საქმე №ას-621-2022 7 ივლისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ს-ი გ-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ხ. ბ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა და კომპენსაციის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ხ. ბ-ემ (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „ს-ი გ-ის“ (შემდეგში: დამსაქმებელი ან მოპასუხე ან აპელანტი ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ბათილად იქნეს ცნობილი დამსაქმებლის 01.08.2021 წლის ….. ბრძანება (შემდეგში - სადავო ბრძანება) მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისროს კომპენსაციის სახით 35000 ლარის გადახდა.

2. სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებულია, რომ მოსარჩელე 2020 წლიდან დასაქმებული იყო მოპასუხესთან ბრენდშეფის პოზიციაზე და კეთილსინდისიერად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს. შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტამდე მოსარჩელეს განუცხადეს, რომ თავისი ნებით წასულიყო სამუშაოდან, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და უარყო რაიმე კონფლიქტის არსებობა მხარეებს შორის.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის სახით 15000 ლარის გადახდა. დარჩენილ ნაწილში, სარჩელი უარყოფილი იქნა.

5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით 15000 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილების მიღება (იხ., ტ.1. ს.ფ. …).

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. დადგენილია რომ, მოსარჩელე, მუშაობდა მოპასუხეს კომპანიაში 2020 წლის 01 ივლისს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ბრენდშეფის თანამდებობაზე.

8. მოპასუხე კომპანიაში მოსარჩელის მის მოვალეობას წარმოადგენდა თავისი შეხედულებისამებრ კონდიტერთა გუნდის ჩამოყალიბება და ამ გუნდის საქმიანობის ხელმძღვანელობა.

9. შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო 2023 წლის 31დეკემბრის ჩათვლით, იმ დათქმით, რომ თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლადე ორი კვირით ადრე არც ერთი მხარე არ გამოხატავდა ხელშეკრულების შეწყვეტის სურვილს, ხელშეკრულება ყოველ ჯერზე ავტომატურად გაგრძელდებოდა ერთი წლით.

10. ამონაწერით მოსარჩელის საბანკო ანგარიშიდან ირკვევა და სადავო არაა, რომ გათავისუფლების დროს, მოსარჩელის დარიცხული ხელფასი ყოველთვიურად 1250 ლარს შეადგენდა.

11. სადავო ბრძანებით მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა და დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

12. 2021 წლის 09 აგვისტოს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა მოპასუხე კომპანიის დირექტორს და გათავისუფლების ბრძანების დასაბუთება მოითხოვა.

13. მოპასუხის 2021 წლის 13 აგვისტოს წერილობით დასაბუთებაში აღნიშნულია, რომ 2021 წლის ივლისის თვეში მოპასუხე კომპანიაში დასაქმებულ რამდენიმე პირს გამოუვლინდა კოვიდ 19- ის სიმპტომები და ჩატარებული ტესტების შედეგად ზოგიერთ მათგანს, მათ შორის, დირექციის ყველა წევრს დაუდასტურდათ ვირუსის არსებობა. აღნიშნულის გამო, მოხდა ინფიცირებული პირების მოქმედი გაიდლაინების და რეკომენდაციების საფუძველზე იზოლირება მკურნალობის დაწყება, ხოლო დაწესებულების ყველა ფილიალმა გაარძელა ფორს-მაჟორულ სიტუაციაში მუშაობა. არსებული ვითრების გათვალისწინებით კომპანიას იმედი ჰქონდა, რომ მოსარჩელე, როგორც ბრენდშეფი გამოავლენდა ხელმძღვანელის გულისხმიერებას და მაქსიმალურად შეეცდებოდა სიტუაციის დარეგულირებას, თუმცა, საპირისპირო შედეგი დადგა. 29 ივლისს ელექტრონული კომუნკაციის საშულების გამოყენებით განხორციელდა შეხვედრა, რომელსაც ესწრებოდა კომპანიაში დასაქმებულ პირთა უმრავლესობა. აღნიშნული შეხვედრის ფარგლებში კომპანიის თანამშრომლებს მიეწოდათ ინფორმაცია ფინანსური მდგომარეობის და რისკების შესახებ, კერძოდ, ფილიალების დახურვას შეიძლება გამოეწვია კომპანიის სრული პარალიზება და საბოლოოდ, არსებობის შეწყვეტა. დასაქმებულთა უმრავლესობის ნების საწინააღმდეგოდ, რომლებსაც სურდათ სამუშაო პროცესის გაგრძელება, მოსარჩელემ მოითხოვა ფილიალების დახურვა, რაზეც თანამშრომლების მისამართითაც გააკეთა მოწოდება, მოახდინა დირექციის დისკრედიტაცია შექმნა არაჯანსაღი სამუშაო გარემო. მას შემდეგ რაც დასაქმებულთა უმრავლესობის გადაწყვეტილებით მოხდა მუშაობის ჩვეულ რეჟიმში გაგრძეება, მოსარჩელემ უარი განაცხადა ხელშერულებით გათვალისწინებული ვალდებულებით შესრულებაზე, კონდიტერთა გუნდის წევრებზე განახორციელა ზეწოლა და 30 ივლისს კონდიტერთა გუნდის წევრებთან ერთად არ გამოცხადდა სამუშაო ადგილზე, რის გამოც, მოხდა კომპანიის ყველაზე მნიშვნელოვანი საკონდიტრო მიმართულების პარალიზება და საფრთხე დაემუქრა სამუშაო პროცესის ნორმალურ რეჟიმში გაგრძელებას. საბოლოოდ, მოსარჩელის ზეწოლის შედეგად, კონდიტერთა გუნდის ყველა წევრმა დაწერა განცხადება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. დასაქმებულთა უმრავლესობიდან შეგროვებული ინფორმაციის თანახმად, მოსარჩელე არ ერიდებოდა მათ შორის მომსახურების სივრცეში დასაქმებულებთან კონფლიქტს, რაც ზიანს აყენებდა კომპანიის საქმიან რეპუტაციას, მის მიერ შექმნილი კონდიტერთა გუნდის საქმიანობაში ხშირად ვლინდებოდა ხარვეზები, რაც გამოიხატებოდა კომპანიის იმიჯთან შეუსაბამო პროდუქტის მიწოდებაში, რაზეც არ ყოფილა ადეკვატური რეაგირება და დანერგილი არ ყოფილა ეფექტური კონტროლის მექანიზმი. მოსარჩელის მიდგომები და საქმიანობის ხარისხი არ შეესაბამოდა მის მიერვე ბრენდშეფისთვის დაწესებულ სტანდარტებს. ბოლო პერიოდში მოსარჩელის ქმედებები ნათლად მიუთითებდა, რომ თავს არ განიხილავდა კომპანიის გუნდის წევრად, მისი ქმედებებით პირდაპირ თუ ირიბად შეილახა კომპანიის ინტერესები.

14. უდავოა, რომ მოპასუხესთან შრომითი ურთიერთობის განმავლობაში, მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია.

15. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი ვალდებულებების „უხეშ დარღვევას“ ადგილი არ ჰქონია.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს. აღნიშნული დანაწესი არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის უპირობო უფლება - ნებისმიერი გადაცდომისას თანამშრომელი სამსახურიდან გაათავისუფლოს. აღნიშნული საფუძველი გამოყენებულ უნდა იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული.

17. სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა სადავო ბრძანების წერილობითი დასაბუთება და აღნიშნა, რომ ბრძანებას საფუძვლად დაედო მოსარჩელის უარი შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებაზე, რაც 2021 წლის 30 ივლისს თავად მოსარჩელის და ამ უკანასკნელის ზეწოლის შედეგად კონდიტერების ნაწილის სამსახურში გამოუცხადებლობაში გამოიხატა.

18. მოპასუხემ შესაგებელში აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანებაში და წერილობით დასაბუთებაში დაშვებულია ტექნიკური შეცდომა, კერძოდ, 30 ივლისს განვითარებულ მოვლენებზე მითითებულია, რომ აღნიშულ მოვლენებს ადგილი ჰქონდა 29 ივლისს. მოპასუხის განმარტებით 30 ივლისს მოსარჩელე და კონდიტერები იყვნენ სამუშაო ადგილზე, თუმცა, იმავე დღის საღამოს, მოსარჩელემ და მის მიერ შექმნილი კონდიტერების გუნდის უმრავლესობამ ადმინისტრაციის წევრს, შეატყობინეს, რომ გადიოდნენ იზოლაციაში კოვიდრეგულაციებიდან გამომდინარე, 31 ივლისს და 01 აგვისტოს კონდიტერები არ გამოცხადებულან სამუშაო ადგილზე, თავად მოსარჩელეს ეკუთვნოდა დასვენების დღეები, თუმცა, მის ვალდებულებას წარმოადგენდა კონდიტერების სამსახურში ყოფნის უზრუნველყოფა. მოსარჩელე და კონდიტერთა გუნდის წევრები 02 აგვისტოს გამოცხადდენ სამუშაო ადგილზე (ტ.ს.ფ. .., ..). აღსანიშნავია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას აპელანტი კომპანიის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ერთი უხეში დარღვევა არ ყოფილა, სახეზე იყო პატარ-პატარა დარღვევები, რამაც საბოლოოდ, ზიანი მიაყენა კომპანიას (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 10 მარტის სხდომის ოქმი).

19. ამდენად, საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით და თავად მოპასუხის (აპელანტი) ახსნა-განმარტებით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბრძანების გამოცემამდე მოსარჩელეს სამსახურში გამოცხადებაზე უარი არ განუცხადებია.

20. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე, მოსარჩელეს ედავება მისი ზეგავლენით 2021 წლის 31 ივლისს და 01 აგვისტოს კონდიტერების სამსახურში გამოუცხადებლობას და მოპასუხე კომპანიაში საქმიანობის პერიოდში, სხვადასხვა დროს გამოვლენილ ისეთ დარღვევებს, როგორიცაა მოსარჩელის მიერ შექმნილი კონდიტერების საქმიანობაში ხარვეზების გამოვლენა, რაც მომხმარებლისთვის კომპანიის იმიჯთან შეუთავსებელი პროდუქტის მიწოდებას და ასეთი ფაქტების მიმართ მკაფიო რეაგირების კონტროლის მექანიზმის არ ქონაში გამოიხატა, დასაქმებულებთან კონფლიქტში შესვლა და აღნიშნული ქმედებით კომპანიის რეპუტაციის შელახვა. ამ საკითხთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დამსაქმებელს უნდა ემტკიცებინა ფაქტები მასზედ, რომ 2021 წლის 31 ივლისს და 01 აგვისტოს კონდიტერთა გუნდის ნაწილის სამსახურში გამოუცხადებლობა უშუალოდ მოსარჩელის ზეგავლენით დადგა, ასევე, სადავო ბრძანების გამოცემამდე მოსარჩელის საქმიანობაში არსებობდა ის ხარვეზები, რაზეც ბრძანებასა და მის წერილობით დასაბუთებაში აღინიშნა. დამსაქმებელს, რომელიც, პროცესუალურად, მუშაკის გათავისუფლების კანონიერების მტკიცებაზე ვალდებული სუბიექტია. ამგვარი სახის მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. აღნიშნულის საპირისპიროდ, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა კონდიტერთა გუნდის წევრებმა, რომელთა არასაპატიო მიზეზით სამსახურში 31 ივლისს და 01 აგვისტოს გამოუცხადებლობასაც მოპასუხე მოსარჩელეს ედავება, განმარტეს, რომ მათ დამოუკიდებლად მიიღეს გადაწყვეტილებები და არც სამსახურში გამოუცხადებლობასთან და მითუმეტეს, გათავისუფლების შესახებ განცხადებაში გამოვლენილი ნების ჩამოყალიბებაზე მოსარჩელეს გავლენა არ მოუხდენია. საგულისხმოა, ასევე, კონტექსტი, რომელიც 2021 წლის 31 ივლისს და 01 აგვისტოს მოპასუხე კომპანიაში, კონდიტერების სამსახურში გამოუცხადებლობის დროს არსებობდა. კერძოდ, უდავოა, რომ მითითებულ პერიოდში მოპასუხე კომპანიის თანამშრომლების დიდ ნაწილს დადასტურებული ჰქონდა კოვიდ ვირუსი და შესაბამის დაწესებულებებში გადიოდნენ მკურნალობას, კონდიტერების ნაწილი, რომელიც 2021 წლის 31 ივლისს და 01 აგვისტოს არ გამოცხადნენ სამსახურში ადმინისტრაციას წინასწარ აცნობეს, რომ კოვიდრეგულაციების გათვალისწინებით, იზოლაციაში გადასვლის გამო, ვერ გამოცხადებოდნენ სამსახურში. საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება ფაქტი, რომ აღნიშული შეტყობინების მიღების შემდეგ, კომპანიის ადმინისტრაცია ფაქტის მოკვლევას შეეცადა, დაუკავშირდა კონდიტერების იმ ნაწილს, რომელმაც ვირუსიდან გამომდინარე იზოლაციაში გადასვლასთან დაკავშირებით შეატყობინეს და მიღებული ინფორმაციის გადაამოწმება სცადა, აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხის დირექციამ 2021 წლის 01 აგვისტოს, როდესაც კონდიტერების ნაწილი სამუშაო ადგილზე არ იმყოფებოდნენ იზოლაციაში გადასვლაზე წინასწარ გაგზავნილი შეტყობინების საფუძვლით, ხოლო მოსარჩელე სარგებლობდა კუთვნილი დასვენების დღით, გამოსცა ბრძანება, შრომის ხელშეკრულების უხეში დარღვევის საფუძვლით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ. საგულისხმოა, რომ 2021 წლის 02 აგვისტოს კონდიტრები სამსახურში გამოცხადდნენ, თუმცა სადავო საკითხის გადაწყვეტისას არსებითია ის ფაქტი, რომ სადავო ბრძანება, ამ მოვლენის დადგომამდე გამოსცა, თანაც ისე, რომ კომპანიაში კოვიდ ვირუსის ფართო გავრცელების პირობებში იზოლაციაში კონდიტერების გადასვლის საკითხი არ გამოუკვლევია.

21. მოპასუხის მითითება, რომ მოსარჩელის მიერ დაკომპლექტებული გუნდის საქმიანობაში ხშირად გამოვლენილა ხარვეზები არ იქნა გაზიარებული, იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა გამოყენებული არ ყოფილა. ამასთან, მოსარჩელის მიერ კონფლიქტური სიტუაციის შექმნის არარსებობაზე მიუთითებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხული კომპანიის ყოფილი თანამშრომლები.

22. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შრომის სამართალში მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალური სტანდარტზე, რომლის თანახმადაც დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერების მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა მასზე დაკისრებულ მტკიცების ტვირთს წარმატებით თავი ვერ გაართვა.

23. დამსაქმებელი (მოპასუხე, აპელანტი) სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობას. აპელანტის მოსაზრებით, კომპენსაციის განსაზღვრისას, სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო ისეთი გარემოებები როგორიცაა: მოსარჩელისათვის თანამდებობაზე აღდგენის შეთავაზება, კომპანიის ფინანსური სირთულე, გათავისუფლებიდან მცირე დროში მოსარჩელის მიერ საკუთარი კაფის გახსნა.

24. სააპელაციო სასამართლომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის საკითხზე აღნიშნა, რომ კანონით განსაზღვრული არ არის კომპენსაციის გამოანგარიშების წესი და კრიტერიუმები. შესაბამისად, სასამართლომ იმ შრომის სამართლებრივი „კარგი პრაქტიკით“ უნდა იხელმძვანელოს, რასაც შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია აღიარებს და რომელიც ამ ორგანიზაციის წევრ სახელმწიფოებში ეფექტურად გამოიყენება. შრომით-სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერილურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა. შ. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მოსარჩელესთან შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, აღნიშნული საფუძვლის დასადასტურებლად დასახელებული არგუმენტები, გარემოებები და კონტექსტი, გათავისუფლების უკანონობის ხარისხი, ის ანაზღაურება, რასაც ის ყოველთვიურად იღებდა, ასევე ხელშეკრულების შეწყვეტიდან გასული დროის პერიოდი და მივიდა დასკვნამდე, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, 12 000 ლარი უკანონოდ, ხელშეკრულების უხეში დარღვევის საფუძვლით დათხოვნილი თანამშრომლისათვის ჯეროვანი კომპენსაციას წარმოადგენს.

25. სააპელაციო სასამართლომ კომპენსაციის შემცირების საფუძვლად არ მიიჩნია აპელანტის არგუმენტი, მოსარჩელისთვის თანამდებობაზე აღდგენის შეთავაზების შესახებ, რადგან ხელშეკრულების უხეში დარღვევის საფუძვლით, უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის მიერ პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაზე უარი, უკანონოდ დათხოვნის შემდეგ მხარეებს შორის გართულებული ურთიერთობის პირობეში დაუსაბუთებლად ვერ ჩაითვლება.

26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა აპელანტმა (მოპასუხე). კასატორი მოითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დაეკისრა 15 000 ლარი, შემდეგი საფუძვლებით (იხ., ტ.2. ს.ფ. …):

27. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში აღნიშნულია, კომპენსაცია ფარავას იმ დანაკარგს, რაც განიცადა მუშაკმა უკანონო დათხოვნით. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სასამართლომ შეისწავლა ყველა გარემოება და მივიდა დასკვნამდე, რომ 12 000 ლარი ჯეროვან კომპენსაციას წარმოადგენს. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ კომპენსაციის ოდენობად 15 000 ლარი განსაზღვრა, ცხადი ხდება, რომ სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა აპელანტის დასაბუთება კომპენსაციის ოდენობის შემცირების თაობაზე, თუმცა, მაინც უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

26 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

27 საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

28. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის პრეტენზია მიემართება მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობას (იხ., ტ.2. ს.ფ. ..; ამ განჩინების პ. ..). კასატორი აღნიშნავს, რომ მისი სააპელაციო პრეტენზიის განხილვისას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, კომპენსაცია ფარავას იმ დანაკარგს, რაც განიცადა მუშაკმა უკანონო დათხოვნით. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ შეისწავლა ყველა გარემოება და მივიდა დასკვნამდე, რომ 12 000 ლარი ჯეროვან კომპენსაციას წარმოადგენს. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ კომპენსაციის ოდენობად 15 000 ლარი განსაზღვრა, ცხადი ხდება, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ნაწილობრივ გაიზიარა აპელანტის დასაბუთება კომპენსაციის ოდენობის შემცირების თაობაზე, თუმცა, მაინც უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება (იხ., საკასაციო საჩივარი).

29. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და აღნიშნავს რომ ვინაიდან მიჩნეული იქნა, რომ მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში, კასატორმა დასაბუთებული შედავება ვერ წარმოადგინა, კომპენსაციის მიკუთვნება სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის საფუძველზე მართებულია შემდეგი დასაბუთებით:

30. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 პუნქტში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანება გამოცემული იყო კანონის დარღვევით, სასამართლოს უნდა ემსჯელა მოსარჩელის დარღვეული უფლების რესტიტუციაზე. აქვე გასათვალისწინებელი ის გარემოება, რომ მოსარჩელე თავიდანვე სარჩელით მოითხოვდა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობას და კომპენსაციის მიკუთვნებას. შესაბამისად, მოსარჩელისათვის კომპენსაციის მიკუთვნება სრულად შეესაბამება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას (იხ., სუსგ-ები №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი, პ- 46; №ას-45-2019, 5 აპრილი, 2019, პ.71).

31. რაც შეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის წესს და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს სსკ-ის სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრა ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე, სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით; კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ამასთან, მხოლოდ სახელფასო ანაზღაურება არ არის კომპენსაციის განსაზღვრის კრიტერიუმი. კომპენსირების მიზანია, რომ კომპენსაციის თანხამ შეძლებისდაგვარად უზრუნელყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში.

32. ამ განჩინების პპ: .., …-ში სააპელაციო სასამართლოს ნამსჯელი აქვს სააპელაციო პრეტენზიის ფარგლებში კომპენსაციის ოდენობაზე, სადაც აღნიშულია, რომ დამსაქმებელი (მოპასუხე, აპელანტი) სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა. აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო მოსარჩელისათვის თანამდებობაზე აღდგენის შეთავაზება, კომპანიის ფინანსური სირთულე, გათავისუფლებიდან მცირე დროში მოსარჩელის მიერ საკუთარი კაფის გახსნა. თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ კომპენსაციის შემცირების საფუძვლად არ მიიჩნია აპელანტის არგუმენტი, მოსარჩელისთვის თანამდებობაზე აღდგენის შეთავაზების შესახებ, რადგან ხელშეკრულების უხეში დარღვევის საფუძვლით, უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის მიერ პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაზე უარი, უკანონოდ დათხოვნის შემდეგ მხარეებს შორის გართულებული ურთიერთობის პირობებში დაუსაბუთებლად ვერ ჩაითვლება.

33. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას (იხ. სუსგ-ები №ას-634-2021 04 ნოემბერი, 2021; №ას-536-2021, 21 სექტემბერი, 2021; Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017 წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.). თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენისას, მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272; შდრ: სუსგ №ას-1623-2018, 29 იანვარი, 2019 წელი, პპ:115, 117, 118).

34. ერთ-ერთ საქმეში (სუსგ №ას-1329-2018, 22 თებერვალი, 2019, პ.32) განიმარტა, რომ კომპენსაცია შესაძლოა გაცილებით მეტი იყოს, ვიდრე სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში დამსაქმებლისათვის დაკისრებული იძულებითი განაცდური, რადგან ასეთ ვითარებაში ყოფილი დასაქმებულის ნაწილობრივი უფლებრივი რესტიტუცია ხდება, ამასთან, არა მხოლოდ კონკრეტული დამსაქმებლისათვის, არამედ ზოგადად, შრომით ბაზარზე ერთგვარი „სანქციის“ სახესაც უნდა ატარებდეს დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაცია იმ კონტექსტში, რომ მომავალში არიდებულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევები (იძულებითი განაცდურისა და კომპენსაციის გამიჯვნაზე იხ. სუსგ-ები:# ას-140-140-2018, 29.08.2018წ. განჩინების 24-ე პუნქტი; ასევე- #ას-291-291-2018, 01.06-2018წ. განჩინები 17.1.3 ქვეპუნქტი).

35. განსახილველ შემთხვევაში, ამონაწერით მოსარჩელის საბანკო ანგარიშიდან ირკვევა, ამასთან, სადავო არაა, რომ გათავისუფლების დროს, მოსარჩელის დარიცხული ხელფასი ყოველთვიურად 1250 ლარს შეადგენდა. შესაბამისად, კომპენსაციის სახით 15 000 ლარის დაკისრება, საკასაციო პალატას მართლზომიერად მიაჩნია. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ 12 000 ლარი ჯეროვან კომპენსაციას წარმოადგენს. თუმცა, მაინც უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილით და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი (იხ., სუსგ №ას-286-274-2015, 6.04.2015). განსახილველ შემთხვევაში, კი სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სარეზოლუციო ნაწილით უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს კომპენსაციის სახით 15000 ლარი დაეკისრა.

36. რაც შეეხება ბრძანების ბათილად ცნობას, ამ ნაწილში, კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ აქვს წარმოდგენილი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს და აღნიშნავს, რომ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, შრომით სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალური სტანდარტი, კერძოდ, სამართალწარმოებაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ორი ძირითადი წესი: ზოგადი წესი, რომელიც სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად ეკისრება თითოეულ მხარეს, და სპეციალური წესი, რომელსაც თავად გამოსაყენებელი მატერიალური ნორმა აწესებს. შრომით-სამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს და ამდენად, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, საქმის გადასაწყვეტად დადგენილ სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სწორად არის განსაზღვრული დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრე, ასევე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო, დაედასტურებინა სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ზ“ ქვეპუნქტის წინაპირობების არსებობა. დამსაქმებელმა დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება ვერ შეძლო, შესაბამისად, სადავო ბრძანების გამოცემის სსკ-ის 47-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის წინაპირობები არ არსებობდა.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

49. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ს-ი გ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „ს-ი გ-ს“ (ს.კ:----) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ---, მიმღების ანგარიშის №---, სახაზინო კოდი ---) დაუბრუნდეს გ.ვ-ას მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 24.04.2022-ში ... საგადასახადო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი