საქმე №ას-1239-2021 27 მაისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - მ. მ-ლი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრი (მოპასუხე)

II კასატორი - სსიპ გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. მ-ლი (მოსარჩელე)

მესამე პირი - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 სექტემბრის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ. მ-მა (შემდგომ - დასაქმებული, მოსარჩელე, პირველი კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის (შემდგომ - დამსაქმებელი, ცენტრი, მოპასუხე, აპელანტი, მეორე კასატორი) მიმართ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ 2020 წლის 3 იანვრის №-/- ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენის, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან - სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იძულებითი განაცდურის - ყოველთვიურად 4 000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები

2. მოსარჩელე საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროში დასაქმებული იყო 20.. წლის 30 ივლისიდან სხვადასხვა თანამდებობაზე. საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვისა და საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროების შერწყმის შემდეგ 20.. წლის 14 დეკემბრიდან - 20.. წლის 14 თებერვლამდე იყო საქართველოს გარემოსა დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, ხოლო 20.. წლის 14 თებერვლიდან 20.. წლის 3 იანვრამდე - ცენტრის დირექტორის მოადგილე.

3. 20.. წლის 27 დეკემბერს მოსარჩელემ მიიღო წერილობითი გაფრთხილება, სადაც ცენტრის ადმინისტრაცია მას აცნობებდა, რომ ცენტრის მოადგილის შტატის გაუქმების გამო, 20.. წლის 3 იანვრიდან შეუწყდებოდა შრომითი ურთიერთობა. 20.. წლის 30 დეკემბერს მოსარჩელემ წერილობით მოითხოვა ცენტრის დირექტორისგან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის დასაბუთება. ცენტრის პასუხის მიხედვით, დასაქმებული გათავისუფლდა, რადგან სახელფასო ბიუჯეტი შემცირდა, რის გამოც აუცილებელი გახდა დირექტორის მოადგილის შტატის შემცირება. მინისტრის 20.. წლის 27 დეკემბრის ბრძანებით დამტკიცდა ახალი საშტატო ნუსხა, რომელითაც გაუქმდა დირექტორის მოადგილის ერთი საშტატო ერთეული და მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

4. მოსარჩელის განმარტებით, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემისას, ისევე, როგორც დირექტორის მოადგილის შტატის გაუქმებისა და საშტატო ნუსხის განსაზღვრისას, დამსაქმებელს არ გაუთვალისწინებია თანამდებობათა და ფუნქციების განახლების საჭიროება და მათთან კვალიფიკაციის შესაბამისობა. შტატი გაუქმდა მხოლოდ ცენტრის დირექტორის მიმართვის საფუძველზე ისე, რომ არ გამოკვლეულა, რეალურად იყო თუ არა მისი გაუქმება საჭირო ან რომელი საშტატო ერთეული იყო გასაუქმებელი. ამასთან, არ არის დასაბუთებული, თუ რატომ გაათავისუფლეს დირექტორის სამი მოადგილიდან სწორედ მოსარჩელე.

მოპასუხის შესაგებელი

5. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე დასაქმებული იყო საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელის მოადგილის თანამდებობაზე. შესაბამისად, საქმე ადმინისტრაციული წესით უნდა განხილულიყო. „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომ - სპეციალური კანონი) მე-10³ მუხლი ადგენს სპეციალურ წესს, რომელიც განსაზღვრავს სსიპის დირექტორის მოადგილის თანამდებობიდან გათავისუფლების საკითხს. ეს მოწესრიგება წარმოადგენს სპეციალურ კანონს და დავა შრომის კოდექსით არ უნდა გადაწყვეტილიყო.

6. ცენტრში ცვლილების მიზეზი გახდა შემცირებული ბიუჯეტი. სახელფასო ფონდი არ იყო საკმარისი არსებული საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული წლიური შრომის ანაზღაურების დასაფარად, შესაბამისად, საჭირო გახდა საშტატო ნუსხაში ცვლილებების შეტანა.

7. ცენტრის დირექტორის მოადგილის შტატის გაუქმებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის გათავისუფლებას აქვს ობიექტური საფუძველი, კერძოდ, დირექტორის მოადგილე ე. ბ-ნი ცვლილებების პერიოდში იმყოფებოდა დეკრეტულ შვებულებაში, რის გამოც დაუშვებელი იყო მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. რაც შეეხება ცენტრის დირექტორის კიდევ ერთ მოადგილეს, იგი საქმიანობდა ინფორმაციული ტექნოლოგიების მიმართულებით. დირექტორის მოადგილის ამ ფუნქციების შესრულებას ესაჭიროება სპეციფიკური განათლება და გამოცდილება. იმ შემთხვევაში, თუ გაუქმდებოდა აღნიშნული მიმართულების თანამდებობა, სხვა მოადგილე ამ საქმიანობას ვერ წარმართავდა შესაბამისი კვალიფიკაციისა და კომპეტენციის უქონლობის გამო.

8. დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირის - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ გაიზიარა მოპასუხის შესაგებლის პოზიცია და მიუთითა, რომ სარჩელი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ ცენტრის დირექტორის 20.. წლის 3 იანვრის №-/- ბრძანება; მოპასუხეს დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 40 000 ლარის (ხელზე ასაღები) ოდენობით, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

10. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. მოსარჩელემ შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ ცენტრის შრომის ანაზღაურების სახსრების შემცირებულ ოდენობაზე და იმ გარემოებაზე, რომ შექმნილი სახელფასო ფონდი არ იყო საკმარისი არსებული საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული წლიური შრომის ანაზღაურების დასაფარად, რამაც განაპირობა ცენტრის სამი მოადგილის შტატიდან ერთის გაუქმება. პალატის განსჯით, რაიმე დასაბუთება იმის შესახებ, რეალურად იყო თუ არა მისი გაუქმების საჭიროება და რას ეფუძნებოდა, ანდა სამი მოადგილის ადგილიდან მათი საქმიანობის სფეროს გათვალისწინებით (საკურატორო სამსახურები), რატომ გაუქმდა სწორედ მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა, მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. მოპასუხემ ვერც ის დაადასტურა, რომ დარჩენილი ორი შტატის დასაკავებლად მოსარჩელეს საჭირო კომპეტენცია არ გააჩნდა. ის ფაქტი, რომ სამი მოადგილიდან ერთი იმყოფებოდა დეკრეტულ შვებულებაში, ხოლო მეორე მოადგილის ადგილი არის დარგობრივი (ინფორმაციული ტექნოლოგიების მიმართულება), თავისთავად არ ადასტურებს ფაქტს, რომ მოსარჩელეს შესაბამისი კომპეტენცია არ გააჩნდა.

13. პალატის მითითებით, დამსაქმებელს მარტივად კი არ უნდა ემოქმედა და ბიუჯეტის შემცირების საფუძველზე ცენტრის დირექტორის ერთ-ერთი მოადგილე გაეთავისუფლებინა, არამედ ცენტრში არსებული საშტატო ერთეულები და იქ დასაქმებული ყველა პირი უნდა შეესწავლა და გადაწყვეტილება მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა მიეღო. შესაძლებელია, ამ შესწავლის შედეგი იგივე, ყოფილიყო, ცენტრის დირექტორის ერთ-ერთი მოადგილის შტატის შემცირება ყოფილიყო და მოსარჩელე გათავისუფლებულიყო, თუმცა იქნებოდა საფუძვლიანი და კანონშსაბამისი.

14. პალატის მითითებით, მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში არ იყო აღნიშნული გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძველი, ხოლო მოპასუხე აპელირებდა ცენტრის ბიუჯეტის შემცირებაზე და, შესაბამისად, საშტატო ერთეული გაუქმების აუცილებლობაზე, თუმცა ვერ დადასტურდა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული (ამჟამად მოქმედი სშკ-ის რედაქციით 47-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი) გარემოებების არსებობა. მოპასუხემ საქმის ზეპირი განხილვისას ასევე მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტზე (ამჟამად მოქმედი სშკ-ის რედაქციით 47-ე მუხლის „ო“ ქვეპუნქტი), რაც პალატამ არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დადასტურდებოდა რაიმე ისეთი გარემოება, რაც ობიექტურად გაამართლებდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას და დაასაბუთებდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების მიზანშეწონილობას.

15. პალატამ მოსარჩელის შეგებებულ სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით, რომლითაც სამსახურში აღდგენას და განაცდურის ანაზღაურებას მოითხოვდა, მიუთითა, რომ დასაქმებულს ვაკანტური პირვანდელი სამუშაო ადგილის ან ტოლფასი თანამდებობის არსებობის შესახებ მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. მისი მითითებაით, თუ გაბათილდება გასაჩივრებული ბრძანებები, აღარ იარსებებს მოსარჩელის პირვანდელ თანამდებობაზე აღდგენის ხელისშემშლელი გარემოებები და სასამართლო ვალდებული იქნება, სამსახურში აღადგინოს მოსარჩელე, პალატამ არ გაიზიარა და განმარტა, რომ ეს თავისთავად არ წარმოშობს სამსახურში აღდგენის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს პირვანდელი ან ტოლფასი ვაკანტური ადგილის არსებობას მოპასუხე ორგანიზაციაში, ხოლო სასამართლო სხდომებზე მისთვის შეთავაზებული თანამდებობები კი მიუღებელი აღმოჩნდა.

16. რაკი მოსარჩელის აღდგენა პირვანდელ თანამდებობაზე შეუძლებელია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ სწორად იმსჯელა მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრებაზე და განათლების, კომპეტენციისა და სამუშაო გამოცდილების გათვალისწინებით, კომპენსაციის სახით მოპასუხეს სწორად დააკისრა 40 000 ლარის (ხელზე ასაღები) ანაზღაურება. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, აპელანტს რაიმე დასაბუთებული არგუმენტები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

17. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა.

I კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

18. მოსარჩელემ საკასაციო საჩივრით გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

19. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელისათვის კომპენსაციის მინიჭების ნაცვლად, სასამართლოს უფლების აღდგენის ადეკვატურ ალტერნატივაზე უნდა ემსჯელა და განეხილა მისი თანამდებობაზე აღდგენის ყველა საშუალება. ამასთან, სასამართლომ არასწორად დააკისრა მოსარჩელეს პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის შესაძლებლობის მტკიცების ტვირთი. სასამართლოს უნდა ემსჯელა სადავო აქტების გაუქმებასა და შესაბამისი პროცედურების დაცვით რეორგანიზაციის მოპასუხისათვის დავალდებულებაზე, რა შემთხვევაშიც შესაძლებელი იქნებოდა მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაოზე ადგილზე დაბრუნება, როგორც ეს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ საქმეშია მითთებული (სუსგ ბს-225-224(გ-16), 14.06.2016წ.).

20. გარდა ამისა, სასამართლომ არასრულყოფილად იმსჯელა კომპენსაციის ოდენობაზე და არაგონივრული ოდენობით განსაზღვრა. პალატას უნდა გაეთვალისწინებინა მიუღებელი შემოსავალი, რომელსაც მოსარჩელე მიიღებდა სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში და, აგრეთვე, აღდგენის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანი. შესაბამისად, კომპენსაციის ოდენობა უნდა შეიცვალოს და თავიდან დაანგარიშდეს.

II კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

21. მოპასუხემ მიუთითა შესაგებელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე (იხ. განჩინების 5-8 პუნქტები) და დამატებით განმარტა, სასამართლოს დავის მოსაწესრიგებლად არ უნდა გამოეყენებინა შრომის კოდექსი და უნდა ეხელმძღვანელა სპეციალური კანონით, რადგან მოსარჩელეს ეკავა სსიპ-ის უფროსის მოადგილის თანამდებობა.

22. არასწორია სასამართლოს მითითება, რომ ბრძანებაში არ არის მითითებული გათავისუფლების საფუძველი. არამედ ბრძანებაში მითითებულია სპეციალური კანონით გათვალისწინებული საფუძველი. ამასთან, მოპასუხემ ზეპირი განხილვისას მიუთითა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტზე. მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ ცენტრის ბიუჯეტის შემცირებისას სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლის გამოყენება.

23. არასწორია სასამართლოს მითთება, რომ დამსაქმებელს მოსარჩელის გასათავისუფლებლად ამავე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი უნდა გამოეყენებინა. სასამართლო, ერთი მხრივ, მსჯელობს „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული პირობების არარსებობაზე და, მეორე მხრივ, ვერ ადგენს, რომ დასაქმებული ამ პუნქტით გათავისუფლდა.

24. სასამართლოს მითითება მოსარჩელის განათლებასა და კვალიფიკაციაზე შეუსაბამო იყო, რამდენადაც აღნიშნული დიპლომებით აღიარებული კვალიფიკაცია ინფორმაციული ტექნოლოგიების მიმართულებით დირექტორის მოადგილის თანამდებობას არ შეესატყვისებოდა .

25. იმისათვის, რომ დარღვეულად ჩაითვალოს შრომითი უფლება, უნდა ვლინდებოდეს დამსაქმებლის კანონსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც არ გამოკვეთილა. გასათვალისწინებელია დამსაქმებლის მზაობა თანამშრომლობის გაგრძელებასთან დაკავშირებითაც.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

26. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

29. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

30. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება

31. პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-235-2021, 18 ივნისი, 2021 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი). მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ბრძანება არ შეიცავს საქართველოს შრომის კოდექსით დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების რომელიმე საფუძველს. მოპასუხის მტკიცებით, აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ დასაქმებული სსიპ-ის დირექტორის მოადგილე იყო, რის გამოც იგი სამსახურიდან გათავისუფლდა სპეციალური კანონის შესაბამისად და დავის მოსაწესრიგებლად არც სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა შრომის კოდექსით. პალატა არ იზიარებს კასატორის ამ მოსაზრებას და მიუთითებს, რომ სპეციალური კანონის 102.4 მუხლის თანახმად, ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელის მოადგილეს თანამდებობიდან ათავისუფლებს უფლებამოსილი თანამდებობის პირი დასაბუთებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ეს აქტი შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. კანონის 102-ე მუხლის მე-3 პუნქტი კი, არ ითვალისწინებს სსიპ-ის ხელმძღვანელის მოადგილის თანამდებობიდან გათავისუფლებას არც „რეორგანიზაციისა“ და არც „სხვა ობიექტური გარემოების“ საფუძვლით (როგორც ამას კასატორი მიუთითებს). ამასთან, „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ტ“ ქვეპუნქტისა და ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელსა და მის მოადგილის თანამდებობიდან გათავისუფლებაზე არ ვრცელდება ამ კანონის მოქმედება (ასევე, იხ. სუსგ №ას-235-2021; 18 ივნისი, 2021 წელი, სადაც სასამართლომ სსიპ-ის ხელმძღვანელის მოადგილესთან რეორგანიზაციის საფუძვლით შეწყვეტილი შრომითი ხელშეკრულების თაობაზე დავა შრომის კოდექსის შესაბამისად გადაწყვიტა).

32. მოპასუხის შესაგებლის მიხედვით, ცენტრის შრომის ანაზღაურების სახსრების შემცირების გამო შექმნილი სახელფასო ფონდი არ იყო საკმარისი არსებული საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული წლიური შრომის ანაზღაურების დასაფარად, რამაც განაპირობა ცენტრის სამი მოადგილის შტატიდან ერთის გაუქმება. შრომის კოდექსი პირდაპირ განსაზღვრავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ამ მოტივით, კერძოდ, მითითებული საფუძვლით ხელშეკრულების მოშლას სშკ-ის 37.1 მუხლის „ა“ (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას) ქვეპუნქტი (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით) ითვალისწინებს. შესაბამისად, არ არის გასაზიარებელი კასატორის პრეტენზია სშკ-ის 37.1 მუხლის „ო“ (სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას) ქვეპუნქტის გამოყენებასთან დაკავშირებით. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების მოშლისთვის აუცილებელია: ა) შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი იყოს განსხვავებული იმავე მუხლში მითითებული სხვა საფუძვლისაგან; ბ) იგი არ იყოს დამოკიდებული დამსაქმებლის სუბიექტურ ნებაზე; გ) იყოს ფაქტობრივი, ე.ი. იმგვარი, რომლის დამტკიცება და უარყოფა შესაძლებელია; დ) გარეშე, ნეიტრალური დამკვირვებლის თვალში წარმოადგენდეს საკმარის მიზეზს შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის. ამასთან, ნების გამოხატვის საფუძვლად არსებულ ქმედებასა და ნების გამოვლენას შორის უნდა არსებობდეს შედეგობრივი კავშირი და ე) ხელშეკრულების მოშლით დამდგარ ფაქტობრივ შედეგს ხელშეკრულების შენარჩუნებით დამდგარ ფაქტობრივ შედეგთან უპირატესობა ჰქონდეს (სუსგ №ას-188-2021, 8 აპრილი, 2021 წელი). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს შორის, ყველაზე ზოგადი ხასიათის ფორმულირება სწორედ მითითებულ საფუძველს აქვს. ამდენად, რაკი შრომის კოდექსით პირდაპირ არის მოწესრიგებული რეორგანიზაციის (შტატების შემცირების) შემთხვევა, კასატორის მითითება „ო“ ქვეპუნქტზე დაუსაბუთებელია.

33. ვინაიდან მოსარჩელე შტატის შემცირების საფუძვლით გათავისუფლდა, მნიშვნელოვანია მოსარჩელის მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერების შემოწმება, კერძოდ, რეორგანიზაციის (შტატების შემცირების) მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობებიდან, დამსაქმებელმა უფლება ბოროტად ხომ არ გამოიყენა, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლსა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (სუსგ №ას-379-2020, 21 ოქტომბერი, 2021წელი; №ას-115-111-2016, 8 აპრილი, 2016 წელი).

34. დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: ის აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების განთავისუფლება (შდრ. სუსგ №ას-1329-2018, 22 თებერვალი, 2019 წელი). დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელეების განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე დამსაქმებლის გადაწყვეტილება.

35. შრომითი დავებში მტკიცების ტვირთის გადანაწილების თავისებურებიდან გამომდინარე, დამსაქმებელი, რომელიც რეორგანიზაციის მართლზომიერებაზე მიუთითებს, სწორედ თავადაა ვალდებული, რეორგანიზაციისა და მისი შედეგების მოსარჩელის მიმართ მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარადგინოს. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, რაცგამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

36. ამდენად, პალატა ასკვნის, რომ მოსარჩელე უკანონოდ გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის სახედ კომპენსაციის გადახდა დაადგინა. პირველი კასატორის პრეტენზიის მიხედვით, სასამართლო ვალდებული იყო, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღედგინა დასაქმებული.

37. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, ნორმა დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (სუსგ №ას-1135-2018, 31 მაისი 2019 წელი; სუსგ №ას-951-901-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი).

38. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებულ თანამდებობას ახალი საშტატო ნუსხა აღარ ითვალისწინებს. რაც შეეხება ტოლფას თანამდებობას, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ აღარ არსებობს ის თანამდებობა, რომელზე აღდგენასაც ითხოვს მოსარჩელე, კონკრეტული საშტატო ერთეულის არარსებობის მტკიცება ეკისრება დამსაქმებელს, აღნიშნულის დამტკიცების შემთხვევაში კი, მოსარჩელე მხარეზე გადადის იმის მტკიცების ტვირთი, რომელია ტოლფასი (ფუნქციის, სამუშაოს აღწერილობისა და ხელფასის მიხედვით) თანამდებობა, რომელზეც მისი დასაქმება არის შესაძლებელი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკით, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სწორედ მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს, კონკრეტულად რომელია მანამდე არსებული თანამდებობის შესაბამისი. აღნიშნული შესაძლებელია, გაირკვეს მოპასუხე საზოგადოების საშტატო ნუსხისა და შესაბამისი თანამდებობების ფუნქციისგამოკვლევის შედეგად (სუსგ №ას-890-857-2016, 9 ოქტომბერი 2017 წელი; №ას-475-456-2016, 24 ივნისი, 2016 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არც კი მიუთითებია, დამსაქმებლის საშტატო ნუსხიდან რომელი თანამდებობის დანიშნულება და დასაქმებულის უფლება-მოვალეობები იყო მოსარჩელის პირვანდელი სამუშაოს მსგავსი. დამსაქმებლის მიერ მისთვის შეთავაზებული თანამდებობები კი, მიუღებელი აღმოჩნდა. კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლომ მოპასუხეს უნდა დაავალოს რეორგანიზაცია და იმ შტატის აღდგენა, რომელიც მოსარჩელეს ეკავა, დაუსაბუთებელი და არასათანადო შედავებაა.

33. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის განსჯით, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ არ არსებობს მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის წინაპირობა. გასაჩივრებული განჩინება სამუშაოზე აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილშიც კანონიერია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

34. რაც შეეხება კომპენსაციის განსაზღვრის საკითხს, პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით არ ადგენს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, როდესაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და, რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, სოციალური მდგომარეობა, დამსაქმებლის ფინანსები, კომპანიის ლიკვიდურობა, გადახდისუნარიანობა და ა.შ (სუსგ №ას-1540-2019, 30 სექტემბერი, 2020 წელი).

35. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს სამართლიანი ბალანსის აღდგენას გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ მხარეებს ხანგრძლივი შრომითი ურთიერთობა აკავშირებდათ; შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით და ამ კონტექსტით, მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლებით მიღებული მორალური წნეხის სიმძიმეს; მის განათლებას, კომპეტენციის, სამუშაო გამოცდილებას - და, რადგანაც შეუძლებელია დასაქმებულის აღდგენა, მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა კომპენსაციის სამართლიან და გონივრულ ოდენობად სწორად განსაზღვრეს 40 000 ლარი (დაბეგრილი). ამ მიმართებით პირველ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

32. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

33. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

34. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

35. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: №ას-235-2021, 18 ივნისი, 2021 წელი; №ას-379-2020, 21 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-115-111-2016, 8 აპრილი, 2016 წელი; №ას-188-2021, 8 აპრილი, 2021 წელი; №ას-1540-2019, 30 სექტემბერი, 2020 წელი).

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე

37. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, პირველ კასატორს დაუბრუნდება 300 ლარის 70% – 210 ლარი, მეორე კასატორს დაუბრუნდება 2000 ლარის 70% - 1400 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. სსიპ გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. მ. მ-ლს (პ/ნ ----) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი ---, მიმღების ანგარიშის №---, სახაზინო კოდი ---) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადასახადო დავალება №----, გადახდის თარიღი 09.11.2021), 70% - 210 ლარი;

4. სსიპ გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრს (ს/კ ---) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი ---, მიმღების ანგარიშის №---, სახაზინო კოდი ---) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2000 ლარის (საგადასახადო მოთხოვნა №---, გადახდის თარიღი 11.11.2021), 70% - 1400 ლარი;

5. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე