საქმე №ას-124-2022 20 მაისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიორგი მიქაუტაძე, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს ,,დ-ის ს-სო კ-ია …..“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ბ. ბ-ლი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ბ.ბ-სა (შემდგომ - მოსარჩელე, დამზღვევი, აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე) და სს „დ-ის ს-სო კ-ია ….“ (შემდგომ - მოპასუხე, მზღვეველი, სადაზღვევო კომპანია, კასატორი) შორის, 2018 წლის 11 ივლისს გაფორმდა დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლითაც დაზღვეულ იქნა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა „… …“, სახელმწიფო ნომრით …. ხელშეკრულების თანახმად, სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 20 000 აშშ დოლარს, ხოლო ჯამური სადაზღვევო პრემია - 860 აშშ დოლარს.

2. დაზღვევის ხელშეკრულების 4.1.2 მუხლის თანახმად, სადაზღვევო რისკს განეკუთვნებოდა ავტოსაგზაო შემთხვევა.

3. ხელშეკრულების მე-6 მუხლის 6.6 პუნქტით განისაზღვრა, რომ თუ სადაზღვევო პრემია გადაიხდებოდა განვადებით და სადაზღვევო შემთხვევა წარმოიშობოდა პრემიის სრულ გადახდამდე, ამასთან, ზარალის ოდენობა გადააჭარბებდა სადაზღვევო თანხის 40%-ს, სადაზღვევო ანაზღაურებიდან გამოიქვითებოდა გადაუხდელი პრემიის ოდენობა.

4. მოსარჩელის მიერ სადაზღვევო პრემია სრულად არ არის გადახდილი და გადაუხდელი პრემია შეადგენს 645 აშშ დოლარს.

5. მხარეთა შორს გაფორმებული ხელშეკრულების მე-10 მუხლის 10.7 პუნქტის თანახმად, მზღვეველს უფლება ჰქონდა, სადაზღვევო ანაზღაურებიდან გამოექვითა რეალიზაციისათვის ვარგისი ნარჩენების ღირებულება. ხელშეკრულების მე-11 მუხლის (გამონაკლისები) 11.27 პუნქტის თანახმად კი, არ ანაზღაურდებოდა ზარალი საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით განსაზღვრულ სხვა შემთხვევებში.

6. მოსარჩელე 2018 წლის 15 აგვისტოს მოძრაობდა თბილისის ზღვის შემოვლით გზაზე თავის სამოძრაო ზოლში, როდესაც საპირისპირო ზოლიდან გადმოვიდა შემხვედრი ავტომანქანა, რომელიც მოძრაობდა შორი მაშუქებით, ვინაიდან მანქანებს შორის მანძილი იყო მცირე, გარდაუვალი შეჯახების თავიდან აცილების მიზნით, მოსარჩელე გადავიდა სავალი გზის გვერდზე, სადაც უსწორომასწორობის გამო, ვერ მოახერხა საჭის დამორჩილება და დაეჯახა გზის დამცავი ბეტონის მოაჯირს, რის შედეგადაც დაზიანდა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალება.

7. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2018 წლის 5 ნოემბრის წერილის თანახმად, ქალაქ თბილისში, ზღვის გზაზე, …. (ლ-ნი) … მიმართულებით, №. ბოძიდან №.-მდე მონაკვეთში, 2018 წლის 1 აგვისტოდან პასუხის გაცემამდე პერიოდში სატრანსპორტო საშუალებების მოძრაობა დასაშვები იყო არაუმეტეს 60 კმ/სთ სიჩქარით.

8. 2018 წლის 28 დეკემბრის სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდგომ - ექსპერტიზის ბიურო) №… დასკვნის შესაბამისად, დაზღვეული ავტომობილის მძღოლის მოქმედება, ტექნიკური თვალსაზრისით, არ შეესაბამებოდა ,,საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის პირველი, მეორე და მეექვსე პუნქტების მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში არ მოხდებოდა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა.

9. სადაზღვევო კომპანიის 2018 წლის 28 დეკემბრის წერილით მოსარჩელეს უარი ეთქვა ზარალის ანაზღაურებაზე. უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ მოძრაობის წესების დარღვევის არსიდან (სიჩქარის გადამეტება) და შედეგიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მხრიდან აუცილებელი ყურადღებიანობის (წინდახედულობის) მოთხოვნები დარღვეული იყო უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით და, შესაბამისად, სატრანსპორტო საშუალება დაზიანდა უხეში გაუფრთხილებლობით, რაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველს ათავისუფლებდა პასუხისმგებლობისაგან.

10. ექსპერტიზის ბიუროს 2019 წლის 24 იანვრის №… დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილის „… …“, სახ. ნომრით …, საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე (15.08.2018), საორიენტაციოდ, შეადგენდა 38 500 ლარს.

11. ექსპერტიზის ბიუროს 2019 წლის 24 იანვრის №… დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილის დათვალიერებით დადგინდა, რომ მისი ძარის გადაკრულობის წინა ნაწილზე აღინიშნება ავარიული, მექანიკური სახის დაზიანებები, რთული და საშუალო დეფორმაციის სახით. ამავე დასკვნის თანახმად, დაზიანებული ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება, საორიენტაციოდ, შეადგენდა 13 500 ლარს.

12. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი შპს „ა-ის“ დასკვნის თანახმად, ავტომანქანის დაზიანებული ნაწილებისა და მომსახურების ღირებულება დღგს ჩათვლით შეადგენდა 35 830.64 ლარს. ამასთან, დაზიანებული იყო ავტომობილის შასი, რის გამოც ავტომანქანა არ ექვემდებარებოდა აღდგენას.

სარჩელის საფუძვლები:

.

13. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მზღვევლის წინააღმდეგ და მოითხოვა მიყენებული ზიანის - 20 000 აშშ დოლარისა და მორალური ზიანის - 50 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოპასუხის პოზიცია:

14. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელემ საგზაო მოძრაობის წესები დაარღვია, კერძოდ, მან გადააჭარბა გზის მონაკვეთზე დასაშვებ სიჩქარეს, რაც უხეში გაუფრთხილებლობაა და გამორიცხავს მზღვევლის ვალდებულებას, აანაზღაუროს შემთხვევით გამოწვეული ზიანი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეს არ გაუთვალისწინებია ,,საგზაო მოძრაობის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნა, ემოძრავა არაუმეტეს 60 კმ/სთ სიჩქარით. ავტომანქანა მომეტებული საფრთხის წყაროა და მძღოლის მიერ მოძრაობის უსაფრთხოების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპონენტის უგულებელყოფა სასამართლოს მხრიდან უხეშ გაუფრთხილებლობდ უნდა შეფასდეს, რისი გათვალისწინებითაც, მოსარჩელის ავტომობილის დაზიანება განპირობებულია თავად ამ უკანასკნელის მოქმედებით და სსსკ-ის 829-ე მუხლის დანაწესის გათვალისწინებით, ზიანი არ ექვემდებარება ანაზღაურებას.

17. მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება 20 000 აშშ დოლარის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, აპელანტის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება 20 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს 15 093 აშშ დოლარი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა.

19. სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას ყურადღება გაამახვლა სსკ-ის 799-ე მუხლზე და, იმავე კოდექსის 829-ე მუხლზე მითითებით, იმსჯელა დამზღვევის მოთხოვნის განხორციელებადობაზე.

20. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგან წინამდებარე საქმეში არ ვლინდება მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული სადაზღვევო შემთხვევა.

21. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტში მითითებულ ექსპერტიზის დასკვნაზე და იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მოპასუხემ სააპელაციო პრეტენზიის საპირისპიროდ, სასამართლოს ვერ განუმარტა, თუ რა მტკიცებულებებს ემყარებოდა ექსპერტის მიერ დასკვნაში მითითებული საპირისპირო ზოლში მოძრავი ავტომობილის სიჩქარის მონაცემები, ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნა არ გაიზიარა. სასამართლომ იმ გარემოებაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ ადგილზე გამოცხადებულ საპატრულო პოლიციის წარმომადგენლებს მოსარჩელის მიმართ რაიმე საჯარიმო ქვითარი არ შეუდგენიათ.

22. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ დასაშვები მაქსიმალური სიჩქარის მნიშვნელოვნად გადაჭარბების ფაქტი და მოსარჩელის ქმედება არ არის ჩადენილი უხეში გაუფრთხილებლობით და, აქედან გამომდინარე, სადაზღვევო კომპანიას არ გააჩნდა, სსკ-ის 829-ე მუხლზე მითითებით, ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი.

23. სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-10-მე-12 პუნქტებში მითითებულ გარემოებებსა და მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-6 მუხლის 6.6 პუნქტსა (თუ სადაზღვევო პრემიის გადახდა განხორციელდებოდა განვადებით და სადაზღვევო შემთხვევა დადგებოდა პრემიის სრულ გადახდამდე, ამასთან, ზარალის ოდენობა გადააჭარბებდა სადაზღვევო თანხის 40%-ს, სადაზღვევო ანაზღაურებიდან უნდა გამოქვითილიყო გადაუხდელი პრემიის ოდენობა) და მე-10 მუხლის 10.7 პუნქტზე (მზღვეველს უფლება ჰქონდა, სადაზღვევო ანაზღაურებიდან გამოექვითა რეალიზაციისათვის ვარგისი ნარჩენების ღირებულება) მითითებით განმარტა, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სადაზღვევო თანხას - 20 000 აშშ დოლარს უნდა გამოაკლდეს გადაუხდელი პრემია - 645 აშშ დოლარი და რეალიზაციისათვის ვარგისი ნარჩენების ღირებულება - 13 500 ლარი, რაც აშშ დოლარის ლართან დღეს მოქმედი სავალუტო კურსის (1$ = 3.1678 ლარი) გათვალისწინებით 4 262 აშშ დოლარს შეადგენს, ამიტომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ზიანი - 15 093 აშშ დოლარი (20000-645-4262=15 093).

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

24. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, მზღვეველმა (მოპასუხემ) საკასაციო საჩივარი წარადგინა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

25. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 829-ე მუხლი. მოცემულ შემთხვევაში, მოძრაობის წესების დარღვევის არსიდან გამომდინარე აუცილებელი წინდახედულობის მოთხოვნები დაირღვა უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, შესაბამისად, სატრანსპორტო საშუალება დაზიანდა უხეში გაუფრთხილებლობით, ხოლო ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის შესაბამისად, მზღვეველი თავისუფლდება მოვალეობის შესრულებისაგან.

26. კასატორის მითითებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულია, რომ მოსარჩელის მოქმედება ტექნიკური თვალსაზრისით არ შეესაბამება ,,საგზაო მოძრაობის შესახებ" საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის პირველი, მეორე და მეექვსე პუნქტების მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა.

27. სასამართლომ უგულებელყო მოქმედი კანონმდებლობით განმტკიცებული ნომინალიზმის პრინციპი და მცდარად გამოთვლილი სადაზღვევო ანაზღაურება დააკისრა კასატორს უცხოური ვალუტით, რითაც ხელოვნურად გაზარდა მხარისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა.

28. კასატორის მტკიცებით, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციის დამაჯერებლობის შემთხვევაშიც კი, სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობა სსკ-ის 826-ე მუხლის დებულებათა გათვალისწინებით არ უნდა ყოფილიყო გაზიარებული, ვინაიდან, ხსენებული ნორმის შესაბამისად, მზღვეველი არ არის ვალდებული, გადაუხადოს დამზღვევს წარმოშობილი ზიანის ოდენობაზე მეტი თანხა იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სადაზღვევო თანხა სადაზღვევო შემთხვევის მომენტისათვის აღემატება სადაზღვევო ღირებულებას. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ დაზიანებამდე ავტოსატრანსპორტო საშუალების საბაზრო ღირებულებისა (38 500 ლარი) და დაზიანების შემდეგ ნარჩენის ღირებულების (13 500 ლარი) სხვაობას უნდა დააკლდეს გადაუხდელი სადაზღვევო პრემიის ნაწილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

29. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

30. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

32. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

33. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 799.1 (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა, აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება) და 820-ე (ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით) მუხლები.

34. კასატორის საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ დაზღვეული ავტომობილის მძღოლი მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობით, რაც გამორიცხავს მზღვევლის ვალდებულებას, აანაზღაუროს შემთხვევით გამოწვეული ზიანი, რისი გათვალისწინებითაც, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია, არსებობდა თუ არა სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურებისაგან გათავისუფლების საფუძველი.

35. ამ მხრივ პალატა ყურადღებას ამახვილებს მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების პირობებსა და სსკ-ის 829-ე მუხლის მოთხოვნებზე (მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით) და განმარტავს, რომ ხელშეკრულების მე-11 მუხლის მიხედვით, გათვალისწინებული იყო გამონაკლისები, რა შემთხვევაშიც, მზღვეველს უფლება ჰქონდა, უარი ეთქვა ზარალის ანაზღაურებაზე, მათ შორის, 11.27 მუხლის თანახმად, ნებისმიერი ქმედების გამო, რომელიც, საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, წარმოადგენს ზარალის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ მხარეებმა, ერთი მხრივ, სახელშეკრულებო პირობით, ხოლო, მეორე მხრივ, ამავე ხელშეკრულების ფარგლებში კანონზე მითითებით გამორიცხეს მზღვევლის ვალდებულება ისეთი სადაზღვევო შემთხვევისას, როდესაც შედეგი გამოწვეული იქნებოდა დაზღვეულის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

36. საკასაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ დავაში გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა, მართებულად შეფასდეს მძღოლის ბრალეულობა, კერძოდ, მისი მხრიდან აშკარაა უხეში გაუფრთხილებლობა თუ ვლინდება მარტივი გაუფრთხილებლობისთვის დამახასიათებელი ნიშნები, რაც განაპირობებს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ან ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

37. სამოქალაქო კანონმდებლობა უხეშ გაუფრთხილებლობას კანონით არ განსაზღვრავს. ამდენად, მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. ავტოტრანსპორტის ექსპლუატაციისას გამოვლენილი უხეში და მარტივი გაუფრთხილებლობის გამიჯვნის თაობაზე საკასაციო სასამართლოს განმარტების თანახმად: მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა, უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით (სუსგ, საქმე №ას-1306-1226-2015, 2016 წლის 1 ივლისის განჩინება).

38. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელე 2018 წლის 15 აგვისტოს მოძრაობდა თბილისის ზღვის შემოვლით გზაზე მის სამოძრაო ზოლში, როდესაც საპირისპირო ზოლიდან გადმოვიდა შემხვედრი ავტომანქანა, რომელიც მოძრაობდა შორი მაშუქებით, ვინაიდან მანქანებს შორის მანძილი იყო მცირე, გარდაუვალი შეჯახების თავიდან აცილების მიზნით, მოსარჩელე გადავიდა სავალი გზის გვერდზე, სადაც უსწორმასწორობის გამო, ვერ მოახერხა საჭის დამორჩილება და დაეჯახა გზის დამცავი ბეტონის მოაჯირს, რის შედეგადაც დაზიანდა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალება.

39. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამზღვევის მხრიდან არ გამოვლენილა უხეში გაუფრთხილებლობა და არამართლზომიერია ამ მოტივით სადაზღვევო კომპანიის უარი ზიანის ანაზღაურებაზე, კერძოდ, დადგენილია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის ადგილზე ავტოსატრანსპორტო საშუალების მოძრაობა დასაშვები იყო არაუმეტეს 60 კმ/სთ სიჩქარით. მოსარჩელე კი მოძრაობდა დაახლოებით 70-80 კმ/სთ სიჩქარით, რაც ფაქტობრივად არ არის სიჩქარის იმ ხარისხით გადაჭარბება, რომ მძღოლის მხრიდან აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევად შეფასდეს, მით უფრო, საკასაციო სასამართლოს არაერთ საქმეში მითითებული განმარტების მიხედვით, რომლის თანახმად, გამორიცხვის მეთოდით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა, ქარაფშუტულად, სათანადო გათვლების გარეშე, დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანხვდენილი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე, სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არდათმობა, ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე, ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ. (სუსგ საქმე №ას-1306-1226-2015, 2016 წლის 1 ივლისის განჩინება; საქმე №ას-1268-2021, 2022 წლის 21 აპრილის განჩინება; №ას-1121-2020, 2021 წლის 24 დეკემბრის განჩინება).

40. საკასაციო პალატის განმარტებით, ნიშანდობლივია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდგომ ადგილზე გამოცხადდა საპატრულო პოლიცია, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი არ არის ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი, რომლითაც ავტოსაგზაო შემთხვევაში მოსარჩელის ბრალეულობას დადასტურდებოდა, უფრო მეტიც, როგორც მოსარჩელის განმარტებით დგინდება, საპატრულო პოლიციამ ადმინისტრაციული წარმოება სწორედ შემხვედრი ავტომანქანის მძღოლის მიმართ დაიწყო.

41. პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტების ერთობლიობა არ იძლევა მძღოლის მოქმედების უხეშ გაუფრთხილებლობად შეფასების საშუალებას და არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ დასაშვები მაქსიმალური სიჩქარის მნიშვნელოვნად გადაჭარბების ფაქტი, რაც აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევად შეფასდებოდა, აღნიშნული კი, დაუსაბუთებელს ხდის მოპასუხის მითითებას მძღოლის მხრიდან აუცილებელი ყურადღებიანობის (წინდახედულობის) მოთხოვნების დარღვევის უჩვეულოდ მაღალ ხარისხთან დაკავშირებით, რისი გათვალისწინებითაც, არამართლზომიერია ამ მოტივით სადაზღვევო კომპანიის უარი ზიანის ანაზღაურებაზე.

42. საკასაციო პალატა საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას ვერ მიიჩნევს მოსარჩელის ქმედების უხეშ გაუფრთხილებლობად კვალიფიკაციის საფუძვლად, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს მითითებულს წინამდებარე განჩინების 21-ე პუნქტში და განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის 2018 წლის 28 დეკემბრის დასკვნაში მითითებული მოსარჩელის საპირისპირო ზოლში მოძრავი ავტომობილის სიჩქარე - 80-100 კმ/სთ არ დგინდება რა მტკიცებულებისა და მონაცემის გამოყენებას ემყარება, რაც არყევს ექსპერტიზის დასკნის საფუძველზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომლის თანახმად, „….“ მარკის მძღოლის მოქმედება, ტექნიკური თვალსაზრისით, არ შეესაბამებოდა საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის პირველი, მეორე და მეექვსე პუნქტების მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში საგზაოსატრანსპორტო შემთხვევა არც იარსებებდა.

43. საკასაციო პალატა არ იზიარებს საკასაციო საჩივარში მითითებულ იმ საკასაციო პრეტენზიასაც, რომლის თანახმად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ უგულებელყო მოქმედი კანონმდებლობით განმტკიცებული ნომინალიზმის პრინციპი და სსკ-ის 389-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით მოიხმობს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ საქმეში განვითარებულ მსჯელობას, რომლის თანახმად: ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმა ეფუძნება ნომინალიზმის პრინციპს, რომლის არსი ისაა, რომ ვალდებული პირი კრედიტორს ფულს იმავე რაოდენობით უბრუნებს, რაც ვალდებულების წარმოშობის დროს შეესაბამება. ფულის მსყიდველობითუნარიანობა მხედველობაში არ მიიღება, თუმცა დასახელებული ნორმა თავისი სიტყვასიტყვითი დანიშნულებით ნომინალიზმის პრინციპისაგან განსხვავებულ წესს ადგენს და უთითებს, რომ, თუ ფულის ერთეული (კურსი) შეიცვალა, ფულადი ვალდებულება იგივე რაოდენობის ნომინალით კი არ უნდა დაბრუნდეს, არამედ მისი მსყიდველობაუნარიანობის გათვალისწინებით, ანუ იმ კურსით, რომელიც ვალდებულების წარმოშობის დროს არსებობდა. ამასთან, ნორმის ამგვარი სიტყვასიტყვითი განმარტება ეწინააღმდეგებოდა ნომინალიზმის პრინციპის არსს და მის დანიშნულებას, როგორც ეკონომიკური, ასევე - სამართლებრივი თვალსაზრისით. სსკ-ის 389-ე მუხლის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა აშკარაა დენომინაცია, ანუ ფულის ერთეულის (კურსის) გაზრდა ან შემცირება, ვალუტის შეცვლა და ეროვნული ვალუტის ჰიპერინფლაციას, მაგალითად, დენომინაცია განიცადა საბჭოთა კავშირის დროს მანეთმა, როდესაც მანეთის ნომინალი შეიცვალა 1 მანეთის ნომინალით. რაც შეეხება ჰიპერინფლაციას, აღნიშნული თავისთავად ნიშნავს საქონლის ფასებისა და მიმოქცევაში არსებული ფულის მასის უაღრესად სწრაფ ზრდას, რომელიც იწვევს ფულადი ერთეულის მკვეთრ გაუფასურებას, საგადამხდელო ბალანსის მოშლას და ნორმალური სამეურნეო კავშირების დარღვევას. ნორმის რეგულირების მიხედვით, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი) ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია, გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. აღნიშნული ნორმის კონტექსტით, ნომინალიზმის პრინციპის გათვალისწინებით, განმარტებას საჭიროებს, თუ რა იგულისხმება ვალდებულების შესრულების დროში. სსკ-ის 389-ე მუხლის კონტექსტით, ვალდებულების შესრულების დრო გულისხმობს დროს, როცა ვალდებულება უნდა შესრულდეს, ანუ დროს, როცა ვალდებულება ვადამოსულია ან არსებობს კრედიტორის მოთხოვნა და, შესაბამისად, მოვალე ვალდებულია, შეასრულოს ვალდებულება. შესაბამისად, მოვალემ 389-ე მუხლის მიხედვით, ფულადი ერთეულის (კურსის) შეცვლისას ვალდებულება იმ ფულადი ერთეულით (კურსით) უნდა შეასრულოს, რომელიც ვადა მოსული ვალდებულების წარმოშობის დროს არსებობდა. „ნომინალი“ გულისხმობს ფულზე აღნიშნული ფულადი ერთეულის რაოდენობას (10 ლარი, 50 ლარი და ა.შ.). ამდენად, ვალიც ამ ერთეულით უნდა დაბრუნდეს. მაშასადამე, ვალდებულების საგანია ფულადი ერთეულის ესა თუ ის რაოდენობა და არა ამ ერთეულთა მსყიდველობითუნარიანობა. „ფულის მსყიდველობითუნარიანი ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. აღნიშნული ცვლილების მიუხედავად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობა ნომინალის მიხედვით განისაზღვრება“ (შდრ. სუსგ №ას-217-207-2016, 20.05.2016წ.) ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული ოდენობა, შესაბამისად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. ვალდებულება ნაკისრი თანხით უნდა დაიფაროს, ვინაიდან ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული თანხა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-762-730-2016, 16.01.2017წ; №ას-347-323-2010, 19.07.2010წ.; №ას-130-122-2017, 24.03.17 წ.; იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარის ელექტრონული ვერსია: http://www.gccc.ge;).

44. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს სსკ-ის 383-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში. მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება დაადგინონ უცხოურ ვალუტაშიც, თუ კანონით ეს აკრძალული არ არის. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გადასახდელი თანხა მართებულად განსაზღვრა აშშ დოლარით (სსსკ-ის 248-ე მუხლი), ვინაიდან მხარეთა შორის შეთანხმება სადაზღვევო თანხასთან დაკავშირებით გამოხატულია უცხოური ვალუტით (სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 20 000 აშშ დოლარს) და მხარეთა შორის სხვაგვარი შეთანხმების დადება (ანუ ვალდებულების მყარად დადგენილი ლარის სახით შეფასება) და ამგვარი მითითების ხელშეკრულებაში ასახვა, მოცემულ შემთხვევაში არ ვლინდება (შდრ. სუსგ საქმე №ას-1328-2019, 18 სექტემბერი, 2020 წელი).

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დაკისრებული ზიანის ოდენობის თაობაზეც კასატორს არგუმენტირებული შედავება არ წარმოუდგენილია, რისი გათვალისწინებითაც, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-6 მუხლის 6.6 პუნქტისა და მე-10 მუხლის 10.7 პუნქტის გათვალისწინებით, სავსებით კანონიერადაა განსაზღვრული დაკისრებული ზიანის ოდენობა 15 093 აშშ დოლარით. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სსკ-ის 826-ე მუხლის გამოყენებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე ზემოაღნიშნული სამართლებრივი დანაწესის გამოყენების წინაპირობაც არ იკვეთება.

46. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

47. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

48. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

49. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

50. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-1107-2021, 2021 წლის 28 დეკემბრის განჩინება; №ას-1479-2019, 2020 წლის 21 იანვრის განჩინება; №ას-618-618-2028, 2020 წლის 16 ნოემბრის განჩინება).

51. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

53. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „დ-ის ს-სო კ-ია …“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. სს „დ-ის ს-ო კ-ია …“ (ს/ნ …) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი …, მიმღების ანგარიშის №…, სახაზინო კოდი …) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2300 ლარის (საგადასახადო დავალება №. / გადახდის თარიღი 18.02.2022), 70% - 1610 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

გიორგი მიქაუტაძე

მირანდა ერემაძე