№ას-192-2022

28 აპრილი, 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – ქ.მ–ძე (დ.მ–ძის უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) – დ.ბ–ი, ნ.მ–ძე (ვ.ჭ–ის უფლებამონაცვლე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფასიანი ქაღალდების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების და გადასაცემი განკარგულების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. დ.მ–ძემ (შემდეგში მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა ვ.ჭ–ისა (შემდეგში პირველი მოპასუხე) და დ.ბ–ის (შემდეგში მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2005 წლის 13 აპრილს დადებული ფასიანი ქაღალდების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების და გადასაცემი განკარგულების ბათილად ცნობა, მოპასუხეებისათვის აქციების ღირებულების - 14 274 181.80 ლარისა და აქციების იძულებით დათმობით მიყენებული ზიანის - 61 878 578.12 ლარის სოლიდარულად დაკისრება (დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა).

სარჩელი შემდეგ გარემოებებს დაეფუძნა:

1.1. 2002 წლის 3 დეკემბერს შეიქმნა სს „ს–ი“, რომლის აქციონერებიც იყვნენ მ.გ–ი (აქციათა 50%, 75 აქცია, 7 500 ლარის ღირებულების) და დ.მ–ძე (აქციათა 50%, 75 აქცია, 7 500 ლარის ღირებულების). კომპანიის საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 15000 ლარს, რომელიც გამოხატული იყო 100 ლარის ნომინალური ღირებულების 150 აქციაში.

1.2. 2003 წელს კომპანიის აქციონერებმა დაიწყეს ინვესტორების მოძიება. სს „ს–ის“ აქციონერობის სურვილი ჰქონდა დ.ბ–ს, რომელიც იმჟამად იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი და შესაბამისად არ ჰქონდა სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების უფლება. აღნიშნულის გათვალისწინებით ოფიციალურად აქციონერი უნდა ყოფილიყო დ.ბ–ის სიმამრი - ვ.ჭ–ი. 2003 წლის 9 სექტემბერს მოსარჩელეს, მ.გ–სა და ვ.ჭ–ს (შემდგომში – „პირველი მოპასუხე“) შორის გაფორმდა წილის გასხვისების განკარგულებები - №13-0768 და №13-0769, რომელთა მიხედვით, ვ.ჭ–მა თითოეული აქციონერისაგან კომპანიის აქციების 20%-20% (30-30 აქცია) შეიძინა. აღნიშნული ტრანზაქციის შემდგომ საწარმოს აქციონერები გახდნენ: მ.გ–ი აქციათა 30%-ით, მოსარჩელე აქციათა 30%-ით და პირველი მოპასუხე აქციათა 40%-ით.

1.3. დ.ბ–ი ახორციელებდა სხვადასხვა სახის ზეწოლას და იძულებას დანარჩენ აქციონერებსა და კომპანიის დირექტორზე, რის შედეგადაც მოსარჩელე 2005 წლის 13 აპრილს იძულებული გახდა ხელი მოეწერა ფასიანი ქაღალდების ყიდვა-გაყიდვის შესახებ ხელშეკრულებისა და გადასაცემი განკარგულებისათვის. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული აქციები ფორმალურად ვ.ჭ–ის საკუთრება გახდა, ხოლო ფაქტობრივად ამ აქციების მესაკუთრე გახდა დ.ბ–ი. განხორიელებული იძულების შედეგად მოსარჩელემ თავისი აქციები, რომელთა საბაზრო ღირებულება გადაცემის მომენტისათვის შეადგენდა 30 მილიონ ლარს, მოპასუხეებს გადასცა 5000 ლარად. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მას არც აღნიშნული თანხა მიუღია.

1.4. მას შემდეგ, რაც მოპასუხეები უკანონოდ დაეუფლნენ მოსარჩელის კუთვნილ აქციებს, მათ გააკოტრეს კომპანია, ხოლო მის კუთვნილ აქტივებს თავი მოუყარეს შპს „ს–ში“, რომელსაც შეეცვალა სახელწოდება და ამჟამად არის შპს „ჰ.ჯ–ია“. საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორია ჰოლანდიაში რეგისტრირებული კომპანია „კ. ჰ. ბ.ვ–ი.“, რომლის პარტნიორიც არის მეორე მოპასუხის მიერ მარშალის კუნძულებზე რეგისტრირებული კომპანია „ჩ.ი.ე–ი“.

1.5. ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელის შინაგანი ნების საწინააღმდეგოდ, მის მიმართ იძულების გამოყენებით. კერძოდ, მეორე მოპასუხისა და მასთან დაახლოებული პირების მხრიდან განხორციელდა ისეთი იძულება, რომელმაც გავლენა მოახდინა მოსარჩელეზე და აფიქრებინა, რომ თუ არ შეასრულებდა აქციების გადაცემის მოთხოვნას, მას და მისი ოჯახის წევრებს ემუქრებოდათ რეალური საფრთხე, სიცოცხლის მოსპობა და თავისუფლების შეზღუდვა. ამასთან, სადავო გარიგების დადებამდე მის მიმართ სისტემატურად ხორციელდებოდა ფიზიკური და ფსიქოლოგიური იძულება, მუქარა მისი და მისი ოჯახის წევრების მისამართით. მოსარჩელე იძულებული გახდა თავისი ნების საწინააღმდეგოდ მოპასუხეებისთვის დაეთმო აქციები. მან სადავო გარიგებას ხელი მოაწერა 2005 წელს, თუმცა იძულება გარიგებაზე ხელის მოწერით არ დასრულებულა. იძულებას ჰქონდა განგრძობადი ხასიათი და პოლიტიკური ხელისუფლების შეცვლამდე გრძელდებოდა. იძულების შემდგომი გაგრძელება გამოიხატა იმაში, რომ მოსარჩელეს თავისი უფლებების დასაცავად შესაბამისი ორგანოებისთვის მიმართვის შესაძლებლობა არ ჰქონდა.

1.6. მოსარჩელემ მის მიმართ განხორციელებული იძულებისა და უკანონო ქმედების გამოძიებისა და დამნაშავე პირთა დასჯის მოთხოვნით საქართველოს მთავარ პროკურატურას 2012 წლის 6 ნოემბერს მიმართა. საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის 2016 წლის 19 ივლისის დადგენილებით მოსარჩელე ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

1.7. სადავო გარიგებები ზეწოლის არარსებობის პირობებშიც ბათილია, ვინაიდან კანონსაწინააღმდეგოა ქონების, რომლის საბაზრო ღირებულებაა რამდენიმე მილიონი ლარი, 5 000 ლარად გასხვისება. მეორე მოპასუხემ, როგორც გარიგების ერთ-ერთმა მხარემ, ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება და ისარგებლა მოსარჩელის მძიმე მდგომარეობით.

1.8. კომპანია, რომლის აქციებიც მოსარჩელეს იძულებით დაათმობინეს, გამოცხადებულია გაკოტრებულად, მისი რეგისტრაცია გაუქმებულია. აღნიშნულის გამო, სასამართლოს მიერ სადავო გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, პირვანდელი მდგომარეობა ვერ აღდგება (მოსარჩელეს თავისი კუთვნილი აქციები ვერ დაუბრუნდება). შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა მიეცეს ფულადი ანაზღაურება აქციების საბაზრო ღირებულების ოდენობით.

1.9. მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს მიუღებელი შემოსავალი იმ ოდენობით, რასაც იგი 14 274 181.80 ლარის (აქციების საბაზრო ღირებულება) კომერციულ ბანკში დეპოზიტზე განთავსებით მიიღებდა.

2. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ კომპანიაში ინვესტიციების განხორციელების შესახებ, თუმცა მოსარჩელეს კომპანიაში ინვესტიციები არ განუხორციელებია, ხოლო მოპასუხეებმა კომპანიას გადასცეს სს „კ–ისა“ და სს „რ–ის“ აქციები. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ ვერ შეძლო მისი წილი ინვესტიციების მოზიდვა, გადაწყვიტა თავის საკუთრებაში არსებული აქციების ნომინალურ ფასად გასხვისება, ვინაიდან სს „კ–ისა“ და სს „რ–ის“ აქციების ნაწილი, რომლებიც კომპანიაში იქნა თავმოყრილი, კომპანიისთვის გადაცემამდე ისედაც მოპასუხეებს და მათთან აფილირებულ იურიდიულ თუ ფიზიკურ პირებს ეკუთვნოდათ. ამდენად, 2005 წლის აპრილში კომპანიის აქციებს თუკი რაიმე ღირებულება გააჩნდა, ეს იმის ხარჯზე, რომ კომპანია ფლობდა სს „კ–ისა“ და სს „რ–ის“ აქციების ნაწილს, რაც ქმნიდა კომპანიის აქტივს და ეს აქტივი მოპასუხეების მხრიდან კომპანიისთვის სს „რ–ისა“ და სს „კ–ის“ აქციების გადაცემის ხარჯზე შეიქმნა. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2005 წელს პირველი მოპასუხე აქციებს შეიძენდა იმავე ფასად, რა ფასადაც 2003 წელს პირველ მოპასუხეს კომპანიის აქციების 40% გადაეცა.

2.1. მოსარჩელის მხრიდან თავდაპირველად პირველი მოპასუხისთვის გადაცემული 20% აქციების ღირებულება და 2005 წლის 13 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული აქციების ღირებულება შესატყვისია გადაცემული აქციების პროპორციის გათვალისწინებით.

2.3. მოსარჩელეს მოპასუხეთა მხრიდან იძულების განხორციელების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია. მოსარჩელე თავად განმარტავს, რომ მასზე იძულება 2012 წლის არჩევნების შემდგომ დასრულდა, ანუ ამ პერიოდიდან მას შეეძლო სასამართლოსთვის დარღვეული უფლების აღდგენისა და თავისი ინტერესების დაცვის მიზნით მიმართვა. მოსარჩელემ 2016 წლის 2 სექტემბერს აღძრა სარჩელი. ამდენად, 2012 წლის ოქტომბრიდან, როდესაც, მოსარჩელის მითითებით, იძულება აღარ არსებობდა, გასულია შეცილების ერთწლიანი ვადა.

2.4. რაც შეეხება 2012 წლის 6 ნოემბერს პროკურატურაში სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის თაობაზე განცხადების შეტანას, აღნიშნული ვერ ჩაითვლება ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის დამადასტურებელ გარემოებად, ვინაიდან, როგორც პირის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე 2016 წლის 19 ივნისის დადგენილებიდან ჩანს, მოსარჩელემ პროკურატურას მიმართა განხორციელებული იძულების გამო დამნაშავეების დასჯის მოთხოვნით, არ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს განაჩენი 2005 წლის 13 აპრილის გარიგების ირგვლივ მოსარჩელის იძულების ფაქტზე და მოსარჩელეს არ მიუმართავს პროკურატურისთვის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან დასადგენად, რადგან პროკურატურა არ არის უფლებამოსილი განსაზღვროს და დაადგინოს დანაშაულებრივი გზით მიყენებული ზიანის დაზარალებულისათვის ანაზღაურების საკითხი. აღნიშნულს წყვეტს მხოლოდ სასამართლო.

2.5. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ იძულების არარსებობის პირობებშიც გარიგება ბათილია გარიგების საგანსა და შესრულებას შორის შეუსაბამობის გამო. ამ მოთხოვნაზე ვრცელდება ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა. 2005 წლის 13 აპრილიდან ასათვლელი ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა ამოიწურა 2015 წლის 13 აპრილს და მომდევნო დღიდან მოთხოვნა არის ხანდაზმული.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საჩელის დაკმაყოფილება.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

4.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება ხელახლა განსახილველად.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 ივნისის განჩინებით დ.მ–ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილი - ქ.მ–ძე.

5.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 22 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 10 ნოემბრის საოქმო განჩინებით ვ.ჭ–ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი მეუღლე - ნ.მ–ძე.

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით დ.მ–ძის უფლებამონაცვლე ქ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივ გარემოებები:

6.2. 2002 წლის 3 დეკემბერს შეიქმნა სს „ს–ი“, რომლის აქციონერებიც იყვნენ მ.გ–ი (აქციათა 50%, 75 აქცია, 7 500 ლარის ღირებულების) და დ.მ–ძე (აქციათა 50%, 75 აქცია, 7 500 ლარის ღირებულების). კომპანიის საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 15 000 ლარს, რომელიც გამოხატული იყო 100 ლარის ნომინალური ღირებულების 150 აქციაში.

6.3. 2003 წლის 9 სექტემბერს დ.მ–ძეს, მ.გ–სა და ვ.ჭ–ს შორის გაფორმდა წილის გასხვისების განკარგულებები - №13-0768 და №13-0769, რომელთა მიხედვით, ვ.ჭ–მა თითოეული აქციონერისაგან კომპანიის აქციების 20%-20% (30-30 აქცია) შეიძინა. აღნიშნული ტრანზაქციის შემდგომ საწარმოს აქციონერები გახდნენ: მ.გ–ი აქციათა 30%-ით, დ.მ–ძე აქციათა 30%- ით და ვ.ჭ–ი აქციათა 40%-ით. ზემოაღნიშნული გარიგებების მართლზომიერება მხარეთა მხრიდან სადავო არ გამხდარა. პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელეს აქციების შესაძენად 3000 ლარი გადაუხადა, ანუ თითოეულ აქციაში - 100 ლარი.

6.4. აქციათა გადასაცემი №13-1021, №13-0790, №13-0786, №13-0783, №14-0983 და №14-0980 განკარგულებების შესაბამისად, კომპანიას გადაეცა სს „რ–ისა“ და სს „კ–ის“ აქციები.

6.5. 2005 წლის 13 აპრილს დ.მ–ძეს (გამყიდველი) და ვ.ჭ–ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა ფასიანი ქაღალდების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება და აქციათა გადაცემის შესახებ განკარგულება N15-0190, რომლის თანახმად დ.მ–ძემ ვ.ჭ–ს საკუთრებაში გადასცა 45 ცალი სს „ს–ის“ ჩვეულებრივი აქცია. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 5 000 ლარად ხოლო აქციათა ნომინალური ღირებულება 100 ლარით.

6.6. წარმოდგენილი სარჩელის ფარგლებში მოსარჩელე დ.მ–ძე სადავოდ ხდის ზემოხსენებულ 2005 წლის 13 აპრილის აქციათა ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებას, ქონების გასხვისების ნების არარსებობაზე მითითებით. მხარე ასევე უარყოფს ნასყიდობის საფასურის 5000 ლარის მიღებას.

6.7. 2012 წლის 6 ნოემბერს დ.მ–ძემ მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას. საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის 2016 წლის 19 ივლისის დადგენილებით ამავე უწყებაში მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე N074290216801, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 181-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და 337-ე მუხლით, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელე ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

6.8. საქართველოს გენერალური პროკურატურის 2020 წლის 15 აპრილის წერილობითი პასუხით დგინდება, რომ 2019 წლის 29 ნოემბრის დადგენილებით, სისხლის სამართლის N074290216802 საქმეზე შეწყდა გამოძიება სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობისა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

6.9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში რამდენადაც სადავო იყო აქციათა ნასყიდობის ხელშეკრულების თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დადების ფაქტი, მოსარჩელეზე განხორციელებული იძულების გამო, უნდა შემოწმებულიყო, შესრულებული იყო თუ არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 85-89-ე მუხლების წინაპირობები. სსკ-ის 85-ე მუხლის მიხედვით, „გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან“. ამდენად, შეცილების შემთხვევაში, საცილო გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდან, თუ გარიგება დადებულია მხოლოდ იძულების წყალობით. იძულებით დადებული გარიგების შემთხვევაში საქმე გვაქვს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებულ გარიგებასთან, სადაც ნების თავისუფლება აშკარად არის ხელყოფილი. ამ დროს ადგილი აქვს დაზარალებულის თავისუფალი ნების აშკარა მოდრეკას (ლ. ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, 2011წ., გვ. 380; ბ.ზოიძე, „სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, მუხლი 85, გვ. 246.).

6.10. სააპელაციო პალატის მითითებით, იძულება მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს გარიგების ბათილობის საფუძვლად, როდესაც მისი ზეგავლენით მოხდა გარიგების დადება, ამასთან იძულება შეიძლება გამოიხატოს ძალადობაში ან მუქარაში. ძალადობა ფიზიკურ იძულებას გულისხმობს, ხოლო მუქარის შემთხვევაში, მომავალში იძულების განხორციელების ფაქტით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს, მოახდინოს სხვისი ნების შესატყვისი ნების გამოვლენა. ამასთანავე, გარიგების ბათილობას იწვევს არა ყოველგვარი იძულება, არამედ ისეთი, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე. პირზე გავლენას ახდენს ისეთი იძულება, რომელიც აფიქრებინებს მას, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამდენად, იძულება მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ზემოქმედებაუნარიან იძულებად, თუკი იგი რეალური საფრთხის მაუწყებელია. თუ საფრთხე მოჩვენებითია, მაშასადამე, იძულებაც ამ აზრით არარსებულია. იძულების შეფასებისას, მხედველობაშია მისაღები პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებები (სუსგ №ას-1301-1221-2015 11.03.2016წ.). პალატამ აღნიშნა, რომ იძულება როგორც ასეთი, არის არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხი და ამ საფუძვლით გარიგების საცილოობისას, ამა თუ იმ კონტრაჰენტი მხარის მიმართ გარიგების დადების იძულების საკითხი სასამართლომ უნდა შეაფასოს სამართლებრივად. სამართლებრივი შეფასების პროცესში პირზე განხორციელებული ზემოქმედების სსკ-ის 85-ე მუხლის კონტექსტით იძულებად შეფასებისთვის, განმსაზღვრელია იძულების ფაქტზე მიმთითებელი პირის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სამართალწარმოების პროცესში გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებები, რამდენად ქმნის იძულების რაიმე ფორმის გამოყენების გარეშე, ხელშეკრულების დაუდებლობაზე დასაბუთებულ ვარაუდს. (იხ. სუსგ. ას-1475-2018, 30 აპრილი, 2020 წელი). იძულება წარმოადგენს ნების გამოხატვის პროცესში აშკარა ჩარევას, მიუხედავად იმისა, რომ ნების გამომხატველს გაცნობიერებული აქვს რეალური მდგომარეობა და არ სურს გარიგების დადება, მისი თავისუფალი ნება იმდენად არის შეზღუდული, რომ, საბოლოო ჯამში, თანხმდება მასზე, ფორმალურად საკუთარი გადაწყვეტილებით.

6.11. კონკრეტული დავის ფარგლებში, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ გარიგება დაიდო მისი შინაგანი ნების საწინააღმდეგოდ. კერძოდ, დ.ბ–ის და მასთან დაახლოებული პირების მხრიდან განხორციელდა ისეთი იძულება, რამაც გავლენა მოახდინა მასზე და აფიქრებინა, რომ ის თუ არ შეასრულებდა აქციების გადაცემის მოთხოვნას, ემუქრებოდა რეალური საფრთხე, სიცოცხლის მოსპობის და/ან თავისუფლების შეზღუდვის სახით. მოსარჩელისვე განმარტებით, სადავო გარიგების დადებამდე მის მიმართ სისტემატურად ხორციელდებოდა ფიზიკური და ფსიქოლოგიური იძულება, მუქარა მისი და მისი ოჯახის წევრების მისამართით, რომლის მიზანს წარმოადგენდა გარიგების დადება.

6.12. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხეები გამორიცხავენ რაიმე იძულების არსებობას და მიუთითებენ, რომ 2005 წლის 13 აპრილს აქციათა ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო მხარეთა ნამდვილი ნების გამოვლენის საფუძველზე და დაფიქსირებული აქციების ღირებულება შესატყვისია გადაცემული აქციების პროპორციის გათვალისწინებით. მოპასუხეთა პოზიციით მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია იძულების განხორციელების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება.

6.13. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მათ შორის მხარეთა ახსნა-განმარტებისა და მოწმეთა ჩვენების შესწავლის საფუძველზე არ ექმნებოდა მყარი შინაგანი რწმენა სადავო გარიგების ბათილობასთან მიმართებით, რამეთუ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ადასტურებდნენ დ.მ–ძის მიმართ ვ.ჭ–ისა და დ.ბ–ის ან სხვა გარეშე პირთა/ფაქტორთა მხრიდან იძულების, თუ სხვა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განხორციელების ფაქტს. პალატის მითითებით, მოწმეთა ჩვენებები გარკვეულწილად ურთიერთწინააღმდეგობრივი იყო, ერთის მხრივ მოწმეთა ნაწილი (ე.მ–ძე, ვ.ბ–ვი) მიუთითებენ მათ სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე მოსარჩელის მიმართ შესაძლო იძულების განხორციელებასთან მიმართებით, ხოლო მეორეს მხრივ მოწმეთა ნაწილი (დ.მ–ი, დ.ა–ი), რომლებიც ესწრებოდნენ/შეხება ჰქონდათ გარიგების დადებასთან, გამორიცხავენ იძულების ფაქტს.

6.14. პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ იძულების საფუძვლით სადავო გარიგების ბათილად ცნობისათვის უნდა დადგენილიყო იკვეთებოდა თუ არა გარიგების მიმართ მოსარჩელის ნების ფორმირებაზე დაუშვებელი ზემოქმედების ფაქტი გარიგების მეორე მხარის ან სხვა მესამე პირთა მხრიდან. აპელანტის მტკიცებით, 2005 წლის 13 აპრილს გარიგების დადებას წინ უძღვოდა მის მიმართ განხორციელებული, როგორც ფიზიკური ისე ფსიქოლოგიური იძულება. კერძოდ, ფიზიკური ძალადობა გამოხატული იქნა შეიარაღებული პირის მიერ ცეცხლსასროლი იარაღის მიბჯენით (აღნიშნულს, არ ადასტურებს რაიმე მტკიცებულება და არც საქმეზე დაკითხული რომელიმე მოწმე). მოსარჩელის აღქმით, მოპასუხისთვის სასურველი შედეგის მიუღებლობის შემთხვევაში მოხდებოდა მისი დაპატიმრება, მისი და მისი ოჯახის წევრების მიმართ ფიზიკური ანგარიშსწორება. მოსარჩელის განმარტებით, დ.ბ–ის თანამდებობრივი სტატუსი, რომელიც სადავო გარიგების შედგენისას იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი ამძაფრებდა დ.მ–ძის აღქმას, რომ მოპასუხეს გააჩნდა მის მიმართ გამოთქმული მუქარის ფრაზების რეალობად ქცევის შესაძლებლობა. აღნიშნული განმარტების საპირისპიროდ, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2005 წლის 13 აპრილის ხელშეკრულება გაფორმდა საბროკერო კომპანია შპს „ს.ს.ჯ–ში“ მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად. პალატამ აღნიშნულ ნაწილში ყურადღება გაამახვილა მოწმის სახით დაკითხული დ.მ–ის ჩვენებაზე, რომლის შესაბამისადაც: სამუშაო ოთახში გარიგების დადებას ესწრებოდნენ დ.მ–ძე, ვ.ჭ–ი და თავად დ.მ–ი. გარიგება დაიდო მშვიდ ვითარებაში, კანონსაწინააღმდეგო მოქმედების გარეშე. ამასთანავე, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა უშუალოდ დ.ბ–ის მხრიდან განხორციელებული იძულების ფაქტი, მოწმეთა ჩვენებებით ირკვეოდა, რომ მოპასუხე დ.ბ–ს გარიგების გაფორმებაში მონაწილეობა არ მიუღია. საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა (ე.მ–ძე, ვ.ბ–ვი) ჩვენების ნაწილი მართალია შეიცავდა დ.მ–ძის მიმართ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების ნიშნებს, მაგრამ ასეთი ხასიათის ქმედების დადასტურებისთვის მოწმეების ე.მ–ძისა და ვ.ბ–ვის მიერ მიცემული ჩვენება, როგორც შინაარსობრივად, ასევე პროცესუალურად ვერ განიხილებოდა სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისათვის საკმარის მტკიცებულებად. მით უფრო იმ პირობებში, რომ ხსენებულ მოწმეთა ჩვენება შეპირისპირებული იყო საქმეზე დაკითხულ სხვა პირთა ჩვენებით. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ უშუალოდ ე.მ–ძისა და ვ.ბ–ვის ჩვენებითაც არ იკვეთებოდა მოპასუხე დ.ბ–ის მხრიდან იძულების განხორციელების ფაქტი და მოწმეები მიუთითებენ მხოლოდ ვ.ჭ–ზე. ამასთანავე, მოწმე ე.მ–ძე უშუალოდ შემსწრე რაიმე იძულების ფაქტთან მიმართებით არ ყოფილა და მისთვის მხოლოდ ინფორმაციულ დონეზე იყო ცნობილი დ.მ–ძის მიმართ იძულების განხორციელების თაობაზე.

6.15. პალატამ დამატებით განმარტა, რომ იძულების საფუძვლით შეცილებისათვის აუცილებელია, რომ იძულება იყოს გადამწყვეტი მოტივი ნების გამოხატვისათვის, რაც გულისხმობს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს იძულებასა და ნების გამოხატვას შორის. მიზეზ-შედეგობრიობის შემოწმებისას საკმარისია მუქარის მხოლოდ სუბიექტური ეფექტის კონსტანტაცია, ანუ იმის დადგენა, განაპირობა თუ არა მან ადრესატის მხრიდან ნების გამოხატვა და არა ის, შეიძლებოდა თუ არა მუქარას ობიექტურად ამგვარი შედეგი მოჰყოლოდა.

6.16. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, სსკ-ის 86-ე მუხლზე, რომლის თამახმად, გარიგების ბათილად ცნობას საფუძვლად უნდა დაედოს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება და ამასთან მითითებული ნორმის მეორე ნაწილი მიუთითებს, რომ იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებანი. კანონი ასევე ითვალისწინებს, რომ შესაძლებელია ხელშეკრულების იძულებით დადების ფაქტი განპირობებული იყოს გარიგების მხარის ახლობლის ან ოჯახის წევრის მიმართ არსებული საფრთხის გამო. არ არის აუცილებელი, რომ იძულებითი მდგომარეობა უშუალოდ ხელშეკრულების მონაწილე პიროვნებას შეეხოს, საკმარისია, რომ პიროვნება თავს გრძნობდეს იძულებით მდგომარეობაში ჩაყენებულად, რადგან ასეთ მდგომარეობაში მოხვდა მისი ნათესავი ან ახლობელი.

6.17. პალატამ ასევე განმარტა, რომ იძულების განხორციელების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელე მხარეს აწევს, რომელსაც ევალებოდა მის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების, სათანადო მტკიცებულებებისა და კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების გადმოცემის გზით (თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა იძულება) ესაბუთებინა იძულების ფაქტი. მოსარჩელეს ევალებოდა მიეთითებინა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც იგი აიძულა გარიგება დაედო და დაეთმო საკუთრება, ასევე უნდა დაესაბუთებინა ის გარემოება, თუ რაში გამოიხატებოდა გარიგების დადების შემდგომ მის მიმართ არსებული განგრძობადი ხასიათის იძულება, რამაც იგი შეზღუდა სარჩელის წარდგენის გზით ედავა დარღვეული უფლების აღდგენისათვის.

6.18. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ წარმოდგენილ მოწმეთა ჩვენება ვერ მიიჩნეოდა სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად, ვინაიდან მოწმე ე.მ–ძის ჩვენების შესაბამისად, მისთვის ცნობილი იყო იძულების თაობაზე და იგი უშუალოდ შემსწრე განხორციელებულ იძულებასთან მიმართებით არ ყოფილა. ხოლო, მოწმე ვ.ბ–ვი მართალია მიუთითებდა, რომ მისი თანდასწრებით აიძულეს დ.მ–ძე გადაეცა აქციები, თუმცა კონკრეტული მოწმის ჩვენებას უპირისპირდებოდა ორი მოწმის განმარტება, რომლებიც უარყოფენ ასეთ იძულებას. კერძოდ, მოწმეები დ.მ–ის და დ.ა–ის ჩვენებები დ.მ–ძის მიმართ კანონსაწინააღმდეგო მოქმედების ფაქტებს გამორიცხავდა.

6.19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ინფორმაცია იძულების არსებობის შესაფასებლად არასაკმარისად მიიჩნია.

6.20. სადავო გარიგების ბათილობის დამოუკიდებელ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებდა გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობას, შესაბამისად მიაჩნდა რომ გარიგება ამორალური ხასიათის იყო. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ მიუთითა 2005 წლის 13 აპრილს, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლზე, რომელიც 2012 წლის 8 მაისს განხორციელებულ საკანონმდებლო ცვლილებამდე რედაქციით სახელდებული იყო შემდეგნაირად: „გარიგების ბათილობა ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების გამო“, აღნიშნული მუხლის შინაარსის გათვალისწინებით, გარიგების ბათილობისათვის საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენდა მხოლოდ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობის დადგენა. გარიგების ბათილად მისაჩნევად, გარიგება დადებული უნდა ყოფილიყო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა კონტრაჰენტის მძიმე მდგომარეობით ან გულუბრყვილობით.

6.21. სადავო გარიგებით განკარგული საზოგადოების წილის ღირებულებასთან დაკავშირებით პალატა ყურადღება გაამახვილა 2017 წლის 13 მაისის აუდიტორულ დასკვნაზე, რომლის თანხმად, დ.მ–ძის წილის ღირებულება 2005 წლის აპრილის მდგომარეობით შეიძლება შეფასებული იქნეს 14 274 181.80 ლარად. სასამართლო სხდომაზე დასკვნის ავტორთა მიერ დადასტურდა, რომ დოკუმენტი ემყარებოდა დ.მ–ძის მიერ მიწოდებულ და „საჯარო სივრცეში“ მოძიებულ მასალებს. აუდიტორის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი იყო საკრედიტო

ხელშეკრულებაც, თუმცა იგი გამოყენებული არ ყოფილა, ვინაიდან მათ მიერ შედგენილი დასკვნა შედგენილი იყო წმინდა აქტივების საბაზრო ღირებულების მეთოდით, რომელშიც არ მოიაზრებოდა საწარმოს პასივები. აუდიტორული დასკვნის შედგენისას ასევე არ ყოფილა გამოყენებული საწარმოს საბუღალტრო დოკუმენტაცია და ბალანსი. სააპელაციო პალატამ დასკვნა მიიჩნია არასრულყოფილად, ვინაიდან, მისი შედგენისას საწარმოს ფინანსური მდგომარეობის ამსახველი სრული დოკუმენტაცია გაანალიზებული არ ყოფილა.

6.22. პალატამ მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი სადავო გარიგება სრულად შეესაბამებოდა კანონის მოთხოვნებს, არ ეწინააღმდეგებოდა საჯარო წესრიგს და ზნეობის ნორმებს, 2005 წლის 13 აპრილის ხელშეკრულების ამორალური ხასიათი მოსარჩელე მხარის მხრიდან ვერ იქნა დასაბუთებული. ასევე დასაბუთებულად იქნა მიჩნეული მოწინააღმდეგე მხარეთა/მოპასუხეთა შედავება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან მიმართებით და ამ თვალსაზრისითაც გაუმართლებლად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

6.23. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცებით მასზე განხორციელებული იძულება ატარებდა განგრძობად ხასიათს და მოსარჩელეს არ შეეძლო ემოქმედა ხელისუფლების ცვლილებამდე, რამეთუ მოპასუხე დ.ბ–ი წარმოადგენდა პარლამენტის წევრს. ამასთანავე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტების შესაბამისად, კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განუხორციელებლობის შემთხვევაშიც, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს ზიანის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელე უთითებდა მის მიმართ განხორციელებული შესაძლო იძულების შედეგად მისი საკუთრების უფლების ხელყოფის ფაქტზე. მოსარჩელის აპელირება, შეცილების ვადის 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგების შემდგომ ათვლასთან დაკავშირებით უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული, რადგან პალატის მხრიდან არ დადგინდა იძულების ფაქტი. პროკურატურისათვის 2012 წელს მიმართვაც ვერ მიიჩნეოდა ნამდვილ შეცილებად საკანონმდებლო მიზნებიდან გამომდინარე, რამეთუ 2012 წელს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, პროკურატურა ვერ მიიჩნეოდა უფლებამოსილ ორგანოდ. 2016 წლის 19 ივნისის დადგენილებიდან დგინდებოდა, რომ პირის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე, მოსარჩელემ პროკურატურას მიმართა მის მიმართ განხორციელებული იძულების გამო დამნაშავეთა დასჯის მოთხოვნით და არა საკუთრების აღდგენის/ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

6.24. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სასამართლო პრაქტიკაზე და განმარტა, რომ 138-ე მუხლის საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა შესაბამისი უწყებისთვის მიმართვის გზით შესაძლებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: ა) სამართლებრივი საშუალების გამოყენება უნდა მოხდეს უფლებამოსილი პირის მიერ ვალდებული პირის მიმართ; ბ) უფლებამოსილი პირის მიერ არჩეული საშუალება ვარგისი უნდა იყოს შესაბამისი შედეგის მისაღწევად. კერძოდ, არჩეული საშუალებით მიმართვა უნდა განხორციელდეს ისეთ უწყებაში, რომელიც კომპეტენტურია განსახილველ საკითხზე რეაგირების მოსახდენად და არ წარმოადგენს არასათანადო უწყებას.

6.25. საბოლოოდ, პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების დარღვევის ფაქტი, რაც მას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობდა. ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სადავო გარიგების ბათილად არ ცნობის პირობებში, ასევე დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული სასარჩელო მოთხოვნები თანხის დაკისრებასა და ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებით.

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ქ.მ–ძემ და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

7.1. კასატორი მიუთითებს, რომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს მცდარი სამართლებრივი შეფასება მიეცა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ განჩინება მიღებულია საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე. განჩინების სამართლებრივი უსწორობა განპირობებულია ფაქტობრივი გარემოებების არამართებულად დადგენით და არასწორი სამართლებრივი კვალიფიკაციით.

7.2. სასამართლოს დასკვნები დაუსაბუთებელია იმ ნაწილში, რომელიც დ.მ–ძის მიერ დათმობილი აქციების საბაზრო ღირებულების დამადასტურებელი მტკიცებულებების შეფასებას ეხება. სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნა დაუსაბუთებლად მიიჩნია შეუსაბამო მტკიცებულებად.

7.3. სასამართლოს არ დაუდგენია და არც მოპასუხეს მიუთითებია, რომ საკრედიტო დოკუმენტებად მოაზრებული საბუთები სადავო გარიგების დადების მომენტისთვის რეალურად არსებულ მდგომარეობას ასახავდნენ. მოპასუხეს არ მიუთითებია იმ გარემოებაზე, რომ სადავო გარიგების გაფორმებისას სს „ს–ს“ საკრედიტო ხელშეკრულებების ფარგლებში შეუსრულებელი ვალდებულებები ჰქონდა. შესაბამისად, მას არც რაიმე მტკიცებულება წარმოუდგენია შესრულებული ვალდებულების იმ მომენტისთვის არსებობის შესახებ, როდესაც მოსარჩელის აქციების დაუფლება მოხდა. არამედ, მხოლოდ ამ ხელშეკრულებათა არსებობის ფაქტზე მიუთითა.

7.4. საკასაციო პრეტენზიის საგანს წარმოადგენს სასამართლოს განმარტება, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა იძულების შედეგად გარიგების დადების ფაქტი. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები ფაქტების თვალსაზრისით თანხვედრაში იყო და მათ წინააღმდეგობრივ ხასიათზე აპელირება საფუძველს მოკლებულია. რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის ინიციატივით მოწვეულ მოწმეთა ჩვენებებს, მოწმე დ.მ–ის ჩვენებასთან დაკავშირებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ მისი ჩვენება მკაფიოობასა და სარწმუნოობას მოკლებულია, ვინაიდან, ვხვდებით ურთიერთწინააღმდეგობებს. კერძოდ: ხელმოწერის ეპიზოდთან დაკავშირებით, მოწმემ განმარტა, რომ ხელმოწერები მისი თანდასწრებით შესრულდა, თუმცა ვერ დაადასტურა, ვის მიერ იქნა ხელმოწერილი გარიგება საბროკერო გარიგების სახელით. მოწმე დ.ა–ის ჩვენებაზე კასატორი მიუთითებს, რომ მისი ჩვენება ვერ იქნება ფასეული, ვინაიდან, გარიგების დადების დღეს იგი სამსახურში არ იმყოფებოდა. ხოლო განმარტება, რომ იძულების ან მუქარის არსებობის შემთხვევაში, მისთვის ეს ფაქტი ცნობილი გახდებოდა, წარმოადგენს ვირტუალურ პოზიციას და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

7.5. კასატორის პრეტენზია შეეხება მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევასაც. კასატორი მიიჩნევს, რომ დ.მ–ძის ინიციატივა, რომელიც გამოიხატა პროკურატისათვის მიმართვაში, სწორედ იმ მიზანს ემსახურებოდა, რომ მას დარღვეული ქონებრივი უფლების აღდგენის წინაპირობები შეექმნა. შესაბამისად, პროკურატურისადმი მიმართვით შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დენა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 მარტის განჩინებით სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მოსარჩელეები სადავოდ ხდიან 2005 წლის 13 აპრილის გარიგების კანონიერებას, მოსარჩელის ნების ნამდვილობის საკითხის შეფასების თვალსაზრისით. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ სადავო ხელშეკრულება იძულების შედეგად დადო, რის გამოც ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და გასხვისებული ქონების საკუთრებაში დაბრუნებას, ასევე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს. მოსარჩელე 2005 წლის 13 აპრილის ხელშეკრულების ნამდვილობას სადავოდ ხდის დამოუკიდებელი საფუძვლებით: ა) გარიგება დადებულია მოსარჩელეზე განხორციელებული ისეთი იძულების შედეგად, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება, რაც გამორიცხავს ნამდვილი ნების არსებობას (სსკ-ის 86-ე მუხლი); ბ) მხარეთა შორის დადებული გარიგება მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურია, ასევე იგი დადებულია გავლენის ბოროტად გამოყენებით, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლების თანახმად. პირველ შემთხვევაში მხარე დავობს, რომ იძულების გამო სახეზეა საცილო გარიგება, რომლის ბათილობა დამოკიდებულია შეცილების უფლების განხორციელებაზე, ხოლო მეორე შემთხვევაში მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სახეზეა უცილოდ ბათილი გარიგება, რომელიც დადებისთანავე ბათილია და მონაწილეთა მიერ დასახულ სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს.

13. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მიზანშეწონილია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის გარკვევამდე შემოწმდეს სარჩელის საფუძვლიანობა სადავო გარიგების იძულებით ხასიათთან მიმართებით, რამეთუ ზუსტად განისაზღვროს დაცულია თუ არა იძულებით დადებული გარიგების შეცილების ვადა, თუ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

14. პალატა მიუთითებს, რომ ნების ნაკლის ერთ-ერთ გამოვლინებას წარმოადგენს გარიგების იძულებით დადება, როდესაც გარიგებას პირი დებს არა თავისუფალი ნების საფუძველზე, არამედ ძალადობის ან მუქარის შედეგად. იძულებით დადებული გარიგება საცილო გარიგებებს განეკუთვნება და პირს, რომელმაც იძულებით დადო გარიგება, სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლიდან გამომდინარე, ასეთი გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 86-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი.

15. მუქარა/ფსიქიკური იძულება სამომავლო საფრთხის შესახებ შეტყობინებაა, რომლის რეალიზებასაც დამმუქრებელი საკუთარ ნება-სურვილზე დამოკიდებულად წარმოაჩენს, რათა, ამგვარად, ზეგავლენა მოახდინოს მუქარის ადრესატის ნების ჩამოყალიბებაზე და დაიყოლიოს შესაბამისი გარიგების დადებაზე. სამომავლო საფრთხე მოიცავს ნებისმიერ უარყოფით შედეგს როგორც მატერიალურს, ისე არამატერიალურს, დამოუკიდებლად მისი სიმძიმისა. მუქარის სიმძიმე მნიშვნელობას იძენს მხოლოდ მიზეზშედეგობრიობის დადგენისას (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი წიგნი-1, გვ-495).

16. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ საქმეზე განმარტებულია შემდეგი: იძულება მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს გარიგების ბათილობის საფუძვლად, როდესაც მისი ზეგავლენით მოხდა გარიგების დადება. იძულება შეიძლება გამოიხატოს ძალადობით ან მუქარით. ძალადობა ფიზიკურ და ფსიქოლოგიურ იძულებას გულისხმობს, ხოლო, მუქარის შემთხვევაში, მომავალში იძულების განხორციელების ფაქტით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს, გამოავლინოს სხვისი ნების შესატყვისი ნება. ამასთან, გარიგების ბათილობას იწვევს არა ყოველგვარი იძულება, არამედ ისეთი, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია, გავლენა მოახდინოს პირზე, რომელიც აფიქრებინებს მას, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამდენად, იძულება მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ზემოქმედებაუნარიანად, თუკი რეალური საფრთხის მაუწყებელია. თუ საფრთხე მოჩვენებითია, მაშასადამე, იძულებაც არარსებულია. იძულების შეფასებისას, გასათვალისწინებელია პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებები, ასევე, უნდა შეფასდეს იძულების განმახორციელებელი პირიც, რათა გამოკვლეული იქნეს, თუ რა შესაძლო ფაქტორებმა, რა ინსტრუმენტებმა მოახდინა იძულება კონკრეტულ პირზე.

17. საკასაციო პალატა, მოსარჩელის მიმართ იძულების განხორციელების საკითხის გამოკვლევისას, პირველ ყოვლისა, მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებაზე, რომ „იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია“ (2017 წლის 2 მარტის სუსგ. №ას-664-635-2016. 02.03.2017). ამ კუთხით გასათვალისწინებელია, რომ, მართალია, სასამართლო სამართლებრივ შეფასებაში მხარეთა მითითებებით არ არის შეზღუდული, მაგრამ უშუალოდ ფაქტების მითითება მხარეთა პრეროგატივაა.

18. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამრიგად, მხარეებმა უნდა მიუთითონ შესაბამის ფაქტებზე და წარადგინონ სათანადო მტკიცებულებები, რომელთა შესწავლისა და გამოკვლევის შედეგადაც, სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რამდენად მოხდა პირის იძულება გარიგების დადების მიზნით.

19. მოსარჩელის მტკიცებით, დასახელებული გარიგების დადებას წინ უძღოდა მის მიმართ განხორციელებული, როგორც ფიზიკური, ისე ფსიქოლოგიური იძულება. კერძოდ, ფიზიკური ძალადობა გამოხატული იქნა შეიარაღებული პირის მიერ ცეცხლსასროლი იარაღის მიბჯენაში (აღნიშნულს, არ ადასტურებს რაიმე მტკიცებულება და არც საქმეზე დაკითხული რომელიმე მოწმე). მოსარჩელის აღქმით, მოპასუხისთვის სასურველი შედეგის მიუღებლობის შემთხვევაში მოხდებოდა მისი დაპატიმრება, მისი და მისი ოჯახის წევრების მიმართ ფიზიკური ანგარიშსწორება. მისი განმარტებით, დ.ბ–ის თანამდებობრივი სტატუსი, რომელიც სადავო გარიგების შედგენისას იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი, ამძაფრებდა დ.მ–ძის აღქმას, რომ მოპასუხეს გააჩნდა მის მიმართ გამოთქმული მუქარის ფრაზების რეალობად ქცევის შესაძლებლობა. მოსარჩელის ეს პოზიცია სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა, რადგან საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მათ შორის მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და მოწმეთა ჩვენებების შესწავლის საფუძველზე მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა მოსარჩელის მიმართ იძულების თუ სხვა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განხორციელების ფაქტი. კასატორი კი საკასაციო საჩივრით სააპელაციო სასამართლოს ამ დასკვნას ხდის სადავოდ და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოწმეთა ჩვენებები თანხვედრაშია ერთმანეთთან, რომელთა შეფასების შედეგად დასტურდება იძულების შედეგად გარიგების დადების ფაქტი. რაც შეეხება მოპასუხე მხარის ინიციატივით მოწვეულ მოწმეთა ჩვენებებს, ისინი წინააღმდეგობრივია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

19.1. საკასაციო პალატა, საკასაციო საჩივრის აღნიშნული ნაწილის შესაფასებლად მოკლედ მიმოიხილავს საქმეზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებს: მოწმე ე.მ–ძის განმარტებით, მოსარჩელეზე განხორციელებული ზემოქმედების ფაქტის უშუალო შემსწრე არ ყოფილა და აღნიშნულის შესახებ გადმოცემით იცოდა დ.მ–ძისგან, თუმცა მოსარჩელეს არ უთქვამს, რომ წილის დათმობის მიზნით, მის მიმართ გამოყენებული იქნა ცეცხლსასროლი იარაღი. მოწმე ვ.ბ–ვმა დაადასტურა, რომ იგი უშუალოდ ესწრებოდა გარიგების დადებას, სადაც მოსარჩელეს მიმართეს, რომ თუკი არ დათმობდა აქციებს პასუხის გაცემა მოუწევდა პროკურატურაში. მუქარა განხორციელდა ვ.ჭ–ის მიერ და აღნიშნულ პროცესს დ.ბ–ი არ შესწრებია. ვ.ბ–ვი მიუთითებდა, რომ პირადად დ.ბ–ის მიერ განხორციელებულ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაზე ინფორმაციას არ ფლობს. მისი განმარტებით, აქციების გადაფორმების მიზნით შეხვედრაზე ასევე იყვნენ სხვა პირებიც, რომლებიც სავარაუდოდ იყვნენ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლები და მათგან ერთ-ერთს ჰქონდა ცეცხლსასროლი იარაღი, ამით კი დაითრგუნა დ.მ–ძის თავისუფალი ნება. მოწმემ ასევე აღნიშნა, რომ დ.მ–ძისათვის იარაღი არ მიუბჯენიათ. მოწმე დ.მ–ი განმარტავდა, რომ მოსარჩელის მიმართ ზეწოლისა და ცეცხლსასროლი იარაღის მეშვეობით მუქარის ფაქტს ადგილი არ ჰქონია. მოწმე დ.ა–ი ასევე მიუთითებდა, რომ გარიგების დადებისას მას უშუალო მონაწილეობა არ მიუღია, თუმცა, მის სამუშაო ოფისში მუქარის შემთხვევაში, ეს ფაქტი აუცილებლად გახდებოდა მისთვის ცნობილი.

19.2. ზემოაღნიშნული ჩვენებების ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ წარმოდგენილ მოწმეთა ჩვენებები ვერ მიიჩნევა სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად, რამეთუ მოწმე ე.მ–ძის ჩვენების შესაბამისად, მისთვის ცნობილი იყო იძულების თაობაზე და იგი უშუალოდ შემსწრე განხორციელებულ იძულებასთან მიმართებით არ ყოფილა. მოწმე ვ.ბ–ვი მართალია მიუთითებს, რომ მისი თანდასწრებით აიძულეს დ.მ–ძე გადაეცა აქციები, თუმცა მისი მითითებით იძულება და დ.მ–ძის ნების დათრგუნვა გამოიწვია იმან, რომ შეხვედრაზე ასევე იყვნენ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლები, რომელთაგან ერთ-ერთს ჰქონდა იარაღი. პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მოწმეთა ჩვენებებს უპირისპირდება მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც გამორიცხავენ ხელშეკრულების გაფორმებისას რაიმე იძულების ფაქტს. გარდა იმისა, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილ ორი მოწმის ჩვენებას უპირისპირდება მეორე მხარის მიერ წარმოდგენილი ორი მოწმის ჩვენება, ამ შეპირისპირების გარეშეც ე.მ–ძის და ვ.ბ–ვის ჩვენებებით უტყუარად და სარწმუნოდ ვერ დგინდება დ.მ–ძის მიმართ რაიმე იძულების განხორციელების ფაქტი, რადგან ე.მ–ძე თვითონვე უთითებს, რომ ის არ ყოფილა უშუალოდ შემსწრე განხორციელებული იძულების, ხოლო ვ.ბ–ვი დ.მ–ძის მიმართ იძულების და მისი თავისუფალი ნების დათრგუნვას ფაქტის არსებობაზე მიუთითებს იქიდან გამომდინარე, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას იქ იმყოფებოდნენ ასევე სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლები, რომლებიდან ერთ-ერთს ჰქონდა იარაღი (რაც არ დასტურდება სხვა მოწმეთა ჩვენებებით), თუმცა მანვე გამორიცხა მოსარჩელის მითითება იმის შესახებ, რომ მას მიაბჯინეს იარაღი. შესაბამისად, მოსარჩელის და მის მიერ წარმოდგენილი მოწმის ჩვენება ამ ნაწილში წინააღმდეგობრივია, რაც დამაჯერებლობას უკარგავს როგორც მოსარჩელის, ასევე მის მიერ წარმოდგენილ მოწმეთა განმარტებებს. პალატას მიიჩნევს, რომ ასეთი არადამაჯერებელი ჩვენებები, რომლებსაც ამავდროულად უპირისპირდება სხვა მოწმეთა ჩვენებები, ვერ მიიჩნევა საკმარისად როგორც სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას დ.მ–ძის მიმართ იძულების ფაქტის, ასევე იძულების განგრძობადი ხასიათის დასადგენად.

20. ამდენად, სააპელაციო პალატის მსგავსად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურა, რომ 2005 წლის 13 აპრილს სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას მის მიმართ ადგილი ჰქონდა იძულებას, რაც იმას ნიშნავს, რომ 2005 წლის 13 აპრილის მხარეთა შორის ხელშეკრულება გაფორმდა საბროკერო კომპანია შპს „ს.ს.ჯ–ში“ მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად. მოსარჩელე მხარემ ასევე ვერ დაადასტურა ხელშეკრულების დადების შემდეგ განგრძობადი იძულების ფაქტის არსებობა.

21. მიუხედავად იმისა, რომ მხარემ ვერ დაადასტურა სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას/გაფორმების შემდეგ მის მიმართ იძულების ფაქტის არსებობა, რის გამოც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 85-86-ე მუხლების საფუძველზე გარიგების ბათილობა საფუძველს მოკლებულია, პალატა იმსჯელებს იმაზეც, თუ რამდენად არის დაცული მოსარჩელის მიერ სკ-ის 89-ე მუხლით გათვალისწინებული იძულებით დადებული გარიგების შეცილების ერთწლიანი ვადა.

21.1. მოსარჩელის მიერ შეცილების ვადის დაცვასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საცილო გარიგებებში შეცილება იწვევს გარიგების გაბათილებას, მაგრამ დაინტერესებულ პირს შეუძლია არ გამოიყენოს შეცილების უფლება და ამით გარიგება ძალაში დატოვოს (იხ. სუსგ №ას-245-580-05, 2005 წლის 23 დეკემბერი). იურიდიულ დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების თანახმად: „შეცილების უფლება არა მხოლოდ გარიგების გაუქმების უფლებაა, არამედ მისთვის ნამდვილობის მინიჭების უფლებაც. ამდენად, შეცილების უფლება მეტად ძლიერი საშუალებაა სამართლებრივ ურთიერთობაზე ზემოქმედებისათვის. ამიტომ ის არ შეიძლება იყოს შეუზღუდავი. წინააღმდეგ შემთხვევაში სამართლებრივი ურთიერთობების არასტაბილურობის საფრთხე ძალიან დიდი იქნებოდა. ამ საფრთხეს ითვალისწინებს კანონი და შეცილების უფლებას განსაზღვრულ ჩარჩოებში აქცევს“ [იხ. ლ. ჭანტურია., „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, თბილისი, 2011 წ., გვ. 397]. უცილო (არარა) გარიგებების „ბათილობისაგან განსხვავებით, რაც კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ავტომატურად დგება და არ საჭიროებს შესაბამის შედეგზე მიმართულ არანაირ დამატებით მოქმედებას (მაგალითად, რაიმე ფორმით ბათილად გამოცხადებას), საცილო გარიგება „დადების მომენტიდან“ ბათილი იქნება მხოლოდ ნამდვილი შეცილების შემთხვევაში. შესაბამისად, დადების მომენტში საცილო გარიგება ნამდვილია, თუმცა არსებობს გარემოებანი, რომელთა გამოც ის შეიძლება შემდგომში გახდეს ბათილი. შეცილება ცვლის არსებულ სამართლებრივ მდგომარეობას, ვინაიდან იგი მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის გაქარწყლებაზე. ამდენად, შეცილება სამართლებრივი ურთიერთობის ცალმხრივად „განმსაზღვრელი“ ნების გამოვლენა თუ გარიგებაა“ [დ. კერესელიძე., „კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემები“, თბილისი, 2009 წ., გვ. 269-270] (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., §212).

21.2. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ შეცილების კანონით დადგენილ ვადაში განხორციელება სასამართლოს მხრიდან სავალდებულო შემოწმებას დაქვემდებარებული საკითხია და სამართლის თეორიაში ე.წ. სასამართლო შესაგებლის სახელითაა ცნობილი. შეცილების სამართლებრივი ბუნება კარგად ჩანს მისი ხანდაზმულობის სამართლებრივ ინსტიტუტთან შედარებისას. შეცილება და ხანდაზმულობა განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტებია, სხვადასხვა სამართლებრივი შედეგებით. ხანდაზმულობა სამართალში ფაქტის საკითხია და მასზე მითითება მოპასუხის ვალდებულებაა, განსხვავებით შეცილების ინსტიტუტისგან. საცილო გარიგებებში, შეცილების ვადა სარჩელის მატერიალური დაკმაყოფილება-არდაკმაყოფილების წინაპირობაა, რომლის შეცილების განხორციელება ვადაში მუხლის ნორმატიული შემადგენლობის კომპონენტია. არ აქვს მნიშვნელობა, მოპასუხე უთითებს თუ არა მოსარჩელის მიერ გამოყენებულ გარიგების შეცილების ვადაზე, მოსამართლემ თავად უნდა გამოარკვიოს, თუ როდის და რა მეთოდით გახადა საცილო მოსარჩელემ სადავო გარიგება. თუკი სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა შეცილების ვადა, იმისდა მიუხედავად, მოპასუხე უთითებს თუ არა ამ გარემოებაზე, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, განსხვავებით ხანდაზმულობის ინსტიტუტისგან, როცა ხანდაზმული სარჩელის დაკმაყოფილებაცაა შესაძლებელი, თუკი მოპასუხე არ უთითებს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ ფაქტებზე (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი).

21.3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლის თანახმად, იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იძულება უფლების განგრძობადი დარღვევაა, რადგან კანონი შეცილების ვადის ათვლის საკითხს უკავშირებს იძულების დამთავრების მომენტს. იმავე ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონი უშვებს, რომ ხელშეკრულების მხარის იძულება შეიძლება ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგაც გაგრძელდეს, რადგან შეცილების ვადის ათვლა დამოკიდებული არ არის ხელშეკრულების დადების მომენტზე. ცხადია, აქ არსებობს განსხვავება გარიგების დადებისათვის განხორციელებულ იძულებასა და მას შემდეგ არსებულ მდგომარეობას შორის, რადგან შედეგის მიღწევის შემდეგ ის პირი, რომელმაც განახორციელა ხელშეკრულების დადებაზე იძულებითი სახით ზემოქმედება, შეიძლება აღარ ახორციელებდეს აქტიურ მოქმედებებს, მაგრამ, ამასთან ერთად, კვლავ არსებობდეს ზემოქმედების საფრთხე. ამიტომ, შეცილების ვადის ათვლა უნდა განხორციელდეს მხარის პიროვნული გათავისუფლების მომენტიდან, როდესაც იგი ფიქრობს, რომ მის მიმართ აღარ არსებობს რეალური საფრთხე, რომელსაც მის მოქმედებებზე ზემოქმედება შეუძლია (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი).

21.4. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გარიგების დადების მომენტი, შესაძლოა, არ ემთხვეოდეს იძულების დამთავრების მომენტს, თუმცა, სამართლის თეორიაში განვითარებული მსჯელობის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგების დადებიდან ერთ წელზე მეტია გასული და შემცილებელი აპელირებს იმ ფაქტზე, რომ იძულება გარიგების დადების შემდეგაც გრძელდებოდა, ოღონდ არა თავდაპირველი, არამედ მოდიფიცირებული ფორმით, მაშინ ამ მოდიფიცირებული მუქარის მტკიცების ტვირთი ისევ შემცილებელზე გადადის (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2017 წელი, გვ. 528).

21.5. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო გარიგება გაფორმებულია 2005 წლის 13 აპრილს. მოსარჩელემ სადავო გარიგების ბათილობის მოთხოვნით სასამართლოს 2016 წლის 2 სექტემბერს მიმართა. მოსარჩელის მითითებით მას შეცილების უფლება არ გამოუყენებია 2012 წლის ოქტომბრის არჩევნების შედეგად პოლიტიკური ხელისუფლების ცვლილებამდე, ვინაიდან, მის მიმართ იძულებას მანამდე ჰქონდა განგრძობადი ხასიათი. პალატა, მოსარჩელის ამ მოსაზრებაზე პირველ რიგში მიუთითებს, რომ მან, მისი მტკიცების ფარგლებში გარდა იმისა, რომ ვერ დაადასტურა სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას მის მიმართ იძულების ფაქტი, ამავდროულად ვერ დაადასტურა ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მის მიმართ განგრძობადი იძულების ფაქტის არსებობა, რაც მისი მტკიცების საგანს წარმოადგენდა. აქედან გამომდინარე, ვერ იქნა დადასტურებული ის გარემოება, რომ სადავო გარიგების დადების მომენტი იძულების დამთავრების მომენტს არ ემთხვეოდა. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, მოსაჩელის პოზიციის გაზიარების და საქართველოს სკ-ის 89-ე მუხლით გათვალისწინებული შეცილების ვადის 2012 წლის ოქტომბრის არჩევნების შედეგად პოლიტიკური ხელისუფლების შეცვლის თარიღთან დაკავშირების შეთხვევაშიც, მოსარჩელის მიერ გაშვებულია საქართველოს სკ-ის 85-86-ე მუხლების საფუძველზე შეცილების ერთწლიანი ვადა, რამეთუ, საქართველოს სკ-ის 89-ე მუხლი იძლევა შესაძლებლობას, იძულებით დადებული გარიგება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან, ხოლო მოსარჩელემ სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა 2016 წლის 2 სექტემბერს აღძრული სარჩელით მოითხოვა.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შეცილების ვადის დაუცველობის გამო (გარდა იმისა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სადავო გარიგების დადებისას მის მიმართ იძულების ფაქტის არსებობა, ასევე გარიგების დადების შემდეგ 2012 წლის არჩევნებამდე იძულების არსებობის განგრძობადი ხასიათი) სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას სამოქალაქო კოდექსის 85-ე და 86-ე მუხლების საფუძველზე პერსპექტივა არ აქვს.

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის თავმოყრის შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეამოწმოს ყველა გასათვალისწინებელი მოთხოვნის საფუძველი, თუ ერთ-ერთი მათგანი საერთოდ (ან სრულყოფილად) ვერ მიუახლოვდება მოსარჩელის მიერ დასახულ და სასურველ შედეგს (იხ. სუსგ №ას-332-317-2016, 2016 წლის 9 დეკემბერი). განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე უთითებს, რომ მას იძულებით დაათმობინეს საკუთრების უფლება მოპასუხის სასარგებლოდ. შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს, ხომ არ გამომდინარეობს მოსარჩელის მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგი - წილზე საკუთრების უფლების აღდგენა კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძვლებიდან, კერძოდ, დელიქტიდან. „იძულება იმდენად აშკარად და უხეშად ხელყოფს ნების თავისუფლების მდგომარეობას, რომ ზოგჯერ იგი დელიქტის სახესაც ღებულობს“, „...შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს სსკ-ის 408-ე და 992-ე მუხლების წესები. ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს მისგან დამოუკიდებლად, ნების გამოვლენა შეცილებულია თუ არა. ამდენად, მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგაც [ბ. ზოიძე., „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, თბილისი, 2001 წ., გვ. 246, 252].

23.1. აღნიშნული მსჯელობა სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებას, რომლის თანახმად, კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განუხორციელებლობის შემთხვევაშიც, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს, ზიანის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს. დიდი პალატის მითითებით, „თუკი იძულებისა და მოტყუების საფუძველზე, შემცილებელ პირს ადგება ზიანი, ასეთ შემთხვევაში, როგორც იძულება, ისე, მოტყუება უნდა განვიხილოთ არა მარტო, როგორც გარიგების ბათილობის სახელშეკრულებო გარემოებანი, არამედ - როგორც დაუშვებელი მოქმედებანიც (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., 212-213 პუნქტები).

23.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა („გენერალური დელიქტი“). „გენერალური დელიქტის“ ერთ-ერთი მთავარი პირობა მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა. თუკი ასეთი ქმედება არ არსებობს, მაშინ დელიქტის შემადგენლობის სხვა წინაპირობების შემოწმება ზედმეტია. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. არის თუ არა მოთხოვნა მართლსაწინააღმდეგო, ეს საკითხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეამოწმოს სასამართლომ (სუსგ №ას-332-317-2016, 09.12.2016).

23.3. როგორც უკვე აღინიშნა (იხ. მე-20 აბზაცი) მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა 2005 წლის 13 აპრილს სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას მის მიმართ იძულების ფაქტის არსებობა, რაც თავის მხრივ გამორიცხავს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების ერთ-ერთი საკვანძო პირობის - მოვალის, ამ შემთხვევაში მოპასუხეთა მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განხორციელებას. აქედან გამომდინარე, არ არსებობს მოპასუხეთა მიმართ საქართველოს სკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

24. გარდა ამისა, პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან ვერ დადგინდა იძულების ფაქტი, მით უფრო მისი განგრძობადი ხასიათი, ხანდაზმულობის 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგების შემდგომ ათვლასთან მიმართებით მოსარჩელის პოზიცია საფუძველს მოკლებულია. ამასთან, მოსარჩელის ამ პოზიციის გაზიარების და დელიქტური ვალდებულების არსებობის დადგენის პირობებშიც კი მხარის მიერ გაშვებულია ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა (სსკ-ს 1008-ე მუხლი: დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ), ვინაიდან, მოსარჩელემ პროკურატურას მიმართა 2012 წლის 6 ნოემბერს, ხოლო სარჩელი აღძრულია 2016 წლის 2 სექტემბერს.

25. მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას ასევე აფუძნებს სსკ-ის 54-ე და 55-ე მუხლებზე და მნიშვნელოვანია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი აღნიშნულ მუხლებთან მიმართებით, ვინაიდან, ამ საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას კასატორი არ ეთანხმება.

25.1. უცილოდ ბათილი გარიგებების მიმართ, განსხვავებით საცილო გარიგებებისგან, სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები არაა კანონით დადგენილი, ისევე, როგორც სპეციალურ ხანდაზმულობის ვადას არ ითვალისწინებს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით რეგულირებული ურთიერთობები (სსკ-ის 991-ე მუხლი), შესაბამისად გამოიყენება საერთო, 10 წლიანი ვადა. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც სასამართლოსათვის მიმართვის გზით კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოვალეს შეუძლია უარი თქვას კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის შესაძლებლობას. კერძოდ, აღნიშნული კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის, ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად, გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები.

25.2. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი ადგენს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარე საკუთარი მოთხოვნის დაცვის ნებას ავლენს და გარკვეულ ღონისძიებებს მიმართავს დარღვეული უფლების აღსადგენად, ამასთან, აღნიშნული ნორმის საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტისათვის აუცილებელია, რომ მხარის მიერ არჩეული საშუალება ვარგისი იყოს შესაბამისი შედეგის მისაღწევად. ხანდაზმულობის ვადის დენას უფლებამოსილი პირის მხოლოდ ისეთი სარჩელი (განცხადება) წყვეტს, რომელსაც სასამართლო წარმოებაში მიიღებს. სხვა სახელმწიფო ორგანოსათვის მიმართვისას აუცილებელია, რომ აღნიშნული ორგანო კომპეტენტური იყოს, ანუ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება ამ ორგანოსადმი მიმართვის გზით უნდა შეიძლებოდეს. თითოეულმა მხარემ თავად უნდა შეარჩიოს საკუთარი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად სწორი და ეფექტური საშუალება, ამ პირობის დარღვევით გამოწვეული შედეგები კი, თავად მხარის რისკია (სუსგ. საქმე №ას-1586-1489-2012, 22.04.2013წელი). ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული მოქმედებებიდან ერთ-ერთის განხორციელებას მხოლოდ მაშინ მოჰყვება ამავე ნორმაში მითითებული სამართლებრივი შედეგი, ვიდრე ხანდაზმულობის ვადა გასული არ არის, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გასული ვადის დენის შეწყვეტაზე საუბარი მოკლებულია ყოველგვარ საფუძველს (სუსგ. საქმე №ას-960-909-2015, 04.12. 2015 წელი).

25.3. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ 2012 წელს მიმართა პროკურატურას დამნაშავეთა დასჯის მოთხოვნით და კასატორი მიიჩნევს, რომ მისი მოთხოვნის მიმართ შეწყდა ხანდაზმულობის ვადა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ მოსაზრებას და განმარტავს, რომ პროკურატურისათვის მიმართვა ვერ მიიჩნევა ნამდვილ შეცილებად საკანონმდებლო მიზნებიდან გამომდინარე, ვინაიდან, 2012 წელს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, პროკურატურა ვერ მიიჩნევა უფლებამოსილ ორგანოდ. კერძოდ, როგორც 2016 წლის 19 ივნისის დადგენილებიდან დგინდება, პირის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე, მოსარჩელემ პროკურატურას მიმართა მის მიმართ განხორციელებული იძულების გამო დამნაშავეთა დასჯის მოთხოვნით და არა საკუთრების აღდგენის/ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მნიშვნელოვანია, რომ მოსარჩელეს არ მიუმართავს პროკურატურისათვის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან დასადგენად, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, პროკურატურა არ არის უფლებამოსილი განსაზღვროს და დაადგინოს დანაშაულებრივი გზით მიყენებული ზიანის დაზარალებულისათვის ანაზღაურების საკითხი. აღნიშნულ საკითხს წყვეტს მხოლოდ სასამართლო. კასატორი აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით მიუთითებს, საკასაციო სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 02 მარტის Nას-664-635-2016 გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნავს, რომ მითითებულ საქმეში სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის საფუძვლად სწორედ პროკურატურისათვის მიმართვის ფაქტი მიიჩნია. აღნიშნულ პრეტენზიასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კასატორის მიერ მოხმობილ საქმეში პროკურატურისათვის მიმართვის დროს (2008 წლის 1 დეკემბერი და განმეორებით მიმართვის თარიღი - 2009 წლის 29 იანვარი და 12 მარტი), განმცხადებელი საჩივრით, კუთვნილი ქონების დასაბრუნებლად, როგორც დაზარალებულად, ასევე მოსარჩელედ ცნობასაც ითხოვდა და იმ დროს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-ე მუხლის რედაქცია ამის შესაძლებლობას იძლეოდა. აღნიშნული ნორმის თანახმად: „პირს, რომელსაც უშუალოდ დანაშაულის შედეგად მიადგა ქონებრივი, ფიზიკური ან მორალური ზიანი, უფლება აქვს სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება და ამ მიზნით წარადგინოს სამოქალაქო სარჩელი“. იმავე კოდექსის 31-ე მუხლის თანახმად კი, სამოქალაქო სარჩელი წარედგინებოდა იმ მომკვლევს, გამომძიებელს ან პროკურორს, რომლის წარმოებაშიც იყო სისხლის სამართლის საქმე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დიდი პალატის განმარტება ვერ გავრცელდება მოცემულ საქმეზე, ვინაიდან, მოსარჩელემ პროკურატურას მიმართა 2012 წელს, რა დროსაც პროკურატურა ვერ განიხილებოდა უფლებამოსილ ორგანოდ, შეეფასებინა პირის მოთხოვნა სამოქალაქო სამართლებრივი კუთხით და პროკურატურის კომპეტენცია განისაზღვრებოდა კონკრეტულ სუბიექტთა წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების ფარგლებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2012 წელს პროკურატურისათვის მიმართვა ვერ განიხილება ვერც ნამდვილ შეცილებად და ვერც ხანდაზმულობის ვადის შემწყვეტ ქმედებად.

26. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად იმსჯელა მოთხოვნის მომსპობ შესაგებელთან (ხანდაზმულობა) დაკავშირებით და მართებულად დაადგინა, რომ მოთხოვნა ხანდაზმულია.

27. ვინაიდან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს პოზიციას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რაც გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, საჭიროდ არ მიაჩნია ვრცელი მსჯელობა სსკ-ის 54-ე და 55-ე მუხლების საფუძველზე სარჩელის უსაფუძვლობის შესახებ და მოკლედ მიუთითებს, რომ აღნიშნულ ნაწილშიც ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ იმ პირობებშიც კი, თუ სარჩელი ხანდაზმულად არ იქნებოდა მიჩნეული, მოთხოვნას წარმატების პერსპექტივა არ ექნებოდა, რადგან მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმების წინაპირობები საქმეზე არ დადგენილა.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა საკუთრების იძულებით დათმობის ფაქტი, რაც მისი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნის უფლებას წარმოშობდა, შესაბამისად, სარჩელის დაუსაბუთებლობისა და ხანდაზმულობის გამო საკასაციო პრეტენზიებზე დამატებით მსჯელობა აზრს მოკლებულია.

29. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

32. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით პ.კ–ძის მიერ მიერ 2022 წლის 21 მარტს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ქ.მ–ძეს (.....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე პ.კ–ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 21.03.2022) 70% – 4200 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თეა ძიმისტარაშვილი