საქმე №ას-388-2022 10 ივნისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ნ. ღ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. მ-ვი, რ. მ-უ (ა-ვა) (მოპასუხეები)„

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ოქტომბრის და 2022 წლის 27 იანვრის განჩინებები

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით - ნ. ღ-ის (შემდეგში - მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 იანვრის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში თავდაპირველად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (მოპასუხეების სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის გამო) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ნ. მ-სა (შემდეგში - პირველი მოპასუხე) და რ. მ-უს (ა-ას) (შემდეგში - მეორე მოპასუხე ან შემდეგში - ერთობლივად მოპასუხეები) სესხის ხელშეკრულებით გადაცემული თანხის - 1 200 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრათ მოსარჩელის სასარგებლოდ; ამასთან, პირველ მოპასუხეს უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯის - 34 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ; სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

3.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით, მოპასუხეების საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილება სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 და მე-3 პუნქტების (დაუსწრებელი გადაწყვეტილება) ნაწილში გაუქმდა და საქმისწარმოება განახლდა.

3.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტისა და 2019 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებები მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა.

3.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სხვა მოსამართლე განიხილავდა და მინიჭებული ჰქონდა სააღრიცხვო სტატისტიკური ნომერი - .....-...

3.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრს წინამდებარე დავის განმხილველი მოსამართლე (თავმჯდომარე) განიხილავდა და მინიჭებული ჰქონდა სააღრიცხვო სტატისტიკური ნომერი - .......

3.7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით, სამოქალაქო საქმეები - ... და ..., როგორც ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმეები, ერთ წარმოებად გაერთიანდა და სააღრიცხვო სტატისტიკური ნომერი - ... მიენიჭა.

3.8. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში იმსჯელა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის როგორც 2019 წლის 7 მარტის, ასევე - 2019 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებებზე.

4. სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრებიდან თავდაპირველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილების ის ნაწილი შეაფასა, რომლითაც მოსარჩელეს მოპასუხეებისთვის 114 604.32 აშშ დოლარის დაკისრებაზე ეთქვა უარი.

5. სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:

5.1. თ. ღ-სა (რომელმაც მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება გაუფორმა მოსარჩელეს), (შემდეგში - მოსარჩელის შვილი) და მოპასუხეებს შორის 1994 წლის 17 ივნისს სესხის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის მიხედვით, 2 წლით 1000 აშშ დოლარი გადაეცათ, სანაცვლოდ ამ დროის განმავლობაში მოსარჩელის შვილი თბილისში, ... ქ. №.-ში (ს/კ ....) მდებარე ბინაში იცხოვრებდა.

5.3. იმავე დღეს, მოსარჩელის შვილმა მოპასუხეებს დამატებით 200 აშშ დოლარი ასესხა, რომელიც 1994 წლის ბოლომდე უნდა დაებრუნებინათ. მოპასუხეებს სესხის თანხა მოსარჩელისათვის არ დაუბრუნებიათ.

5.4. საჯარო რეესტრის ამონაწერის (6.11.2017წ) მიხედვით, ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრე პირველი მოპასუხეა.

6. სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის - 114 604.32 აშშ დოლარის დაკისრების მართებულობა შეაფასა და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მოითხოვს არა ნასესხებ 1200 აშშ დოლარს, არამედ გაზრდილ ოდენობას, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 623-ე მუხლის (სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი) მიზნებს ეწინააღმდეგება და სესხის ხელშეკრულებიდან არ გამომდინარეობს.

7. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებით დიდი მნიშვნელობა აქვს ვალდებულების წარმოშობის მომენტიდან მისი შესრულების მომენტამდე ფულის კურსის (მსყიდველობითუნარიანობის) შეცვლას (გაზრდა ან შემცირება). მოვალე ვალდებულია, ვალი დააბრუნოს ფულადი ნიშნების იმავე რაოდენობით, რამდენიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ფულადი ვალდებულების შესრულების ამ პრინციპს „ნომინალიზმის” პრინციპი ეწოდება და აღიარებულია ყველა განვითარებული ქვეყნის კანონმდებლობითა და სასამართლო პრაქტიკით. ფულადი ვალდებულება შესრულებულად მიიჩნევა ფულადი ერთეულის ნომინალების ოდენობის დაფარვით და არა მათი მსყიდველობითუნარიანობის საფუძველზე, რაც, როგორც წესი, დროში ცვალებადი კატეგორიაა. საერთაშორისო ფულადი რეჟიმის შეუფერხებელი ფუნქციონირება ასოცირდება კურსის ცვალებადობის სტაბილურობასთან. ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას, არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. აღნიშნული ცვლილებების მიუხედავად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობა ნომინალის მიხედვით განისაზღვრება. ფულის კურსზე საუბრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული არა ეროვნული ვალუტის მიმართება უცხო ქვეყნის ვალუტასთან, არამედ კონკრეტული ფულის ერთეულის, როგორც საგადამხდელო საშუალების მსყიდველობითუნარიანობა (იხ. სუსგ Nას-1027-2021, 17.12.2021წ).

8. სსკ-ის 389-ე მუხლის თანახმად, გადახდის ვადის დადგომამდე თუ გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია, გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. მაშასადამე, ნორმა პირობითად შეიძლება დაყოფილი იქნეს ორ ნაწილად: პირველი შემთხვევად შეიძლება განისაზღვროს ფულის მსყიდველობითუნარიანობის შეცვლა ვალდებულების წარმოშობის დროიდან მისი შესრულების მომენტამდე, ხოლო მეორე შემთხვევად – ვალუტის შეცვლა, ანუ ძველი ფულადი ერთეულის ახალი ფულადი ერთეულით შეცვლა. „ნომინალი“ გულისხმობს ფულზე აღნიშნული ფულადი ერთეულის რაოდენობას (10 ლარი, 50 ლარი და ა.შ.) და, ამდენად, ვალიც ამ ერთეულით უნდა დაბრუნდეს. მაშასადამე, ვალდებულების საგანია ფულადი ერთეულის ესა თუ ის რაოდენობა და არა ამ ერთეულთა მსყიდველობითუნარიანობა. „ფულის მსყიდველობითუნარიანი ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. აღნიშნული ცვლილების მიუხედავად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობა ნომინალის მიხედვით განისაზღვრება“. (შდრ. სუსგ №ას-217-207-2016, 20.05.2016წ) ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული ოდენობა, შესაბამისად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. ვალდებულება ნაკისრი თანხით უნდა დაიფაროს, ვინაიდან ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული თანხა (შდრ. სუსგ №ას-762-730-2016, 16.01.2017წ; №ას-347-323-2010, 19.07.2010წ). სსკ-ის 389-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი აწესრიგებს ისეთ სამართალურთიერთობას, როდესაც აშკარაა ფულადი ვალდებულება, როდესაც, ფულადი ვალდებულების ოდენობა განსაზღვრულია, თუმცა ვალდებულების წარმოშობის დღიდან ვალდებულების შესრულების დღემდე ვალუტის კურსი ან ფულის ერთეული შეიცვალა. ნორმის მიზანი საბაზრო ეკონომიკის განვითარების ხელშეწყობა, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფაა. შესაბამისად, ნორმა, როგორც სიტყვა-სიტყვითი, ასევე, ლოგიკური და შინაარსობრივი, სწორედ აღნიშნული მიზნის გათვალისწინებით უნდა განიმარტოს. ნორმის სწორი ინტერპრეტაციისათვის კი, დადგენილ უნდა იქნეს ნორმაში გამოყენებულ ტერმინთა ზუსტი მნიშვნელობა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული სამართლის თეორიისა და სასამართლო პრაქტიკის ურთიერთშეუსაბამობა. „ნომინალიზმის პრინციპის“ მიხედვით, მოვალე ვალდებულია, ვალი დააბრუნოს ფულადი ნიშნების იმავე რაოდენობით (ნომინალით), რომელიც ვალდებულების წარმოშობის დროს შეესაბამებოდა. კანონმდებლობაში ასახული ეს პრინციპი, ვალის გადახდისას ყურადღებას უთმობს არა გადასახდელი ნომინალის მსყიდველობითუნარიანობას, არამედ თავად ნომინალს და ფულადი ნიშნების რაოდენობას. ნომინალიზმის პრინციპის შესაბამისად, ვალდებულების საგანი ფულადი ერთეულების რაოდენობაა და არა ფულის მსყიდველობითუნარიანობა (შდრ. სუსგ №ას-130-122-2017, 24.03.2017წ). ამდენად, ნომინალიზმის პრინციპის არსი ისაა, რომ ვალდებული პირი კრედიტორს ფულს იმავე რაოდენობით უბრუნებს და ფულის მსყიდველობითუნარიანობა მხედველობაში არ მიიღება.

9. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რამდენადაც მოსარჩელემ მოპასუხეებს 1200 აშშ დოლარი ასესხა და სასარჩელო მოთხოვნაც სწორედ აღნიშნული თანხის, 1200 აშშ დოლარის, ე.ი. იმავე რაოდენობის თანხის დაბრუნებაა, იურიდიულად უსაფუძვლოა 114 604.32 აშშ დოლარის მოპასუხეთათვის დაკისრების თაობაზე მოსარჩელის/აპელანტის მოთხოვნა.

10. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც მოპასუხეების მიმართ სესხის თანხის - 1 200 აშშ დოლარისა და უძრავ ნივთზე გაწეული ხარჯის - 34 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

11. სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:

11.1. მოსარჩელის შვილსა და მოპასუხეებს შორის 1994 წლის 17 ივნისს სესხის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის მიხედვით, მოპასუხეებს 2 წლით 1000 აშშ დოლარი გადაეცათ, სანაცვლოდ ამ დროის განმავლობაში მოსარჩელის შვილი თბილისში, ... ქ. №.-ში (ს/კ ...) მდებარე ბინაში იცხოვრებდა. იმავე დღეს, მოსარჩელის შვილმა მოპასუხეებს დამატებით 200 აშშ დოლარი ასესხა, რომელიც მსესხებლებს 1994 წლის ბოლომდე უნდა დაებრუნებინათ.

11.2. მოსარჩელესა და მის შვილს შორის 2017 წლის 21 ნოემბერს გაფორმდა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება, რომლითაც შვილმა დედას, მოპასუხეების მიმართ სესხის ხელშეკრულებიდან და უძრავი ქონების გაუმჯობესებიდან გამომდინარე, მოთხოვნები დაუთმო.

11.3. საჯარო რეესტრის ამონაწერის (6.11.2017წ) მიხედვით, ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრეა პირველი მოპასუხე.

11.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმეზე №...) დაკმაყოფილდა პირველი მოპასუხის სასარჩელო მოთხოვნა მოსარჩელის შვილის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის (მდებარე თბილისში, ... ქ. №.-ში) გამოთხოვის, გამოთავისუფლებისა და პირველი მოპასუხისთვის გადაცემის მოთხოვნით.

11.5. ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილია პირველი მოპასუხის რწმუნებულის მიერ ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე - 1 200 აშშ დოლარის დეპონირების ფაქტი (2016 წლის 2 სექტემბრის ნოტარიულად დამოწმებული აქტი).

11.6. შპს „ევროექსპერტის“ 2016 წლის 12 დეკემბრის დასკვნის თანახმად, თბილისში, ... ქ. №..-ში მდებარე პირველი მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2016 წლის დეკემბრის მონაცემებით - 34 000 აშშ დოლარია.

12. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში აპელანტის პრეტენზია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების არამართებულობასაც უკავშირდება, კერძოდ, მისი მტკიცებით, სასამართლო ვალდებული იყო, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (ამ კანონის მიზნებისათვის, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებულ უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე) მოთხოვნა გაეთვალისწინებინა და არ მიეღო მტკიცებულებად ფორმა 100, რომელიც აღარ გამოიყენება, ამასთან არც დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერაა ხელმოწერილი და სასამართლო სხდომაზე მხარის გამოუცხადებლობის შეუძლებლობაზე არაფერია მითითებული.

13. სააპელაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 215-ე მუხლის დანაწესსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკაზე (იხ. სუსგ-ები №ას1109-1029-2017, 18.10.2017წ; №ას-749-749-2018, 23.01.2019წ; №ას-874-2019, 4.07.2018წ ) მითითებით, არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია და აღნიშნა, რომ აპელანტი სადავოდ ხდის ჯანმრთელობის ცნობის ფორმალური ნაწილის კანონმდებლობასთან შესაბამისობას.

14. სასამართლოს შეფასებით, რ. ძ-ის მიერ წარდგენილი ცნობას ხელს აწერენ სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელი და მკურნალი ექიმი, ხოლო რ. თ-ის მიერ წარდგენილ ცნობას - მკურნალი ექიმი. ორივე ცნობა დამოწმებულია სამედიცინო დაწესებულების ბეჭდით. დოკუმენტის შინაარსის შეფასების შედეგად დადგინდა, რომ პროცესზე წარმომადგენლების გამოუცხადებლობა ობიექტურად შეუძლებელი იყო, რამდენადაც დოკუმენტში პაციენტების დიაგნოზის შესახებ მითითებულია. რ. თ-ლს დაენიშნა წოლითი რეჟიმი, ხოლო რ. ძ-ეს - მკურნალობა და მეთვალყურეობა ბინაზე. ამდენად, წარდგენილი სამედიცინო დოკუმენტები შეიცავს დიაგნოზს, რომელიც პაციენტების ჯანმრთელობის სიმძიმეზე მეტყველებს, კერძოდ, სამედიცინო დოკუმენტები ადასტურებს საქმის განხილვის დღეს წარმომადგენლების ისეთი ავადმყოფობის ფაქტს, რაც მხარეს თავისი საპროცესო მოვალეობის შესრულებაში ხელს შეუშლიდა. წარდგენილი დოკუმენტები მიჩნეულ იქნა სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ სათანადო მტკიცებულებად, ხოლო აპელანტის პრეტენზია, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების უსაფუძვლობაზე, არ იქნა გაზიარებული.

15. სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის არც ის პრეტენზია გაიზიარა, რომ გადაწყვეტილებაში მეორე მოპასუხედ მითითებულია რ. მ-დუ, მაშინ, როდესაც მხარემ შესაგებელი სხვა გვარით წარადგინა და მისი მინდობილობა საქმეში წარდგენილი არ არის. შესაბამისად, აპელანტის მტკიცებით, მეორე მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია და სასამართლოზეც არ გამოცხადებულა, სასამართლოს კი, შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, მის მიმართ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გამოეტანა.

16. დადგენილია, რომ სარჩელი აღიძრა რ. ა-ას მიმართ. აღნიშნულ სარჩელზე შესაგებელი მეორე მოპასუხემ ამავე სახელითა და გვარით წარადგინა და ხელი მოაწერა. 2019 წლის 18 იანვარს სასამართლო სხდომაზე წარმომადგენლების რწმუნებულება წარადგინეს, სადაც რ.ა-ას გვარად მითითებულია რ. მ-დუ. სასამართლომ შეამოწმა მხარეების ვინაობა და ამის შესაბამისად გადაწყვეტილებაში მიეთითა რ. მ-დუ. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის ეს პრეტენზია უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

17. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 434-ე (თუ კრედიტორი აყოვნებს შესრულების მიღებას, ან უცნობია მისი ადგილსამყოფელი, მოვალე უფლებამოსილია, შესრულების საგანი შეინახოს სასამართლოსა ან ნოტარიატში, ხოლო ფული ან ფასიანი ქაღალდი შეიტანოს ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, დეპონირებით მოვალე თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ვალდებულებისაგან) და 435-ე (დეპონირებული ქონება მოსამართლემ ან ნოტარიუსმა უნდა გადასცეს კრედიტორს. სასამართლო ან ნოტარიუსი შეარჩევს შემნახველს, დოკუმენტები კი მათთან რჩება) მუხლებით იხელმძღვანელა და დაასკვნა, რომ მოსარჩელე არ არის უფლებამოსილი, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოითხოვოს მეორე მოპასუხისგან 1 200 აშშ დოლარის გადახდა, რამდენადაც ნ. მ-ის რწმუნებულის მიერ ზემოაღნიშნული თანხა ნოტარიუსთანაა დეპონირებული. მითითებული ფაქტი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებითაცაა დადგენილი.

18. სასამართლომ ასევე იმსჯელა მოსარჩელის მოთხოვნაზე, კერძოდ, თბილისში, ... ქ. №.-ში მდებარე პირველი მოპასუხის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე - გაუმჯობესების მიზნით დახარჯული 34 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების თაობაზე და შპს „ე-ის“ 2016 წლის 12 დეკემბრის დასკვნაზე გაამახვილა ყურადღება, რომლის თანახმად, ზემოხსენებულ მისამართზე მდებარე პირველი მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, 2016 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, 34 000 აშშ დოლარს შეადგენს.

19. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით საქმეში წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა შეაფასა და მიიჩნია, რომ დასკვნა შეიცავდა ინფორმაციას უძრავი ქონების რემონტის ან/და სარემონტო ხარჯის თაობაზე, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები წარდგენილ სარჩელთან მიმართებით და საბოლოოდ დაასკვნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობდა.

20. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

20.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

20.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 მაისის განჩინებით, სსსკ -ის 391-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლოს საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად გამოაქვს დასკვნა, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

21. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

22. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო საჩივარი.

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

24. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

25. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმე საპროცესო ნორმების დარღვევით განიხილა, რამდენადაც ერთი განჩინების ფარგლებში ორ დამოუკიდებელ სააპელაციო საჩივარზე იმსჯელა და საჩივრების ინდივიდუალურად განხილვის პრინციპი უგულებელყო; საკასაციო პრეტენზია გასაჩივრებული განჩინების არსებით ნაწილსაც შეეხება, კასატორის განსჯით, სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა და უსაფუძვლოდ უარყო მხარეებს შორის არსებული შეთანხმება - ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ბინის მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე; კასატორის კიდევ ერთი პრეტენზია მოპასუხეების წარმომადგენლების მიერ წარდგენილ სამედიცინო დოკუმენტაციას და მათ ფორმალურ მხარეს უკავშირდება, კასატორის მტკიცებით, ორივე ადვოკატის ავადმყოფობა საეჭვოა, ხოლო ერთ-ერთი წარმომადგენლის ფორმა 100-სს ხელს აწერს ექიმი და არა - სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელი, ამასთან, ჯანმრთელობის პრობლემების არსებობის შემთხვევაშიც კი, წარმომადგენლებს საკმარისზე მეტი დრო ჰქონდათ მოსალოდნელი გამოუცხადებლობის შესახებ სასამართლოსთვის ეცნობებინათ, რაც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას გამორიცხავდა.

26. საკასაციო სასამართლო კასატორის პირველ პრეტენზიასთან მიმართებით სსსკ-ის 182-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე მიუთითებს, რომლის თანახმად, თუ სასამართლოს წარმოებაშია რამდენიმე ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმე, რომლებშიც ერთი და იგივე ან სხვადასხვა მხარე მონაწილეობს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით გააერთიანოს ეს საქმეები ერთ წარმოებად ერთად განხილვისათვის, თუ ასეთ გაერთიანებას შედეგად მოჰყვება დავის უფრო სწრაფად და სწორად განხილვა. მოსამართლე, რომელსაც მიმართეს საქმეთა გაერთიანების შესახებ შუამდგომლობით, თავის წარმოებაში არსებულ საქმესთან აერთიანებს თავის წარმოებაშივე ან სხვა მოსამართლის წარმოებაში არსებულ საქმეს, რის თაობაზედაც გამოაქვს მოტივირებული განჩინება. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის დისპოზიცია სწრაფი მართლმსაჯულების პრინციპიდან გამომდინარეობს და სამართლებრივად ერთგვაროვანი საქმეების ერთდროულად და სწორად გადაწყვეტას ემსახურება. თუმცა, იმისათვის, რომ ორი ან მეტი საქმე ერთ წარმოებად გაერთიანდეს, კუმულატიურად უნდა არსებობდეს რამდენიმე წინაპირობა: აღნიშნული საქმეები უნდა იყოს ერთგვაროვანი, სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული და მათ გაერთიანებას შედეგად დავის უფრო სწრაფად და სწორად განხილვა მოჰყვეს (იხ. სუსგ Nას-633-2021, 9.11.2021წ).

28. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინებაზე ამახვილებს ყურადღებას, სადაც შესწავლილ იქნა წარდგენილი სააპელაციო საჩივრების სამართლებრივი კავშირი და დადგინდა, რომ ისინი მოსარჩელის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2017 წლის 22 ნოემბერს წარდგენილი სარჩელის საფუძველებიდან, კერძოდ სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარეობდა, ორივე საქმეში ერთი და იგივე მხარეები მონაწილეობენ და გამოვლენილი იყო ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმეები. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია საპროცესო ნორმების დარღვევის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ არის გაზიარებული.

29. საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს ამავე დავის ფარგლებში სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეების წარმომადგენლების გამოუცხადებლობის საპატიოობის შეფასება წარმოადგენს.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ შესაძლებლობას სსსკ-ის 241-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომლის თანახმადაც, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს ამავე კოდექსის 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან, თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო სხვა საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო, თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის. საპატიო გარემოებათა სამართლებრივ წრეს კი, სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს, რომლის შესატყვისად, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც, მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით, შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა უნდა დადასტურდეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე.

31. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული ჩანაწერი იმპერატიულია და სასამართლოს ავალდებულებს გამოიკვლიოს გამოუცხადებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტზე ხელმომწერი პირისა და მასში გამოუცხადებლობის შეუძლებლობაზე მითითების არსებობა. ამავე დროს, არსებობს ავადმყოფობის გამო მხარის სასამართლო პროცესზე გამოუცხადებლობის საპატიოდ მიჩნევის თაობაზე უზენაესი სასამართლოს სტაბილური, ერთგვაროვანი პრაქტიკა, რომლითაც განმარტებულია, რომ სასამართლო სხდომაზე მხარის ავადმყოფობის გამო გამოუცხადებლობის შემთხვევაში ავადმყოფობა უნდა დადასტურდეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე. ზემოაღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესი გულისხმობს, რომ სამედიცინო ცნობაში გასაგებად უნდა იკითხებოდეს მხარის ისეთი მძიმე ავადმყოფობა, რომელიც რეალურად შეუშლის გადაადგილებასა და სასამართლოსთან კომუნიკაციას. აღნიშნული ეჭვს არ იწვევს, როდესაც დგინდება მხარისათვის სტაციონარული სამედიცინო მომსახურების გაწევის ფაქტი ან მკურნალი ექიმის რეკომენდაცია წოლითი რეჟიმის დაცვის თაობაზე, თუმცა გასათვალისწინებელია ისეთი შემთხვევაც, როდესაც სამედიცინო დოკუმენტი შეიცავს დიაგნოზს. ეს დიაგნოზი კი თავისთავად მეტყველებს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის სიმძიმეზე (იხ. სუსგ-ები №ას-1109-1029-2017, 18.10.2017წ; საქმე №ას-749-749-2018, 23.01.2019წ; №ას-874-2019, 4.07.2018წ).

32. საქმეში დაცული სამედიცინო დოკუმენტაციით ირკვევა, რომ რ. ძ-ის მიერ წარდგენილი ცნობას ხელს აწერენ სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელი და მკურნალი ექიმი, ხოლო რ. თ-ის მიერ წარდგენილ ცნობას - მკურნალი ექიმი. ორივე ცნობა დამოწმებულია სამედიცინო დაწესებულების ბეჭდით. დოკუმენტების შინაარსის შეფასების შედეგად დადგენილია, რომ სასამართლო სხდომაზე წარმომადგენლების გამოუცხადებლობა ობიექტურად შეუძლებელი იყო. კერძოდ, რ. თ-ს დაენიშნა წოლითი რეჟიმი, ხოლო რ. ძ-ეს - მკურნალობა და მეთვალყურეობა ბინაზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირისთვის საავადმყოფო ფურცლის გახსნა პაციენტის შრომისუუნარობასა და, შესაბამისად, სამუშაო ადგილზე თუ სხვა დაწესებულებაში, მათ შორის, სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე მიუთითებს. სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საავადმყოფო ფურცლის სამართლებრივ სტატუსს და განმარტავს, რომ საავადმყოფო ფურცელი, განსხვავებით ამბოლატორიული მკურნალობის სამედიცინო ცნობებისგან, არ საჭიროებს დამატებით აღნიშვნას სასამართლო სხდომაზე პაციენტის გამოუცხადებლობის თაობაზე, მითითებული დოკუმენტი, დანიშნულებიდან გამომდინარე, იმთავითვე გამორიცხავს საავადმყოფო ფურცელზე ყოფნის პერიოდში, პაციენტის შრომისუნარიან სუბიექტად და, მაშასადამე, საკუთარი ინტერესების დასაცავად სამართალწარმოებაში მონაწილეობისუნარიან პირად განხილვას (იხ. სუსგ Nას-1976-2018, 30.04.2020წ).

33. საავადმყოფო ფურცელი წარმოადგენს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 25 სექტემბრის #281/ნ ბრძანებით დამტკიცებულ მკაცრი აღრიცხვის ფურცელს და ამ ბრძანების მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, საავადმყოფო ფურცელი წარმოადგენს დასაქმებულთა დროებითი შრომისუუნარობის დამადასტურებელ დოკუმენტს, რომელიც, სხვა საფუძვლებთან ერთად, გაიცემა დაავადებით ან დასახიჩრებით გამოწვეული შრომის უნარის დაკარგვის გამო. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას ამახვილებს საავადმყოფო ფურცლებში მითითებულ მონაცემებზე და აღნიშნავს, რომ მათში მკაფიოდაა მითითებული პაციენტების დიაგნოზი, რომელიც მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე მეტყველებს, კერძოდ, სამედიცინო დოკუმენტები ადასტურებს საქმის განხილვის დღეს წარმომადგენლების ისეთი ავადმყოფობის ფაქტს, რაც მხარეს საპროცესო მოვალეობის შესრულებაში ხელს შეუშლიდა.

34. რაც შეეხება კასატორის კიდევ ერთ პრეტენზიას სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის თაობაზე მოპასუხეების წარმომადგენლების მიერ სასამართლოსთვის წინასწარ შეუტყობინებლობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხის წარმომადგენლების მიერ სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის თაობაზე სასამართლოსთვის წინასწარ ინფორმირების სამართლებრივი დატვირთვა ისაა, რომ ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო გადადებს საქმის განხილვას. ამგვარი შეტყობინებით შესაბამისი მხარე, არა მხოლოდ თავისი, არამედ მოწინააღმდეგე მხარისა და სასამართლო რესურსის არაეფექტური ხარჯვის პრევენციას უზრუნველყოფს, თუმცა იმ შემთხვევაში, როდესაც უტყუარად დასტურდება ავადმყოფობის მიზეზით მხარის სხდომაზე გამოუცხადებლობა, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ექვემდებარება გაუქმებას, მიუხედავად იმისა, მხარემ წინასწარ შეატყობინა თუ არა სასამართლოს, პროცესზე შესაძლო გამოუცხადებლობის თაობაზე (იხ. სუსგ Nას-1976-2018, 30.04.2020წ). საბოლოოდ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეაფასა საქმის გარემოებები და მართებულად გააუქმა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ხოლო კასატორმა ამ სამართალწარმოების ფარგლებში ვერ დაძლია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

36. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

37. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

39. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ღ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

მ. ერემაძე