ას-1090-2021
18 მაისი, 2022 წელი თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
რევაზ ნადარაია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თამარ ზამბახიძე, ლაშა ქოჩიაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. ბ. (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ო. ჭ. (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება
დავის საგანი – გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადგენა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. 2016 წლის 14 აპრილს, ბათუმის საქალაქო სასამართლოში მ. ბ-ემ (შემდეგში: მოსარჩელემ) სარჩელი აღძრა ო. ჭ-ის (შემდეგში: მოპასუხის) მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:
- ბათილად იქნეს ცნობილი 2016 წლის 05 თებერვალს, მხარეებს - მ. ბ-ესა და ო. ჭ-ლს შორის გაფორმებული, უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა - მდებარე, ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ №----) ნასყიდობა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება და ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობილ იქნას მ. ბ-ძე (აღუდგეს საკუთრების უფლება საცხოვრებელ ბინაზე მდებარე, ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ:----).
- დადებულად იქნეს აღიარებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება (ანუ აღიარებულ იქნას ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე მ. ბ-ესა და მოპასუხე ო. ჭ-ლს შორის ადგილი ჰქონდა არა საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობას გამოსყიდვის უფლებით, არამედ სასესხო ურთიერთობას და განხორციელდეს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში იპოთეკის რეგისტრაცია საცხოვრებელ ბინაზე, მდებარე ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ №---. - სესხის ოდენობად განსაზღვრული/აღიარებული იქნას 10 700 აშშ დოლარი, ხოლო სესხის საპროცენტო (ყოველთვიურ) განაკვეთად დადგინდეს 3.5% - სესხის ვადად განსაზღვრულ იქნეს 02 თვე.
1.1.სარჩელი დაეფუძნა შემდეგ გარემოებებს:
- საცხოვრებელი სახლი, მდებარე, ქ. ბათუმი, --- ქ. №-, ს/კ №---, მოსარჩელე მ. ბ-ძემ 1999 წლის 02 მარტს მემკვიდრეობით მიიღო და აღნიშნულ სახლში დღემდე თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს. უსახსრობის გამო, აღიშნული სახლი ამჟამად გაქირავებული აქვს, ხოლო თვითონ მამიდაშვილთან, თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად ცხოვრობს. ზემოაღნიშნულ საცხოვრებელ სახლში რეგისტრირებულნი არიან მ. ბ-ის ოჯახის წევრები, იხდიან კომუნალურ გადასახადებს;
- 2016 წლის 05 თებერვალს, მხარეებს - მ. ბ-სა და ო. ჭ-ლს შორის უძრავი ქონების ნასყიდობა-გამოსყიდის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლითაც მ. ბ-ძემ ო. ჭ-აგან სესხის სახით 10700 აშშ დოლარი მიიღო. ეს ხელშეკრულება 2016 წლის 05 თებერვალს რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში. ფაქტიურად სესხი (და არა ნასყიდობა-გამოსყიდვა) გაცემულ იქნა 02 თვის ვადით - 2016 წლის 05 აპრილამდე;
- მოპასუხე ო. ჭ-მა 2016 წლის 06 აპრილს უძრავ ქონებაზე ამონაწერი გაანახლა, სადაც ვალდებულების ნაწილში, მ. ბ-ძის მხრიდან საცხოვრებელი სახლის გამოსყიდვის უფლება მითითებული აღარ არის;
- მოპასუხე ო. ჭ-ლი ფაქტიურად უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა, ხოლო მ. ბ-ეს კი, არანაირი უფლება ამ ქონებაზე არ გააჩნია;
- ო. ჭ-მა სესხის სახით მ. ბ-ეს ფაქტიურად 8200 აშშ დოლარი გადასცა, ნაცვლად 10700 აშშ დოლარისა, რადგან დარჩენილი 1500 აშშ დოლარი წინასწარ დაიტოვა, როგორც საპროცენტი განაკვეთი;
- მ. ბ-სა და მის ოჯახს სხვა საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნია და მისი ოჯახი ფაქტობრივად ღია ცის ქვეშ რჩება;
- 2016 წლის 07 აპრილს, მაშინ როდესაც მოსარჩელემ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს განცხადებით მიმართა სარჩელის აღძვრამდე უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე, მოპასუხემ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურს მიმართა განცხადებით უძრავი ნივთის გასხვისების მოთხოვნით და გადაიხადა 205 ლარი, იმისთვის, რომ რაც შეიძლება სწრაფად გაესხვისებინა სადავოდ გამხდარი უძრავი ქონება;
- მოსარჩელის წრმომადგენელი განმარტავს, რომ ნასყიდობის საგანი მყიდველის მფლობელობაში არ გადასულა და მხოლოდ 4-5 თვის შემდეგ, პატრულის მეშვეობით (მაკლერის მეუღლე პატრულის თანამშრომელია) გამოასახლა მოპასუხემ მოსარჩელე. 10700 აშშ დოლარი იყო სესხის თანხა, რაც მოსარჩელეს სრულად არ მიუღია;
- მოპასუხემ, გაიგო რა მოსარჩელის მხრიდან სასამართლოში უზრუნველყოფის გამოყენების შესახებ განცხადებით მიმართვის თაობაზე, დაუყონებლივ გამოძებნა „ვითომ მყიდველი და მას მოჩვენებითი ნასყიდობა გაუფორმა. არც კი შეეცადა, რომ დამატებითი ვადა მიეცა მოსარჩელისათვის, გაეფრთხილებინა მაინც. ესეც იმ გარემოებაზე მიუთითებს, რომ მას ქონება არ უყიდია და არ სჭირდებოდა;
- წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნით, სადავო ქონება 30000 აშშ დოლარი ღირს. რატომ გაყიდდა მას მოსარჩელე 8200 ან თუნდაც 10700 აშშ დოლარად, მაშინ, როცა ქონება ძველ ბათუმში მდებარეობს და ღირებულება უძრავ ქონებაზე მზარდია, ყოველთვის მატულობს. შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულება მოპასუხემ შენიღბა ნასყიდობა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებით, რაც თვალთმაქცური გარიგებაა;
- სესხისა და იპოთეკის ნაცვლად გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობა გაფორმდა იმიტომ, რომ ამით მყიდველმა უფრო მყარი გარანტია მიიღო;
- ნასყიდობა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება ხელმოწერილია მოსარჩელის მიერ, თუმცა ნოტარიუსმა დაადასტურა მხოლოდ ხელმოწერის ნამდვილობა და უფლება-მოვალეობები არ განუმარტავს. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მაკლერი ქ. ბ-ძე ნოტარიუსთან მაკლერის სახით არ წარდგენილა, ის იყო მოპასუხე ჭ-ის წარმომადგენელი და დღესაც ამ სადავო ფართს ის განაგებს.
2. მოპასუხის პოზიცია:
მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
- მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები სადავო ბინაში არ ცხოვრობენ. ბინა გაქირავებულია და ქირას მოპასუხე ღებულობს, რაც პირდაპირ მიანიშნებს იმ გარემოებაზე, რომ შემძენი დაეუფლა საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ნივთს;
- 2016 წლის 05 თებერვალს, მ. ბ-ესა და ო. ჭ-ლს შორის ნამდვილად გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, თუმცა, არანაირი სასესხო სამართლებრივი ურთიერთობები მხარეთა შორის არ ყოფილა და 10700 აშშ დოლარი იყო ნასყიდობის საფასური და არა სესხის სახით გაცემული თანხა;
- ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით და არა ფაქტიურად სესხი, როგორც ამას მოსარჩელე მცდარად მიუთითებს, გაფორმებული იქნა 02 თვის ვადით და გამოსყიდვის უფლება მოსარჩელეს მიეცა 2016 წლს 05 აპრილამდე;
- მოპასუხემ მიუთითა, რომ მასსა და მ. ბ-ძეს შორის გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოცემულ შემთხვევაში, სესხი და პროცენტი არაფერ შუაშია. ნასყიდობის საფასური 10700 აშშ დოლარი მოპასუხემ სრულად გადასცა მოსრჩელეს;
- მოპასუხემ მიუთითა, რომ ნასყიდობის საფასური 10700 აშშ დოლარი მხარეთა მიერ შეთანხმებული შესყიდვის საფასურია და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი მხარეებს განუსაზღვროს, რა ფასში, ვისთან და როგორი სახის გარიგება დადონ;
- მოპასუხის განმარტებით მან ნასყიდობის საგანი მიიღო, თავად აქვს გაქირავებული და ეს ნიშნავს, რომ არის მისი მფლობელიც;
- ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გამოსყიდვის ვადა - 2 თვე გავიდა, მყიდველი სრულუფლებიანი მესაკუთრე გახდა და ის უფლებამოსილი იყო გაესხვისებინა მის საკუთრებაში არსებული ქონება. ნასყიდობის საგანი მყიდველის მფლობელობაში გადავიდა მოსარჩელის გამოსახლების გარეშე, მოსარჩელე იქ არ ცხოვრობს. ამის შემდეგ მოპასუხემ გააქირავა ქონება;
- მოსარჩელეს ადრეც ჰქონდა სესხისა და იპოთეკის თაობაზე ამ ქონების მიმართ გარიგებები, ქონება საცხოვრებლად უვარგისია, არ აქვს სველი წერტილები და მოსარჩელის წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნაც შეფასებაზე არაობიექტურია;
- ქონების მისამართზე აბონენტი არ შეცვლილა, თუმცა, კომუნალურ გადასახადებს მოპასუხე იხდის.
3. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით, მ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი მ. ბ-ესა და ო. ჭ-ლს შორის 2016 წლის 05 თებერვალს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით და დადგენილ იქნა 2016 წლის 05 თებერვალს, მ. ბ-ესა და ო. ჭ-ლს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადება შემდეგი პირობებით: 1) სესხის ოდენობა - 10700 აშშ დოლარი, სესხის თვიური საპროცენტო სარგებელი/პროცენტი - 3,5% , სესხის ვადა - 02 თვე; 2) სესხის უზრუნველყოფის საშუალება - იპოთეკა უძრავი ქონებაზე, მდებარე: ქ. ბათუმი, ---- ქ. N-, ს/კ ----; უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. ბათუმი, ----ქ. N-, ს/კ N----, აღირიცხა მ. ბ-ის საკუთრებაში და მასზე დარეგისტრირდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ო. ჭ-ის სასარგებლოდ.
4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ო. ჭ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა
5. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 09 ივლისის გადაწყვეტილებით, ო. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება და მ. ბ-ის სარჩელი 2016 წლის 5 თებერვალს, მ. ბ-ესა და ო. ჭ-ლს შორის (ქ. ბათუმში --- ქ. N--ში მდებარე უძრავ ქონებაზე) დადებული ნასყიდობის (გამოსყიდვის უფლებით) ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ამავე უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ აღიარების, სესხისა და იპოთეკის სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენის მოთხოვნით-არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
6. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
6.1.2016 წლის 05 თებერვალს, მ. ბ-ესა და ო. ჭ-ლს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა - მდებარე, ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ:---) ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით. გამოსყიდვის ვადად განისაზღვრა 02 თვე და გამოსყიდვის უფლება გამყიდველს (მოსარჩელეს) 2016 წლს 05 აპრილამდე მიეცა (ტ.1 ს.ფ. ..-.., ..-..).
6.2.გამყიდველმა (მოსარჩელემ) დადგენილ ვადაში ვერ გამოისყიდა ქონება, ვერ გადაუხადა თანხა მოპასუხეს, რის საფუძველზეც მეორე დღეს - 2016 წლის 06 აპრილს, მოპასუხემ საჯარო რეესტრს განცხადებით მიმართა და ო. ჭ-სა და მ. ბ-ეს შორის, 2016 წლის 05 თებერვალს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ უძრავ ნივთზე, საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულების შეწყვეტის რეგისტრაცია მოითხოვა (ტ.1 ს.ფ. ..-...).
6.3.სადავო უძრავ ნივთზე, საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულების შეწყვეტა (გამოსყიდვის უფლების შეწყვეტა) საჯარო რეესტრის სამსახურმა 2016 წლის 06 აპრილს დაარეგისტრირა, ხოლო მეორე დღეს, 2016 წლის 07 აპრილს, უკვე მესაკუთრემ (მოპასუხემ) უძრავი ნივთის ი. თ-ზე გასხვისების მოთხოვნით, განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურს (ტ.1 ს.ფ. ...);
6.4.2016 წლის 06 აპრილს, მხარეთა შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ და მას მხარეები ხელს აწერენ (ტ.1 ს.ფ. ..-..., ..-..).
6.5.საკუთრების სრული უფლების მოპოვებისა და ამ უფლების რეგისტრაციის შემდეგ, მოპასუხე დაეუფლა და დღემდე ფლობს ნასყიდობის საგანს. უფრო მეტიც, მას გაქირავებული აქვს ეს უძრავი ნივთი და იღებს შემოსავალს (ტ.1 ს.ფ. ..,...-...).
6.6.მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნის თანახმად, ქონების საბაზრო ღირებულება საშუალოდ 30000 აშშ დოლარს შეადგენს (ტ.1 ს.ფ. ..-..).
6.7.მოწმე ქ. ბ-ის ჩვენების მიხედვით, იგი მუშაობს მაკლერად უძრავი ქონების სააგენტოში. 2010 წლიდან იცნობს მოსარჩელის ოჯახს. მოსარჩელეს, ადრე არაერთხელ ჰონდა სესხი აღებული და იპოთეკით დატვირთული ეს ქონება. უძრავი ქონება არის ჩვეულებრივი ხის სახლი, რომელსაც სველი წერტილები არ გააჩნია, არიან მეზობლები და მისი (ქ. ბ-ის) სველი წერტილებით სარგებლობს. 2013 წელს მოხდა მ-ის გამოსახლება, სახლში მესამე პირები ცხოვრობენ და მოპასუხის თხოვნით ყურადღებას აქცევს ქონებას. სადავო ხელშეკრულება გაფორმდა ნოტარიუსში იმიტომ, რომ ნოტარიუსი უმარტავს მხარეებს უფლება-მოვალეობებს. ნასყიდობის ფასს 10700 აშშ დოლარს გამოაკლდა საშუამავლო, ნოტარიუსის ხარჯი, თვითონ ესწრებოდა ნოტარიუსთან ხელშეკრულების გაფორმებას როგორც მაკლერი (ტ.2, ს.ფ. .., 27.05.19 წ. ოქმი, 12:33:45).
6.8.მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხული მოწმის - ნ. უ-ის განმარტების თანახმად, იგი არის მოსარჩელის ძმის ცოლი. მ. ბ-ეს ესაჭიროებოდა ფული, რის გამოც ქ. ბ-ის დახმარებით ისესხა სხვისგან. თვითონ არ ესწრებოდა გარიგების დადებას, თუმცა ქონებაში ადრე ინვესტორი 32000-35000 აშშ დოლარსაც სთავაზობდა და ასე იაფად მოსარჩელე ქონებას მოპასუხეზე არ გაყიდდა. ეს ყველაფერი მან მისი მაზლისგან იცის (ტ.-, ს.ფ. ..., 15.11.18 წ. ოქმი, 11:23:26).
6.9.სააპელაციო სასამართლოს მიერ განხორციელებული ადგილზე დათვალიერებით დადგინდა, რომ ქ. ბათუმში, --- ქ. N--ში მდებარე მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ე.წ. იტალიურ ეზოს, რომელსაც მხარეთა განმარტებით სამი თანამესაკუთრე ჰყავს. მოდავე მხარეებთან ერთად, ერთ-ერთ მესაკუთრეს წარმოადგენს ეზოს შესასვლელთან მარცხენა მხარეს განთავსებული ავტოსამრეცხაოს მეპატრონეც. თავად საცხოვრებელი ფართი, რომელიც არის მხარეებს შორის დავის ობიექტი, განთავსებულია ეზოს შიგნით, იზოლირებულად (ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 02 აპრილის ადგილზე დათვალიერების ოქმი); არის მოუწესრიგებელი შენობა, სველი წერტილების გარეშე. ოთახებში განთავისუფლებულია ძველი, მოსახმარად თითქმის უვარგისი საყოფაცხოვრებო ნივთები: ძველი მაგიდა, კარადა, სკამი.
6.10. სააპელაციო პალატის შეფასებით, განსახილველ საკითხს, ხელშეკრულების დადების მომენტში, მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნამდვილი ნების დადგენა წარმოადგენდა. პალატის განმარტებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ სადავო გარიგების დადების დროს მოსარჩელეს სურდა (აწყობდა) სესხის ხელშეკრულების დადება, მაგრამ ამაზე მოპასუხე არ დაეთანხმა და ამიტომ გაფორმდა ნასყიდობა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება, არასაკმარისი იყო ამ გარიგების ბათილად ცნობისათვის იმ პირობებში, როცა არ დგინდებოდა მოპასუხის ნება - სესხის არსებობის დადგენაზე. მნიშვნელოვანი იყო ის, რომ მოსარჩელეს ამგვარ გარემოებებზე (რომ მოპასუხესაც სურდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადება), საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ მიუთითებია.
6.11. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის მიერ სასამართლოსთვის მიცემულ განმარტებაზე, რომლის მიხედვით, მის ინტერესებში არ შედიოდა თანხის სესხად გაცემა, მას სურდა უძრავი ნივთის შეძენა და არ იყო თანახმა მოსარჩელესთან დადებულიყო სესხის ხელშეკრულება. ეს გარემოება სარჩელში თავად მოსარჩელის მიერაც არის დადასტურებული, სადაც მოსარჩელე განმარტავს, რომ მან მოპასუხისგან მიიღო სესხის სახით 10 700 აშშ დოლარი. მოპასუხემ სესხის ხელშეკრულების გაფორმება არ მოინდომა, შესაბამისად, მოსარჩელე იძულებული გახდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებაზე დათანხმებულიყო.
6.12. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მხარეთა შორის შეთანხმებულ, უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ნების გამოვლენას ადასტურებდა მოწმე ქ. ბ-ის ჩვენებაც, რომელიც მიუთითებდა, რომ მისი, როგორც „მაკლერის“ უშუალო მონაწილეობითა და შუამავლობით დაიდო სადავო ხელშეკრულება და მხარეები ქონების ნასყიდობაზე (გამოსყიდვის უფლებით) შეთანხმდნენ.
6.13. პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სესხისა და იპოთეკის თაობაზე მხარეთა შეთანხმების (დაფარული გარიგების) არსებობის მტკიცება მოსარჩელეს ეკისრებოდა; მას უნდა წარმოედგინა მტკიცებულებები და დაემტკიცებინა, რომ მხარეებს შორის არსებობდა სესხისა და იპოთეკის გარიგება. ამ გარემოების დამტკიცება შესაძლებელი იყო სესხის ხელშეკრულებით, სესხის სახით თანხის გადაცემის ან მიღების ხელწერილით, ვალის აღიარების ხელშეკრულებით, პროცენტის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებით ან სხვა მტკიცებულებებით, თუმცა, მოსარჩელეს ასეთი მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. პალატის განმარტებით, მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა ძირითადად ორ ფაქტობრივ გარემოებაზე დააფუძნა, კერძოდ: 1) სადავო ქონების საბაზრო ღირებულება (აუდიტის დასკვნით 30000 აშშ დოლარი) თითქმის სამჯერ აღემატებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეთანხმებულ ღირებულებას 10700 აშშ დოლარს და ასე დაბალ ფასად იგი ქონებას არ გაასხვისებდა; 2) მოპასუხე შეძენილ ნივთს რეალურად არ დაუფლებია.
6.14. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება უძრავი ნივთის ნასყიდობის საგნის მყიდველის მფლობელობაში დაუყოვნებლივ გადასვლის სავალდებულოობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ გამოსყიდვის უფლებით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების პრაქტიკული დანიშნულება სწორედ ისაა, რომ გამყიდველი გამოსყიდვის ვადაში შესაძლებელია უშუალოდ ფლობდეს ნასყიდობის საგანს, ვინაიდან მასზე არ ვრცელდება შემძენის აბსოლუტური საკუთრების უფლება და მისი რეალიზება დამოკიდებულია შემძენის მოქმედებაზე - გამოიყენებს თუ არა გამოსყიდვის უფლებას. ამდენად, პალატის შეფასებით, უსაფუძლო იყო მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულების დადებისთანავე არ მომხდარა ბინის გადაცემა მყიდველზე, ვინაიდან, ეს გარემოება არ წარმოადგენდა კანონმდებლობის სავალდებულო მოთხოვნას. მოცემულ შემთხვევაში, ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული იყო გამოსყიდვის უფლებით იმ პირობით, რომ ბინის 2 თვიანი გამოსყიდვის ვადაში, გამყიდველს ოჯახთან ერთად უნდა ეცხოვრა სადავო ბინაში და თუკი 02 თვიან ვადაში იგი ვერ გამოისყიდდა მას, მაშინ მოპასუხე ხდებოდა სრულუფლებიანი მესაკუთრე საჯარო რეესტრში შესაბამისი რეგისტრაციით, რაც გათვალისწინებული იყო სადავო ხელშეკრულებით. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ შეძლო ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში ბინის გამოსყიდვა, თანხის (ნასყიდობის საფასურის) მყიდველისათვის დაბრუნება, რის გამოც მოპასუხემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით მიმართა საჯარო რეესტრს და აღირიცხა ნასყიდობის საგნის სრულუფლებიან მესაკუთრედ. პალატის განმარტებით, არც ნასყიდობის შედარებით დაბალი ფასია - გარიგების მოჩვენებითობის - შესაფასებლად ბათილობის საფუძველი. ამასთან, ადგილზე ნანახისა და ვიზუალური დათვალიერებით, სააპელაციო პალატას არ შეექმნა რწმენა და დასაბუთებული ვარაუდი ნასყიდობის საგნის ფასის არაგონივრულობასთან დაკავშირებით.
7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ბ-ემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვა.
კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
7.1. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. კერძოდ, კასატორის განმარტებით სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა - ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის მე-17 მუხლი, ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის №1 დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი და არასწორად განმარტა კანონი - საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-56, 81-83, 286-ე, 317-ე, 319-ე, 327-ე და 623-ე მუხლები.
7.2. კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიუთითა წინამდებარე საქმეში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს - ო. ჭ-ლს ნამდვილად ჰქონდა ყველა იმ მოქმედების განხორცილების უფლებამოსილება რაც განახორციელა, თუმცა, გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასებით, კასატორის მოსაზრებით იკვეთება გარიგების თვალთმაქცური ხასიათის გამო, მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან პასუხისმგებლობის არიდების მცდელობა, რაც მიანიშნებს, რომ მხარეებს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით რეალურად ნასყიდობის სამართლებრივი შედეგების დადგომაზე ორიენტირებული არ იყო, რადგანაც ხელშეკრულების გაფორმების მიზანი ო. ჭ-ის მხრიდან იყო სესხის დაბრუნებისათვის უფრო მყარი გარანტიის შექმნა, ხოლო, მ. ბ-ეს კი, ფული ესაჭიროებოდა და ხელშეკრულების ფორმალური მხარე მნიშვნელოვნად არ მიიჩნია. ყოველივე ზემოაღნიშნული კასატორის მოსაზრებით, ქმნის დასკვნის საფუძველს, რომ მხარეებმა ნება სესხისა და იპოთეკის გარიგების გაფორმებაზე გამოავლინეს და არა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე.
7.3. ყველაზე მთავარი კასატორის პრეტენზიათა შორის ისაა, რომ ა) ნასყიდობის საგანი მყიდველის მფლობელობაში არ გადასულა (ანუ ნასყიდობის საგანი არ გადაცემი მყიდველს - არ შემდგარა ნასყიდობა) და მხოლოდ 4-5 თვის შემდეგ, პატრულის მეშვეობით (მაკლერის - ქ. ბ-ის მეუღლე პატრულის თანამშრომელია) გამოასახლეს ის მდგმური, რომელიც მ. ბ-ესა და მის ოჯახს საცხოვრებელი ბინის ქირას უხდიდა; ბ) 10700 აშშ დოლარი იყო სესხის თანხა, რაც მოსარჩელეს არ მიუღია სრულად; გ) ო. ჭ-ლი 2 თვის გასვლიდან მე-2 დღესვე ცდილობდა ქონების მესამე პირზე გასხვისებას; დ) მოწინააღმდეგე მხარე არც კი შეეცადა, რომ დამატებითი ვადა მიეცა მოსარჩელისათვის ან გაეფრთხილებინა მაინც; ე) წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნით, საცხოვრებელი სახლი 30000 აშშ დოლარის ღირებულებისაა მას კასატორი 8200 ან თუნდაც 10700 აშშ დოლარად არ გაყიდდა; ვ) სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნაცვლად, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობა გაფორმდა იმიტომ, რომ ამით მყიდველმა უფრო მყარი გარანტია მიიღო. ზ) ნასყიდობა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება ხელმოწერილია მოსარჩელის მიერ, თუმცა ნოტარიუსმა დაადასტურა მხოლოდ ხელმოწერის ნამდვილობა და უფლება მოვალეობები არ განუმარტავს; თ) მაკლერი ქ. ბ-ძე ნოტარიუსთან მაკლერის სახით არ წარდგენილა, ის იყო მოპასუხე ო. ჭ-ის წარმომადგენელი და დღესაც, სადავო ფართს ქ. ბ-ძე განაგებს; ი) მხარეს არც წარმოუდგენია და არც მცდელობა ჰქონია დაედასტურებინა, რომ მაკლერ ქ.ბ-თან რაიმე სახის გარიგება გააჩნდა ნასყიდობის თანხიდან მაკლერის საზღაურის გადახდის თაობაზე; კ) ნასყიდობის საგნის გამოსყიდვის ვადის დროს, 2016 წლის 06 აპრილამდე და მას შემდგომაც, 2016 წლის 16 ივლისამდე, სადავო ქონებას ფლობდა კასატორი, რაც დასტურდება, რომ ამ პერიოდისათვის ნასყიდობი საგანი მყიდველზე - ო. ჭ-ზე არ იყო გადაცემული.
7.4. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არც მოსარჩელის მოწმის - ნ. უ-ის ჩვენება გაითვალისწინა, არც მოპასუხის მოწმის - ქ. ბ-ის ჩვენება და არც ის გარემოება, რომ მართალია მხარეთა შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ და ხელს აწერენ მხარეები, თუმცა, სანოტარო აქტის თანახმად, ნოტარიუსი ადასტურეს ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელმოწერის ნამდვილობას და არ ადასტურებს დოკუმენტში მოყვანილი ფაქტების ნამდვილობას, უფლებამოსილებას და შესაბამისად პასუხს არ აგებს მათზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
8. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით, მ. ბ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-…-2018, 08.02.2022 წ.).
11. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ N ას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).
12. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2016 წლის 05 თებერვალს, მ. ბ-სა და ო. ჭ-ლს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა - მდებარე, ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ:----) ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით. გამოსყიდვის ვადად განისაზღვრა 02 თვე და გამოსყიდვის უფლება გამყიდველს (მოსარჩელეს) 2016 წლს 05 აპრილამდე მიეცა. აღნიშნული ხელშეკრულება მოსარჩელის მიერ შედავებულია, როგორც თვალთმაქცური გარიგება, ვინაიდან მისი განმარტებით, სადავო გარიგებით დაფარულ იქნა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება.
13. სადავო საკითხის განხილვის მიზნით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 509-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აქვს გამოსყიდვის უფლება, ამ უფლების განხორციელება დამოკიდებულია გამყიდველის ნებაზე. ამავე კოდექსის 510-ე მუხლით გამოსყიდვა ხდება თავდაპირველი ფასით. ამასთან, მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს ის თანხაც, რომლითაც გაიზარდა საქონლის ღირებულება გამოსყიდვის მომენტამდე სასარგებლო დანახარჯების შედეგად, ხოლო გამომსყიდველს შეუძლია მოითხოვოს იმ თანხის გამოკლება, რომლითაც შემცირდა საქონლის ღირებულება მის გამოსყიდვამდე.
14. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობას აქვს გარკვეული თავისებურებანი, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ გამყიდველს უფლება აქვს, დათქმულ ვადაში გამოისყიდოს გასხვისებული ნივთი. ახალ შემძენს უფლება არ აქვს, სასყიდლის მიღებასა და საკუთრების დაბრუნებაზე უარი თქვას. ხელშეკრულების შინაარსი მას ზღუდავს მესაკუთრის აბსოლუტური უფლებით ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს გამოსყიდვის უფლებით შეძენილ ქონებას. იგი გამოსყიდვის ვადით შეზღუდულია და საკუთრების უფლებას შეიძენს გამოსყიდვისათვის დათქმული ვადის გასვლის შემდეგ. თავის მხრივ, გამყიდველსაც დაკისრებული აქვს ვალდებულება გამოსყიდვის ფუნქცია მხოლოდ გამოსყიდვისათვის დათქმულ ვადაში განახორციელოს. თუ ის არ ისარგებლებს გამოსყიდვის ვადაში გამოსყიდვის უფლებით, მაშინ მას უფლება ესპობა ვადის გასვლის შემდგომ გადაიხადოს ღირებულება და ქონება გამოისყიდოს. რა თქმა უნდა, ქონების გამოსყიდვის უფლება მას არ ერთმევა ვადის გასვლის შემდეგაც, მაგრამ ამ ვადის გასვლის შემდეგ, ნივთის გაყიდვის უფლება ენიჭება მის ნამდვილ მესაკუთრეს და ის ვალდებული აღარაა იმავე ფასში, ან თუნდაც განსხვავებულ ფასში მიჰყიდოს კუთვნილი ქონება ყოფილ მესაკუთრეს. ეს მისი უფლებაა და მის ნებაზეა დამოკიდებული, გაყიდის თუ არა ქონებას, რომლის გამოსყიდვის ვადაც გავიდა (იხ. სუსგ №ას-694-665-2016; 31.03.2017 წ.).
15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისათვის ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია სახელმწიფოს ნებართვაზე, მაშინ ეს უნდა მოწესრიგდეს ცალკე კანონით. დასახელებული ნორმის ნორმატიული შინაარსის მიხედვით, მხარეები სარგებლობენ ხელშეკრულების დადების თავისუფლების პრინციპით. ხელშეკრულების პირობა წინასწარ შემუშავებულ ხასიათს არ ატარებს, მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ საკითხზე შეთანხმდნენ. ამისათვის მათ არ სჭირდებათ რაიმე ნებართვა ან შინაარსის დაცვა. მთავარია, მათი შეთანხმება არ ეწინააღმდეგებოდეს კანონს, აკმაყოფილებდეს მორალის ფარგლებს და საჯარო წესრიგს არ არღვევდეს. მაგალითად, სამოქალაქო კოდექსის ზოგად დებულებებში განმტკიცებული ნორმების თანახმად (54-56-ე, 81-83-ე მუხლები) ნებისმიერი გარიგება, რომელიც დადებულია დადგენილი წესისა და აკრძალვების, საჯარო წესრიგის ან ზნეობის ნორმების წინააღმდეგ, ასევე მოტყუებით, თვალთმაქცობით ან მოჩვენებით, ბათილია.
16. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილი წარმოადგენს, რომლის მიხედვითაც თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).
17. უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ გარიგების ნამდვილობა მხარეთა ნების თავისუფალ გამოვლენაზეა დამოკიდებული. ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, აუცილებელია მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენა. უძრავი ქონების მესაკუთრემ უნდა გამოხატოს ნება, რომ ქონებაზე საკუთრება მყიდველს გადასცეს. კანონმა დაადგინა, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების ფორმა დაცულია, რადგანაც ის გაფორმებულია წერილობით და შეიცავს ყველა აუცილებელ რეკვიზიტს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მას ქონება არ გაუყიდია და ნასყიდობის თაობაზე ნება არ გამოუვლენია. მოსარჩელის განმარტებით, მან მხოლოდ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნება გამოავლინა.
18. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითია გარიგება, რომელიც დადებულია იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას მოჰყვეს შესაბამისი იურიდიული შედეგი. თვალთმაქცური გარიგებისას მხარეებს სხვა გარიგების დაფარვა სურთ. მოჩვენებითი გარიგების დროს, მისი ბათილობის საკითხი დამოკიდებულია მხარეთა მიერ ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერებაზე, ხოლო თვალთმაქცური გარიგებისას, ბათილობის შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომელიც შესაძლოა იყოს ბათილი ან არა, თუმცა, უმრავლეს შემთხვევაში, იგი ბათილია. როგორც მოჩვენებითი, ისე თვალთმაქცური გარიგება მხოლოდ მოსაჩვენებლადაა დადებული, არც პირველ და არც მეორე შემთხვევაში მხარეებს არ სურთ ამ გარიგებიდან გამომდინარე შედეგის დადგომა. ორივე შემთხვევაში სახეზეა სიმულაცია, მხოლოდ განსხვავებული მეთოდებით. საერთო ჯამში გარიგება დაიდება იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგების დროს, გარიგების ბათილობის საკითხის გადაწყვეტა დამოკიდებულია მხარეთა მიერ ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერება-არამართლზომიერებაზე. საკითხის გადაწყვეტისას აუცილებელია გაირკვეს დაფარული გარიგების ხასიათი, რომლის მიმართაც გამოიყენება შესაბამისი მოქმედი წესები (იხ. სუსგ საქმეზე Nას-694-665-2016, 31.03.2017 წ.)
19. თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა, მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1142-1088-2014, 23.01.2015 წ.).
20. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურდეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისათვის აუცილებელ ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ასეთ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს. ამგვარ ვითარებაში, მხარეთა მტკიცებითი ფორმა, როგორც წესი, ორიენტირებულია მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებაზე და მეტი დამაჯერებლობისათვის, მათ მიერ დასახელებულ მოწმეთა თანაფარდობაზე. თუ მოსარჩელის არგუმენტაცია გამყარებულია მოწმეთა ჩვენებებით, ამ მტკიცებულებით უნდა დასტურდებოდეს ყველა იმ გარემოების არსებობა, რომელიც თვალთმაქცური გარიგების შემადგენლობას ქმნის, ხოლო დასკვნა იმის შესახებ ჩაითვალოს თუ არა თვალთმაქცურად გარიგება, უნდა გამოიტანოს სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე. ამდენად, მოწმეთა მიერ ხდება არა გარიგების თვალთმაქცურობის დადასტურება ან უარყოფა, არამედ – იმ გარემოებებისა, რომელთა საფუძველზეც სასამართლომ შესაბამისი დასკვნა უნდა გააკეთოს (იხ. სუსგ-ები საქმეზე Nას-1126-1082-2016, 10.02.2017წ; Nას-1142-1088-2014, 23.01.2015 წ.)
21. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით ნ. უ-ძე დაიკითხა, რომელიც მ. ბ-ის რძალია (ძმის ცოლი). მისი განმარტების თანახმად, მ. ბ-ეს ესაჭიროებოდა ფული, რის გამოც ქ.ბ-ის დახმარებით ისესხა სხვისგან. თვითონ არ ესწრებოდა გარიგების დადებას, თუმცა, ქონებაში ადრე ინვესტორი 32000-35000 აშშ დოლარსაც სთავაზობდა და ასე იაფად მოსარჩელე ქონებას მოპასუხეზე არ გაყიდდა. ეს ყველაფერი მან მისი მაზლისგან იცის, ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით ქ. ბ-ძე დაიკითხა, რომელმაც განმარტა, რომ მუშაობს მაკლერად უძრავი ქონების სააგენტოში, თვითონ არის დირექტორი. 2010 წლიდან იცნობს მოსარჩელის ოჯახს. მოსარჩელეს, ადრე არაერთხელ ჰონდა სესხი აღებული და იპოთეკით დატვირთული კონკრეტულად ეს ქონება. 2012 წელს, ტ. ნ-თან გაფორმებული ჰქონდა 6000 აშშ დოლარიანი სესხი, რის გამოც იპოთეკით ჰქონდა დატვირთული ქონება. 2014 წელს მას ტ. ნ-მ მიაკითხა, რომელმაც განაცხადა, რომ მ. ბ-ეს ძალიან ბევრი დარღვევა ჰქონდა, რადგან ვერ იხდიდა თანხას, პროცენტი საერთოდ არ იყო გადახდილი და ამის გამო, ჩანაცვლება ითხოვა. ტ. ნ-ძე ჩაანაცვლა გ. ნ-ემ, თუმცა, აქაც დაირღვა ვალდებულება და გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. მ-მა გადაიხადა თანხა და გაისტუმრა გ. ნ-ძე. უძრავი ქონება არის ჩვეულებრივი ხის სახლი, რომელსაც სველი წერტილები არ გააჩნია, მისი-ქ-ს სველი წერტილებით სარგებლობს, რადგან არიან მეზობლები. 2013 წელს მოხდა მ-ის გამოსახლება, სახლში მესამე პირები ცხოვრობენ და მოპასუხის თხოვნით ყურადღებას აქცევს ქონებას. სადავო ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში არ გააფორმეს და გაფორმდა ნოტარიუსში იმიტომ, რომ ნოტარიუსი უმარტავს მხარეებს უფლება-მოვალეობებს. ნასყიდობის ფასს 10700 აშშ დოლარს გამოაკლდა საშუამავლო, ნოტარიუსის ხარჯი, თვითონ ესწრებოდა ნოტარიუსთან ხელშეკრულების გაფორმებას როგორც მაკლერი.
22. გარდა მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ჩვენებებისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ხელშეკრულების საგნის ფასს და ამ მიმართებით განმარტავს, რომ ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით ყოველთვის სესხსა და იპოთეკას არ ფარავს. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დასადგენ გარემოებათა წრეს წარმოადგენს ისეთი ფაქტები, როგორებიცაა, სესხისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები, მაგალითად, სარგებელი (ყოველთვიური პროცენტი), ქონების ფასი, სესხის სახით აღებული თანხის ოდენობა და მისი გონივრული შესაბამისობა ქონების ღირებულებასთან და ა. შ. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილი მხარეებს აძლევს უფლებას, რომ შეთანხმდნენ ნასყიდობის ფასზე ნივთის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლები ოდენობითაც, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატისაგან განსხვავებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გარიგებით განსაზღვრული ფასი აშკარად შეუსაბამო და არაგონივრული იყო ნივთის საბაზრო ღირებულებასთან.
23. დადგენილია, რომ მხარეთა შეთანხმებით ნასყიდობის საფასური 10700 აშშ დოლარით განისაზღვრა, ხოლო, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის თანახმად დგინდება, რომ ქონების საბაზრო ღირებულება საშუალოდ 30000 აშშ დოლარს შეადგენს. საყურადღებოა თავად აუდიტორული დასკვნის შინაარსი, სადაც ექსპერტი აღნიშნავს, რომ მოქალაქე მ. ბ-ძე ფლობს ქონების 1/7 წილს. შენობა-ნაგებობა სრული ამორტიზაციის გამო, არ შეიძლება განხილულ იქნეს ღირებულების მქონე ობიექტად. მიწის ნაკვეთი მდებარეობს ქალაქის პრესტიჟულ ადგილას. ნაკვეთის ირგვლივ საცხოვრებელი სახლების დინამიკა ნაკვეთს ხდის მოთხოვნად პროდუქტად. აღნიშნულიდან და მდებარეობის პრესტიჟულობიდან გამომდინარე, მ. ბ-ის წილი ზემოაღნიშნულ ქონებაში შესაძლოა განისაზღვროს 30 000 აშშ დოლარით (ტ.1 ს.ფ. ..-..). აუდიტორული დასკვნის შინაარსის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა არარელევანტურად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ სადავო ქონების ადგილზე, ვიზუალური დათვალიერების შედეგად, მხარეთა შორის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის საგნის ფასის არაგონივრულობა არ იკვეთებოდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ის გარემოება, რომ თავად შენობა-ნაგებობა ღირებულების არ მქონე ობიექტია, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნითაც დასტურდება, თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ ექსპერტი მ. ბ-ის წილის ღირებულებას 30000 აშშ დოლარით მიწის ნაკვეთის პრესტიჟული ადგილმდებარეობის მიხედვით განსაზღვრავს და არა შენობა-ნაგებობის მდგომარეობით. ამდენად, გასაზიარებელია მოსარჩელის განმარტება მასზედ, რომ ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება დაახლოებით სამჯერ აღემატება მხარეთა შორის შეთანხმებულ ოდენობას.
24. ზემოაღნიშნულ გარემოებასთან ერთად, ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებასაც, რომ ნასყიდობის საგნის გამოსყიდვის ვადის მოსვლამდე და მას შემდგომაც, გარკვეული პერიოდი, სადავო ქონებას მოპასუხე არ დაუფლებია. კერძოდ, დადგენილია, რომ ხელშეკრულებით გამოსყიდვის ვადად განისაზღვრა 02 თვე და გამოსყიდვის უფლება გამყიდველს (მოსარჩელეს) 2016 წლს 05 აპრილამდე მიეცა. სადავო უძრავ ნივთზე, საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულების შეწყვეტა (გამოსყიდვის უფლების შეწყვეტა) საჯარო რეესტრის სამსახურმა სწორედ 2016 წლის 06 აპრილს დაარეგისტრირა, თუმცა, 2016 წლის 06 აპრილამდე და მას შემდგომაც, 2016 წლის 06 ივლისამდე, ნასყიდობის საგანი მყიდველს მფლობელობაში არ გადასცემია. ამ მიმართებით საყურადღებოა საქმის მასალებში წარმოდგენილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საქმის მასალები (შეტყობინება და რეაგირების ოქმი - ტ.-, ს.ფ. ..-…), რომლითაც დგინდება, რომ მოსარჩელემ სამართალდამცავ ორგანოებს დახმარებისათვის მიმართა და მიუთითა, რომ მოპასუხემ, თვითნებურად გამოყარა სადავო ქონებიდან მდგმურები და სახლს მოსარჩელის დაუკითხავად შეუცვალა კარების საკეტი, რის გამოც მოსარჩელე ითხოვდა დახმარებას. აღნიშნული შეტყობინება პოლიციაში 2016 წლის 06 ივლისს შევიდა. გარდა ამისა, პალატა ყურადღებას მიაპყრობს თავად მოპასუხის განმარტებასაც მასზედ, რომ მოსარჩელემ 02 თვიან ვადაში ვერ შეძლო ბინის გამოსყიდვა და თანხა ვერ დაუბრუნა მყიდველს, მოპასუხემ კი მიმართა საჯარო რეესტრს და გატარდა, როგორც სრულუფლებიანი მესაკუთრე, რის შემდეგაც არაერთხელ მოითხოვა მოსარჩელის მხრიდან ბინის ნებაყოფლობით დაცლა (იხ. შესაგებელი, ტ.-, ს.ფ.--), რაც პალატის მოსაზრებით, დამატებით მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ გამოსყიდვის უფლების ვადის გასვლის შემდგომ, გარკვეული პერიოდი ნასყიდობის საგანი მყიდველს მფლობელობაში არ გადასცემია. ასევე, საყურადღებოა საქმის მასალებში წარმოდგენილი კომუნალური გადასახადების ქვითრები (ტ.-, ს.ფ. ..-..) და თავად მოპასუხის მითითება მასზედ, რომ ქონების მისამართზე აბონენტი არ შეცვლილა (იხ. 15.11.20..წლის სხდომის ოქმი, დრო - 10:48:30), რითაც უდავოდ დასტურდება, რომ ზემოაღნიშნულ პერიოდში, სადავო ქონების მისამართზე აბონენტად კვლავ მ. ბ-ძე ფიქსირდება, ხოლო, მოპასუხის იმ განმარტების გასაზიარებლად, რომ კომუნალურ გადასახადებს აბონენტის შეუცვლად თავად იხდიდა, საქმეში რაიმე სახის მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის. მოპასუხეს სასამართლოსთვის იმგვარი დასაშვები მტკიცებულება უნდა წარედგინა, რომელიც სასამართლოსათვის უცილობლად სარწმუნოს გახდიდა მისი პოზიციის სისწორეს. ასეთ მტკიცებულებად კი, მოპასუხის ახსნა-განმარტება არ განიხილება, რადგან იგი პროცესის შედეგით დაინტერესებული მხარეა და შესაბამისად, მისი ახსნა-განმარტება, თუ გამყარებული არაა სხვა რელევანტური მტკიცებულებებით, სანდოობისა და ობიექტურობის ტესტს ვერ ლახავს.
25. საკასაციო პალატა ერთი მხრივ, იზიარებს სააპელაციო პალატის განმარტებას მასზედ, რომ გამოსყიდვის უფლებით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების პრაქტიკული დანიშნულება ისაა, რომ გამყიდველი გამოსყიდვის ვადაში შესაძლებელია უშუალოდ ფლობდეს ნასყიდობის საგანს, ვინაიდან მასზე არ ვრცელდება შემძენის აბსოლუტური საკუთრების უფლება, თუმცა, მეორე მხრივ, ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მოპასუხის მიერ სასამართლოსთვის მიცემულ განმარტებაზე, რომ მის ინტერესებში არ შედიოდა თანხის სესხად გაცემა, მას სურდა უძრავი ნივთის შეძენა და არ იყო თანახმა მოსარჩელესთან დადებულიყო სესხის ხელშეკრულება. დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ დგინდება გონივრული კავშირი მოპასუხის მიერ მითითებულ ხელშეკრულების დადების მოტივებსა და იურიდიულ მოქმედებებს შორის. კერძოდ, თუ მოპასუხეს ნამდვილად უძრავი ნივთის შეძენის სურვილი გააჩნდა, გაურკვეველია თუ რატომ გაითვალისწინეს მხარეებმა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გამოსყიდვის უფლება, რატომ აღჭურვა შემძენმა გამყიდველი ამ უფლებით და რატომ არ დაეუფლა შემძენი უძრავ ქონებას შეძენისთანავე. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მხარეთა მიერ ფაქტობრივად განხორციელებული მოქმედებები და მოპასუხის განმარტება მასზედ, რომ მას მხოლოდ უძრავი ქონების შეძენა სურდა, არ შეესაბამება ერთმანეთს. ეს გარემოებაც თავის მხრივ, არწმუნებს საკასაციო პალატას იმაში, რომ გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მიზანს მოპასუხის მხრიდან სესხის დაბრუნებისათვის უფრო მყარი გარანტიის შექმნა წარმოადგენდა.
26. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდის ნასყიდობის საფასურის გარკვეული ნაწილის გადაუცემლობის ფაქტს. კერძოდ, მოსარჩელის განმარტებით, მას 10700 აშშ დოლარი სრულად არ მიუღია. მიუხედავად მოპასუხის მტკიცებისა, რომ მან ნასყიდობის საფასური - 10700 აშშ დოლარი სრულად გადასცა მოსარჩელეს, საწინააღმდეგო დაადასტურა თავად მოპასუხის მიერვე წარმოდგენილმა მოწმემ - ქ. ბ-ემ, რომელმაც განმარტა, რომ მოსარჩელეს 10700 დოლარი სრულად არ მიუღია და რომ თანხის გარკვეული ნაწილი, დაახლოებით 700 დოლარი, მხარეთა შეთანხმებით, მაკლერის მომსახურეობის, სანოტარო და რეესტრში რეგისტრაციის ხარჯების ასანაზღაურებლად გაიქვითა, მოსარჩელეს კი მხოლოდ 10000 აშშ დოლარი გადაეცა (იხ.27.05.20.. წლის სხდომის ოქმი, დრო - 12:45:01; 13:01:52). საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მოწმის - ქ. ბ-ის ჩვენებას და ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ 10000 აშშ დოლარის 3.5% 02 თვეზე - 700 აშშ დოლარს შეადგენს, რაც არითმეტიკულად სრულ შესაბამისობაშია მოსარჩელის მოთხოვნასთან - სესხის ოდენობად განსაზღვრული/აღიარებული იქნას 10700 აშშ დოლარი, ხოლო სესხის საპროცენტო (ყოველთვიურ) განაკვეთად დადგინდეს 3.5% - სესხის ვადად განსაზღვრულ იქნეს 02 თვე.
27. სადავო საკითხის შეფასების მიზნით, საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს მოცემულ საქმეზე დადგენილ, შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
- ხელშეკრულებით გამოსყიდვის ვადა განისაზღვრა 02 თვის ვადით და გამოსყიდვის უფლება მოსარჩელეს მიეცა 2016 წლს 05 აპრილამდე. მოსარჩელემ დადგენილ ვადაში ქონება ვერ გამოისყიდა, რის სფუძველზეც უკვე მეორე დღესვე - 2016 წლის 06 აპრილს, ისე რომ მოსარჩელისათვის დამატებითი ვადის სახით ერთი დღეც არ მიუცია, მოპასუხემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს და მასსა და მოპასუხეს შორის, 2016 წლის 05 თებერვალს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ უძრავ ნივთზე, საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულების შეწყვეტის რეგისტრაცია მოითხოვა;
- 2016 წლის 07 აპრილს, მაშინ, როდესაც მოსარჩელემ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სარჩელის აღძვრამდე უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე განცხადებით მიმართა, მოპასუხემ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურს მიმართა განცხადებით - უძრავი ნივთის გასხვისების თაობაზე და გადაიხადა მომსახურეობის საფასური 205 ლარი, რათა დაჩქარებული წესით განხორციელებულიყო უძრავი ქონების გადაფორმება ვინმე ი. თ-ზე;
- მხარეთა შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება (გამოსყიდვის უფლებით) დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ და მას ხელს აწერენ მხარეები, თუმცა, სანოტარო აქტის თანახმად, ნოტარიუსი ადასტურებს მხოლოდ ხელშეკრულებაზე ხელმომწერ პირთა ნამდვილობას და არ ადასტურებს დოკუმენტში მოყვანილი ფაქტების ნამდვილობას, უფლებამოსილებასა და შესაბამისად, პასუხს არ აგებს მათზე.
28. მოწმეთა ჩვენებებისა და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ერთობლიობაში გამოკვლევით, რაზედაც საკასაციო პალატამ ზემოთ იმსჯელა, პალატას მიაჩნია, რომ გარიგების დადებისას მ. ბ-ის, როგორც ოფერენტის ნება, აშკარად სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისკენ იყო მიმართული. იმ შედეგის გათვალისწინებით კი, რომ რეალურად მხარეთა შორის გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა, პალატას უჩნდება რწმენა იმის თაობაზე, რომ წინადადების მიმცემმა ნება სესხის დადებაზე გამოავლინა, მეორე მხარემ კი თანმხვედრი ნების ტრანსფორმირება ისე მოახდინა, რომ მსესხებელს სესხის სახით მოთხოვნილი თანხა გადასცა, თუმცა, სესხის დაბრუნების გარანტიად მსესხებლის ქონება იპოთეკით კი არ დატვირთა, არამედ, სესხის დაბრუნების უფრო მყარი გარანტიის შესაქმნელად აღნიშნული ქონება, გამოსყიდვის უფლებით, საკუთარ თავზე საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა. აღნიშნულ მოსაზრებას საკასაციო პალატას კიდევ უფრო მეტად უმყარებს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მოწმის - ქ. ბ-ის განმარტება მასზედ, რომ მოსარჩელეს, ადრე არაერთხელ ჰონდა სესხის უზრუნველსაყოფად კონკრეტულად ეს ქონება იპოთეკით დატვირთული და ხშირად ჰქონდა თანხის, მათ შორის პროცენტის გადახდასთან დაკავშირებული პრობლემები.
29. ამდენად, წინამდებარე გადაწყვეტილებაში მითითებული გარემოებების ურთიერთშეჯერების, ერთობლივად, მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად გაანალიზების, გონივრული და ობიექტური განსჯის შედეგად, საკასაციო პალატას ექმნება გამყარებული შინაგანი რწმენა მასზედ, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეების ნება არა სადავო ქონების ნასყიდობის, არამედ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისკენ იყო მიმართული და გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებით, რეალურად გამსესხებელმა თავისი უფლების დაცვის მეტი გარანტიები შექმნა. შესაბამისად, საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო პალატის მსჯელობა მასზედ, რომ მხარეთა მიზანს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადება არ წარმოადგენდა.
30. საქართველოს უზენაესი სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა, არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა 2015 წლის 17 ივნისის, საქმე Nას # 487-461-2015, 2016 წლის 06 ივნისი, საქმე Nას # 743-704-2015, 28.09.2015წ.; ას# 1212-1138-2015).
31. სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლით განსაზღვრულია, რომ სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. სასამართლოს შეფასებით მოდავე მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა სესხის ხელშეკრულებაა. ამავე კოდექსის 286-ე მუხლის თანახმად კი, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის საგანი სრულად შეესაბამება თვალთმაქცური გარიგებების მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკას, რაც სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 52-ე და 56-ე მუხლების საფუძველზე მისი ბათილად ცნობისა და სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის სამართლებრივ საფუძვლებს ქმნის.
32. სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლისა.
33. გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც კანონი მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალურ წესს ითვალისწინებს (მაგ. შრომითსამათლებრივი დავები) მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი წესი მოქმედებს, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ ის გარემოებები უნდა დაამტკიცოს, რომლებზეც იგი თავის მოთხოვნას ამყარებს. არ შეიძლება მხარეს ისეთი გარემოების მტკიცების ტვირთი დაეკისროს, რომლის ზიდვაც მისთვის ობიექტურად შეუძლებელია.
34. განსახილველ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის თანაბრად გადანაწილების საფუძველზე, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობის მტკიცება მოსარჩელეს, ხოლო მოპასუხეს - გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის დადასტურების ვალდებულება ეკისრებოდა. მოსარჩელე მხარემ სასამართლოში რელევანტური წერილობითი მტკიცებულებებისა და სხდომაზე მოწმის გამოცხადების უზრუნველყოფით, მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი წარმატებით დასძლია, ხოლო მოპასუხემ, ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულება თვალთმაქცურ ხასიათს არ ატარებდა და მის მიერ გაცემული სესხის უზრუნველყოფისთვის უკეთესი სამართლებრივი გარანტიების შექმნას არ ემსახურებოდა, ვერ დაადასტურა. შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ მ. ბ-სა და ო. ჭ-ლს შორის, 2016 წლის 05 თებერვალს გაფორმებული უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინა - მდებარე, ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ:---) ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, როგორც თვალთმაქცური გარიგება, ბათილია, რის გამოც სახეზეა მ. ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი წინამძღვრები.
35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სარჩელი გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადგენისა და უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, უნდა დაკმაყოფილდეს.
36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
37. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელზე წინასწარ გადახდილი აქვს ჯამში 778 ლარი (სახელმწიფო ბაჟი - 728 ლარი და სარჩელის აღძვრამდე უზრუნველყოფაზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 50 ლარი), რისი ანაზღაურებაც მოპასუხეს უნდა დაეკისროს. ამასთან, მასვე უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 535 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, რომლის გადახდისგანაც გათავისუფლდა მოსარჩელე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. მ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;
4. ბათილად იქნეს ცნობილი მ. ბ-სა და ო. ჭ-ლს შორის 2016 წლის 05 თებერვალს გაფორმებული უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ ---) ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით;
5. დადგენილ იქნეს, რომ 2016 წლის 05 თებერვალს მ. ბ-სა და ო. ჭ-ლს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება შემდეგი პირობებით: სესხის ოდენობა - 10700 აშშ დოლარი; სესხის ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი/პროცენტი - 3.5%, სესხის ვადა 02 თვე; სესხის უზრუნველყოფის საშუალება - იპოთეკა უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. ბათუმი, ---ქ. N-, ს/კ ------;
6. უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. ბათუმი, --- ქ. N-, ს/კ --- - აღირიცხოს მ. ბ-ის საკუთრებაში და მასზე დარეგისტრირდეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ო. ჭ-ის სასარგებლოდ;
7. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 7 აპრილის განჩინებით (საქმე N…-უზრ/..) სარჩელის აღძვრამდე გამოყენებული უზრუნველყოფა დარჩეს ძალაში;
8. ო. ჭ-ლს (---) მ. ბ-ის (----) სასარგებლოდ დაეკისროს 778 (50+728) ლარის გადახდა, ამ უკანასკნელის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;
9. ო. ჭ-ლს (----), სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, დაეკისროს საკასაციო ინსტანციაში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 535 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;
10. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე რევაზ ნადარაია
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
ლაშა ქოჩიაშვილი
