ას-231-2022

10 ივნისი, 2022 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – კ. მ-ლი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ბ-ლი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 04 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ. ბ-მა (შემდგომში - მოსარჩელემ) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში კ. მ-ის (შემდეგში - მოპასუხის) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გ. ბ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ნივთის, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი. --- ქუჩა N-, სართული -, -, საკადასტრო კოდი N…. გამოთხოვა და აღნიშნული უძრავი ნივთის თავისუფალ მდგომარეობაში მოსარჩელისათვის გადაცემა.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, გ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და კ. მ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა გ. ბ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ნივთი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი. --- ქუჩა N-, სართული -, --, საკადასტრო კოდი: N… და აღნიშნული უძრავი ნივთი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა გ. ბ-ლს.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინებით, შეჩერდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე კ. მ-ის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებული საქმის წარმოება შპს „ბ-ს“, გ. ბ-ისა და შპს „- ს-ნ ჰ-ს“ წინააღმდეგ კ. მ-ის სარჩელზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე კერძო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის წარმოების გაგრძელება.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით, გ. ბ-ის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინება საქმის შეჩერების თაობაზე და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

8. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

- თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 04 თებერვლის განჩინებით, კ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

8.1.სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ №--- საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი ეკუთვნის გ. ბ-ს (მოსარჩელე, მესაკუთრე) და კ.მ-ლი (აპელანტი) სადავო ნივთს ფლობს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

8.1.2. პალატამ მიიჩნია, რომ რომ საქალაქო სასამართლომ სავსებით სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, აპელანტი ვალდებული იყო დაებრუნებინა მესაკუთრისათვის კუთვნილი ნივთი.

8.1.3. პალატამ აღნიშნა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინებით, შეჩერდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, კ. მ-ის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებული საქმის წარმოება შპს „ბ-ის“, გ. ბ-სა და შპს „- ს-ნ ჰ-ის“ წინააღმდეგ კ. მ-ის სარჩელზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, თუმცა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით, ზემოხსენებული განჩინება გაუქმდა. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო სასამართლოს მოტივაციაზე, სადაც განიმარტა, რომ:

- „საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კერძო საჩივრის ავტორის პოზიციას საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისრულის და უტყუარობის პრეზუმციასთან დაკავშირებით, ამავე დროს კერძო საჩივრის ავტორი მართებულად მიუთითებს, რომ საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის სასარჩელო წესით გასაჩივრება არ აჩერებს ზემოთმითითებული პრეზუმციის მოქმედებას.

- პალატა დამატებით აღნიშნავს შემდეგს: სსკ-ის 312.1 მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

- ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

- საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდე ითვლება კანონიერად, უფლებამოსილ პირს მანამდე შეუძლია, თავისუფლად განკარგოს ეს ქონება, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვა) არ გაუქმდება, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი, მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი სასამართლომ უნდა დაადგინოს.

- სსსკ-ის 312.2 მუხლის სიტყვა-სიტყვითი განმარტებით თუ ვიმსჯელებთ, სასამართლოში საჩივრის (სარჩელის) შეტანა გამორიცხავს ამ ნორმით გათვალისწინებული ვარაუდის მოქმედებას, რაც არასწორია, ვინაიდან მარტოოდენ გასაჩივრების ფაქტი არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, თუ არ დადასტურდა უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. მანამდე ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი (იხ. შოთაძე თ., სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, 2018, თბილისი, სსკ-ის 312-ე მუხლის კომენტარი, გვ. 628).

- ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის ბათილობის თაობაზე სარჩელის შეტანის გამო რეესტრის მონაცემების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია აღარ მოქმედებს და, შესაბამისად, ამ ჩანაწერის საფუძველზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული საფუძვლით საქმის განხილვის შეუძლებლობა დაუსაბუთებელია. აქედან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია საქმის წარმოების შეჩერებაც (იხ. სუსგ, #-ას-1542-1462-2017, 30.01.2018 წ.)...

- ...წინამდებარე საქმის მოსარჩელეს აღძრული აქვს ვინდიკაციური სარჩელი, შესაბამისად, მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა. მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ. მოპასუხე უნდა ფლობდეს ნივთს; გ. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ნივთის ფლობის უფლება. ამასთან, ამ წინაპირობებს სასამართლო ზემომითითებული თანმიმდევრობით ამოწმებს და სწორედ ამ გარემოებების გათვალისწინებით გადაწყვეტს დავას (იხ. სუსგ, #-ას-877-2018, 27.09.2018 წ.)...

- ...საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის ორ საშუალებას, კერძოდ, შესაგებელსა და შეგებებულ სარჩელს იცნობს. შესაგებელი შეგებებული სარჩელისაგან ძირითადად იმით განსხვავდება, რომ იგი არ შეიცავს დამოუკიდებელი მოთხოვნის ელემენტს. თავდაცვის ეს ორივე საშუალება დისპოზიციურობის პრინციპის ერთგვარი გამოვლინებაა და, ამდენად მხარის ნებაზეა დამოკიდებული, თუ რომელი ინსტიტუტის მეშვეობით განახორციელებს თავის დაცვას. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც საქმის მასალებით დგინდება მოპასუხეს ჰქონდა დამოუკიდებელი მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ. აქედან გამომდინარე, აპელანტს შეეძლო ეს მოთხოვნა მოსარჩელისათვის

შეგებებული სარჩელის მეშვეობით წაეყენებინა და არა ცალკე სასარჩელო წარმოების წესით“.

8.1.4. სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად (ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება,რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის), საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებაში მითითებული სამართლებრივი შეფასებები სააპელაციო სასამართლოსთვის სავალდებულოა.

8.1.5. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ნივთი საჯარო რეესტრში მოსარჩელის საკუთრებადაა რეგისტრირებული, ხოლო, ამ უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული არ არის. პალატის მითითებით, აპელანტი არც სადავო ნივთზე საჯარო რეესტრში არსებულ ჩანაწერს და არც მისი წარმოშობის საფუძველს შეგებებული სარჩელით არ შედავებია, რაც ნიშნავს იმას, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემები ნამდვილია და მოსარჩელე სადავო ნივთის მესაკუთრეა.

8.1.6. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლზე დაყრდნობით არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია მასზედ, რომ იგი სადავო ნივთის მართლზომიერი მფლობელია და უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ ამჟამინდელ მესაკუთრეს აპელანტისათვის სადავო ნივთი მფლობელობაში არ გადაუცია; ამ ნივთთან დაკავშირებული გარიგებით ან სახელმწიფოს მიერ გამოცემული აქტით მესაკუთრე აპელანტის მიმართ შებოჭილი არ არის და აპელანტს კანონით გათვალისწინებული ნივთის დაკავების უფლება არ აქვს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის შეფასებით, აპელანტს სადავო ნივთის ფლობის სამართლებრივად ნამდვილი საფუძველი არ გააჩნია, რის გამოც იგი ნივთის არამართლზომიერი მფლობელია.

8.1.7. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამართლემ წერილობითი მასალების შესწავლის საფუძველზე, საკმარისად მომზადებულად მიიჩნია საქმე და აღნიშნული დადასტურდა საქმის არსებითად განხილვის შედეგადაც. ამიტომ, მოსამზადებელი სხდომის დანიშვნაზე უარის თქმა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენდა.

8.1.8. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სააპელაციო საჩივრის სხვა საფუძვლები უკვე შეფასებული და გადაწყვეტილი იყო 2021 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით და პალატას მათი შეფასების უფლებამოსილება არ გააჩნდა. შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები არ არსებობდა და იგი უცვლელად უნდა დარჩენილიყო.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე კ. მ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება მოითხოვა.

9.1. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1.1. კასატორი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლად მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რომ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

9.1.2. კასატორის განმარტებით, იგი სააპელაციო საჩივარში უთითებდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე განიხილა საპროცესო ნორმების უხეში დარღვევით, კერძოდ, უსაფუძვლოდ ეთქვა უარი საქმის წარმოების შეჩერებაზე და ასევე, იმის მაგივრად, რომ მოსამართლეს მოსამზადებელი სხდომა დაენიშნა, პირდაპირ მთავარი სხდომა დანიშნა, რათა დროულად დაემთავრებინა საქმე, რომელიც უსაფუძვლოდ იქნა გაჭიანურებული მათ მიერ. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი სასამართლოს ავალდებულებდა მიეღო ყველა ზომა, რათა მხარეებს დავა მორიგებით დაესრულებინათ, სასამართლომ არ შეუწყო ხელი მხარეთა მორიგებას და არც ის გაითვალისწინა, რომ ორივე მხარეს, სარჩელშიც და შესაგებელშიც მითითებული ჰქონდათ, რომ მორიგების სურვილი გააჩნდათ.

9.1.3. კასატორის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უგულვებელყო მოპასუხის მოთხოვნა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ, რომელსაც იმ გარემოებაზე აფუძნებდა, რომ მას სასამართლოში შეტანილი ჰქონდა მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ სარჩელი. სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მსჯელობისას, ფაქტობრივად იმ საქმის არსებით განხილვაში შევიდა, რომელიც სხვა მოსამართლის წარმოებაშია, (მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა) და გასცდა თავის უფლებამოსილების ფარგლებს მაშინ, როცა დაიწყო განხილვა, იყო თუ არა საფუძვლიანი მისი მოთხოვნა მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს აღნიშნული მაშინ შეეძლო გაეკეთებინა, თუ იგი საქმეზე შეგებებულ სარჩელს შეიტანდა იგივე მოთხოვნით, თუმცა, სასამართლომ მისი შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ „შეგებებულ სარჩელად“ განიხილა ნაცვლად იმისა, რომ ემსჯელა, რა გავლენას მოახდენდა მის წარმოებაში არსებულ საქმეზე სხვა მოსამართლის წარმოებაში არსებული საქმე დაკმაყოფილების შემთხვევაში.

9.1.4. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მისი პოზიცია, შესანიშნავად დაასაბუთა საქმის შეჩერების საფუძველი და შეაჩერა საქმის წარმოება, თუმცა, მას შემდეგ, რაც განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრდა და უზენაესი სასამართლოს განჩინებით საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა, პალატამ სწრაფად დანიშნა საქმის განხილვა და უსიტყვოდ გაიზიარა უზენაესი სასამართლოს უსაფუძვლო მსჯელობა. სააპელაციო სასამართლო საქმის ხელახლა განხილვისას, შემოიფარგლა უზენაესი სასამართლოს განმარტებებით, რაც უკავშირდებოდა საქმის შეჩერების შესახებ შუამდგომლობას და ფაქტიურად, არც კი იმსჯელა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლებზე. ამასთან, კასატორისათვის გასაკვირია სააპელაციო პალატის მსჯელობა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის პირველ ნაწილთან დაკავშირებით, რომელზე დაყრდნობითაც პალატამ მიიჩნია, რომ მოსამზადებელი სხდომის დაუნიშნაობა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენდა.

9.1.5. კასატორის მითითებით, კ. მ-ლს ფაქტობრივი ფლობით მიღებული აქვს სადავო ქონება, რომელიც უკანონოდ დაირეგისტრირა ა. ლ-ამ და შემდგომ, ასევე, უკანონოდ „გაასხვისა“.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 მარტის განჩინებით, კ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

11. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების გამოთხოვა.

16. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

17. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“(მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

19. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

20. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

21. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუსგ 03.02.2021წ. საქმე №ას-136-2019, 29.01.2021წ. საქმე №ას-1437-2020, 12.12.2016წ. №ას-1043-1004-2016).

22. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სადაო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში ირიცხება მოსარჩელე - გ. ბ-ლი (ს.ფ. …), თუმცა ფაქტობრივად ქონება მოპასუხის მფლობელობაშია.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სადავო გარემოებების მტკიცების გარკვეულ სტანდარტს.

24. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

25. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

26. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ წარმოადგინა საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დაადასტურა მისი საკუთრების უფლების არსებობა სადავო ქონებაზე. ასევე, უდავოა, რომ მოპასუხე ფლობს სადავო უძრავ ნივთს. შესაბამისად, სწორედ მოპასუხეს ეკისრებოდა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მისი მფლობელობა მართლზომიერია. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება კი მოპასუხეს არ წარმოუდგენია.

27. საკასაციო საჩივარში მითითებულ იმ არგუმენტთან დაკავშირებით, რომ კ. მ-ლს ფაქტობრივი ფლობით მიღებული აქვს სადავო ქონება, რომელიც უკანონოდ დაირეგისტრირა ა. ლ-ამ და შემდგომ, ასევე, უკანონოდ „გაასხვისა“, საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავა ეხება უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას და მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის საჭირო წინაპირობების არსებობა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია. კასატორის ზემოაღნიშნული არგუმენტი კი, მოცემული დავის საგნის გათვალისწინებით, არარელევანტურია. რაც შეეხება კასატორის არგუმენტს მასზედ, რომ მას სარჩელი აქვს აღძრული მათ შორის, მოსარჩელის წინააღმდეგაც, მემკვიდრედ და სადავო ნივთის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, აღნიშნულ საკითხს პასუხი გაეცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით, სადაც განმარტებულია, რომ მარტოოდენ გასაჩივრების ფაქტი არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, თუ არ დადასტურდა უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. მანამდე ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი. მართალია, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დასახელებულ საკითხზე საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ განჩინებაზე წარმოდგენილი კერძო საჩივრის ფარგლებში იმსჯელა, როგორც ამას კასატორი უთითებს, თუმცა, მასში ასახული მსჯელობა პირდაპირ კავშირშია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებასთან, რადგან არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერება სწორედ იმ საკითხის გაზიარებას ეფუძნება, რომ საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის სასარჩელო წესით გასაჩივრება არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე მოსარჩელე გ. ბ.ია. რაც შეეხება საწინააღმდეგოს დადასტურებას, ანუ, მოპასუხეს გააჩნია თუ არა სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრააციის საფუძველი და წარმოადგინა თუ არა მან მითითებული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, აღნიშნული, მოცემული დავის განხილვისა და შეფასების საგანს არ წარმოადგენს.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03).

29. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

32. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ. შ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 300 ლარიდან (საგადახდო დავალება N-, გადახდის თარიღი 26.02.2022) ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი, სულ - 255 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. კ. მ-ს (---) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ. შ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 300 ლარიდან (საგადახდო დავალება N-, გადახდის თარიღი 26.02.2022) ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი, სულ - 255 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე