება აღსრულებას და, აქედან გამომდინარე, მეტად გარანტირებულს ხდის მორიგების მხარეთა უფლებრივ მდგომარეობას. მატერიალურსამართლებრივი მორიგების დროს „მორიგებით“ ნაკისრ ვალდებულებათა განხორციელება სუბიექტთა ნებაყოფლობით მოქმედებებზეა მინდობილი. საკასაციო პალატა კასატორებს განუმარტავს, რომ სამოქალაქო ურთიერთობები დაფუძნებულია რა პირთა ნების ავტონომიაზე, მის მონაწილეებს შეუძლიათ სადავო საკითხზე მორიგდნენ, როგორც პროცესუალურსამართლებრივი წესით, ისე მის გარეშეც და ასეთ შეთანხმებას ისეთივე იურიდიული ძალა აქვს კონფლიქტის მხარეებისათვის, როგორც სასამართლოს მიერ დამტკიცებულს. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მხარეთა მორიგება სასამართლოს მიერ არ დამტკიცებულა, ამ შეთანხმების ნამდვილობას, ცხადია ეჭვქვეშ არ აყენებს.

31. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორთა შედავებას მოპასუხეთა შვილის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ფარგლებზე. მინდობილობის შინაარსი ცხადყოფს, რომ რწმუნებულზე გაცემული იყო გენერალური მინდობილობა და იგი უფლებამოსილი იყო შეუზღუდავად ემოქმედა მარწმუნებელების ინტერესების ფარგლებში, მათ შორის განეხორციელებინა ის მოქმედებები, რაც პირდაპირ არ იყო მითითებული მინდობილობაში, მაგრამ შედიოდა მარწმუნებლის ინტერესებში. უფლებამოსილების ამგვარი ფორმულირება სწორედ იმას ნიშნავს, რომ მინდობილ პირს დამატებით მარწმუნებლისგან თანხმობა არ სჭირდებოდა მოსარჩელესთან მათი სახელით იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების გასაფორმებლად. საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე ივარაუდება, რომ რწმუნებული მოქმედებდა მარწმუნებლების ინტერესების გათვალისწინებით. შესაბამისად, კასატორთა შედავება ამ გარემოებაზე დაუსაბუთებელი და სამართლებრივად უსაფუძვლოა. იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება ნამდვილი გარიგებაა და მან მხარეთა შორის უფლება-მოვალეობები წარმოშვა.

32. კასატორთა ერთ-ერთი პრეტენზია მოპასუხის მიერ იმ პირისგან თანხის მიღებას შეეხება, რომლის წინააღმდეგაც სასამართლოში დავას აწარმოებდა. საკასაციო პალატის განმარტებით, კასატორების ეს შედავება მოცემული დავის გადაწყვეტაზე გავლენას ვერ მოახდენს, ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, წარმოიშვა თუ ადვოკატისათვის წარმატების ჰონორარის გადახდის ვალდებულება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ მას მოსარჩელის ქმედებებით მიადგა ზიანი შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით შეეძლო იმავე ან ცალკე სასარჩელო წარმოების წესით ედავა ადვოკატის წინააღმდეგ, რაც მას არ განუხორციელებია.

33. კასატორების პრეტენზიისამებრ, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ბინები, მათი მდებარეობის გათვალისწინებით უფრო ძვირადღირებულია და სასამართლოს არ უნდა მიეკუთვნებინა მოსარჩელისათვის. ამ საკითხთან დაკავშირებით, პალატა აღნიშნავს, რომ, ჯერ ერთი, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით განსაზღვრული არ ყოფილა კონკრეტულად რომელი ბინა შეიძლებოდა გადასცემოდა ან არ გადასცემოდა საკუთრებაში მოსარჩელეს და, მეორეც, ამ გარემოებაზე მოპასუხეს შედავება არ წარმოუდგენია შესაგებელში ან შემდგომ საქმის წარმოების მომზადების სტადიის დასრულებამდე საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, რაც სსსკ-ის 201-ე, 219-ე, 380-ე მუხლების საფუძველზე გამორიცხავს საკასაციო სასამართლოს მიერ ამ საკითხზე შემდგომი მსჯელობის გაგრძელებას.

34. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81), შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს, იმსჯელოს დანარჩენ საკასაციო პრეტენზიებზე მათი უსაფუძვლობის გათვალისწინებით.

35. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

36. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

37. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ი.ზ–ძის მიერ გადახდილი 6 000 ლარის, 70% - 4 200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ხ–ძისა და ფ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი.

2. ნ.ხ–ძესა (.....) და ფ.ხ–ძეს (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ი.ზ–ძის (.....) გადახდილი (საგადახდო დავალება №0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 15 მარტი), 6 000 ლარის 70% - 4 200 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. მიქაუტაძე

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ვ. კაკაბაძე