საქმე №ას-598-2019 06 მაისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ა-ისი“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს-ს რ-ზა“ (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის გადახდის დაკისრება (ძირითად სარჩელში), ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თანხის გადახდის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს ,,ს-ს რ-სა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“) და საქართველოში შპს ,,ა-ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) წარმომადგენლობას (შემდგომში - „მოპასუხის წარმომადგენლობა“) შორის 2013 წლის 04 ოქტომბერს გაფორმდა დავალიანების აღიარებისა და დაფარვის შესახებ ხელშეკრულება.

2. ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, გადამხდელი კისრულობს ვალდებულებას დაფაროს 2013 წლის 04 ოქტომბრის მდგომარეობით სატვირთო გადაზიდვებიდან და მასთან დაკავშირებული მომსახურებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიმართ წარმოშობილი დავალიანება 587 067,01 ლარი ეტაპობრივად, 10 თვის ვადაში, ამ ხელშეკრულებითა და დანართით დადგენილი წესითა და პირობებით; იმავე ხელშეკრულების 3.1. პუნქტით განისაზღვრა პირგასამტეხლო წინამდებარე ხელშეკრულების დანართით გათვალისწინებულ ვადებში ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე სრული სახელშეკრულებო თანხის 0,1%-ის ოდენობით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 24-26).

3. მოსარჩელესა და მოპასუხის წარმომადგენლობას შორის 2014 წლის 06 იანვარს გაფორმდა შეთანხმება 04.10.2013წ. ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ. შეთანხმებით ცვლილება შევიდა ხელშეკრულების 1.1. პუნქტში, კერძოდ, მოპასუხის წარმომადგენლობამ იკისრა ვალდებულება, 2013 წლის 18 დეკემბრის მდგომარეობით მოსარჩელის მიმართ წარმოშობილი დავალიანება - 782 189,96 ლარის ოდენობით (დავალიანების აღიარებისა და დაფარვის ხელშეკრულებიდან დარჩენილი გადასახდელი თანხა 410 946,9 ლარი, სარკინიგზო მომსახურებიდან წარმოშობილი დავალიანება 367 243,05 ლარი და 4 000 ლარი სატრანსპორტო საშუალების გამოცხადების ვადის დარღვევისათვის დაკისრებული ჯარიმა) დაეფარა ეტაპობრივად, 12 თვის ვადაში, ამ ხელშეკრულებითა და დანართით დადგენილი წესითა და პირობებით; იმავე შეთანხმებით ცვლილება შევიდა 04.10.2013წ. ხელშეკრულების 3.1. პუნქტში და პირგასამტეხლო განისაზღვრა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი ვალდებულების 0,1%-ის ოდენობით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 27-29).

4. მოსარჩელესა და მოპასუხის წარმომადგენლობას შორის 2014 წლის 24 ივნისს კვლავ გაფორმდა შეთანხმება 04.10.2013წ. ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ. კერძოდ, ცვლილება შევიდა ხელშეკრულების 3.1. პუნქტში და პირგასამტეხლო განისაზღვრა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გრაფიკით გათვალისწინებულ თითოეულ ჯერზე გადასახდელი დავალიანების 0,1%-ის ოდენობით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 30).

5. 2013 წლის 07 აგვისტოდან 2014 წლის 24 აპრილის ჩათვლით მოპასუხის წარმომადგენლობის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდილ იქნა 656 950,29 ლარი (იხ. ტ. II, ს.ფ. 484-494).

6. მოსარჩელესა და შპს ,,გ-ლ ტ-სს“ (მფლობელი) შორის 2011 წლის 24 იანვარს გაფორმდა ხელშეკრულება რკინიგზის მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციის თაობაზე. აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სარკინიგზო კოდექსის, რკინიგზის მისასვლელი ლიანდაგის მომსახურების წესებისა და ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, განხორციელდებოდა №- ისრული გადამყვანით რკინიგზის სადგური "... ..." მე-. ლიანდაგთან დაკავშირებული მფლობელის კუთვნილი რკინიგზის მისასვლელი ლიანდაგის მომსახურება, რომელსაც გზის ლოკომოტივი ემსახურებოდა. ხელშეკრულების მე-7 პუნქტით ვაგონების რაოდენობა თითოეულ ჯგუფში, რომლებიც ერთდროულად გადაეცემოდა მფლობელს, განისაზღვრა 20 ვაგონის ოდენობით; ხოლო, ხელშეკრულების მე-14 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების პირობებით ვაგონები გადაეცემოდა: ,,ა-ის რ-ის“ დ-ს შპს ,,დ-სს“, შპს ,,ს-ტს“ (იხ. ტ. III, ს.ფ. 244-246).

7. მოპასუხის წარმომადგენლობამ 2013 წლის 01 აგვისტოს წერილობით მიმართა მოსარჩელეს და სთხოვა, რომ იგი მოსარჩელესა და შპს ,,გ-ლ ტ-სს“ შორის სადგურ "... ..." დადებული მისასვლელი ლიანდაგის ექსპლუატაციის ხელშეკრულებაში ვაგონების მიმღებ მხარედ გაეთვალისწინებინათ, რათა მასზეც გავრცელებულიყო ხელშეკრულების პირობები. 2013 წლის 01 აგვისტოს მოსარჩელეს ანალოგიური შინაარსის წერილით მიმართა შპს ,,გ-ლ ტ-მა“ (იხ. ტ. III, ს.ფ. 248-249).

8. მოსარჩელესა და შპს ,,გ-ლ ტ-სს“ შორის 2013 წლის 01 აგვისტოს გაფორმდა შეთანხმება 24.01.2011წ. ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ. კერძოდ, ხელშეკრულების მე-14 პუნქტს (რომელიც ითვალისწინებს აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე მისასვლელ ლიანდაგზე ვაგონების მიწოდება-გამოტანას სხვა ორგანიზაციებისთვის) დაემატა - მოპასუხის წარმომადგენლობა (იხ. ტ. III, ს.ფ. 247).

9. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის აღიარებული დავალიანების - 521 459,96 ლარის გადახდის დაკისრება; ასევე, 2014 წლის 31 დეკემბრამდე დარიცხული პირგასამტეხლოს - 76 720,03 ლარისა და 2015 წლის პირველი იანვრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლოს სახით 521,46 ლარის გადახდის დაკისრება.

10. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხის წარმომადგენლობამ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და 2014 წლის 25 აპრილის შემდეგ შეწყვიტა დავალიანების დაფარვა. შესაბამისად, 2014 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, მისი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 598 180 ლარს, საიდანაც 521 459,96 ლარი წარმოადგენს დავალიანების ძირითად თანხას, ხოლო 76 720,03 ლარი პირგასამტეხლოს.

11. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო.

12. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა:

- ბათილად იქნეს ცნობილი მოსარჩელესა და მოპასუხის წარმომადგენლობას შორის 04.10.2013წ., 06.01.2014წ. და 24.06.2014წ. დადებული ხელშეკრულებები, ასევე, მოპასუხის წარმომადგენლობის მიერ მოსარჩელისათვის 2013 წლის 08 აგვისტოდან 2014 წლის 24 აპრილის ჩათვლით ანგარიშსწორებით (გადახდით) აღიარებული ვალი;

- მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ მოსარჩელისათვის უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხის - 656 950,29 ლარის დაბრუნება;

- მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისროს კანონით გათვალისწინებული პროცენტის გადახდა, რაც 2013 წლის 08 აგვისტოდან 2017 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით შეადგენს 327 707,05 ლარს, ხოლო 2018 წლის პირველი იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 6 618,77 ლარს;

- მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით, დაეკისროს 11 608,13 ლარის გადახდა.

13. შეგებებული სარჩელით ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

13.1. მოპასუხის კუთვნილი ტვირთი - 6412 ტონა რკინიგზის რელსები, უკრაინიდან საქართველოში, ფოთის ნავსადგურში ტრანსპორტირებულ იქნა საერთაშორისო გადამზიდავი ფირმა შპს „პ-ს ჯ-ას“ მიერ. საქართველოს ტერიტორიაზე ტვირთის გადაზიდვა უნდა განეხორციელებინა მოსარჩელეს. მან ტვირთის ნაწილი მოპასუხის წარმომადგენლობას მიაწოდა სადგურ „... ...“. აღნიშნული სადგურიდან მოპასუხის წარმომადგენლობამ ტვირთის დროულად გატანა ვერ მოახერხა, რის გამოც დაერიცხა ე.წ. 24 საათზე მეტი მომსახურების საფასური. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, მოსარჩელესა და შპს „პ-ს ჯ-ას“ შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელეს სადგურ ".. ..." ტვირთი უნდა მიეტანა დაცლის ფრონტამდე - შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩიხში. ზემოაღნიშნულ გადაზიდვებთან დაკავშირებული მომსახურების საფასური გადაიხადა შპს „პ-ს ჯ-ამ“, თუმცა მოსარჩელემ ეს ინფორმაცია მოპასუხის წარმომადგენლობას დაუმალა. მოატყუა, თითქოს სადგურ "... ..." ტვირთი ამ უკანასკნელს უნდა მიეღო და გაეტანა;

13.2. მოპასუხის წარმომადგენლობამ 2013 წლის 08 აგვისტოდან დაიწყო დარიცხული თანხის გადახდა და 2014 წლის 24 აპრილის ჩათვლით ჯამში მოსარჩელეს გადაურიცხა 656 950,29 ლარი, ხოლო 04.10.2013წ. მხარეთა შორის დაიდო ვალის აღიარების ხელშეკრულება. მისთვის ზემოაღნიშნული გარემოება ცნობილი რომ ყოფილიყო, მოსარჩელეს არც თანხას გადაუხდიდა და მასთან არც 04.10.2013წ., 06.01.2014წ. და 24.06.2014წ. ხელშეკრულებებს გააფორმებდა. ამდენად, ხელშეკრულებები მოტყუების გარეშე არ დაიდებოდა;

13.3. სადგურ „... ....“ ტვირთის გასატანად მოპასუხის წარმომადგენლობამ საკუთარი ლოკომოტივი მოხსნა მარაბდა-კარწახის რკინიგზის მშენებლობიდან და სამი თვის განმავლობაში ახორციელებდა ტვირთის გადაზიდვას მარაბდა-კარწახის სხვადასხვა მონაკვეთზე. აღნიშნულის გამო, მას მიადგა ზიანი - 11 608,13 ლარის ოდენობით.

14. მოსარჩელემ/შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც შეგებებული სარჩელი არ ცნო.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა: 521 459,96 ლარის გადახდა; პირგასამტეხლოს - 76 720,03 ლარის გადახდა; ასევე, პირგასამტეხლოს გადახდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე - 521,46 ლარის ოდენობით 2015 წლის 01 იანვრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

16. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

18. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

19. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 81-ე, 84-ე მუხლებით და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მოპასუხის მხრიდან მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილების ერთწლიანი ვადის დარღვევის თაობაზე.

20. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარდგენილია სადგურის მომსახურებისა და ტვირთის მიღება-ჩაბარების ორი სამახსოვრო ბარათი - 2013 წლის 01 სექტემბრის №.... და 2013 წლის 21 სექტემბრის №.... სამახსოვრო ბარათები, რომლებშიც რკინიგზის სადგურის გასწვრივ მითითებულია - სადგური „... ...“, ხოლო ჩიხის გასწვრივ - შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ი (იხ. ტ. II, ს.ფ. 447, 458). აღნიშნული სამახსოვრო ბარათების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული პერიოდისათვის მოპასუხისათვის ცნობილი იყო შპს ,,გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ის შესახებ.

21. სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-6-8 პუნქტებში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელესა და შპს „გ-ლ ტ-ს“ შორის 2011 წლის 24 იანვარს დადებულ ხელშეკრულებაში განხორციელებული ცვლილებები სწორედ სადავო გადაზიდვებს უკავშირდებოდა. შესაბამისად, დასაბუთებულია ვარაუდი, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო გადაზიდვის ნებართვაში მისასვლელი ლიანდაგის მითითების შესახებ, რამაც საბოლოოდ ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანა განაპირობა.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელი გარიგებების ბათილად ცნობის შესახებ აღძრულია შეცილების ვადის გასვლის შემდეგ, რის გამოც არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

23. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-317, 327-ე, 341-ე მუხლებით და მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის 521 459,96 ლარის გადახდის დაკისრების თაობაზე.

24. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვინაიდან არ არსებობს ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობა, ასევე, არ არსებობს მოპასუხისათვის ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადახდილი თანხის - 656 950,29 ლარის, დაბრუნების საფუძველი.

25. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში (შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა), შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

27. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

27.1. გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან. მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე პრაქტიკა ასეთია: თუ მოტყუების საფუძველზე შემცილებელ პირს ადგება ზიანი, ასეთ შემთხვევაში მოტყუება უნდა განვიხილოთ არა მარტო როგორც გარიგების ბათილობის სახელშეკრულებო გარემოება, არამედ როგორც დაუშვებელი, არაკეთილსინდისიერი და გასაკიცხი მოქმედება. შესაბამისად, გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებით დადგენილი წესები. ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს იმისგან დამოუკიდებლად ნების გამოვლენა შეცილებულია თუ არა ერთი წლის ვადაში;

27.2. სასამართლომ მოსარჩელის ქმედებას არ მისცა სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მოპასუხის სამეურნეო ბრუნვიდან უკანონოდ, მოტყუების საფუძველზე ამოღებული 656 950,12 ლარის პროცენტით უკან დაბრუნება უსაფუძვლო გამდიდრების წესების მიხედვით. ამ თანხის მართლსაწინააღმდეგოდ მითვისებას მოსარჩელე ვერ შეძლებდა მოპასუხის წარმომადგენლობის მოტყუების გარეშე, რაც გამოიხატა ამ უკანასკნელის დარწმუნებაში, რომ ხელშეკრულების თანახმად, ტვირთის „... ...“ სადგურიდან შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ში მიტანა არა მოსარჩელეს, არამედ ტვირთმიმღებს (მოპასუხის წარმომადგენლობა) ეკისრებოდა. მართალია, სასამართლომ ვერ უარყო მოპასუხის წარმომადგენლობის მოტყუების ფაქტი, თუმცა გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სსკ-ის 84-ე მუხლი და ამ მუხლის რეგულაცია გაავრცელა ისეთი სპეციალური ნორმებით რეგულირებულ ურთიერთობებზე, როგორიც არის დელიქტი და უსაფუძვლო გამდიდრება. ფაქტია, რომ, ერთი მხრივ, მოსარჩელის არამართლზომიერი ქმედების შედეგად მოპასუხე დაზარალდა, ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა დაზარალებულის ხარჯზე. სასამართლოს სწორედ ამ საკითხებზე უნდა გაემახვილებინა ყურადღება და მიეცა ადეკვატური სამართლებრივი შეფასება (სსკ-ის 408-ე, 976-991-ე მუხლები);

27.3. სასამართლო შეეცადა დაესაბუთებინა, რომ მოპასუხის წარმომადგენლობის დირექტორმა, ვიდრე ის მოსარჩელის ვალს გადახდით აღიარებდა, ხოლო 04.10.2013წ. ვალის აღიარების, 06.01.2014წ. ვალის გრაფიკით გადახდისა და 24.06.2014წ. პირგასამტეხლოს ხელშეკრულებებს ხელს მოაწერდა, იცოდა, რომ ტვირთის მიწოდება შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ი უნდა მომხდარიყო, რასაც არც მოპასუხე უარყოფს. მოტყუებულმა მოპასუხემ იცოდა (მოსარჩელემ დაარწმუნა), რომ ტვირთი „... ...“ სადგურიდან თვითონ (ტვირთმიმღებს) უნდა წაეღო დაცლის ფრონტზე და აღნიშნული ხელშეკრულებით მოსარჩელეს არ ევალებოდა. თუმცა, მან არ იცოდა რომ ტვირთის დაცლის ფრონტზე მიტანა დამატებითი მომსახურების ხელშეკრულებით მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა. საქმის მასალებში არის აღნიშნული ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულებები - ტვირთის მიღება-ჩაბარების 14 ყალბი აქტი (რომლის თანახმად, მოსარჩელემ 64 ვაგონი ტვირთმიმღებს საკუთარი ლოკომოტივით (თბომავლით) მიაწოდა შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ში) და 8 ერთეული გადაზიდვის ნებართვა, ანუ გადაზიდვასთან დაკავშირებული ის ერთადერთი მტკიცებულება, საიდანაც ჩანს როგორც ტვირთის მიტანის ადგილი, ისე ექსპედიტორის მიერ ამ მომსახურებაში გადახდილი საფასური. მოსარჩელემ, მიუხედავად არაერთი წერილობითი თხოვნისა, მოპასუხეს დაუმალა და არ მიაწოდა აღნიშნული დოკუმენტები. ეს დოკუმენტები მოპასუხეს ექსპედიტორმაც დაუმალა. მან სიტყვიერად განუმარტა, რომ ამით მოსარჩელესთან ურთიერთობა გაუფუჭდებოდა;

27.4. საქმეში არსებული გრაფიკული ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ ტვირთის მიღება-ჩაბარების 12 აქტი (შიდა მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტი) გაყალბებულია მოსარჩელის უფლებამოსილი პირების მიერ. მასზე ტვირთმიმღების სახელით ხელი აქვს მოწერილი სხვა პირს. აღნიშნული დოკუმენტების სიყალბე, ასევე, დასტურდება შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ის ხელმძღვანელის წერილით, რომლის თანახმად, ამ ჩიხში რელსებით დატვირთული ვაგონები არც 2013 წლის აგვისტო-სექტემბერში და არც მას შემდეგ არ შესულა; ტვირთმიმღების წარმომადგენლის ახსნა-განმარტებით და იმ გარემოებით, რომ ტვირთის მიღებაზე მინდობილობა გაიცა 2013 წლის 03 ოქტომბერს, მანამდე ტვირთის მიღებაზე მინდობილობა არ არსებობდა, ხოლო „რკინიგზის ტვირთის გადაზიდვის წესების“ 358-ე მუხლის თანახმად, ზეპირი ხელშეკრულებით ტვირთის მიღება კატეგორიულად გამორიცხულია. სასამართლოს ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები არ შეუფასებია. იგი დაეყრდნო ექსპერტის არაკატეგორიულ დასკვნას და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოებებისათვის შეფასება არ მიუცია;

27.5. მოპასუხე სადავო გარიგებების შეცილების საფუძვლად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ მას დაუმალა არა მარტო ტვირთის მიწოდების ადგილი, არამედ ის ფაქტი, რომ სწორედ მოსარჩელე იყო ვალდებული ტვირთი დანიშნულების ადგილას მიეტანა. თუმცა, სასამართლომ, ერთი მხრივ, არასწორად შეაფასა და დაადგინა შეცილების საფუძველთან დაკავშირებული გარემოებები, ხოლო, მეორე მხრივ, შეცილების მეორე საფუძველზე საერთოდ არ იმსჯელა;

27.6. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხისათვის 2013 წლის სექტემბერში ცნობილი იყო ინფორმაცია შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ის შესახებ. შეცილების ვადის ათვლის დაწყებისათვის მნიშვნელოვანია არა ის, ზოგადად იცოდა თუ არა მოპასუხემ შპს „გ-ლ ტ-ის“ ჩ-ის არსებობა/არარსებობის შესახებ, არამედ ის გარემოება იცოდა თუ არა მან, რომ ტვირთი შპს „გ-ალ ტ-ის“ ჩ-ში უნდა ყოფილიყო მიტანილი და ტვირთი იქ მოსარჩელეს უნდა მიეტანა.

28. მოპასუხემ 2019 წლის 03 ივლისს მის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარზე დამატებითი პოზიცია წარმოადგინა და დააზუსტა საკასაციო მოთხოვნა, კერძოდ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

30. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

31. წინამდებარე საქმეში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია შეგებებული სარჩელით დაყენებული მოთხოვნა მოტყუებით დადებული გარიგებ(ებ)ის ბათილობის გამო, ამ გარიგებ(ებ)ის საფუძველზე გადახდილი თანხების, ასევე, ამ თანხების უკანონოდ ფლობიდან გამომდინარე პროცენტის შეგებებული სარჩელით მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ.

32. კასატორის/შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მთავარი პრეტენზიაა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილების ვადის დაუცველობის მოტივით შეგებებული სარჩელი არ დააკმაყოფილა ისე, რომ არ იმსჯელა მისი დაკმაყოფილების სხვა სამართლებრივ საფუძველზე, კერძოდ, დელიქტზე; თუ მოტყუებით პირს ადგება ზიანი, ასეთ შემთხვევაში მოტყუება უნდა განვიხილოთ არა მხოლოდ როგორც გარიგების ბათილობის სახელშეკრულებო გარემოება, არამედ, როგორც დაუშვებელი, არაკეთილსინდისიერი და გასაკიცხი მოქმედებაც. შესაბამისად, უნდა გამოყენებულიყო სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებით დადგენილი წესები.

33. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას. სასამართლო განმარტავს, რომ მისი უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად, არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38). კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42).

36. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურსამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესოსამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

37. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას.

38. ამრიგად, სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

39. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

40. განსაზღვრული სამართლებრივი მიზნის შესაძლო მიღწევისას, როდესაც ერთი მოთხოვნა განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლით წარმოიშობა, არსებობს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია. მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი მოცემულია კანონის იმ ნორმებში, რომელთა თანახმად ერთ პირს მეორისაგან შეუძლია განსაზღვრული მოქმედების შესრულება ან ასეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავება მოითხოვოს. ერთი და იგივე მოთხოვნის განხორციელება სხვადასხვა სამართლებრივი საშუალებით არის შესაძლებელი. ამ დროს უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის თეორიულად ერთმანეთის თანაბარი, ერთი და იგივე ინტერესის დაცვისათვის გამიზნული ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებების ერთობლიობა. მოთხოვნათა კონკურენციისაგან განსხვავებით, სადაც მოსარჩელის უფლებამოსილებაა მოთხოვნათა შორის არჩევა, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთაგან ერთ-ერთის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაა (იხ. დამატებით: ჭანტურია ლ., სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 132; ბიოლინგი ჰ.,/ლუტრინგჰაუსი პ., საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი-ბრემენი, 2004-2009, 14; ქოჩაშვილი ქ., მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისას, თბ., 2012, 280; ჩაჩავა ს., მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბ., 2011, 39; ჰენშელი ს., სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა, თბ., 2009, 84).

41. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ.

42. მართალია, მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი [ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი)], თუმცა შეჯიბრებითობის, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფორმირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.

43. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილ ძირითად არგუმენტებს (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია, მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine, §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Milatova and others v. The Czech republic, §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland, § 21).

44. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოტყუებით დადებული გარიგება საცილო გარიგებების ერთ-ერთ ნაირსახეობას წარმოადგენს. საცილო გარიგება დადების მომენტში ნამდვილია, მაგრამ შეცილების შედეგად კარგავს იურიდიულ ძალას, ე.ი ხდება ბათილი. საცილო გარიგების გავრცელებული შემთხვევებია შეცდომით, მოტყუებით ან იძულებით დადებული გარიგებები (იხ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 54, ველი 12, თბილისი, 2017წ.).

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტების თანახმად, რომელიც მან იძულებით დადებულ გარიგებებთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებაში გააკეთა, თუმცა სრულად ვრცელდება მოტყუებით დადებულ გარიგებებზეც, „იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია. სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, §212, §213).

46. ამავე დროს, სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმული მსჯელობის შესაბამისად, „იძულება იმდენად აშკარად და უხეშად ხელყოფს ნების თავისუფლების მდგომარეობას, რომ ზოგჯერ იგი დელიქტის სახესაც ღებულობს“, „...შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს სსკ-ის 408-ე და 992-ე მუხლების წესები. ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს მისგან დამოუკიდებლად, ნების გამოვლენა შეცილებულია თუ არა. ამდენად, მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგაც" (იხ. ბ. ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, თბილისი, 2001 წ., გვ. 246, 252).

47. აღნიშნული მსჯელობა გაზიარებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებითაც, რომლის თანახმად, კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განუხორციელებლობის შემთხვევაში, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს ზიანის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს. „თუკი იძულებისა და მოტყუების საფუძველზე, შემცილებელ პირს ადგება ზიანი, ასეთ შემთხვევაში, როგორც იძულება, ისე მოტყუება, უნდა განვიხილოთ არა მარტო, როგორც გარიგების ბათილობის სახელშეკრულებო გარემოებანი, არამედ, როგორც დაუშვებელი მოქმედებანიც“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, §212, §213).

48. ამდენად, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული შესაძლო მოტყუების ფაქტის დადასტურების შემთხვევაში, სახეზე იქნება დელიქტის ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობა - მოსარჩელის საკუთრების ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. აღნიშნული სამართლებრივი საფუძვლით კი სააპელაციო სასამართლოს შეგებებულ სარჩელში მითითებული ფაქტები საერთოდ არ გამოუკვლევია, რის გამოც არსებობს საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების აუცილებელობა.

49. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად აღარ მიიჩნევს საკასაციო საჩივარში მითითებული სხვა პრეტენზიების შემოწმებას.

50. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

51. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, რაც საქმის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების საფუძველია. კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს შეგებებებულ სარჩელში მითითებული, მოპასუხის (მოპასუხის წარმომადგენლობის) მოტყუებასთან დაკავშირებული ფაქტები. მხოლოდ ამ გარემოებების გამოკვლევის შემდგომ არის შესაძლებელი დელიქტურ ზიანზე მსჯელობა.

52. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ა-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი