3გ/ად-2-გ-02 3 აპრილი, 2002 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 და საქართველო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, მხარეთა დასწრების გარეშე განიხილა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატასა და სამოქალაქო, სამეწარმეო, გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას შორის ო. ს-შვილის სააპელაციო საჩივრის განსჯადობის შესახებ დავა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 11 მაისს ო. ს-შვილმა სარჩელი შეიტანა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე თბილისის საოლქო სასამართლოს და მესამე პირის _ მოსამართლეების ლ. ა.-ისა და თ. კ.-ს მიმართ და შელახული პატივისა და ღირსების დასაცავად მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს (¹2-ბ-179) 2001 წლის 6 მარტის განჩინებიდან მის მიმართ შეურაცხმყოფელი ფრაზის ამოღება, წერილობითი ფორმით ბოდიშის მოხდა და 2000 ლარის მორალური ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელე მისი პატივისა და ღირსების შემლახველად და თავმოყვარეობის დამამცირებლად მიიჩნევდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაში მითითებულ ფრაზას, რომ კერძო საჩივრის ავტორს გააჩნია აკვიატებული აზრი იმის თაობაზე, რომ მოსამართლე მ. ს.-ი დაინტერესებულია აღიშნული საქმით.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ო. ს-შვილის სარჩელი შემდეგი მოტივებით:

1. მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მიხედვით სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებისას დაარღვევს მას, მოცემულ შემთხვევაში კი არც ზიანია დამდგარი და არც სამსახურებრივი მოვალეობებია დარღვეული, ამდენად მოსარჩელის არგუმენტაცია ამ საკითხთან დაკავშირებით და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე მითითება უსაფუძვლოა;

2. სასამართლოში საქმის განხილვისას, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეს მიეცა წინადადება არასათანადო მოპასუხე _ თბილისის საოლქო სასამართლო შეცვლილიყო სათანადო მოპასუხით, რაზეც მოსარჩელემ უარი განაცხადა; დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ საოლქო სასამართლო იყო არასათანადო მოპასუხე და სარჩელი აღძრული იყო არა იმ პირის მიმართ, ვისაც პასუხი უნდა ეგო, ამიტომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლზე მითითებით, უარი უთხრა მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ო. ს-შვილმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით ო. ს-შვილის სააპელაციო საჩივარი განსჯადობის მიხედვით განსახილველად გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას, ვინაიდან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის «დ» პუნქტის თანახმად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოქმედება არ ვრცელდება სასამართლო ხელისუფლების ორგანოთა საქმიანობაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატა 2001 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით არ დაეთანხმა ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას და განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად საქმე გადმოაგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, თანახმად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა. კერძოდ, თბილისის საოლქო საამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განჩინება, რომლის გამოც ს-შვილმა აღძრა სარჩელი, მოსამართლეთა მიერ გამოტანილია საქართველოს სახელით, სასამართლო ხელისუფლების განხორციელებისას და იგი არ უნდა იქნეს გადაწყვეტილი სამოქალაქო სამართალწარმოებისათვის დადგენილი წესით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და განსჯადობის შესახებ სააპელაციო პალატების განჩინებათა გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე ო. ს-შვილის საქმეზე მოპასუხე თბილისის საოლქო სასამართლოსა და მესამე პირების – მოსამართლე ლ. ა.-ისა და თ. კ.-ს მიმართ, უნდა შეწყდეს სასამართლო წარმოება, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის «ა» პუნქტისა, როგორც სხვა უწყების ქვემდებარე, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე ო. ს-შვილი ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 6 მარტის განჩინებიდან (მოსამართლე მ. ს.-ის აცილების თაობაზე) მისი შეურაცხმყოფელი ფრაზის ამოღებას, წერილობითი სახით ბოდიშის მოხდასა და მორალური ზიანის ანაზღაურებას 2000 ლარის ოდენობით. მოსარჩელემ მოპასუხედ მიუთითა თბილისის საოლქო სასამართლო, ხოლო მესამე პირებად სადავო განჩინების გამომტანი მოსამართლეები – ლ. ა.-ე და თ. კ.-ა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საოლქო სასამართლოს როგორც სამოქალაქო, სამეწარმეო, გაკოტრების საქმეთა, ასევე ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატების მოტივს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 6 მარტის განჩინება საქართველოს კონსტიტუციის 82-ე მუხლის მე-4 და 83-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, გამოტანილია საქართველოს სახელით, მოსამართლე ლ. ა.-ისა და თ. კ.-ს მიერ მართლმსაჯულების გახორციელებისას და რომ აღნიშნულ განჩინებას, როგორც სასამართლო აქტს, საქართველოს კონსტიტუციის 82-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სავალდებულო ძალა აქვს ყველა სახელმწიფო ორგანოსა და პირისათვის ქვეყნის მთელს ტერიტორიაზე. იგივე კონსტიტუციური პრინციპებია აღიარებული «საერთო სასამართლოების შესახებ» ორგანული კანონის I მუხლის მე-2, მე-4 მუხლის I ნაწილითა და მე-5 მუხლით.

განსახილველი სარჩელის იურიდიულ საფუძვლად ო. ს-შვილი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის I ნაწილზე, რომლის თანახმადაც: «თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს». საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლის I ნაწილის მიხედვითაც «სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო”.

საკასაციო პალატა ეთანხმება საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ზოგადად, თავისი იურიდიული ბუნებით, ო. ს-შვილის სარჩელი წარმოადგენს საჯარო სამართლებრივი ულებამოსილების, მართლმსაჯულების განმახორციელებელი ორგანოს – სასამართლოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისა და გარკვეული ქმედების (ბოდიშის წერილობით მოხდის) შესრულების თაობაზე მოთხოვნას, რაც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» პუნქტით განსაზღვრული სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული დავაა თითქოს, მაგრამ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის «დ» პუნქტი იმპერატიულად ადგენს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოქმედება, გარდა “ინფორმაციის თავისუფლების» შესახებ მე-3 თავისა, არ ვრცელდება საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების ორგანოებზე, რაც თავისთავად გამორიცხავს სასამართლოთა მიერ მართლმსაჯულების განხორციელებისას გამოტანილი გადაწყვეტილებების გამო აღძრულ სასარჩელო დავებში მოპასუხის სტატუსით ისევ სასამართლოს მონაწილეობას.

რაც შეეხება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფოსთან ერთად მოსამართლეთა სოლიდარულ პასუხისმგებლობას, იგი მკაცრად რეგლამენტირებულია მოქმედი კანონმდებლობით. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზემოაღნიშნული 1005-ე მუხლის 1 ნაწილი სახელმწიფოსთან ერთად მოსამართლის სოლიდარულ პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს მხოლოდ მოსამართლის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით სხვა პირის მიმართ სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევისას, რაც უტყუარად დადასტურებული უნდა იყოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით.

მოსამართლეთა სოლიდარული პასუხისმგებლობის მეორე შემთხვევას განსაზღვრავს ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმადაც, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის XXVIII თავით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, «რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს”.

ამდენად, მოქმედი კანონმდებლობით მკაცრად რეგლამენტირებულია მართლმსაჯულების განხორციელებისას მოსამართლეთა ქონებრივი (ფინანსური) პასუხისმგებლობა და ვინაიდან განსახილველ დავაში ადგილი არა აქვს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის I, III ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევას, ო. ს-შვილის სარჩელი მოპასუხე თბილისის საოლქო სასამართლოსა და მოსამართლეთა მიმართ ზიანის ანაზღურების თაობაზე დაუშვებელია.

მოსარჩელე ო. ს-შვილი მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 6 მარტის განჩინება (რომლითაც უსაფუძვლობის მოტივით უარი ეთქვა მოსამართლე მ. ს.-ის აცილების დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეს გააჩნდა აკვიატებული აზრი მოსამართლე მ. ს.-ის ტენდენციურობის შესახებ) შეიცავდა მისი პატივისა და ღირსების შეურაცხმყოფელ ფრაზას, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოითხოვა აღნიშნული ფრაზის განჩინებიდან ამოღება და წერილობით ბოდიშის მოხდა. მითითებული ნორმის თანახმად: «პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს იმ ცნობების უარყოფა, რომლებიც ლახავს მის პატივს, ღირსებას, პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას ან საქმიან რეპუტაციას, თუ ამ ცნობების გამავრცელებელი არ დაამტკიცებს, რომ ისინი სინამდვილეს შეეფერება”.

პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების გავრცელების ქვეშ, როგორც წესი, იგულისხმება ასეთი ცნობების გამოქვეყნება პრესაში, ტელევიზიით, რადიოთი, მასობრივი ინფორმაციის სხვა საშუალებებით ცნობების გადმოცემა საჯარო განცხადებებში, ორგანიზაცია-დაწესებულებებისათვის მათი მიწოდება. საკასაციო პალატის აზრით, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით გათვალისწინებული სასარჩელო წარმოების წესით დაცვას არ ექვემდებარება ცნობები, რომლებსაც ფიზიკური და იურიდიული პირის შესახებ შეიცავენ სასამართლო გადაწყვეტილებები, (საგამოძიებო ორგანოთა დადგენილებები), რადგან სასამართლო აქტების განხილვა-გასაჩივრება შესაძლებელია საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სახელდობრ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 36-ე მუხლის თანახმად, აცილების თაობაზე თბილისის საოლქო სასამართლოს განჩინება სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან ერთად, მოსარჩელე ო. ს-შვილს შეეძლო გაესაჩივრებინა 404-ე მუხლით დადგენილი საკასაციო წესით.

ამდენად, საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კანონმდებლობა გარდა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის I, III ნაწილისა არ ითვალისწინებს მართლმსაჯულების განხორციელებისას მოსამართლეთა რაიმე პასუხისმგებლობას, რაც საქართველოს კონსტიტუციის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 84-ე მუხლის I ნაწილით აღიარებული სასამართლო ხელისუფლებისა და მოსამართლეთა დამოუკიდებლობის გარანტიაა და უშუალოდ გამომდინარეობს გაეროს კონგრესის მიერ 1985 წელს მიღებული «სასამართლოს დამოუკიდებლობის ძირითადი პრიციპების» მე-16 პუნქტიდან, რომელიც ადგენს: «დისციპლინარული პროცედურის ან აპელაციის უფლების ან სახელმწიფოს მხრიდან კომპენსაციის მიღების უფლების დაცვით, ქვეყნის შიდა კანონის შესაბამისად, მოსამართლეები უნდა სარგებლოდნენ სასამართლოში თავიანთი ფუნქციების შესრულებისას ფინანსური ზიანის მიყენების ან არასწორი ქმედების ან დაუდევრობის გამო სამოქალაქო საჩივრებისაგან პიროვნული იმუნიტეტით».

ამრიგად, როგორც საერთაშორისო, ასევე საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით მატერიალურ-პროცესუალური თვალსაზრისით ო. ს-შვილის სარჩელი დაუშვებელია თბილისის საოლქო სასამართლოსა და მოსამართლეთა მიმართ, მაგრამ რადგან დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის I ნაწილის «ა» პუნქტის თანახმად, მოსარჩელეს უარი არ უთხრა სარჩელის მიღებაზე და არსებითად განიხილა საქმე, ამიტომ საკასაციო პალატის აზრით, აღნიშნული საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის «ა» პუნქტიდან გამომდინარე, ვინაიდან საქმე უწყებრივად არ არის საერთო სასამართლოების განსჯადი და მისი განხილვა შედის სხვა უწყების კომპეტენციაში. კერძოდ, «საქართველოს საერთო სასამართლოების მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და დისციპლინური სამართალწარმოების შესახებ» კანონის თანახმად, მოსარჩელე ო. ს-შვილს შეუძლია განცხადებით მიმართოს საქართველოს იუსტიციის საბჭოს თბილისის საოლქო სასამართლოს მოსამართლეთა ლ. ა.-ისა და თ. კ.-ს მიმართ დისციპლინური დევნის აღძვრის თაობაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის «ა» პუნქტით, 284-286-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ო. ს-შვილის სარჩელთან დაკავშირებით შეწყდეს საქმის წარმოება, როგორც უწყებრივად სასამართლოს არაგანსჯადი.

2. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.