საქმე №ას-361-2022 10 ივნისი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ფ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით მ.ფ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, პირველი აპელანტი ან დასაქმებული) სარჩელი სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე აპელანტი, კასატორი ან დამსაქმებელი) წინააღმდეგ, ბრძანების ბათილად ცნობის, კომპენსაციის დაკისრებისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სააგენტოს თავმჯდომარის 2020 წლის 27 თებერვლის N 2242/კ ბრძანება დასაქმებულის გათავისუფლების შესახებ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის - 18 000 ლარის (დასაბეგრი) გადახდა დაეკისრა; სასარჩელო მოთხოვნა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 იანვრის განჩინებით დასაქმებულისა და დამსაქმებლის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. მოსარჩელე, 2012 წლის 4 ოქტომბრიდან - 2013 წლის 1 აპრილამდე, მუშაობდა სააგენტოს წალკის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში მთავარ სპეციალისტად, 2013 წლის 14 აგვისტოდან - 2014 წლის 3 თებერვლამდე - სააგენტოს გარდაბნის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში მთავარ სპეციალისტად, 2014 წლის 3 თებერვლიდან - 2015 წლის 12 ოქტომბრამდე - სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში არქივარიუსად, 2015 წლის 12 ოქტომბრიდან - 2020 წლის 27 თებერვლამდე დაკავებული ჰქონდა სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მთავარი სპეციალისტის პოზიცია. მისი თანამდებობრივი სარგო თვეში 1 000 ლარს შეადგენდა;

3.2. მოპასუხე სააგენტოს თავმჯდომარის 2019 წლის 29 ნოემბრის N12682/კ ბრძანების „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს რეორგანიზაციიდან გამომდინარე გასატარებელ ღონისძიებათა შესახებ“ შესაბამისად, სააგენტოს რეორგანიზაციის პერიოდი 2019 წლის 29 ნოემბრიდან 2020 წლის 1 თებერვლამდე განისაზღვრა;

3.3. ბრძანების თანახმად, უნდა მომხდარიყო თანამშრომლების გაფრთხილება რეორგანიზაციის გამო სააგენტოს შტატების მოსალოდნელი შემცირების/გათავისუფლების, ასევე შრომითი ხელშეკრულების შესაძლო შეწყვეტის/გაუგრძელებლობის თაობაზე. დადგინდა სააგენტოს სტრუქტურულ ქვედანაყოფებში/ერთეულებში და ტერიტორიულ სამსახურებში დასანიშნი/ გადასაყვანი/ გასათავისუფლებელი თანამშრომლების შესაბამისობის/ კვალიფიკაციის ობიექტური კრიტერიუმებით შეფასების უზრუნველყოფა, თანამშრომლის კვალიფიკაციის გათვალისწინებასთან ერთად, ტესტირების (სახელმწიფო ენის მართლწერა, ზოგადი უნარები ან/და პროფესიული ტესტი) და გასაუბრების ჩატარება;

3.4. ამავე ბრძანებით სააგენტოს ადამიანური რესურსების მართვის სამსახურს დაევალა, არა უგვიანეს 2019 წლის 6 დეკემბრისა უზრუნველეყო ამ ბრძანებისა და შესაბამისი გაფრთხილების გაცნობა სააგენტოს თანამშრომლებისთვის. ხოლო ტესტირების პროცესის შეუფერხებლად დაგეგმვა და წარმართვა დაევალა სსიპ საქართველოს იუსტიციის სასწავლო ცენტრს;

3.5. დასაქმებულს 2019 წლის 3 დეკემბერს ეცნობა და გაფრთხილებულ იქნა რეორგანიზაციის გამო თანამდებობიდან შესაძლო გათავისუფლების შესახებ;

3.6. სააგენტოს თავმჯდომარის 2019 წლის 17 დეკემბრის N13703/კ ბრძანებით განისაზღვრა თანამშრომელთა შეფასების კრიტერიუმები. სტრუქტურული ქვედანაყოფის - სამოქალაქო რეესტრის დეპარტამენტისა და ამავე სააგენტოს ტერიტორიული სამსახურების დასანიშნი/გადასაყვანი/გასათავისუფლებელი თანამშრომლების კვალიფიკაციის შეფასების კრიტერიუმად, გარდა მთავარი სპეციალისტების, რომელთაც სააგენტოს საკუთარი შემოსავლის ფარგლებში დაფინანსებულ პროექტებში სხვადასხვა პოზიცია აქვთ დაკისრებული და ამ ბრძანების მეორე-მეხუთე პუნქტებით გათვალისწინებული თანამშრომლებისა, განისაზღვრა პროფესიული წერა, ქართული ენა, უნარ-ჩვევები და გასაუბრება;

3.7. მოსარჩელემ 2019 წელს გაიარა ტესტირება და მისი შედეგები იყო: ზოგადი უნარები - 68/80, ქართული ენის მართლწერა - 62/80, სამართლებრივი თემატიკა -46/50;

3.8. რეორგანიზაციამდე სააგენტოს საშტატო განრიგით დამტკიცებული იყო საშტატო რაოდენობა - 615 ერთეული, თვის ფონდი - 813 200 ლარი და წლიური ფონდი - 9 758 000 ლარი. რეორგანიზაციის შემდეგ საშტატო რაოდენობა 530 ერთეულით განისაზღვრა, თვის ფონდი - 749 900 ლარითა და წლიური ფონდი - 9 000 000 ლარით;

3.9. 2020 წლის 27 თებერვლამდე, რეორგანიზაციამდე, თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში 104 საშტატო პოზიცია იყო, მათ შორის: სამსახურის უფროსი -1, სამსახურის უფროსის მოადგილე - 2, მთავარი სპეციალისტი - 73, აქედან - 3 ვაკანტური, სპეციალისტი - 28, აქედან - 5 ვაკანტური;

3.10. 2020 წლის 27 თებერვალს დასრულებული რეორგანიზაციის შემდეგ, თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში იყო ჯამში 95 საშტატო პოზიცია, აქედან სამსახურის უფროსი - 1 ვაკანტური, სამსახურის უფროსის მოადგილე - 2 ვაკანტური, მთავარი სპეციალისტი - 69, სპეციალისტი - 23;

3.11. მოსარჩელე შრომითი ხელშეკრულებით დასაქმებული პირი იყო. მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შემდეგ გაუქმდა თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მთავარი სპეციალისტის პოზიცია;

3.12. სააგენტოს თავმჯდომარის 2020 წლის 27 თებერვლის N2242/კ ბრძანების საფუძველზე, სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მთავარი სპეციალისტი - მოსარჩელე 2020 წლის 27 თებერვლიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 47-ე მუხლი (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 37-ე მუხლი) შეიცავს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგიტიმურ საფუძვლებს, რომელთაგან წინამდებარე დავის ფარგლებში შეფასების საგანს „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოების არსებობა წარმოადგენს (სახეზეა, თუ არა ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას), უნდა დადგინდეს უშუალოდ ამ გარემოებამ განაპირობა თუ არა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოქმედი რედაქცია ითვალისწინებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების ჩამონათვალს. მათი შინაარსის გათვალისწინებით, აღნიშნულ ნორმაში მოცემული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველი შესაძლოა იყოს დამსაქმებლის საოპერაციო (სამოქმედო) მოთხოვნებთან დაკავშირებული. აქვე, აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა;

4.1. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 115-ე მუხლზე მიუთითა, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად;

4.2. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასების საგანი იყო - სამუშაო ძალის შემცირება ხომ არ ატარებდა ფორმალურ ხასიათს. საყურადღებოა, რომ საწარმოს ან მისი სტრუქტურული ერთეულის რეორგანიზაცია უკანონოა, როდესაც რეალურად ადგილი არ ჰქონდა რეორგანიზაციას, ფორმალური ნიშნების მიხედვით დარჩა იგივე სტრუქტურული ერთეული (ერთეულები), ან ცვლილებით გაუქმებული სტრუქტურების ნაცვლად შემოღებულ იქნა ახალი სტრუქტურული ერთეულები, რომლებიც ფორმალური ნიშნით განსხვავდება, მაგრამ შინაარსობრივად იმავე ფუნქციის მატარებელია, როგორც ძველი სტრუქტურული ერთეულები. ყოველივე ზემოაღნიშნულთან ერთად, რეორგანიზაციის შედეგად პირთა გათავისუფლების უკანონობაზე უნდა უთითებდეს, აგრეთვე, სამუშაო ძალის შემცირების არარსებობა. ჩატარებული რეორგანიზაციის პირობებში, მაშინაც კი, როდესაც მას შტატების შემცირება მოსდევს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოვლენილი ცალმხრივი ნება შეესაბამება თუ არა ამ ნების საკანონმდებლო რეგლამენტაციას;

4.3. შრომით დავაში მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 29 ივლისის განჩინებაში (საქმე Nას-194-185-2016) განმარტებულია, რომ ასეთი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან დათხოვნის თაობაზე უთითებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს;

4.4. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებით (სადავო ურთიერთობის დროს არსებული რედაქციის 37-38-ე მუხლები), რომელთაგან პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე აწესრიგებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა, დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიურ ვალდებულებას ის, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის;

4.5. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის ფარგლებში, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტის ფაქტობრივი გარემოების არსებობის მტკიცების ტვირთი გადადის არა დასაქმებულზე, არამედ დამსაქმებელზე, რომელმაც უნდა შეძლოს რეორგანიზაციის თანმდევი ცვლილებებისა და მოსარჩელის გათავისუფლებას შორის არსებული მიზეზობრივი კავშირის დამტკიცება და საკუთარი გადაწყვეტილების (ხელშეკრულების შეწყვეტის) ლეგიტიმურობის დასაბუთება (შეადრ: სუსგ Nას-414-391-2014, 29.06.2015 წ.), რომლის მიხედვით, იმისათვის, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება ლეგიტიმურად ჩაითვალოს, სშკ-ის 47(1) ,,ა“ ქვეპუნქტის შემთხვევის დასადგომად, დამსაქმებელმა აუცილებლად უნდა დაიცვას კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდეს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამსაქმებლის ვალდებულებას შეადგენს დაამტკიცოს, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით, ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო;

4.6. განსახილველ დავაზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ს 105-ე მუხლის შესაბამისად, არ შეექმნა მყარი შინაგანი რწმენა სადავო ბრძანების კანონშესაბამისობასთან მიმართებით. კერძოდ, მოპასუხე მხარემ საპროცესო კანონმდებლობით მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზების პირობებში, ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერება. კერძოდ, მოპასუხე მიუთითებს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზი გახდა რეორგანიზაცია, რა დროსაც შემცირდა სააგენტოს ბიუჯეტი, ასევე საშტატო ერთეულები, განხორციელდა კადრების ოპტიმიზაცია და ჩატარებული კონკურსის შედეგების მიხედვით სააგენტომ მიიღო დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების გადაწყვეტილება;

4.7. დადგენილია, რომ სააგენტოს თავმჯდომარის 2019 წლის 29 ნოემბრის N12682/კ ბრძანებით განისაზღვრა სააგენტოში რეორგანიზაციის აუცილებლობა და მისი განხორციელების დრო 2019 წლის 29 ნოემბრიდან 2020 წლის 1 თებერვლის პერიოდი. მოსარჩელე სააგენტოში დასაქმებული იყო 2012 წლის 4 ოქტომბრიდან. 2015 წლის 12 ოქტომბრიდან გათავისუფლებამდე - 2020 წლის 27 თებერვლამდე ის იკავებდა სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მთავარი სპეციალისტის პოზიციას. მოსარჩელეს 2019 წლის 3 დეკემბერს ეცნობა, რეორგანიზაციის გამო, სამსახურიდან შესაძლო გათავისუფლების შესახებ. მისი გათავისუფლების შემდეგ გაუქმდა პირველი აპელანტის მიერ დაკავებული პოზიცია;

4.8. სააგენტოს წერილებით (ტ. 1, ს.ფ. 104-105) დგინდება, რომ რეორგანიზაციამდე სერვისების განვითარების სააგენტოს საშტატო განრიგით დამტკიცებული იყო საშტატო რაოდენობა 615 ერთეული, თვის ფონდი - 813 200 ლარი, წლიური ფონდი - 9 758 000 ლარი. რეორგანიზაციის შემდეგ საშტატო რაოდენობა განისაზღვრა 530 ერთეულით, თვის ფონდი - 749 900 ლარით, წლიური ფონდი - 9 000 000 ლარით. ამასთან, თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში რეორგანიზაციამდე იყო 104 საშტატო პოზიცია. მათ შორის: სამსახურის უფროსი - 1, სამსახურის უფროსის მოადგილე - 2, მთავარი სპეციალისტი - 73, აქედან 3 ვაკანტური, სპეციალისტი - 28, აქედან - 5 ვაკანტური. 2020 წლის 27 თებერვალს რეორგანიზაციის შემდეგ, ახლად ჩამოყალიბებულ თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში არის ჯამში 95 საშტატო პოზიცია. აქედან სამსახურის უფროსი - 1 ვაკანტური, სამსახურის უფროსის მოადგილე - 2 ვაკანტური, მთავარი სპეციალისტი - 69 და სპეციალისტი - 23;

4.9. ამდენად დგინდება, რომ თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში რეორგანიზაციამდე იყო 104 პოზიცია, ხოლო რეორგანიზაციის შემდეგ დარჩა -95. შესაბამისად, საშტატო ერთეული შემცირდა 9 პოზიციით, თუმცა საყურადღებოა, რომ რეორგანიზაციამდე აღნიშნული 104 პოზიციიდან ვაკანტური იყო 8 პოზიცია, 3 პოზიცია - მთავარი სპეციალისტის და 5 პოზიცია - სპეციალისტის. რეორგანიზაციის შემდეგ სპეციალისტის პოზიცია დარჩა 23, რაც რეორგანიზაციამდე დაკავებული იყო და აღნიშნული პოზიციისთვის გაუქმდა მხოლოდ ვაკანტური ერთეულები, ხოლო რეორგანიზაციამდე მთავარი სპეციალისტის განკუთვნილი 73 პოზიციებიდან დაკავებული იყო 70, არსებობდა 3 ვაკანტური პოზიცია. რეორგანიზაციის შემდეგ დარჩა 69 პოზიცია;

4.10. სააგენტოს თავმჯდომარის 2019 წლის 17 დეკემბრის N13703/კ ბრძანებით განისაზღვრა თანამშრომელთა შეფასების კრიტერიუმები. სტრუქტურული ქვედანაყოფის - სამოქალაქო რეესტრის დეპარტამენტისა და ამავე სააგენტოს ტერიტორიული სამსახურების დასანიშნი/გადასაყვანი/გასათავისუფლებელი თანამშრომლების კვალიფიკაციის შეფასების კრიტერიუმად, გარდა მთავარი სპეციალისტებისა, რომელთაც სააგენტოს საკუთარი შემოსავლის ფარგლებში დაფინანსებულ პროექტებში სხვადასხვა პოზიცია აქვთ დაკისრებული და ამ ბრძნების მეორე - მეხუთე პუნქტებით გათვალისწინებული თანამშრომლებისა, განისაზღვრა პროფესიული წერა, ქართული ენა, უნარ-ჩვევები და გასაუბრება. 2019 წელს მოსარჩელემ გაიარა ტესტირება და მისი შედეგებია: ზოგადი უნარები - 68/80, ქართული ენის მართლწერა - 62/80, სამართლებრივი თემატიკა - 46/50. კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარე მიუთითებდა, რომ მას ტესტირებაზე მაღალი შედეგები ჰქონდა, ხოლო გასაუბრებაფორმალური ხასიათის იყო. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია, რის საფუძველზე მიიღო სამსახურმა მისი გათავისუფლების გადაწყვეტილება. მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსარჩელეს და განმარტა, რომ კადრების შერჩევის კრიტერიუმები დადგენილი იყო სააგენტოს თავმჯდომარის ბრძანებით. ჩატარდა კონკურსი, რომელიც მოიცავდა ტესტირებას და გასაუბრებას. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა გასაუბრებას, ვინაიდან კომისია სწორედ ამ დროს აფასებს დასაქმებულის უნარ-ჩვევებს და მის შესაბამისობას ვაკანტურ თანამდებობასთან;

4.11. საქმეში წარმოდგენილია ამონაწერი 2020 წლის 15-16 იანვრის გასაუბრების N18 ოქმიდან. გასაუბრების სხდომას ესწრებოდა კომისიის თავმჯდომარე - სააგენტოს თავმჯდომარე; კომისიის თავმჯდომარის მოადგილე - სამოქალაქო რეესტრის დეპარტამენტის დირექტორი; კომისიის წევრი - სააგენტოს სტრუქტურული ერთეულის შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსი. გასაუბრებაზე მოსარჩელეს დაესვა კითხვები: რა არის მისი ფუნქცია-მოვალეობა, როგორია მისი სამუშაო გამოცდილება, სამუშაო დატვირთვა, რა ცვლილებებია განსახორციელებელი სამსახურის უკეთ ფუნქციონირებისთვის, ასევე პროფესიული კითხვები მისი ფუნქცია-მოვალეობებისა და პოზიციის გათვალისწინებით. დასაქმებულმა დასმულ შეკითხვაზე უპასუხა, რომ არ არის დატვირთული. ამასთან, მოპასუხის შეფასებით, სათანადოდ ვერ წარმოაჩინა თავი, რაც გამოიხატა მის მიერ შესასრულებელი საქმიანობისა და ფუნქციების არასრულყოფილად განმარტებაში. მას ეთხოვა, დეტალურად აღეწერა მუშაობის ერთი დღე და შესასრულებელი სამუშაოს მიმდინარეობა. მიღებული პასუხი, კომისიის შეფასებით, არადამაკმაყოფილებელი იყო;

4.12. სააპელაციო სასამართლომ, გასაუბრების ნაწილში, არ გაიზიარა მოპასუხის შეფასება, რომლის შესაბამისადაც თითქოს დასაქმებულმა არასრულყოფილად განმარტა შესასრულებელი საქმიანობა და ფუნქციები და თითქოს მისივე განმარტების მიხედვით, ის არ იყო სათანადოდ დატვირთული. საგულისხმოა, რომ დამსაქმებელს არსებული პოზიციის გასამყარებლად არ წარუდგენია სხვა შესატყვისი მტკიცებულება, რომლითაც დაასაბუთებდა, რომ დასაქმებული არ იყო სათანადოდ დატვირთული, რის გამოც დამსაქმებელმა მიიღო გადაწყვეტილება რეორგანიზაციის პროცესში, კონკრეტულ პირთან შეეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება. დამსაქმებელს შეეძლო წარმოედგინა სააგენტოს შინაგანაწესი/დებულება/ან/და შრომითი ხელშეკრულება მოსარჩელის, როგორც მთავარი სპეციალისტის, მიერ შესასრულებელი ფუნქცია-მოვალეობების დეტალური აღწერით. დაუდგენელია, რის მიხედვით შეაფასა კომისიამ და მიიჩნია, რომ დასაქმებულის პასუხი არ იყო ამომწურავი, დამაკმაყოფილებელი და ასევე ის, რომ მოსარჩელე სხვა დასაქმებულებთან შედარებით ნაკლებად იყო დატვირთული, რამაც მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა განაპირობა;

4.13. პირველი აპელანტის (დასაქმებულის) მითითებას, რომ არ იყო დატვირთული, აქარწყლებს წერილობითი მტკიცებულება - სააგენტოს მიერ წარდგენილი ინფორმაცია დასაქმებულის მიერ შესრულებული მოქმედებების შესახებ 2019 წლის 27 თებერვლიდან 2020 წლის 27 თებერვლის ჩათვლით (ტ. 1, ს.ფ. 266), საიდანაც ჩანს, რომ მოცემული პერიოდისთვის მოსარჩელეს შესასრულებლად დაეწერა 764 საქმე და დაასრულა 793. ამასთან, დაუდგენელია, რის საფუძველზე მიიჩნია კომისიამ, რომ დასაქმებული ვერ შეძლებდა დაკისრებული ფუნქციების შესრულებას, როდესაც მთავარი სპეციალისტის პოზიციაზე მოსარჩელე დასაქმებული იყო 2015 წლის 12 ოქტომბრიდან 2020 წლის 27 თებერვლამდე და მოპასუხის მიერ არ არის წარდგენილი ინფორმაცია, აღნიშნულ პერიოდში ვალდებულების შეუსრულებლობის ან/და არაჯეროვანი შესრულების გამო რაიმე სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია თანამშრომლის შეფასება (ტ. 1, ს.ფ. 158-163) 01.01.2018 – 01.01.2019 წლის პერიოდისთვის, სადაც მოსარჩელის პასუხისმგებლობა შეფასებულია უმაღლესი ქულით, შედეგზე ორიენტირებულობა/შესრულების ხარისხი, სიზუსტესა და დეტალებზე ორიენტირებულობა, დოკუმენტების, ანგარიშების, წერილების მომზადება, დამოუკიდებელი მუშაობა - 3 ქულით, რაც განმარტებულია შემდეგნაირად: თანამშრომლის კომპეტენცია სრულად შეესაბამება დადგენილ მოთხოვნებს;

4.14. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც ჩატარებული კონკურსის (ტესტირებისა და გასაუბრების) შედეგად დასაქმებული სამსახურიდან იქნა გათავისუფლებული და დამსაქმებელი განმარტავს, რომ გადამწყვეტი გახდა გასაუბრება, სადაც კომისიამ შეაფასა დასაქმებულის უნარ-ჩვევები და შესაძლებლობები, მოპასუხე ვალდებული იყო, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით დაედასტურებინა აღნიშნული მოსაზრების მართებულობა;

4.15. სააპელაციო სასამართლომ, რეორგანიზაციის საფუძვლით თანამშრომლის გათავისუფლებასთან მიმართებით ზემოთ განვითარებული განმარტების შესაბამისად, დამატებით მიუთითა, რომ სშკ-ის 47(1) ,,ა“ ქვეპუნქტის შემთხვევის დასადგომად, დამსაქმებელმა აუცილებლად უნდა დაიცვას კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდეს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამსაქმებლის ვალდებულებას შეადგენს დაამტკიცოს, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით, ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო;

4.16. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს შეფასებით აპელანტმა/დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა ის საჭიროება/აუცილებლობა, რასაც შეეძლო გაემართლებინა დასაქმებული მუშაკის გათავისუფლება. მართალია, მოცემულ შემთხვევაში ერთმანეთს უპირისპირდება მოპასუხე ორგანიზაციის ინტერესები, საკუთარი შეხედულებისამებრ წარმართოს საქმიანობის შიდა სტრუქტურა, თუმცა დაცვის ღირსი ინტერესი აქვს დასაქმებულის შრომით უფლებებს და ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს შეპირისპირებული ინტერესებიდან, რომელს შეიძლება მიენიჭოს უპირატესობა. ზოგადი წესის შესაბამისად შრომის უფლება გარანტირებულია და დამსაქმებლის ინტერესს, მხოლოდ აუცილებლობით ნაკარნახევი გარემოებების არსებობისას ენიჭება უპირატესობა, რისი დადასტურებაც თავად ამ საქმიანობის განხორციელების უფლების მატარებელს ეკისრება. სააპელაციო სასამართლომ, შეპირისპირებული ინტერესების ჭრილში, განმარტა, რომ თითოეული დამსაქმებელი დიდი სიფრთხილით უნდა ეპყრობოდეს დასაქმებულთა გათავისუფლების საკითხს. რეორგანიზაციის საფუძვლით თანამშრომლის გათავისუფლებისას ნებისმიერ დამსაქმებელს მართებს სამომავლო შედეგების მკაფიოდ განსაზღვრა და სასამართლოს მხრიდან ვერ იქნება წახალისებული დამსაქმებელთა ნება, სათანადო აუცილებლობის გარეშე, გაათავისუფლონ თანამშრომლები, თუნდაც სამეწარმეო ინტერესებიდან გამომდინარე რეორგანიზაციის საფუძვლით;

4.17. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და განმარტება და დამატებით მიუთითა, რომ დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძველი, სშკ-ის 37.1-ე მუხლის ,,ა’’ ქვეპუნქტის მიზნებიდან გამომდინარე, არ დასტურდებოდა გარემოება, რომ სააგენტოსათვის გარდაუვალი იყო მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დასახული მიზნების მისაღწევად.. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციის ინტერესებს უპირისპირდება დასაქმებულის სოციალური უფლებები და, შესაბამისად, ინტერესთა შეპირისპირებისას, გათვალისწინებული უნდა იქნეს ორივე მხარის კანონით აღიარებული უფლებები. მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება გარემოება, რომ დამსაქმებელი შეეცადა (გაატარა შესაბამისი ღონისძიება), რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, შესაბამისად არ დასტურდება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით განსაზღვრული სათანადო წინაპირობების არსებობა;

4.18. ზემოთ მითითებულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართებულია გათავისუფლების თაობაზე სადავო ბრძანების ბათილად ცნობა, რადგან შრომითი ხელშეკრულება შეწყვეტილია სშკ-ის 47-ე მუხლით (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 37-ე მუხლი) დადგენილი საფუძვლების დარღვევით, რაც სსკ-ის 54-ე მუხლის შესაბამისად მისი ბათილობის საფუძველია (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს);

4.19. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ასევე მართებულია საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ყოფილი დასაქმებულისათვის კომპენსაციის მიკუთვნებასთან მიმართებით, რაც სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილს (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 38.8 მუხლი) ეფუძნება და რომლის თანახმად, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით;

4.20. კომპენსაციის დაკისრებასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ პირობებში, თუ შეუძლებელია დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა, შეფასება უნდა მიეცეს კომპენსაციის დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის წინაპირობებს. მოხმობილი ნორმის (სშკ-ის 48-ე მუხლი) ჩანაწერი, სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას, მიიღოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე, როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158 კონვენციის „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ (Termination of Employment Convention, 1982 (No. 158)) მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“;

4.21. სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. როგორც აღინიშნა, კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს, თანახმად სსკ-ის 976-991-ე მუხლებისა (შეადრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017 წ.,პ-11.7);

4.22. კომპენსაციის ზოგადი მიზანი და ორიენტირი არის ის, რომ მან დაფაროს დროის ის მონაკვეთი (მინიმალურად), რაც საჭირო იქნებოდა ახალი სამსახურის მოსაძებნად. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი კომპენსაცია ადეკვატურად უზრუნველყოფდა უკანონოდ გათავისუფლებით, მოსარჩელის შელახული უფლებების კომპენსირებას. კერძოდ, კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად განისაზღვრა - 18 000 ლარი, რაც შეესაბამება 18 თვის სახელფასო ანაზღაურების ჯამურ ოდენობას. მოცემულ შემთხვევაში, დასაქმების ხანგრძლივობისა და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის უკანონობის ხარისხის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გამართლებულად მიიჩნია მოსარჩელისათვის 18 000 ლარის კომპენსაციის მიკუთვნება. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში ვერ მიიღება მეორე აპელანტის (დამსაქმებლის) მიერ გამოთხოვილი ინფორმაცია დათხოვნის შემდეგ მოსარჩელის დასაქმებასთან და შრომითი ანაზღაურების მიღებასთან მიმართებით, რადგან კომპენსაცია ვერ გაიგივდება იძულებით განაცდურთან და იგი არ გამოიანგარიშება განსახილველი დავის დასრულებამდე პერიოდზე. ამასთან, კომპენსაციის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს უკანონო დათხოვნის და დაკარგული შემოსავლის მიღების საკომპენსაციოდ გონივრული ოდენობით, რამაც არ უნდა გამოიწვიოს არც დათხოვნილის უსაფუძვლო გამდიდრება და იმავდროულად დამსაქმებლისთვისაც იყოს შესაბამისი სანქციის ფუნქციის მატარებელი. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მხედველობაში მიიღო ის გარემოებაც, რომ წარდგენილი მტკიცებულებების შესაბამისად, პირველი აპელანტი ძირითადად დასაქმებული იყო და დღემდე ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას, რაც სამუშაოს განხორციელების გათვალისწინებით დასაშვებია და აკრძალული არ არის არც საჯარო სამსახურში დასაქმებული პირისათვის. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ხსენებული ოდენობით კომპენსაციის დაკისრება, ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს დასაქმებულის შელახული უფლებების გონივრულ კომპენსირებას, აქვს პრევენციული ხასიათი, იმავდროულად დაუსაბუთებლად არ ზღუდავს დამსაქმებლის უფლებებს და ორივე მხარის შეპირისპირებულ ინტერესებს ითვალისწინებს;

4.23. რაც შეეხება მოსარჩელის მტკიცებას იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებასთან მიმართებით, ამ ნაწილში წარმოდგენილი შედავება სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რადგან სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი სშკ-ის 32-ე მუხლის შესაბამისად, იძულებითი განაცდურის მიღება დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენის თანმდევი სამართლებრივი შედეგად განიხილებოდა, რაც შესაბამისობაშია, როგორც სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედ შრომით კანონმდებლობასთან, ასევე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკასთან;

4.24. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია პირველი აპელანტის მოთხოვნა, მოქმედი სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 და მე-9 ნაწილების გამოყენებასთან მიმართებით (სშკ-ის 38.8-9 მუხლი: სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ამავე მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე);

4.25. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ყოფილი დასაქმებულის პრეტენზია, მოქმედი შრომის კოდექსის რეგულაციის არსებულ დავაზე გავრცელებასთან მიმართებით, რადგან აღნიშნული მიდგომა ეწინააღმდეგება სამართლის ზოგად პრინციპებს, მათ შორის - სშკ-ის ახალი რედაქციის დასკვნით დებულებებში არსებულ 86-ე მუხლთან, რომლის შესაბამისადაც კანონი ვრცელდება არსებულ შრომით ურთიერთობებზე, მიუხედავად მათი წარმოშობის დროისა. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, მხარეთა შორის შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა შეწყვეტილია 2020 წლის 27 თებერვლიდან, რაც გამორიცხავს 2020 წლის სექტემბერში მიღებული ცვლილების გავრცელებას წინარე პერიოდზე;

4.26. სშკ-ის 1.2 მუხლის საფუძველზე, ასევე მნიშვნელოვანია მოხმობილი იქნეს სსკ-ის მე-6 მუხლი, რომლის შესაბამისადაც კანონებსა და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არა აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს პირდაპირ არის კანონით გათვალისწინებული. არ შეიძლება კანონს მიეცეს უკუქცევითი ძალა, თუ იგი ზიანის მომტანია ან აუარესებს პირის მდგომარეობას;

4.27. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, ასევე, მოსარჩელის მტკიცება, რომ სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის პირობებშიც, შესაძლებელია სასამართლოს მიერ იმგვარად იქნეს განმარტებული იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების საკითხი, რომ იგი უკანონოდ გათავისუფლებულ მუშაკს მიეკუთვნოს სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობის პირობებშიც კი. სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი შრომის კოდექსის რედაქციის შესაბამისი მუხლებით განსაზღვრული იყო იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების წესი და აღნიშნული დაკავშირებული იყო სამსახურში აღდგენასთან, რისი მიუღწევლობის პირობებშიც იძულებითი განაცდური პირს არ მიეკუთვნებოდა და უკანონოდ გათავისუფლებული პირის სასარგებლოდ გაიცემა შესაბამისი კომპენსაცია;

4.28. ამდენად, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მოცემული დავის მიმართ უნდა გავრცელდეს სშკ-ის მოქმედი რედაქციის 48-ე მუხლის მე-9 ნაწილი, რომლითაც იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესაძლებლობა გათვალისწინებულია არა მხოლოდ სამსახურში აღდგენის შემთხვევაში, არამედ - კომპენსაციის მიკუთვნების პირობებშიც.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სააგენტომ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დასაქმებულის სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

5.1. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაიზიარა სააგენტოს შეფასება, რომლის თანახმადაც მოსარჩელემ გასაუბრების ეტაპზე არასრულყოფილად განმარტა შესასრულებელი საქმიანობა/ფუნქციები და ის გარემოება, რომ თითქოს მისივე განმარტების შესაბამისად, არ იყო სათანადოდ დატვირთული;

5.2. კასატორის განმარტებით, დასაქმებულმა კომისიის კითხვებს ბუნდოვანი ან არასრული პასუხები გასცა: მაგალითად, მან აღნიშნა, რომ იგი სამსახურში არ იყო დატვირთული და სრულყოფილად ვერ უპასუხა მისი ფუნქცია - მოვალეობების შესახებ დასმულ კითხვას. გასათვალისწინებელია ის ფაქტი, რომ იგი 2015 წლიდან მუშაობდა სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში და 4 წლიანი შუალედი უნდა იძლეოდეს ისეთ გამოცდილებასა და ცოდნას, რომ ფუნქციური დატვირთულობა სათანადოდ განმარტოს დასაქმებულმა, აღნიშნული კი მიუთითებს მის არასათანადო/გულგრილ დამოკიდებულებასა და მოტივაციის არქონაზე. აღნიშნული კი გამორიცხავდა დასაქმებულის მიერ მომავალში იმ მაღალი ხარისხის საქმიანობის განხორციელებას, რაც აუცილებელია სააგენტოში მომავალი დასაქმებისათვის;

5.3. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის ნაწილში დაუსაბუთებელია, პირველ რიგში, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების მართლზომიერების გამო, მეორე მხრივ კი, მისი ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც ფაქტობრივად 18 თვის ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის დაკისრებაც გაუმართლებელია და სცილდება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას. გარდა ამისა, ყურადსაღებია ისიც, რომ სააგენტო არ წარმოადგენს საბიუჯეტო ორგანიზაციას, არამედ საქმიანობს ძირითადად საკუთარი შემოსავლების ფარგლებში, რაც საგრძნობლად არის შემცირებული ქვეყანაში წარმოქმნილი პანდემიური მდგომარეობის გამო. 2020 წლის მნიშვნელოვანი ფინანსური დანაკლისი მწვავედ აისახება გასულ და მიმდინარე წლებზეც.

6. საქართველოს უზენაესის სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 აპრილის განჩინებით სააგენტოს საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ მოპასუხის (დამსაქმებლის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ ის დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

7. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

10. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

11. კასატორის მტკიცებით, სადავო ბრძანებაში მითითებულია ის ობიექტური გარემოებები და სამართლებრივი საფუძვლები, რაც დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა. რეორგანიზაციის შედეგად სააგენტოს სტრუქტურულ ქვედანაყოფებში/ ერთეულებსა და ტერიტორიულ სამსახურებში თანამშრომლები შესაბამისობის/ კვალიფიკაციის ობიექტური კრიტერიუმებით შეფასდნენ.

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს სააგენტოში ჩატარებული რეორგანიზაციისა და მისი შდეგების მოსარჩელისადმი მართლზომიერების საკითხები, კერძოდ, შტატების შემცირების მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერება, დამსაქმებელის მიერ სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად გამოყენება, ანუ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით), სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლებითაა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული შრომის უფლების დაცვის სტანდარტი, ვინაიდან რეორგანიზაცია დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (შდრ.სუსგ №ას-115-111-2016, 8.04.2016წ.).

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს და, ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

14. საკასაციო სასამართლოს არაერთ განჩინებასა თუ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ „ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება დასაქმებულთა უფლებებს, მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. დასაქმებულის სამუშაო ადგილიდან დათხოვნისას, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობების განხორციელების შემთხვევაშიც, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი". საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულთა სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი შეიძლება გახდეს საწარმოში განხორციელებული არა ყოველგვარი, არამედ ისეთი რეორგანიზაცია, რომელსაც თან სდევს შტატების შემცირება ან ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული თანამდებობებისათვის დაწესებული ისეთი ფუნქციები, რომლებიც არსებითად განსხვავდება რეორგანიზაციამდე არსებული შესაბამისი თანამდებობებისათვის დაწესებული ფუნქციებისგან“ (იხ. სუსგ. №ას-665-636-2016, 9.12.2016)“. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული და ორგანიზაციული ცვლილებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე (იხ. სუსგ N ას-1334-2021, 02.03.2022წ.).

15. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე უთითებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მტკიცება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა არაჯეროვნად შეასრულა დაკისრებული მოვალეობები ან მას არ გააჩნია საკმარისი კვალიფიკაცია, ან არ ფლობს შესაბამის უნარ-ჩვევებს, რაც კონკრეტული ქმედებებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებულს, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა ან რომელ უნარ-ჩვევებს არ ფლობს, მით უფრო, რომ ამა თუ იმ საქმიანობისათვის საჭირო უნარ-ჩვევების ფლობის საკითხი შეფასებით კატეგორიას განეკუთვნება. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა მოსარჩელის გათავისუფლების გონივრული საფუძვლის არსებობა, რადგან დამსაქმებელმა ვერ წარადგინა რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი სამსახურისათვის დასაქმებულის არასაკმარისი კვალიფიკაციის (უნარ-ჩვევების) მტკიცებულება.

16. დამსაქმებელმა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების გათავისუფლება (შდრ. სუსგ №ას-1440-2020, 28.04.2021წ). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია დამსაქმებელ კომპანიაში განხორციელებული რეორგანიზაციის საფუძვლით მოსარჩელეთა სამუშაო ადგილების შემცირების აუცილებლობა, სადავო სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროისათვის მოქმედი ორგანული კანონის - სშკ-ის 37.1-ე მუხლის "ა" ქვეპუნქტის თანახმად, რაც შეეხება დასაქმებულის კვალიფიკაციისა ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობას მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან -ეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთი და დამოუკიდებელი საფუძველი იყო ადრე მოქმედი სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, რაც მოქმედი რედაქციის ორგანული კანონის 47.1-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის მიხედვითაც დამოუკიდებელი საფუძველია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების წინააღმდეგობრიობა სწორედ იმაში ვლინდება, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათ გასაბათილებლად მოპასუხე კომპანიის მიერ წარდგენილი შესაგებლის ფარგლებში, შესაფასებელია, განხორციელებული რეორგანიზაციის საფუძველზე რამდენად აუცილებელი იყო მოსარჩელეთა სამუშაო ადგილების შემცირება და არა მოსარჩელეთა საკვალიფიკაციო უნარების შესაბამისობა მათ მიერ დაკავებულ თანამდებობეთან“ (იხ. სუსგ N ას-952-2020, 05.03.2021წ; შეად. სუსგ N ას-190-2021, 15.10.2021წ; N ას-1280-2021, 11.03.2022წ.). კასატორის პრეტენზიის პასუხად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლით (მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლი) განსაზღვრულია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლები, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს „ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“, ხოლო „ვ“ ქვეპუნქტი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთ კანონიერ საფუძვლად ადგენს „დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან შეუსაბამობას“. შესაბამისად, მითითებული ორი საფუძველი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთის ფარგლებში დამსაქმებელმა უნდა დაამტკიცოს, რა საფუძვლით შეწყვიტა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა და შეწყვეტის მართლზომიერება.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ-ები: Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).

18. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ მსჯელობას და დასკვნას, რომ კასატორმა არამართლზომიერად გაათავისუფლა მოსარჩელე სამსახურიდან, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, თუ რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე დამსაქმებლის გადაწყვეტილება.

19.საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სავსებით არ არის საკმარისი დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება იმ გარემოებას დაეფუძნოს, რომ მან გასაუბრებაზე კომისის წინაშე განაცხადა, რომ არ იყო დატვირთული (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.12 ქვეპუნქტი). საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომელთა მიხედვითაც დასტურდება, რომ დასაქმებული მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს ასრულებდა (იხ.4.13 ქვეპუნქტი) და იგი დატვირთული იყო. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააგენტომ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია და ვერ დაასაბუთა მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის მართლზომიერება (იხ.4.17 ქვეპუნქტი). ასევე, დამსაქმებელს არ უცდია, დასაქმებულისათვის სამუშაო ადგილი შეენარჩუნებინა, მან იმოქმედა ხისტად, რითაც გაუმართლებლად დაარღვია მოსარჩელის შრომის უფლება, შესაბამისად, კანონიერია დასაქმებულის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა.

20.საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამსახურიდან დასაქმებულის არამართლზომიერად გათავისუფლების თაობაზე სასამართლოს მიერ გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის დროს, როდესაც არ ხდება დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა ან მისი ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფა, სასამართლო მოსარჩელისათვის კომპენსაციის ოდენობას განსაზღვრავს. მოსარჩელეს უნდა მიეკუთვნოს კომპენსაცია იმ კრიტერიუმების შეფასების საფუძველზე, რაც თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მსჯელობის საგანია. ორგანული კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს შრომით დავებზე კომპენსაციის მიკუთვნების კრიტერიუმებს, თუმცა, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების, მხარეთა მიერ დაძლეული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, მხედველობაში მიიღება დასაქმებულთან არამართლზომიერად შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობის ვადა, შრომის ანაზღაურების (ხელფასის) ოდენობა, პირის დასაქმების პერსპეტივა, მისი უნარები, ასაკი, ოჯახური და სოციალური მდომარეობა და სხვა ფაქტორები, რაც ერთობლივად უნდა გაანალიზდეს და შეფასდეს კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის დროს. „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დამსაქმებლის ვალდებულება რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა, კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება“ (იხ. სუსგ №ას-1210-2018, 15 თებერვალი, 2019 წელი).

21. რაც შეეხება მოპასუხის პრეტენზიას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები: №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; №ას-632-2019, 21.06.2019წ.; №ას-395-2019, 27.06.2019წ.). საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; სუსგ. №ას-632-2019, 21.06.2019წ.). საკასაციო სასამართლოს განსჯით, სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის გათვალისწინებით გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით, მოსარჩელეს მართებულად განესაზღვრა კომპანსაციის ოდენობა 18 000 ლარი. ამრიგად, კასატორის (დამსაქმებლის) პრეტენზიები (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი) არ არის გაზიარებული უსაფუძვლობის გამო.

22. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული და კანონიერია, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 900 ლარის (საგადახდო დავალება N27028, გადახდის თარიღი 2022 წლის აპრილი), 70% – 630 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

მ. ერემაძე