ას-1172-2021

10 ივნისი, 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „მ-ო ქ-ნი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ-ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი ძირითადი სარჩელით – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს „მ-ამ“ (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში სს „მ-ო ბ-ის“ მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე), რომლითაც მოითხოვა სს „მ-ო ბ-ის“ შეძენილი პროდუქციის ღირებულების - 143 000.00 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის - სარჩელის აღძვრიდან, 11.10.2016 წლიდან დავალიანების სრულად დაფარვამდე, თვეში 1787.5 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრება.

1.1.სარჩელის საფუძვლები:

- შპს „მ-ამ“ სს „მ-ო ბ-ს“ სხვადასხვა პერიოდში მიაწოდა საერთო ჯამში 393 670.00 ლარის ღირებულების პროდუქცია, საიდანაც მოპასუხემ გადაიხადა მხოლოდ 250 670.00 ლარი. შესაბამისად, მისი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 143 000.00 ლარს. მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების ჯეროვნად შეუსრულებლობის გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სარგებელი, დავალიანების წლიური 15 %-ის - 21450 ლარის ოდენობით, რაც ყოველთვიურად 1787.5 ლარს შეადგენს.

2. მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ ცნო.

2.1.მოპასუხის პოზიცია:

- მოპასუხის განმარტებით, შპს „მ-გან“ რეალურად 311 706.00 ლარის ღირებულების საქონელი შეიძინა, საიდანაც ანაზღაურებული აქვს 249 850.00 ლარი, შესაბამისად, მისი დავალიანება შეადგენს 61 856 ლარს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

- ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 07 მარტის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა შეძენილი პროდუქციის ღირებულების - 143 000 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით დავალიანების - 143 000 ლარის წლიური 9%-ის (რაც შეადგენს 12 870 ლარს) გადახდა სარჩელის აღძვრის მომენტიდან - 11.10.2016 წლიდან დავალიანების სრულად ანაზღაურებამდე.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ - სს „მ-ო ბ-მა“, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 08 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით კვლავ მოპასუხემ - სს „მ-ო ბ-მა“ გაასაჩივრა, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, 81 416 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის განჩინებით, სს „მ-ო ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 08 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

8. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

- ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 08 ივლისის განჩინებით, სს „მ-ო ქ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 07 მარტის გადაწყვეტილება (იხ. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 სექტემბრის განჩინება, რომლითაც დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სს „მ-ო ბ-მა“ შეიცვალა სახელწოდება და ამჟამად იწოდება სს „მ-ო ქ-ად“; შესაბამისად, გასწორდა განჩინების შესავალ, აღწერილობით, სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილებში დაშვებული უსწორობა და სს „მ-ო ბ-ის“ ნაცვლად მიეთითა სს „მ-ო ქ-ნი“ ტ.3, ს.ფ. ---).

8.1. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1.1. შპს „მ-სა“ (გამყიდველი) და სს „მ-ო ქ-ნს“ (მყიდველი) შორის არსებობდა ზეპირი ფორმით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

8.1.2. საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშფაქტურებისა და სასაქონლო ზედნადებების თანახმად, 2015 წლის 15 ოქტომბრიდან 2016 წლის 4 ოქტომბრამდე, შპს „მ-ამ“ (გამყიდველი) სს „მ-ო ქ-ნს“ (მყიდველი) სულ 393 670.00 ლარის ღირებულების პროდუქცია მიაწოდა, საიდანაც მხარეთა შორის სადავო არაა, რომ სს „მ-ო ქ-ნს“ გადახდილი აქვს 250 670.00 ლარი. შესაბამისად, გადასახდელი დარჩა 143 000.00 ლარი, საიდანაც სს „მ-ო ქ-ნი“ ცნობს მხოლოდ 61 856 ლარის გადახდის ვალდებულებას. აღნიშნულ საგადასახადო ანგარიშფაქტურებსა და სასაქონლო ზედნადებებში მითითებული, ჯამში 81 416 ლარის ღირებულების პროდუქცია სს ,,მ-ო ქ-ის“ მიერ დადასტურებული არ არის. ესენია:

1) ეა …. - 17 960 ლარის ღირებულების საქონელზე, შესატყვისი სასაქონლო ზედნადების ნომერი - ელ …. (ტომი 2 ს. ფ. ….);

2) ეა …. – 21 657 ლარის ღირებულების საქონელზე, შესატყვისი სასაქონლო ზედნადების ნომერი - ელ … (ტომი 2 ს. ფ. …);

3) ეა … - 26 441.89 ლარის ღირებულების საქონელზე, შესატყვისი სასაქონლო ზედნადების ნომერი - ელ … (ტომი 2 ს. ფ. …);

4) ეა … – 12 392.20 ლარის ღირებულების საქონელზე, (შესატყვისი სასაქონლო ზედნადების ნომერი - ელ … (ტომი 2 ს. ფ. …);

5) ეა …. – 2 965 ლარის ღირებულების საქონელზე, (შესატყვისი სასაქონლო ზედნადების ნომერი - ელ …(ტომი 2 ს. ფ. …).

8.1.3. 2016 წლის 25 აგვისტოს, შპს „მ-სა“ და სს „მ-ო ქ-ის“ დირექტორებს შორის გაფორმდა შედარების აქტი - მეწარმე სუბიექტებს შორის

შესადარებელ პერიოდში (15.10.2015-25.08.2016) ნაწარმოები ოპერაცია- ანგარიშსწორებისა და შესადარებელი პერიოდის ბოლოს არსებული ნაშთების შესახებ, სადაც მითითებულია, რომ მხარეები შეთანხმდნენ და გააფორმეს წინამდებარე აქტი მასზედ, რომ სს „მ-ო ქ-ის“ ვალდებულება შპს „მ-ს“ მიმართ შედარების პერიოდის ბოლოს (25.08.2016 წ. მდგომარეობით) შეადგენდა 143 000 ლარს, რომლის დეტალური ანგარიშსწორება იქვე დატანილ გაანგარიშებაში იყო მოცემული. ზემოთ აღნიშნული დავალიანების სრულად დაფარვა უნდა მომხდარიყო 2016 წლის 30 ოქტომბის თარიღისათვის უნაღდო ანგარიშსწორებით. აღნიშნულ შედარების აქტზე დატანილია ორივე კომპანიის დორექტორის ხელმოწერები და დასმულია ორივე კომპანიის ბეჭედი (ტ. 1, ს.ფ. ---).

8.1.4. 2016 წლის 25 აგვისტოს შედარების აქტს სს „მ-ო ქ-ის“ მხრიდან ხელს აწერს კომპანიის ერთ-ერთი დირექტორი - ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი - ჰ. უ-ნი. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერებით მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან დგინდება, რომ ჰ. უ-ის უფლებამოსილების რაიმე ფორმით შეზღუდვის შესახებ ინფორმაცია სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერში დატანილი არ არის, თუმცა, დადგენილია, რომ კომპანიის 2016 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით, საზოგადოებაში ხუთი დირექტორი დაინიშნა, მაგრამ, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განსახორციელებლად, მინიმუმ 2 წევრის ხელმოწერა იყო საჭირო. ეს გადაწყვეტილება სარეგისტრაციოდ 2016 წლის 14 ივლისს წარედგინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, შესაბამისად, საზოგადოების გადაწყვეტილების თანახმად, 2016 წლის 25 აგვისტოს მდგომარეობით, ჰ. უ-ი არ იყო უფლებამოსილი ერთპიროვნულად მიეღო გადაწყვეტილება ვალდებულების არსებობის აღიარების თაობაზე (ტ. 2, ს.ფ …).

8.1.5. საკასაციო სასამართლოს მითითების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვის ფარგლებში გამოიკვლია, ხომ არ ჰქონდა შუამდგომლობა აპელანტს, ჰ. უ-ის მოწმედ დაკითხვის თაობაზე, რაზედაც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტმა მხარემ უარი განაცხადა თავისავე შუამდგომლობაზე - შედარების აქტზე ხელმომწერი კომპანიის დირექტორის ჰ.უ-ის მოწმედ დაკითხვისა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე, იმ მიზეზით, რომ იგი იმყოფება საზღვარგარეთ. ანუ, აპელანტმა უარი განაცხადა თავისი უფლების (მოწმის დაკითხვის) რეალიზაციაზე, რითაც ფაქტობრივად სასამართლოს არ შეუწყო ხელი იმ გარემოებების გამოკვლევაში, რაც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების საფუძველი გახდა და რისი კვლევაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაშია მითითებული.

8.2.სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8.2.1. სააპელაციო პალატის განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, დავას არ იწვევდა ის გარემოება, რომ შედარების აქტზე (რომლითაც აპელანტმა აღიარა 143000 ლარის ოდენობით დავალიანების არსებობა) ხელმომწერი პირის - დირექტორის - ჰ. უ-ის უფლებამოსილება შეზღუდული იყო და იგი არ იყო უფლებამოსილი ერთპიროვნულად მოეწერა ხელი მსგავსი ტიპის დოკუმენტზე, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს გარემოება რეალობას ვერ შეცვლიდა და ეჭვქვეშ ვერ დააყენებდა იმ სამართლებრივ შედეგს, რასაც ზოგადად ეს დოკუმენტი (შედარების აქტი) იწვევდა. გამომდინარე იქედან, რომ სამეწარმეო რეესტრის ჩანაწერში, ანუ დოკუმენტში, რომლის ცოდნისა და გაცნობის ვალდებულებაც მესამე პირებს აკისრიათ, სწორედ ჰ. უ-ი იყო რეგისტრირებული საწარმოს დირექტორად და ამ ჩანწერში არაფერი იყო ნათქვამი მის შეზღუდულ უფლებამოსილებაზე.

8.2.2. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.01.2014 წლის №--- გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც, ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის 9.4 მუხლის პირველი წინადადება და განიმარტა შემდეგი: „...მოცემული ნორმის თანახმად, კონტრაგენტის მიერ ხელმძღვანელის/წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეზღუდვის ფაქტი და კონტრაგენტის მიერ ამ ფაქტის ცოდნა წარმოადგენს გარიგების ბათილად გამოცხადების მოთხოვნის აუცილებელ კუმულატიურ წინაპირობებს“. ამასთან, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანი იყო იმ ფაქტის აღნიშვნაც, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის „თ“, „ი“ და „კ“ ქვეპუნქტების მიხედვით, წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის რეგისტრაცია ხდება სამეწარმეო რეესტრში. აღნიშნული ემსახურება მესამე პირების ინფორმირებულობას. მესამე პირებს, კონტრაჰენტებს, შესაძლებლობა აქვთ, ჰქონდეთ ინფორმაცია ამა თუ იმ მეწარმე სუბიექტის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირების შესახებ. ამასთან, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2009 წლის 31 დეკემბრის №241 ბრძანებით დამტკიცებული „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, იურიდიული პირის მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრიდან ამონაწერში აისახება „ინფორმაცია წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირების შესახებ, ასევე მათი უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, შეზღუდვის არსებობის შემთხვევაში“. პალატის მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ დასახელებული ბრძანება ითვალისწინებდა შეზღუდული უფლებამოსილების რეესტრში დარეგისტრირების შესაძლებლობას, ეს ერთი მხრივ, ვერ ამოწურავდა უფლებამოსილების შესაძლო შეზღუდვის თაობაზე სრულ ინფორმაციას და მეორე მხრივ, თავისთავად არ გულისხმობდა კონტრაჰენტის მიერ უფლებამოსილების შეზღუდვის ზუსტი ფარგლების ცოდნის აუცილებლობას.

8.2.3. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მეწარმე სუბიექტთან გარიგების დადება მუდმივად არ უნდა იყოს დაკავშირებული რისკთან, რომ დირექტორის უფლებამოსილება შესაძლოა შეზღუდული აღმოჩნდეს. მესამე პირი, რომელიც შედის საწარმოსთან სამოქალაქო სამართლებრივ ურთიერთობაში, არ არის ვალდებული, შეამოწმოს საწარმოს შიდა კორპორაციული დოკუმენტები. მესამე პირებს უნდა შეეძლოთ დამატებითი შემოწმებებისა და დოკუმენტაციის მოძიების გარეშე მიიჩნიონ, რომ საწარმოს დირექტორი უფლებამოსილია, დადოს გარიგება საწარმოს სახელით. პალატის შეფასებით, შეუძლებელი იქნებოდა ეფექტიანი სამოქალაქო ბრუნვის არსებობა, თუ ყველა კონტრაჰენტს მოეთხოვებოდა გარკვეულიყვნენ კონკრეტული საწარმოს შიდა პროცედურებში და საწარმოს ორგანოებს შორის უფლებამოსილებების გამიჯვნაში. ასეთი მიდგომა დააბრკოლებდა გარიგებების მარტივად და ეფექტიანად დადების შესაძლებლობას და მნიშვნელოვნად გაზრდიდა მხარეების ტრანზაქციულ ხარჯებს“.

8.2.4. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ გარიგება, რომელიც დადებული იყო საწარმოს ხელმძღვანელის/წარმომადგენლის ჰ.უ-ის მონაწილეობით, როგორც წესი, უნდა გათანაბრებულიყო წარმომადგენლის უფლებამოსილების ფარგლებში დადებულ გარიგებასთან. კეთილსინდისიერ კონტრაჰენტს არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა ვალდებულება - გარკვეულიყო, მართლაც ჰქონდა თუ არა წარმომადგენელს კონკრეტული გარიგების დადების უფლებამოსილება. ამგვარად, სამოქალაქო ბრუნვის ინტერესებიდან გამომდინარე, კეთილსინდისიერი კონტრაჰენტის ინტერესების დაცვის მიზნით, სანამ საპირისპირო დადასტურდება, უნდა ეარსება პრეზუმფციას, რომ კონტრაჰენტმა არ იცოდა შეზღუდული უფლებამოსილების შესახებ.

8.2.5. სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერში ან საწარმოს წესდებაში მოცემული ინფორმაცია წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეზღუდვის თაობაზე და ის ფაქტი, რომ წესდება სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის საშუალებით საჯაროდ იყო ხელმისაწვდომი, პალატის მოსაზრებით, დამოუკიდებლად არ გულისხმობდა, რომ კონტრაჰენტმა „იცოდა“ უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ. მართალია, კანონმდებლობა შესაძლებლობას აძლევდა მეწარმეს, ხელმძღვანელი/წარმომადგენელი პირის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება გაეხადა საჯარო (სამეწარმეო რეესტრში გაკეთებული ჩანაწერის ან საკუთარი წესდების საჯაროდ გამოქვეყნების გზით), მაგრამ წარმომადგენლის შეზღუდული უფლებამოსილების შესახებ „ცოდნა“, რომელიც შემდგომ შესაძლოა გარიგების ბათილობის საფუძველი გამხდარიყო, გულისხმობდა არა ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას, არამედ კონტრაჰენტის მიერ ინფორმაციის ფაქტობრივ ფლობას, გარიგების დადების მომენტისთვის კონტრაჰენტის ხელთ არსებულ ინფორმაციას და არ გულისხმობდა შემთხვევებს, როდესაც კონტრაჰენტს „შეეძლო სცოდნოდა“ უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ.

8.2.6. პალატის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, კომპანიის პარტნიორთა გადაწყვეტილებით, საზოგადოებაში ხუთი დირექტორი დაინიშნა, მაგრამ, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განსახორციელებლად, მინიმუმ 2 წევრის ხელმოწერა იყო საჭირო. საქმეში წარმოდგენილ შედარების აქტით კი მხოლოდ ერთი ჰ. უ-ის ხელმოწერა იყო სახეზე. ვინაიდან მოპასუხე კომპანიის რომელიმე დირექტორის უფლებამოსილების რაიმე ფორმით შეზღუდვის თაობაზე რაიმე სახის ჩანაწერს/შენიშვნას კომპანიის ამონაწერი არ შეიცავდა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა ინფორმაცია შესაბამისი ჩანაწერის არსებობის თაობაზე (მისი ცოდნა ან ინფორმირებულობა ამ მიმართებით სადავო არც მეორე მხარეს გაუხდია). სხვაგვარად კი, მოსარჩელე არ იყო ვალდებული მოეძებნა მოპასუხის სადამფუძნებლო დოკუმენტებში არსებული ინფორმაცია დირექტორის უფლებამოსილების რაიმე ფორმით შეზღუდვის თაობაზე. შესაბამისად, ამ ვითარებაში, ვერ იქნებოდა გაზიარებული მოპასუხის მითითება აქტზე ხელმომწერი დირექტორის არაუფლებამოსილებასთან დაკავშირებით.

8.2.7. რაც შეეხება ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის ვალდებულებას, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მასზედ, რომ მხოლოდ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშფაქტურებითა და სასაქონლო ზედნადებებით მიწოდებული საქონლის მიღების ფაქტი არ დგინდებოდა, თუმცა, აღნიშნული დასტურდებოდა მხარეთა დირექტორების მიერ 25.08.2016წ. ხელმოწერილი შედარების აქტით. კერძოდ, 2016 წლის 25 აგვისტოს, შპს „მ-ა“ და სს „მ-ო ქ-ის“ დირექტორებს შორის გაფორმებულ და კომპანიის ბეჭდებით დამოწმებულ შედარების აქტში მითითებული იყო, რომ მხარეებმა გააფორმეს წინამდებარე აქტი მასზედ, რომ სს „მ-ო ქ-ის“ ვალდებულება შპს „მ-ას“ მიმართ შედარების პერიოდის ბოლოს (25.08.2016წ. მდგომარეობით) შეადგენდა 143 000 ლარს. ზემოთ აღნიშნული დავალიანების სრულად დაფარვა უნდა მომხდარიყო 30.10.2016წ. თარიღისათვის, უნაღდო ანგარიშსწორებით.

8.2.8. სააპელაციო პალატამ, მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული შედარების აქტით, აპელანტმა, არა მარტო, ვალის არსებობა და მისი ოდენობა დაადასტურა, არამედ მისი გადახდის უპირობო ვალდებულებაც იკისრა; ამ აღიარებას კი, შესაბამისი სამართლებრივი შედეგი უნდა მოჰყლოდა, რაც აპელანტის მხრიდან მოსარჩელის წინაშე ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაში უნდა გამოხატულიყო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა 143 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

8.2.9. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის შედავება და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 411-ე და 412-ე მუხლებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, ფული განიხილება, როგორც ყველაზე ბრუნვაუნარიანი საგანი, რომლის ფლობაც უპირობოდ იძლევა შემოსავლის მიღების პრეზუმფციას. შესაბამისად, მოვალემ ვალდებულების დარღვევით, კერძოდ იმით, რომ კრედიტორს დროულად არ გადაუხადა ხელშეკრულებით ნაკისრი თანხა, ლოგიკურად სავარაუდო შემოსავალი დააკარგვინა მოპასუხეს. ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლოს მიერ შემცირებული ყოველწლიური 9% გონივრული ოდენობა იყო, რის გამოც არ არსებობდა მისი კიდევ უფრო შემცირების საფუძველი. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო, ხოლო, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორი იყო და იგი უცვლელად უნდა დარჩენილიყო.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე სს „მ-ო ქ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9.1. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1.1. კასატორი წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სადავოდ ხდის ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს იმ მიდგომას, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის Nას-….-2019 განჩინებით დადგენილი საფუძვლები, რომლებზე დაყრდნობითაც საკასაციო სასამართლომ საქმე ხელახალი განხილვისთვის დააბრუნა იმავე სასამართლოში, დაიყვანა მხოლოდ ერთ საპროცესო დარღევამდე, კერძოდ, შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევამდე, რაც გამოიხატა იმაში, რომ სს „მ-ო ქ-ნს“ არ მიეცა ე.წ „შედარების აქტზე“ სამართლებრივი პოზიციის/შეფასების ჩამოყალიბების შესაძლებლობა და არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა, დოკუმენტზე ხელმომწერი დირექტორის მოწმედ დაკითხვისა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნული მიდგომა არ გამომდინარეობდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის განჩინებიდან.

9.1.2. კასატორის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ უზენაესი სასამართლოს მხრიდან პირდაპირი მითითება არსებობდა ამ საკითხის სათანადო კვლევისა და სამართლებრივი შეფასების აუცილებლობის შესახებ, დავის მეორე ინსტანციით განმხილველმა სასამართლომ თავი აარიდა მის მიერ მიღებულ განჩინებებში სპეციალისტის ჩვენების დაფიქსირებას და აპელანტის დაჟინებული მცდელობის მიუხედავად, სამართლებრივი შეფასება არ მისცა ამ ჩვენებას.

9.1.3. კასატორი განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს სპეციალური ცოდნის მქონე პირის განმარტებაზე, რომელმაც მისი მოსაზრებით, ცალსახად და არაორაზროვნად დააფიქსირა, რომ სამშენებლო მასალების ტრანსპორტირება იმ ფორმით, რაც წარმოდგენილ მასალებშია მითითებული, არ შეესაბამება საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნებს. კასატორის განმარტებით, სასამართლოსა და მხარეებისთვის ცნობილია, რომ უარყოფილი სასაქონლო ზედნადების შედგენის თარიღია - 2016 წლის 18 ივლისი, 12:55:42 წთ. გამონაკლისია - ელ … (ეა … — 21 657 ლარის ღირებულების საქონელზე), რომელიც შედგენილია 2016 წლის 7 ივლისს, 17:28:12 წთ.-ზე (კორექტირებული 19.09.2016 წ.); მასში მითითებული ინფორმაციით დგინდება, რომ 81416 ლარის სამშენებლო პროდუქცია, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის გზით, 2016 წლის 26 ივლისს 13:50:00 წთ.-ზე მიიღო სს „მ-ო ბ-მა“. კასატორის განმარტებით, თუ აღნიშნულ ინფორმაციას გავიზიარებთ, გამოდის უნდა ვირწმუნოთ, რომ შპს „მ-ა“ სამარშრუტო ტაქსებითა და ავტობუსების გამოყენებით უზრუნველყოფდა სამშენებლო მასალების ტრასნპორტირებას და თან ეს სამარშრუტო ტაქსები ან/და ავტობუსები ერთიანად (ერთსა და იმავე დროს) შეუდგნენ სამშენებლო მასალების ტრასპორტირებას იმდაგვარად, რომ 2016 წლის 26 ივლისს 13:50:00 წთ.-ზე დაასრულეს სამშენებლო მასალების ტრასპორტირების პროცესი. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნული დეტალები აჩენს კითხვის ნიშნებს, რაზედაც პასუხი მოწინააღმდეგ მხარეს არ აქვს, რაც კიდევ უფრო მეტად დამაჯერებელს ხდის სს „მ-ო ქ-ის“ პოზიციას, რომ რეალურად საკუთრების უფლების გადაცემა მოძრავ ნივთებზე არ განხორციელებულა.

9.1.4. კასატორის განმარტებით, მას სურს მიიღოს პასუხი შეკითხვაზე, კონკრეტულად რომელი დოკუმენტითა და რომელი მტკიცებულებით დგინდება, რომ მხარეები ნასყიდობის ფასზე შეთანხმდნენ. ე.წ „შედარების აქტით“, დაუდასტურებელი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურითა და სასაქონლო ზედნადებით ნასყიდობის ფასზე შეთანხმება არ დგინდება, რითაც დარღვეულია სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის დანაწესი. ნასყიდობის საგნის იმ ღირებულებიდან, რაზედაც მხარეები შეთანხმდნენ, სს „მ-ო ბ-ის“ მიერ ნაწილი უკვე გადახდილია, ხოლო, შესასრულებელი ფულადი ვალდებულება კი, აღიარებულია საქმის პირველი ინსტაციით განხილვის დროს.

9.1.5. კასატორის განმარტებით, იმ ფაქტის დასადასტურებლად, რომ მას არ მიუღია ის სამშენებლო მასალები, რაზედაც შპს „მ-ა“ მიუთითებს, ყველაფერი გააკეთა რისი შესაძლებლობაც მას გააჩნდა - არ დაადასტურა საგადასახადო ანგარიშფაქტურები. განსახილველ შემთხვევაში, საკითხი ეხება ელექტრონულ საგადასახადო ანგარიშფაქტურას, რომელიც მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტად არ მიიჩნეოდა და დადგენილი წესით, სს „მ-ო ბ-ის“ მხრიდან დადასტურებას საჭიროებდა. რაც შეეხება ე.წ „შედარების აქტს“, აღნიშნული იურიდიული ძალის არ მქონე დოკუმენტია, ვინაიდან 2016 წლის 25 აგვისტოს შემდგარ „შედარების აქტს“, მყიდველის - სს „მ-ო ბ-ის“ მხრიდან ხელს აწერს დირექტორი - ჰ. უ-ი, დოკუმენტის შედგენის დროისთვის კი, მას ერთპიროვნული წარმომადგენლობით უფლებამოსილება არ გააჩნდა, რაც დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. ამდენად, ამ მდგომარეობის გათვალისწინებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ ჰ. უ-ის მიერ გამოხატული ნება არ უნდა შეერაცხოს სს „მ-ო ბ-ს“ და ამან არ უნდა წარმოშოს სამართლებრივი შედეგები. კასატორის განმარტებით, იმ დროს როცა, ჰ. უ-მა ხელი მოაწერა ე.წ „შედარების აქტს“, საქართველოში არსებული სამართლებრივი რეგულაციები არ იძლეოდა იმის შესაძლებლობას, რომ უშუალოდ ამონაწერში მითითებულიყო დირექტორის შეზღუდული უფლებამოსილების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს გარემოება წარმოადგენდა არსებითი კვლევის საგანს და სს „მ-ო ქ-ის“ წარმომადგენლები სამართლებრივი პოზიციის არგუმენტირებისთვის უთითებდნენ ამ მნიშვნელოვან ფაქტორზე, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 8 ივლისის განჩინებაში საერთოდ ერთი სიტყვაც კი არ არის ნათქვამი ამ სამართლებრივი გარემოების შესაფასებლად და საკითხი აბსოლუტურად ღიადაა დატოვებული მაშინ, როცა სასამართლოს ევალება რომ - „სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს“. აღნიშნული საპირისპიროდ კი, კასატორის მითითებით, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება „შედარების აქტის“ თემატიკაზე მთლიანად აგებულია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 29 იანვარის No1/1/543 გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობებისგან. დავაში მონაწილე მხარეებისა და სასამართლოსთვის, ცნობილია ამ გადაწყვეტილების შინაარსი, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მიიჩნევს, რომ „შედარების აქტის“ შინაარსობრივი ანალიზი, „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით განსაზღვრულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენით უნდა განხორცილებულიყო.

9.1.6. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი არ ეთანხმება მიუღებელი ზიანის ანაზღაურების შესახებ მისთვის თანხის დაკისრების გადაწყვეტილებას და უმართებულოდ მიიჩნევს მეორე ინსტანციის განჩინებას ამ თვალსაზრისითაც, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 395-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 412-ე მუხლის თანახმად, ხელშემკვრელი მხარე მხოლოდ იმ რისკის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობასთან და ამდენად, ხელშემკვრელი მხარისაგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგს წარმოადგენს და რომლის გათვალისწინებაც ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში, ხელშეკრულების დამრღვევ მხარეს შეეძლო ევარაუდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია დადგენილი, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: №ას- 15-29-1443-2012; №ას-973-1208-04; №ას- 664-635-2016).

14.1. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე რეალურად ნასყიდობის საზღაურის დაკისრებას მოითხოვს და განმარტავს, რომ მან მოპასუხეს სხვადასხვა პერიოდში 393 670.00 ლარის ღირებულების პროდუქცია მიაწოდა, საიდანაც მოპასუხემ მხოლოდ 250 670.00 ლარი გადაიხადა. შესაბამისად, მისი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 143 000.00 ლარს, თუმცა, მოპასუხე არ ანაზღაურებს დავალიანებას. მოსარჩელის მითითების საპირისპიროდ, მოპასუხე განმარტავს, რომ რეალურად მოსარჩელესგან 311 706.00 ლარის ღირებულების საქონელი შეიძინა, საიდანაც ანაზღაურებული აქვს 249 850.00 ლარი, შესაბამისად, მისი დავალიანება შეადგენს 61 856 ლარს.

14.2. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში, პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილია, რომლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო, მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

14.3. რაც შეეხება მოპასუხის პოზიციას სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით, შესაგებელში წარმოდგენილი შედავების გათვალისწინებით, მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა მოსარჩელის მხრიდან 143 000 ლარის ღირებულების პროდუქციის მოპასუხისათვის რეალურად მიწოდების ფაქტის დადგენა. ამასთან, ვინაიდან მოპასუხემ 143 000 ლარის დაკისრების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ - 61 856 ლარის დაკისრების ნაწილში ცნო, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო, მოსარჩელე შპს „მ-მ“ მოპასუხე სს „მ-ო ქ-ნს“ რეალურად მიაწოდა თუ არა დარჩენილი 81 144.00 ლარის ღირებულების პროდუქცია.

15. გასაჩივრებულ განჩინებაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა 143 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების საფუძველი, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშფაქტურებითა და სასაქონლო ზედნადებებით მიწოდებული საქონლის მიღების ფაქტი არ დგინდებოდა, აღნიშნული დასტურდებოდა 2016 წლის 25 აგვისტოს, შპს „მ-სა“ და სს „მ-ო ქ-ის“ დირექტორებს შორის გაფორმებული და კომპანიის ბეჭდებით დამოწმებული შედარების აქტით, რომელშიც მითითებული იყო, რომ სს „მ-ო ქ-ის“ ვალდებულება შპს „მ-ს“ მიმართ შედარების პერიოდის ბოლოს (25.08.2016 წლის მდგომარეობით) შეადგენს 143 000 ლარს.

16. გასაჩივრებული განჩინების მიმართ კასატორის პირველი პრეტენზია იმ გარემოებას ეხება, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის განჩინებაში მითითებული გარემოებები, რაზედაც სააპელაციო პალატას საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდგომ უნდა ემსჯელა, არასაწორად დაიყვანა მხოლოდ სს „მ-ო ქ-ის“ ე.წ „შედარების აქტის“ შედავების შესაძლებლობის მიცემისა და შუამდგომლობის (დოკუმენტზე ხელმომწერი დირექტორის მოწმედ დაკითხვისა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე) განხილვის საკითხებამდე და არ იმსჯელა განჩინებაში მითითებულ მთელ რიგ საკითხებზე. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის ამ მოსაზრებას და ყურადღებას გაამახვილებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.3.5-1.3.7 პუნქტებზე, სადაც საკასაციო სასამართლომ, გამომდინარე იქიდან, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ე.წ „შედარების აქტს“ დაეყრდნო, ისე, რომ ეს დოკუმენტი არც სხდომაზე გამოკვლეულა და არც საქალაქო სასამართლოს შეუფასებია, მართებულად მიიჩნია კასატორის მტკიცება მასზედ, რომ ე.წ. „შედარების აქტი“ არ შეიძლებოდა უკრიტიკოდ განხილულიყო და შემოწმებულიყო სასამართლოს მხრიდან, შესაბამისად, ამ მხრივ, მნიშვნელოვნად მიიჩნია დადგენილიყო - მიეცა თუ არა მყიდველს დოკუმენტის შედავების საკმარისი საშუალება და შესაფასებელი იყო მისი შუამდგომლობა დოკუმენტზე ხელმომწერი დირექტორის მოწმედ დაკითხვისა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე. ამასთან, ზემოაღნიშნული განჩინების 1.3.8 პუნქტით საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში არ შეიცავდა საკმარის დასაბუთებას მოსარჩელის მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით მასზედ, რომ ავტონაწილების რეალიზაციიდან მიღებულ თანხებს, როგორც წესი ის განათავსებდა საკრედიტო დაწესებულებაში მოგების მისაღებად და ეს ფაქტი, სავარაუდო უნდა ყოფილიყო მოპასუხისათვის.

16.1. დადგენილია, რომ საკასაციო სასამართლოს მითითების შესაბამისად, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია, ხომ არ ჰქონდა შუამდგომლობა აპელანტს შედარების აქტზე ხელმომწერი კომპანიის დირექტორის, ჰ. უ-ს მოწმედ დაკითხვისა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე, რაზედაც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტმა მხარემ უარი განაცხადა იმ მიზეზით, რომ ჰ. უ-ი იმყოფება საზღვარგარეთ. ამ საკითხს გამოკვლევის შემდეგ, სააპელაციო პალატამ სამართლებრივი თვალსაზრისით შეაფასა ე.წ. შედარების აქტი, რის შემდეგაც უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკაზე დაყრდნობით იმსჯელა მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატას კასატორის მოსაზრების საპირისპიროდ მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორედ ის საკითხები შეაფასა, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის განჩინებაში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას დაედო საფუძვლად.

17. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს კასატორის ძირითად პრეტენზიას მასზედ, რომ 2016 წლის 25 აგვისტოს, შპს „მ-ა“ და სს „მ-ო ქ-ის“ დირექტორებს შორის გაფორმებული შედარების აქტი იურიდიული ძალის არ მქონე დოკუმენტია იმ მოტივით, რომ მას მყიდველის მხრიდან ხელს აწერს დირექტორი, რომელსაც დოკუმენტის შედგენის დროისთვის ერთპიროვნული წარმომადგენლობით უფლებამოსილება არ გააჩნდა. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და განმარტავს, რომ კასატორის მიერ მითითებული საფუძვლით, შედარების აქტის შეცილებისა და ბათილობის შესაძლებლობას სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია 2022 წლის პირველი იანვრიდან) მე-9 მუხლის მე-4 ნაწილი ითვალისწინებს, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაგენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია ასეთი ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე. იგივე წესი გამოიყენება, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაგენტი განზრახ მოქმედებენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით. ამასთან, დასახელებულ ნორმაში მითითებული მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვა გულისხმობს კანონით ან საწარმოს წესდებით საწარმოს დირექტორისათვის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვას.

17.1. პალატა აღნიშნავს, რომ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება კორპორაციული სამართლით მოწესრიგებულ ურთიერთობებში კანონისმიერი პრეზუმფციაა - საწარმოს ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი - დირექტორი სამეწარმეო პირთა რეესტრში რეგისტრირებული პირია და აღნიშნული სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ პუნქტის (საწარმოს რეგისტრაციის მოთხოვნის შემთხვევაში მარეგისტრირებელ ორგანოს უნდა წარედგინოს საწარმოს ყველა პარტნიორის მიერ ხელმოწერილი და სათანადო წესით დამოწმებული სარეგისტრაციო განაცხადი, რომელიც იმავდროულად არის პარტნიორთა შეთანხმების ნაწილი და რომელშიც უნდა მიეთითოს საწარმოს ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის (პირების) სახელი და გვარი, საცხოვრებელი ადგილის მისამართი და პირადი ნომერი, ასევე უფლებამოსილების ვადა) და მე-9 მუხლის პირველი (სააქციო საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლება აქვთ დირექტორებს, თუ წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული), მე-2 (ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება გულისხმობს საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში) და მე-3 პუნქტებიდან (ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც, თუ პარტნიორთა შეთანხმებით (წესდებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული) გამომდინარეობს.

17.2. კასატორის შედავების მარეგულირებელი ნორმის სამართლებრივი წინაპირობების შეფასებამდე, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ 2016 წლის 25 აგვისტოს გაფორმებულ იქნა „შედარების აქტი“, რომლითაც დასტურდება რომ მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის მიმართ, 143 000 ლარს შეადგენს და მოპასუხემ ამ დავალიანების სრულად და უნაღდო ანგარიშსწორების წესით დაფარვის ვალდებულება 2016 წლის 30 ოქტომბრამდე იკისრა (ტ.1, ს.ფ. …). უდავოა, რომ აქტი მოპასუხის მხრიდან ერთ-ერთმა დირექტორმა, ჰ. უ-მა დაამოწმა, რომელსაც აქტის შედგენის დროისათვის ერპიროვნული წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ გააჩნდა; კერძოდ, კომპანიის 2016 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით, საზოგადოებაში ხუთი დირექტორი დაინიშნა, მაგრამ, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განსახორციელებლად, მინიმუმ 2 წევრის ხელმოწერა იყო საჭირო (ტ.2, ს.ფ. …). ეს გადაწყვეტილება სარეგისტრაციოდ 2016 წლის 14 ივლისს წარედგინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს (იხ. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შტამპი - ტ.. ს.ფ. ….), შესაბამისად, საზოგადოების გადაწყვეტილების თანახმად, 2016 წლის 25 აგვისტოს მდგომარეობით ჰ. უ-ი არ იყო უფლებამოსილი ერთპიროვნულად მიეღო გადაწყვეტილება ვალდებულების არსებობის აღიარების თაობაზე, თუმცა, უდავოა ის გარემოებაც, რომ ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან (მომზადების თარიღი: 15.07.2016), დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ ინფორმაციას არ შეიცავდა (ტ.., ს.ფ. …-…).

17.3. საკასაციო პალატა კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ იმ დროს, როცა ჰ. უ-მა ხელი მოაწერა ე.წ „შედარების აქტს“ (25.08.2016 წ.), საქართველოში არსებული სამართლებრივი რეგულაციები არ იძლეოდა იმის შესაძლებლობას, რომ უშუალოდ ამონაწერში მითითებულიყო დირექტორის შეზღუდული უფლებამოსილების შესახებ, არარელევანტურად მიიჩნევს, ვინაიდან დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიამ საზოგადოებაში ხუთი დირექტორის დანიშვნისა და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განსახორციელებლად მინიმუმ 2 წევრის ხელმოწერის საჭიროების თაობაზე გადაწყვეტილება 2016 წლის 13 ივლისის მიიღო, რაც სარეგისტრაციოდ მომდევნო დღეს - 2016 წლის 14 ივლისს წარედგინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს. პალატა მიუთითებს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2009 წლის 31 დეკემბრის №241 ბრძანებით დამტკიცებულ (2016 წლის 31 ივლისამდე მოქმედი რედაქცია) „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის (შემდგომში - „ინსტრუქცია“) მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, იურიდიული პირის მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრიდან ამონაწერში აისახება ინფორმაცია წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირების შესახებ, ასევე მათი უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ შეზღუდვის არსებობის შემთხვევაში. ამდენად, კასატორის მოსაზრების საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასახელებული ბრძანება დირექტორის შეზღუდული უფლებამოსილების რეესტრში დარეგისტრირების შესაძლებლობას იმ დროს ითვალისწინებდა, როდესაც კომპანიის მხრიდან უფლებამოსილების შეზღუდვის თაობაზე იქნა გადაწყვეტილება მიღებული და წარდგენილ იქნა სარეგისტრაციოდ. ასეთ ვითარებაში კი, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე კომპანიის რომელიმე დირექტორის უფლებამოსილების რაიმე ფორმით შეზღუდვის თაობაზე რაიმე სახის ჩანაწერს/შენიშვნას კომპანიის ამონაწერი (მომზადების თარიღი: 15.07.2016) არ შეიცავდა, მოსარჩელეს არ ჰქონდა ინფორმაცია შესაბამისი ჩანაწერის არსებობის თაობაზე; ამასთან, მოსარჩელე არ იყო ვალდებული მოეძებნა მოპასუხის სადამფუძნებლო დოკუმენტებში არსებული ინფორმაცია დირექტორის უფლებამოსილების რაიმე ფორმით შეზღუდვის თაობაზე და საპირისპიროს დადასტურებამდე, უნდა არსებობდეს პრეზუმფცია, რომ კონტრაგენტმა არ იცოდა შეზღუდული უფლებამოსილების შესახებ. პალატის მოსაზრებით, გარდა იმისა, რომ მოპასუხეს იმ დროს მოქმედი ინსტრუქციის შესაბამისად, 2016 წლის 15 ივლისს მომზადებულ ამონაწერში შეეძლო მიეთითებინა დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, ასეთის მითითების შესაძლებლობა რომც არ ჰქონოდა, იმ შემთხვევაში თუ გარიგების გაფორმებისას, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერში დირექტორი მითითებულია ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირად, კონტრაჰენტი აღარ არის ვალდებული შეამოწმოს საწარმოს შიდაკორპორატიული დოკუმენტები და გამოიკვლიოს, ხომ არ აქვს წარმომადგენელს/დირექტორს კონკრეტული გარიგების დადების უფლებამოსილება შეზღუდული. განსახილველ შემთხვევაში კი, ამონაწერით ირკვევა, რომ ჰ. უ-ი 2016 წლის 25 აგვისტოს შედარების აქტის გაფორმებისას, წარმოადგენდა კომპანიის რეგისტრირებულ დირექტორს და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს. აქედან გამომდინარე, შპს „მ-ას“ არ ჰქონდა ვალდებულება ეკვლია ხომ არ ჰქონდა ჰ. უ-ს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება შეზღუდული. ანალოგიურ განმარტებებს შეიცავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო პალატამ თავადაც მიუთითა გასაჩივრებულ განჩინებაში.

17.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს გარიგების ბათილობის თაობაზე მაშინ შეუძლია განაცხადოს, თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაჰენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ. შესაბამისად, ვინაიდან მოპასუხე ვერ ადასტურებს დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ კონტრაჰენტის ინფორმირების ფაქტს - სადავო შეთანხმების არაუფლებამოსილი პირის მიერ დადების საფუძვლით ამ შეთანხმების ბათილად ცნობის წინაპირობები სახეზე არ არის და 2016 წლის 25 აგვისტოს შედარების აქტს, შესაბამისი სამართლებრივი შედეგი უნდა მოყვეს.

17.5. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის დანაწესი მეწარმე სუბიექტისათვის წარმოადგენს სამართლებრივ მექანიზმს, დაიცვას საკუთრება მისი ნების საწინააღმდეგოდ განკარგვისაგან, თუმცა იგი ხელმძღვანელობის უფლებამოსილებაშეზღუდული დირექტორის მიერ გარიგების დადებისას, ყოველთვის არ წარმოუშობს საწარმოს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას. საკონსტიტუციო სასამართლომ შეცილების უფლების წარმოშობას ერთი წინაპირობა დაუკავშირა, კერძოდ, მეწარმე სუბიექტმა არა მარტო ის უნდა დაამტკიცოს, რომ მისთვის გარიგების შესახებ არ იყო ცნობილი, არამედ ისიც, რომ საწარმოს საქმიანობაზე სათანადო კონტროლს ახორციელებდა და მიუხედავად ამისა, არ იყო ინფორმირებული - „საწარმოში ზედამხედველობის მექანიზმების არარსებობა ან საწარმოს საქმიანობაში მეწარმის (პარტნიორების) არასათანადო ჩართულობა უნდა გამორიცხავდეს მესამე პირისათვის პრეტენზიის წაყენების მოთხოვნის უფლებას“ (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-653-620-2014, 24.09.2015 წ.).

17.6. ამდენად, საკასაციო პალატა საქმეში არსებული ანგარიშფაქტურების, ზედნადებებისა და შედარების აქტის ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მხრიდან შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულება და შპს „მ-ამ“ მიაწოდა, ხოლო, შპს „მ-ო ქ-მა“ მიიღო სადავო 81 144 ლარის ღირებულების პროდუქცია, ჯამში 143 000 ლარის ღირებულების საქონელი.

18. საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებასაც, რომ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად, კასატორი განსაკუთრებულ ყურადღებას სპეციალური ცოდნის მქონე პირის განმარტებაზე ამახვილებს, რომელმაც მისი მოსაზრებით, ცალსახად და არაორაზროვნად დააფიქსირა, რომ სამშენებლო მასალების ტრანსპორტირება იმ ფორმით, რაც წარმოდგენილ მასალებშია მითითებული, არ შეესაბამება საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნებს, რადგან თუ უარყოფილი სასაქონლო ზედნადებში აღნიშნულ ინფორმაციას გავიზიარებთ, გამოდის, რომ შპს „მ-ა“ სამარშრუტო ტაქსებითა და ავტობუსების გამოყენებით უზრუნველყოფდა სამშენებლო მასალების ტრასნპორტირებას და თან ეს სამარშრუტო ტაქსები ან/და ავტობუსები ერთიანად (ერთსა და იმავე დროს) შეუდგნენ სამშენებლო მასალების ტრასპორტირებას იმდაგვარად, რომ 2016 წლის 26 ივლისს 13:50:00 საათზე დაასრულეს სამშენებლო მასალების ტრასპორტირების პროცესი. კასატორის მითითებით, ამ საკითხზე მსჯელობას სააპელაციო სასამართლომ თავი აარიდა. აღნიშნულზე საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ როგორც წინამდებარე განჩინების 16.1 პუნქტში აღინიშნა, სააპელაციო სასამართლომ ის საკითხები შეაფასა, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 17 ივლისის განჩინებით, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას დაედო საფუძვლად, რის გამოც, კასატორის მოსაზრება მასზედ, რომ მოცემულ საკითხზე სააპელაციო პალატამ მსჯელობას თავი აარიდა, უსაფუძლოა. მიუხედავად ამისა, კასატორის მითითებულ არგუმენტზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უარყოფილის მსგავსად, დადასტურებული ანგარიშფაქტურების სასაქონლო ზედნადებებშიც, რომელთა მიმართაც კასატორს პრეტენზია არ გამოუხატავს, მიწოდებული საქონლის ტრანსპორტირების საშუალებად მითითებულია „საზოგადოებრივი“, ხოლო, მიწოდების თარიღი და დროც ერთი და იგივეა. შესაბამისად, კასატორის ეს არგუმენტი ვერ გამორიცხავს შპს „მ-ას“ მიერ, მოპასუხე სს „მ-ო ქ-ის“ საქონლის მიწოდების ფაქტს.

19. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ კასატორი გასაჩივრებულ განჩინებას მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თვალსაზრისითაც უმართებულოდ მიიჩნევს, საკასაციო პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა.

19.1. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით ანაზღაურებაში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-409-2022, 08.06.2022 წ.).

19.2. ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და მოთხოვნა წარმოიშობა მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებობაში, არაჯეროვან შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-556-2021, 29.09.2021 წ.). მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილად იქნა მიჩნეული რომ სახეზეა ხელშეკრულების პირობების არაჯეროვანი შესრულება მყიდველის მხრიდან, რის წინააღმდეგაც კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, წარმოიშვა დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაც.

19.3. მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების დაკისრებასთან მიმართებით, კასატორის პრეტენზია კონკრეტულად იმაში მდგომარეობს, რომ მისი განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 395-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 412-ე მუხლის თანახმად, ხელშემკვრელი მხარე მხოლოდ იმ რისკის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობასთან და ხელშემკვრელი მხარისაგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგს წარმოადგენს და რომლის გათვალისწინებაც, ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში, ხელშეკრულების დამრღვევ მხარეს შეეძლო ევარაუდა.

19.4. კასატორის არგუმენტის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს განმარტოს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ზოგად ნორმას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი წარმოადგენს, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. დასახელებული ნორმის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. ამასთან, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე (I) (პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) და 412-ე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მუხლებზე და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტლებაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმების ამოსავალი დებულება იმაში მდგომარეობს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss). იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს.

19.5. ზიანის ანაზღაურების, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაში, იმ ფაქტობრივი მდგომარეობის აღდგენა იგულისხება, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Total reparation-ის პრინციპი). ამასთანავე, მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა ეს წესი იზღუდება, თუ კრედიტორი თანაბრალეულია. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-754-2021, 02.12.2021 წ.). როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-154-2021, 01.04.2022 წ.).

19.6. ამდენად, მართალია სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის და მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი შედეგი, თუმცა, საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში ხაზს უსვამს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლების საფუძველზე ზიანის მიყენების ფაქტისა და ზიანის ოდენობის შეფასების თავისებურებას ფულადი ვალდებულების შესრულების კონტექსტში. კერძოდ, ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებულ ზიანთან დაკავშირებით, მიდგომა განსხვავებულია, რაც განპირობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, სყიდვითიუნარიანობის მაღალი ხარისხით, რაც, ყველა შემთხვევაში, ფულს სარგებლის მოტანის უნარს ანიჭებს. ფული ყოველთვის შემოსავლის წყაროა, ვინაიდან შეუძლია შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით. მიუღებელი შემოსავალი არის ის თანხა, რასაც კრედიტორი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო, ანუ ამგვარი ზიანის მოთხოვნის უფლებას კრედიტორს მოვალის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება წარმოუშობს. მოვალემ ვალდებულების დარღვევით, იმით, რომ კრედიტორს დროულად არ გადაუხადა ნასყიდობის საფასური, ლოგიკურად, სავარაუდო შემოსავალი დააკარგვინა მას (იხ. სუსგ №ას-556-2021, 29.09.2021 წ.).

19.7. ამასთან, საკასაციო პალატისათვის მნიშვნელოვანია, რომ ხელშემკვრელი მხარეები ეწევიან სამეწარმეო საქმიანობას. შესაბამისად, მოპასუხისათვის (კასატორი), როგორც მეწარმე სუბიექტისათვის, ცნობილია ის რისკები, რის წინაშეც შეიძლება დადგეს კომპანია თუ ხელშეკრულების მხარეები გამოიჩენენ გულგრილობას და დროულად არ შეასრულებენ ნაკისრ ვალდებულებებს. აღნიშნული ზიანი უფრო თვალსაჩინოა, როდესაც საქმე ეხება ფულადი ანაზღაურების მიღებას, ვინაიდან თავისუფლად აკუმულირებული თანხა საუკეთესო საშუალებაა ნებისმიერი მეწარმე სუბიექტისათვის, რომ მოახდინოს მისი ბრუნვა, შეიძინოს სასურველი ქონება და მიიღოს ეკონომიკური ბრუნვის შედეგად მოგება, რაც მეწარმე სუბიექტის საქმიანობის მთავარი არსია.

19.8. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სათანადოდ მოახდინა მტკიცების ტვირთის რეალიზება მისთვის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების დასასაბუთებლად, ხოლო, მოპასუხემ მისთვის დაკისრებული ზიანის ოდენობის კანონშეუსაბამობისა და საკასაციო საჩივრით შედავებული გარემოებების რეალიზება დამაჯერებელი და სარწმუნო არგუმენტებით, ვერ შეძლო.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03).

21. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სამართლებრივად სწორად გადაწყვიტეს საქმეში არსებული სადავო საკითხი. ისევე როგორც, დავის გადაწყვეტისას მართებულად განმარტეს სამართლის ნორმები. ამდენად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

22. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

23. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N…, გადახდის თარიღი 24.11.2021) 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „მ-ო ქ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. სს „მ-ო ქ-ნს“ (---) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N---, გადახდის თარიღი 24.11.2021) 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე