№ას-1298-2021

16 ივნისი, 2022 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „მ.ტ.ე.ც–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.ჩ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. დ.ჩ–მა (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ მიმართ (შემდეგში: მოპასუხე, „ცენტრი“) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

- ბათილად იქნეს ცნობილი შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ დირექტორის 2020 წლის 14 მაისის №47 ბრძანება დ.ჩ–თან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ;

- დ.ჩ–ი აღდგენილ იქნას შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ში“ გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე;

- შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ს“ დ.ჩ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 3375 ლარის (დარიცხული) ოდენობით, 2020 წლის 18 მაისიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (იხ. სასარჩელო მოთხოვნა: ტომი 3, ს. ფ. 8-11)

2. მოპასუხემ წერილობით წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით, დ.ჩ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „საქართველოს მ.ტ.ე.ც–ის“ დირექტორის 2020 წლის 14 მაისის №47 ბრძანება დ.ჩ–თან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ და შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ს“ დ.ჩ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 40500 (ხელზე მისაღები ოდენობა) ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3.1.პირველი ინსტანციის სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1.1. 2019 წლის 01 აგვისტოს, შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ს“ და დ.ჩ–ს შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელე დასაქმდა მოპასუხე ორგანიზაციაში, ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბნის უფროსის თანამდებობაზე.

-ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის თანახმად, შესრულებული სამუშაოსთვის დასაქმებულს ეძლევა შრომის ანაზღაურება, რომლის ოდენობა შეადგენს თვის განმავლობაში 3450 ლარს დარიცხვით, საშემოსავლო გადასახადის, საპენსიო ფონდის და სადაზღვევო შენატანების ჩათვლით.

-ხელშეკრულების 9.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება იდება უვადოდ (ტომი 2, ს.ფ. 73-77).

3.1.2. შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ დირექტორის 2020 წლის 24 თებერვლის №16 ბრძანებით, კომპანიაში დაიწყო ორგანიზაციული ცვლილებები ორ ეტაპად. პირველ ეტაპზე კომპანიის ორგანიზაციული ცვლილებების განხორციელების კოორდინაციისა და სწორად წარმართვის მიზნით, შეიქმნა ცვლილებების მართვის ჯგუფი, რომელსაც დაევალა, შეემუშავებინა რეორგანიზაციის გეგმა და უზრუნველეყო შესაბამისი აქტების, სტრუქტურულ ერთეულთა ცვლილებების, საშტატო ნუსხის, შრომითი ხელშეკრულებების, სამუშაო ინსტრუქციებისა და შინაგანაწესის პროექტების მომზადება.

-ცვლილებების მართვის ჯგუფს დაევალა, წარმოედგინა წინადადებები კომპანიის სტრატეგიული მიზნებისა და ამოცანების შესრულების, სტრუქტურის ოპტიმიზაციის და არაპრიორიტეტული/უფუნქციო სამუშაო შტატების გაუქმების, მმართველობის პრინციპების გამყარების, შესრულებული სამუშაოს ხარისხის გაუმჯობესების, გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმების გამარტივებისა და სახსრების ეფექტიანად გამოყენების მიზნით გასატარებელი ღონისძიებების თაობაზე.

-აღნიშნული ბრძანების №1 დანართის მიხედვით, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დაიწყო შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც მიზნად ისახავდა კომპანიაში ეფექტიანი მმართველობის უზრუნველყოფისთვის ადეკვატური სტრუქტურის შექმნას, საბიუჯეტო სახსრებისა და ადამიანური რესურსის ოპტიმიზაციას, კომპანიის ეფექტიანობის გაზრდასა და შესრულებული სამუშაოს ხარისხის გაუმჯობესებას. შესაბამისად, რეორგანიზაციის ფარგლებში იგეგმებოდა სტრუქტურულ-საკადრო ცვლილებები, მათ შორის, არაპრიორიტეტული შტატების გაუქმება და საშტატო ერთეულების სწორად და რაციონალურად ჩამოყალიბება (ტომი 1, ს.ფ. 116-118).

3.1.3. 2020 წლის 14 მაისის №35 შეტყობინებით დ.ჩ–ს ეცნობა, რომ შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ში“ დაიწყო სტრუქტურულ-საშტატო რეორგანიზაცია, რომელიც მიზნად ისახავდა კომპანიაში საბიუჯეტო სახსრებისა და ადამიანური რესურსის ოპტიმიზაციას, ეფექტიანი მმართველობის უზრუნველყოფისთვის ადეკვატური სტრუქტურის შექმნასა და კომპანიაში მმართველობის პრინციპების გამყარებას. ახალი ორგანიზაციული სტრუქტურით საერთოდ გაუქმდა იზოტოპური მასალათმცოდნეობის განყოფილება და შესაბამისად, მასში შემავალი ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბანი. კომპანიამ შესთავაზა დ.ჩ–ს სხვა ვაკანტურ თანამდებობაზე, კერძოდ, ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების ცვლის ტექნოლოგის პოზიციაზე გადაყვანა, თუმცა, დასაქმებული არ დაეთანხმა შეთავაზებულ პირობებს. შესაბამისად, კომპანია იძულებული გახდა, შეეწყვიტა დ.ჩ–თან შრომითი ურთიერთობა.

- წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–თან“ 2020 წლის 18 მაისიდან შეწყდებოდა შრომითი ხელშეკრულება.

- შპს „მ.ტ.ე.ც–ის“ 2020 წლის 14 მაისის №47 ბრძანებით ცენტრსა და დ.ჩ–ს შორის 2019 წლის 01 აგვისტოს დადებული შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2020 წლის 18 მაისიდან და დ.ჩ–ი გათავისუფლდა ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბნის უფროსის თანამდებობიდან (ტომი 1, ს.ფ. 26-27; 24-25).

3.2.პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები:

3.2.1. მოსარჩელე დ.ჩ–მა წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებითა და საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დაადასტურა, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება დაუსაბუთებელია.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–მა“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით, შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ს“ დ.ჩ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 32400 (ოცდათორმეტიათასს ოთხასი) (ხელზე მისაღები ოდენობა) ლარის ოდენობით.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე დ.ჩ–მა წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებითა და საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დაადასტურა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების დაუსაბუთებლობა და უკანონობა.

6.1.2. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი კომპანია მოწინააღმდეგე მხარის - დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემის კანონიერების ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითებდა, რომ კომპანიის ორგანიზაციულმა სტრუქტურამ განიცადა არსებითი ცვლილებები, კერძოდ: გაუქმდა ისეთი სტრუქტურული ერთეულები, როგორებიცაა: ბორის იზოტოპების დაცალკევების დეპარტამენტი; სტაბილური იზოტოპების მასალათმცოდნეობის განყოფილება; ამორფული ბორის წარმოებისა და ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბნები; მართვის სისტემები განყოფილება; ადმინისტრაციული დეპარტამენტი; ზედამხედველობის განყოფილება; ინფრასტრუქტურის განყოფილება; ხოლო სამეურნეო განყოფილება დაექვემდებარა საინჟინრო-ტექნიკურ სამსახურს; ანალიზის ქრომატოგრაფიული მეთოდების განყოფილების, ანალიზის სპექტრალური მეთოდების განყოფილების, ანალიზის ქიმიური მეთოდების განყოფილებისა და ანალიზის მასსპექტრომეტრული მეთოდების განყოფილების გაუქმების შედეგად შეიქმნა სერტიფიცირებისა და ხარისხის მართვის სამსახური; ჩამოყალიბდა ისეთი ახალი სტრუქტურული ერთეულები როგორებიცაა: ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სამსახური; საინჟინრო-ტექნიკური სამსახური; იურიდიული სამსახური, რომელიც უშუალოდ დაექვემდებარა კომპანიის დირექტორს; ინფორმაციული ტექნოლოგიების განყოფილება, რომელიც ადამიანური რესურსების მართვისა და საქმის წარმოების განყოფილებასა და გარემოს დაცვისა და შრომის უსაფრთხოების განყოფილებასთან ერთად დაექვემდებარა შიდა მონიტორინგის სამსახურს, რომელიც ასევე წარმოადგენს ახალ სტრუქტურულ ერთეულს. ნაცვლად 96 საშტატო ერთეულისა განისაზღვრა 81 საშტატო ერთეული. რეორგანიზაციის ფარგლებში სრულიად შეიცვალა შინაგანაწესი, შემუშავდა ახალი სტანდარტული შრომითი ხელშეკრულება, შრომის აღწერილობები, კონფიდენციალურობის შესახებ შეთანხმება და დასაქმების შეზღუდვის შესახებ შეთანხმება.

6.1.3. პალატამ ვერ გაიზიარა აპელანტი კომპანიის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლება მოხდა მართლზომიერად, კომპანიაში განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად გამოწვეული ორგანიზაციული ცვლილებების გამო და დამატებით განმარტა, რომ დამსაქმებლის - შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაში, ორგანიზაციული მოწყობის თვალსაზრისით, სასამართლო ვერ ჩაერეოდა, ვერ განსაზღვრავდა და ვერ მიუთითებდა თუ რომელი სტრუქტურული ერთეული რა სახით ან რომელი თანამდებობის არსებობას საჭიროებდა და რომლის არა, რადგან აღნიშნული იქნებოდა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მეწარმეობის თავისუფლებაში არაპროპორციული ჩარევა სახელმწიფოს მხრიდან. პალატის მოსაზრებითაც, ორგანიზაციული ცვლილებების საჭიროება თვითონ მოპასუხის გადასაწყვეტი იყო, თუმცა, დავის არსებობის პირობებში, სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენდა, ხომ არ იყო რეორგანიზაცია ფორმალური; ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები საწარმოში რეალურად განხორციელდა თუ არა და მას გააჩნდა თუ არა შესაბამისი ფაქტობრივი და კანონიერი საფუძველი. ამასთან, რაც მთავარია, უნდა დადგენილიყო რეორგანიზაციას შედეგად მოჰყვა თუ არა შტატების შემცირება. ამ გარემოებების შემოწმება აუცილებებლი იყო იმისათვის, რომ საბოლოოდ დადგენილიყო მართლზომიერად მოხდა თუ არა რეორგანიზაციის საფუძვლით სამსახურიდან დასაქმებულის გათავისუფლება.

6.1.4. პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს არ წარმოადგენდა და შესაბამისად არ იყო შესაფასებელი დამსაქმებელი კომპანიის მიერ ორგანიზაციული ცვლილებების განხორციელების აუცილებლობა არსებობდა თუ არა. დავის სწორად გადაწყვეტისათვის უნდა შეფასებულიყო რეორგანიზაციის შედეგად ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები ხომ არ იყო ფორმალური და ამ ცვლილებებს შედეგად მოჰყვა თუ არა შტატების, ანუ სამუშაო ძალის შემცირება.

6.1.5. პალატამ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით უტყუარად დადასტურებულად მიიჩნია, რომ კომპანიაში ნამდვილად განხორციელდა ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც კომპანიის საჭიროებებიდან და აუცილებლობებიდან გამომდინარეობდა.

6.1.6. სააპელაციო პალატამ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით) პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შინაარსიდან და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებიდან გამომდინარე აღნიშნა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი მაშინ არსებობს, როდესაც ეკონომიკურ გარემოებებს, ტექნოლოგიურ ცვლილებებს ან ორგანიზაციულ ცვლილებებს, ანუ, თუ ერთ-ერთ მათგანს შედეგად მოჰყვა სამუშაო ძალის შემცირება, რაც ნიშნავდა იმას, რომ სამუშაო ძალის შემცირება, როგორც შედეგი, აუცილებელი ელემენტი იყო და კუმულაციურად უნდა ეარსება ან „ეკონომიკურ გარემოებებთან“, ან „ტექნოლოგიურ ცვლილებებთან“ ან ორგანიზაციულ ცვლილებებთან“ერთად.

6.1.7. პალატამ, მოცემულ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ რეორგანიზაციას შედეგად მოჰყვა საქართველოს სშკ-ის 37-ე მუხლის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით) პირველი პუნქტის „ა” ქვეპუნქტის შემადგენლობის ერთ-ერთ აუცილებელი პირობა - სამუშაო ძალის შემცირება.

6.1.8. გარდა იმისა, რომ მოპასუხის მიერ ორგანიზაციული ცვლილების განხორციელებისას დადასტურდა სამუშაო ძალის შემცირება, პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ სშკ-ის 37.1 (ახალი რედაქციის 47.1) „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გამოცემული ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას სასამართლოს კვლევის საგანს, გარდა სამუშაო ძალის შემცირებისა და მისი გამომწვევი მიზეზებისა, წარმოადგენდა ასევე, უშუალოდ მოწინააღმდეგე მხარის (მოსარჩელის) მიმართ გადაწყვეტილების მიღების მართლზომიერების საკითხი, რადგან კანონიერად ჩატარებული რეორგანიზაციის დროს, სამუშაო ძალის შემცირების პირობებშიც, ასეთი საფუძვლით გათავისუფლებული თანამშრომლისათვის ნათელი უნდა იყოს შერჩევის რა კრიტერიუმით ისარგებლა დამსაქმებელმა, ასევე, ნათელი უნდა იყოს თუ რატომ არ შესთავაზა (შესთავაზა თუ არა) დამსაქმებელმა ტოლფასი სამსახური ან სხვა პოზიცია.

6.1.9. პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მიუთითებდა, რომ დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა ბორის ნაერთების წარმოების უბნის უფროსის შტატის გაუქმება. დ.ჩ–ს შესთავაზეს სხვა პოზიციაზე გადასვლა. საქმეში წარმოდგენილი იყო 2020 წლის 01 მაისის შრომითი ხელშეკრულების პროექტი (ტომი 1, ს.ფ. 30-41), რომლის საფუძველზეც დ.ჩ–ი უნდა დასაქმებულიყო ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების ცვლის ტექნოლოგის პოზიციაზე, ხოლო მისი შრომითი ანაზღაურება განისაზღვრებოდა 1425 ლარით. დ.ჩ–ი არ დათანხმდა შეთავაზებას, ვინაიდან ხელშეკრულება შეიცავდა კაბალურ პირობებს და ამასთან, შეუსაბამო იყო მისი კვალიფიკაციისთვის.

6.1.10. პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ დირექტორის 2020 წლის 14 მაისის N47 ბრძანება, მოსარჩელე, დ.ჩ–თან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბათილად ცნო არა რეორგანიზაციის არაკანონიერად ჩატარების საფუძვლით, არამედ კონკრეტული დასაქმებულის - დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების არამართლზომიერების მოტივით.

6.1.11. სააპელაციო პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ რეორგანიზაციის შემდგომ კომპანიას არ განუხორციელებია კადრების შერჩევა მათი კვალიფიკაციის, შესაბამისი უნარ-ჩვევების დადგენის გზით. საქმეში წარმოდგენილი იყო ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების უფროსის სამუშაო აღწერილობა (ტომი 3, ს.ფ. 322-325), სადაც მითითებული იყო აუცილებელი საკვალიფიკაციო მოთხოვნები: უმაღლესი განათლება, მაგისტრის ან მასთან გათანაბრებული ხარისხი, ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების სფეროში მუშაობის არანაკლებ 10 წლიანი გამოცდილება. შრომით დავებში არსებული მტკიცების ტვირთის გათვალისწინებით, დამსაქმებელი ვალდებული იყო, დაედასტურებინა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერება და ის კრიტერიუმები, რაც გათვალისწინებულ იქნა თანამშრომელთა შერჩევის დროს.

6.1.12. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, დასტურდებოდა, რომ ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილებას ევალებოდა როგორც ამორფული ბორის, ასევე ბორის კარბიდის სინთეზი. აღნიშნული პოზიციისთვის დადგენილი იყო საკვალიფიკაციო მოთხოვნები. შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა ედასტურებინა, რატომ არ აკმაყოფილებდა დ.ჩ–ი აღნიშნულ მოთხოვნებს და რატომ შეესაბამებოდა თანამდებობას ის პირი, რომელიც დასაქმებული იყო განყოფილების უფროსად.

6.1.13. პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის (მოწინააღმდეგე მხარის) მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ დამსაქმებლის მიერ შეთავაზებული პოზიცია - ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების ცვლის ტექნოლოგი, არ უნდა ყოფილიყო განხილული ტოლფასი სამსახურის შეთავაზებად, რამეთუ აღნიშნულ პოზიციაზე დასაქმების შემთხვევაში, მოსარჩელეს უმცირდებოდა/უნახევრდებოდა სახელფასო ანაზღაურება, რომელიც განსაზღვრული იყო თვეში 1425 ლარის ოდენობით, ეცვლებოდა თანამდებობრივი პოზიცია და ის გადაჰყავდათ იმ თანამდებობაზე, რა პოზიციაზეც მან დაახლოებით 30 წლის წინ დაიწყო საქმიანობა, როგორც სტაჟიორმა.

6.1.14. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის (მოპასუხის) მიერ მოწინააღმდეგე მხარისათვის (მოსარჩელისთვის) ზემოაღნიშნული პოზიციის შეთავაზება ატარებდა ფორმალურ ხასიათს და მიზნად არ ისახავდა მოსარჩელის ტოლფასს სამსახურში შემდგომ დასაქმებას. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დ.ჩ–ს გააჩნდა სამუშაო გამოცდილება 10 წელზე მეტი დროის განმავლობაში და აღნიშნული ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია აპელანტ (მოპასუხე) მხარეს. მოპასუხესთან შრომითი ურთიერთობის განმავლობაში, მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების რაიმე სახის გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია. ასეთ პირობებში, იმის გათვალისწინებით, რომ ეჭვქვეშ არ დგებოდა მოსარჩელის პროფესიონალიზმი, კვალიფიკაცია და სათანადო უნარ-ჩვევები, სრულიად დაუსაბუთებელი იყო მოპასუხის გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

6.1.15. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელს არ წარმოუდგენია დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. პალატის მიერ გაზიარებული იქნა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ გადაწყვეტილება, რეორგანიზაციის საფუძვლით მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, არ ემყარებოდა ობიექტურ კრიტერიუმებს.

6.1.16. პალატამ მიუთითა, რომ დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვანი იყო დამსაქმებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლებებით კეთილსინდისიერად სარგებლობა. დამსაქმებელი კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას უფლებამოსილი იყო შეეწყვიტა დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, თუმცა, აღნიშნული უფლება უნდა განხორციელებულიყო ჯეროვნად, კანონით გათვალისწინებული დანაწესის ზუსტი დაცვით და თანაც, ისე, რომ არ მომხარიყო უფლების ბოროტად გამოყენება.

6.1.17. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტმა კომპანიამ არამართლზომიერად გაათავისუფლა დ.ჩ–ი დაკავებული თანამდებობიდან. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ შრომით-სამართლებრივი დავებისათვის დამახასიათებელი მტკიცების სპეციფიური სტანდარტის შესაბამისად, აპელანტმა ვერ დაადასტურა რეორგანიზაციით განპირობებული სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობით მოწინააღმდეგე მხარის (მოსარჩელის) გათავისუფლების კანონიერება, ამასთან, ვერ დაასაბუთა კონკრეტულად დ.ჩ–ის მიმართ გადაწყვეტილების მიღების განმაპირობებელი ისეთი გარემოებების არსებობა, რომელთა საფუძველზეც სხვა თანამშრომლებს მიენიჭათ სამუშაოზე დარჩენის/არჩევის უპირატესობა. აპელანტმა მასზე არსებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ასევე ვერ დაადასტურა რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი საშტატო ერთეულის ნუსხის გათვალისწინებით, მოწინააღმდეგე მხარის კომპანიაში შემდგომი დასაქმების შეუძლებლობაც.

6.1.18. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ის“ პოზიცია ბრძანების კანონიერებასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე ბრძანება, სწორად იქნა ბათილად ცნობილი, რამდენადაც, დამსაქმებლის ნება ვერ აკმაყოფილებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლით გათვალისწინებული „მართლზომიერი ნების“ მაღალ სტანდარტებს.

6.1.19. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია აპელანტი მხარის პოზიცია კომპენსაციის ოდენობის არაგონივრულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ გადაწყვეტილებაში მითითებულ ნორმათა თანახმად, დადგენილი სასამართლო პრაქტიკისა და მოცემულ საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, ასევე, დ.ჩ–ის სამუშაო გამოცდილებისა და იმ მატერიალური დანაკარგის გათვალისწინებით, რაც მან უკანონოდ დათხოვნით განიცადა, შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–ს“ დ.ჩ–ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა კომპენსაციის ანაზღაურება - 1 (ერთი) წლის ხელფასის ოდენობით - 32400 (ოცდათორმეტიათასს ოთხასი) (ხელზე მისაღები ოდენობა) ლარი. პალატის შეფასებით, განსაზღვრული კომპენსაცია - 32 400 ლარი, რომელიც ერთი წლის პერიოდის ხელფასს წარმოადგენდა, გონივრული ოდენობის კომპენსაციად უნდა ჩათვლილიყო. ერთ-ერთი მთავარი ორიენტირი კომპენსაციის გამოთვლისას უნდა ყოფილიყო ის სავარაუდო, გონივრული დროის მონაკვეთი, რომელიც გათავისუფლებულს სჭირდებოდა ახალი სამსახურის მოსაძებნად.

6.1.20. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ ერთწლიანი პერიოდი გაითვალისწინა, რაც მისი განმარტებით ადეკვატური იყო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა დასაქმებულთან, დ.ჩ–თან არსებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერი საფუძვლის არსებობა. საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა დ.ჩ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების აუცილებლობა და მართლზომიერება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებული გადაწყვეტილება მიიღო შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების გაუქმების ნაწილში, ხოლო, რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, პალატამ მიიჩნია, რომ კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში, მიღებული უნდა ყოფილიყო ახალი გადაწყვეტილება.

7. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ დ.ჩ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა არამართლზომიერად ცნო, რომელიც დააფუძნა მხოლოდ და მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ თითქოს მოპასუხემ რეორგანიზაციის შემდგომ არ განახორციელა კადრების შერჩევა მათი კვალიფიკაციის, შესაბამისი უნარ-ჩვევების დადგენი გზით. კერძოდ, პალატის განმარტებით, მოპასუხეს უნდა ედასტურებინა, რატომ არ აკმაყოფილებდა დ.ჩ–ი აღნიშნულ მოთხოვნებს და რატომ შეესაბამებოდა თანამდებობას ის პირი, ვინც დასაქმებულია განყოფილების უფროსად (იგულისხმება ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილება). კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ სრულიად დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტაცია გამყარებული შესაბამისი მტკიცებულებებით, რომლითაც დამსაქმებელმა ნათლად ახსნა თუ რატომ მიენიჭა უპირატესობა ამორფული ბორის წარმოებას ბორის კარბიდის წარმოებასთან მიმართებით და რატომ დაკომპლექტდა ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილება ამორფული ბორის წარმოების უბანზე დასაქმებული თანამშრომლებით. კასატორი კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ რეორგანიზაციის ფარგლებში, სრულიად გაუქმდა მოსარჩელის საწარმოო უბანი და მის მიერ დაკავებული საშტატო პოზიცია, რაც უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლომაც და რაც საფუძვლად დაედო მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას, თუმცა, სასამართლომ არ გაიზიარა ისეთი მნიშვნელოვანი გარემოება, რომ ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილება აწარმოებს რა ამორფულ ბორს, სრულად ითავსებს ამორფული ბორის წარმოების უბნის ფუნქცია-მოვალეობებს (მას შეეცვალა სახელწოდება, რაც განპირობებული იყო ორგანიზაციული სტრუქტურის ცვლილებით), შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, ლოგიკურია, რომ აღნიშნულ განყოფილება დაკომპლექტდა ამორფული ბორის წარმოების უბნის თანამშრომლებით, ვინაიდან არ არსებობდა მათთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის რაიმე საფუძველი. ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების უფროსის თანამდებობასაც იკავებს ის პირი, რომელიც წლების განმავლობაში იყო ამორფული ბორის წარმოების უბნის უფროსი. საჭიროების შემთხვევაში, აღნიშნულ განყოფილებას ასევე შეუძლია აწარმოოს ბორის კარბიდი, თუმცა, კასატორი აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის სტრატეგიული განვითარების გეგმის მიხედვით, წინასწარ რთული განსაჭვრეტია ასეთი საჭიროება საერთოდ დადგება თუ არა.

7.2. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ პუნქტი, დაუწესა რა მოპასუხეს უპირობო ვალდებულება განეხორციელებინა კადრების შერჩევა დამატებითი ტესტირებისა თუ სხვა სახის ღონისძიებების განხორციელების გზით. რა თქმა უნდა, დაუშვებელია რომელიმე დასაქმებულის მიმართ რაიმე სახის დისკრიმინაციული მიდგომის გამოყენება, თუმცა, მოპასუხემ (მიუხედავად იმისა, რომ თავად მოსარჩელე არ უთითებდა დისკრიმინაციის ფაქტზე) სასამართლოს წარუდგინა მთელი რიგი გარემოებები, რომელიც გამორიცხავდა დისკრიმინაციის რაიმე ფორმის არსებობას. მეტიც, დამსაქმებელი მზად იყო მოსარჩელესთან შეენარჩუნებინა შრომითი ურთიერთობა სხვა პოზიციაზე, ვინაიდან ის საშტატო პოზიცია და საწარმოო უბანი, რომელზედაც დასაქმებული იყო მოსარჩელე, განხორციელებული ცვლილებების შედეგად, სრულად გაუქმდა.

7.3. კასატორის განმარტებით, როდესაც სასამართლო უთითებს კადრების შერჩევის აუცილებლობაზე, საყურადღებოა ერთი გარემოება, რომელიც ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა არ გაიზიარეს. კერძოდ, თუ ადგილი აქვს სამუშაო ძალის შემცირებას კონკრეტულ პოზიციაზე (მაგალითად, ძველი საშტატო ნუსხით არსებობდა 3 იურისტის პოზიცია, ხოლო ახალი საშტატო ნუსხა პირობებში გათვალისიწნებულ იქნა იურისტის მხოლოდ 1 საშტატო ერთეული), ბუნებრივია დამსაქმებელმა უნდა შეიმუშავოს კონკრეტული კრიტერიუმები და ტესტირების, გასაუბრების თუ სხვა გზით დაადგინოს რატომ მიანიჭა უპირატესობა ერთ თანამშრომელს და არა სხვებს. მაგრამ განსახილველ დავაში, მსგავს შემთხვევას ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელის არათუ მხოლოდ საშტატო პოზიცია, არამედ მთლიანად საწარმოო უბანი გაუქმდა, აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ურთიერთობა შეწყდა მოსარჩელის უბანზე დასაქმებულ უკლებლივ ყველა თანამშრომელთან; შესაბამისად, დამსაქმებლის წინაშე არ იდგა კადრების შერჩევის საკითხი. რაც შეეხება ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების დაკომპლექტებას, მოპასუხემ არაერთხელ განმარტა ის კრიტერიუმები, რის გამოც აღნიშნული განყოფილება დაკომპლექტდა ამორფული ბორის წარმოების უბნის თანამშრომლებით. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ასევე დასტურდება, რომ აღნიშნულ განყოფილებაში არ არის დასაქმებული არც ერთი სხვა პირი, გარდა ამორფული ბორის წარმოების უბნის თანამშრომლებისა, ვინაიდან ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილება არის ზუსტად იგივე სტრუქტურული ერთეული, რომელსაც წარმოადგენდა ამორფული ბორის წარმოების უბანი. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა მოპასუხის არგუმენტაცია იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის უბანზე დასაქმებულ პირებს (მათ შორის, მოსარჩელეს) არ ჰქონდათ არანაირი გამოცდილება და კვალიფიკაცია ამორფული ბორის წარმოების მიმართულებით. აღნიშნული დაადასტურეს მოწმეებმაც და თავად მოსარჩელესაც არ გაუხდია სადავოდ. კასატორის განმარტებით, სტაბილური იზოტოპების სფეროში საქართველოში (და საერთოდ ამიერკავკასიაში) ოპერირებს მხოლოდ და მხოლოდ მოპასუხე კომპანია. შესაბამისად, დამსაქმებლისთვის დამატებითი კვლევის გარეშეც ცნობილი იყო ამ სფეროში მისი თანამშრომლების სამუშაო გამოცდილების შესახებაც. თავად მოსარჩელე დასაქმებული იყო ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბანზე, რომელიც აწარმოებდა ბორის კარბიდს, მას არ აქვს არანაირი სამუშაო გამოცდილება ამორფული ბორის წარმოების და არც ელექტროქიმიის მიმართულებით, რომელიც განხვავებით ბორის კარბიდისგან, გამოიყენება ამორფული ბორის საწარმოებლად, შესაბამისად, დამსაქმებლისთვის იმთავითვე ცნობილი იყო, რომ ის ვერ შეითავსებდა წამყვან პოზიციას (უფროსის ან/და მოადგილის) ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილებაში, რომელიც წარმოადგენს მოსარჩელის საწარმოო უბნისგან სრულიად განსხვავებულ სტრუქტურულ ერთეულს განსხვავებული ფუნქცია-მოვალეობებითა და საწარმოო რეგლამენტაციით.

7.4. კასატორის მითითებით, სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა და დაადგინა უდავო ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ თითქოს მოსარჩელეს გააჩნია 10 წელზე მეტი დროის განმავლობაში სამუშაო გამოცდილება და აღნიშნული ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია აპელანტ (მოპასუხე) მხარეს. კასატორის განმარტებით, თუ სასამართლო გულისხმობს მოპასუხის ზოგად სამუშაო გამოცდილებას, ამ ნაწილში სადავოს არ ხდის აღნიშნულ გარემოებას, მაგრამ თუ სასამართლო გულისხმობს მოსარჩელის სამუშაო გამოცდილებას ამორფული ბორის წარმოების მიმართულებით, მაშინ პალატამ სრულიად არამართებულად ცნო ის უდავო ფაქტობრივ გარემოებად, რადგან, გარდა იმისა, რომ მოპასუხემ როგორც შესაგებელსა და სააპელაციო საჩივარში, ასევე თავად სასამართლო სხდომაზეც არაერთხელ განმარტა სრულიად გარკვევით, რომ მოასუხეს არ გააჩნდა არანაირი გამოცდილება ამორფული ბორის წარმოების მიმართულებით, მეტიც, ამაზე თავად მოსარჩელეც კი არ უთითებდა, ის საუბრობდა თავის სამუშაო გამოცდილებაზე სწორედ ბორის კარბიდის წარმოების მიმართულებით და არა ამორფული ბორის მიმართულებით.

7.5. რაც შეეხება კომპენსაციის სახით 32 100 ლარის დაკისრებას, კასატორს მიაჩნია, რომ ზემოაღნიშნული არგუმენტების გათვალისწინებით, ამ თანხის დაკისრება არის სრულიად უსაფუძვლო. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სასამართლომ შეუსაბამოდ მაღალი კომპენსაციის გადახდა დააკისრა მოპასუხეს, მითუმეტეს, რომ გათავისუფლების მომენტში მოსარჩელეზე გაცემული იყო 2 თვის შრომის ანაზღაურება კომპენსაციის სახით და გამოუყენებელი ერთ თვის შვებულება, რომელიც სასამართლოს უნდა გამოეკლო კომპენსაციის სახით ერთი წლის შრომის ანაზღაურების გამოთვლისას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

8. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით.

13. საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსის“ მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ, ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით.

14. შრომითი ურთიერთობა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ნაირსახეობაა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია დაქვემდებარებული ურთიერთმიმართება დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის. აქ დასაქმებული დამსაქმებელთან შედარებით სუსტ მხარეს წარმოადგენს, რომელიც საჭიროებს დაცვას მისი ძალაუფლებისგან. შრომის სამართალი, როგორც სამართლის დამოუკიდებელი დარგი, ისტორიულად დასაქმებულთა დაცვის მიზნით ჩამოყალიბდა. სწორედ ამიტომ შრომის სამართალი აწესებს დაცვის მინიმალურ სტანდარტებს, რომლის მოდიფიცირება შეიძლება მხოლოდ ერთი მიმართულებით, დასაქმებულის სასარგებლოდ.

15. შრომის უფლება არის ადამიანის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უფლება. შრომა, სოციალური გარემო არის ადამიანის ყოფიერების უმთავრესი ელემენტი, ხოლო ანაზღაურება ღირსეული არსებობის მთავარი პირობა. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლის შესაბამისად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფონი (რომელსაც წარმოადგენს საქართველო), აღიარებენ შრომის უფლებას, რომელიც შეიცავს თითოეული ადამიანის უფლებას საარსებო სახსრები მოიპოვოს საკუთარი შრომით.

16. საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული შრომის უფლება ხაზს უსვამს საქართველოს, როგორც სოციალური სახელმწიფოს არსს, რომლის ერთ-ერთი უმთავრესი ამოცანაა ადამიანის ღირსეული ყოფის უზრუნველყოფა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/2-389).

17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლო პირველ რიგში ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; №ას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი). მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ყოველ კონკრეტულ ბრძანებას თავისი საფუძველი გააჩნია, რაც ამართლებს ან არ ამართლებს მის გამოცემას. ასეთ დროს, სასამართლოს როლი სწორედ ბრძანების საფუძვლის მართლზომიერების საკითხის გამორკვევაა, რაც დასაქმებულის სარჩელის იურიდიული ბედის განმსაზღვრელია (იხ. სუსგ: №ას-1304-2020, 11.06.2021; №ას-151-147-2016,1 9.04.2016).

18. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში ირკვევა, რომ შპს „მ.ტ.ე.ც–ის“ 2020 წლის 14 მაისის №47 ბრძანებით, ცენტრსა და დ.ჩ–ს შორის 2019 წლის 01 აგვისტოს დადებული შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2020 წლის 18 მაისიდან და დ.ჩ–ი გათავისუფლდა ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბნის უფროსის თანამდებობიდან. სადავო ბრძანების თანახმად, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა დავის წარმოშობის დროს მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი, რაც მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის იდენტურ მოწესრიგებას წარმოადგენს.

19. დადგენილია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არამართლზომიერად მიიჩნიეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა იმ მოტივით, რომ რეორგანიზაციის საფუძვლით მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება არ ემყარებოდა ობიექტურ კრიტერიუმებს, რაც საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. შესაბამისად, შესაფასებელია მართლზომიერად შეწყდა თუ არა დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში მითითებული, სადაო ურთიერთობის დროს მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შემადგენლობის სრული დაცვით, რაც თავის მხრივ, დამსაქმებლის ბრძანების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების გამომრიცხველ გარემოებას წარმოადგენს.

20. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). შრომითსამართლებრივ დავებში კი, მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ შრომით დავასთან დაკავშირებულ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „ამ სახის დავები, მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს იმ ძირითადი პრინციპიდან, რომ დამსაქმებელს დასაქმებულთან შედარებით გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (იხ. სუსგ. №ას-922-884-2014, 2015 წლის 16 აპრილის განჩინება; №ას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება; №ას-182-171-2017, 2019 წლის 27 დეკემბრის განჩინება)“.

21. განსახილველ შემთხვევაში, „ცენტრის“ მხრიდან დ.ჩ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებული იყო დამსაქმებლის მხრიდან დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენაზე, რომლითაც ის დაამტკიცებდა, რომ გათავისუფლება განხორციელდა ბრძანებაში მითითებული, სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შემადგენლობის სრული დაცვით, რაც გულისხმობს იმ გარემოების მტკიცებას, რომ დამსაქმებელმა დაიცვა კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) არსებობდა ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი იყო სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა ლეგიტიმურად ჩაითვალოს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა. ამდენად, სწორედ დამსაქმებლის ვალდებულებას წარმოადგენდა ემტკიცებინა, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით, ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო.

22. მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ უტყუარად დადასტურებულად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები მასზედ, რომ კომპანიაში ნამდვილად განხორციელდა ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც კომპანიის საჭიროებებიდან და აუცილებლობებიდან გამომდინარეობდა და, რომ ამ რეორგანიზაციას შედეგად სამუშაო ძალის შემცირება მოჰყვა.

23. ბუნებრივია, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოებების (კომპანიაში ნამდვილად განხორციელდა ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც კომპანიის საჭიროებებიდან და აუცილებლობებიდან გამომდინარეობდა და, რომ ამ რეორგანიზაციას შედეგად სამუშაო ძალის შემცირება მოჰყვა) წინააღმდეგ კასატორს საკასაციო საჩივარი არ წარმოუდგენია, რის გამოც საკასაციო პალატას მიზანშეწონილად აღარ მიაჩნია ამ ნაწილში ფართოდ განავრცოს მსჯელობა, რადგან საკასაციო სასამართლო საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში (სსსკ-ის 404.1 მუხლი) და დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, უფლება არ აქვს გასცდეს საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს. შესაბამისად, კასატორის არგუმენტების გათვალისწინებით, პალატა უშუალოდ მოწინააღმდეგე მხარის (მოსარჩელის) სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერების საკითხს შეაფასებს, ანუ, გარემოებას მასზედ, თუ რამდენად დასტურდება, რომ კომპანიის მიერ დასახული მიზნის მიღწევისათვის, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა გარდაუვალი იყო.

24. ზემოაღნიშნული საკითხის შეფასება მნიშვნელოვანია, რამდენადაც სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობების განხორციელების შემთხვევაშიც, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი. ამასთან, იმისათვის, რომ სასამართლომ შეაფასოს რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება და მათი გავლენა დასაქმებულზე, აუცილებელია შეფასდეს თუ რა კრიტერიუმებით ხდება თანამშრომელთა შორის გასათავისუფლებელი და შრომით ურთიერთობაში დასატოვებელი დასაქმებულების შეფასება/გადარჩევა. დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, ამ პროცესის მიმდინარეობისას, დამსაქმებლის მოქმედებები უნდა იყოს მართლზომიერი, კეთილსინდისიერი, გონივრული, სამართლიანი, წინასწარ განჭვრეტადი, ობიექტური და დასაბუთებული, რამაც უნდა გამორიცხოს მცირედი ეჭვის არსებობის საფუძველი, რაც დასაქმებულის კანონიერი ინტერესის ხელყოფის ფაქტს მიემართება. ანალოგიურ განმარტებებს შეიცავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილება, მათ შორის, Nას-224-224-2018, 18.05.2018 წ.

25. პალატა მიუთითებს, რომ განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).

26. განსახილველ დავაზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, საკასაციო პალატა ქვემდგომის ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად მიიჩნევს, რომ მოპასუხე კომპანიამ საპროცესო კანონმდებლობით მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზების პირობებში, ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერება. კერძოდ, მართალია, მოპასუხე კომპანიაში განხორციელდა მნიშვნელოვანი ცვლილებები - გაუქმდა არა მხოლოდ ის პოზიცია, სადაც დასაქმებული იყო მოსარჩელე დ.ჩ–ი, არამედ მთლიანად საწარმოო უბანი, რამაც თავის მხრივ გამოიწვია საშტატო განრიგში შესაბამისი ცვლილების განხორციელების საჭიროება და აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ურთიერთობა შეწყდა მოსარჩელის უბანზე დასაქმებულ უკლებლივ ყველა თანამშრომელთან, თუმცა, საგულისხმოა, რომ კომპანიის მაინც აქვს ბორის კარბიდის წარმოების ფუნქცია. სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ფ–ამ, ზ.მ–მა, ნ.დ–მა და დ.ზ–მა განმარტეს, რომ კომპანია აწარმოებს ამორფულ ბორს და ბორის კარბიდს, რაც სადავოდ არც მოპასუხე მხარეს გაუხდია.

26.1. დადგენილია, რომ ბორის შემცველი ნაერთების წარმოების უბნის (სადაც დასაქმებული იყო მოსარჩელე) ფუნქციები შეითავსა ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილებამ, რომლის ძირითად საქმიანობასაც, კასატორის განმარტებით, ამორფული ბორის წარმოება წარმოადგენს, თუმცა, საჭიროების შემთხვევაში, აღნიშნულ განყოფილებას ასევე შეუძლია აწარმოოს ბორის კარბიდი. ამასთან, კასატორის განმარტებით, დამსაქმებლის სტრატეგიული განვითარების გეგმის მიხედვით, წინასწარ რთული განსაჭვრეტია ასეთი საჭიროება (ბორის კარბიდის წარმოების) საერთოდ დადგება თუ არა. ამასთან, დადგენილია, რომ კომპანია კი აწარმოებს ბორის კარბიდს, თუმცა, არ გააჩნია შესაბამისი დანადგარები და არ ჰყავს კვალიფიციური კადრი, რის გამოც ხელშეკრულება გააფორმა ი.ფ–ასთან, რომელიც შპს „ს.გ.ჯ–ას“ თანამშრომელია და თვალყურს ადევნებს ბორის კარბიდის სინთეზის ტექნოლოგიურ პროცესს. აღნიშნული დასტურდება თავად ი.ფ–ას ჩვენებითაც და საქმეში წარმოდგენილი, შპს „ს.მ.ტ.ე.ც–სა“ და ი.ფ–ას შორის, 2020 წლის 15 სექტემბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებითაც, რომლის 1-ლი მუხლის თანახმად, დამსაქმებელი იღებს დასაქმებულს ორგანიზაციაში ბორის კარბიდის ქიმიურ სინთეზში კონსულტაციის გაწევის მიზნით მოწვეული სპეციალისტის თანამდებობაზე. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, დასაქმებულის ძირითად ფუნქციას განეკუთვნება ბორის კარბიდის ქიმიური სინთეზის პროცესში კონსულტაციის გაწევა და მანქანა-დანადგარებზე ზედამხედველობა.

26.2. პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეს ევალებოდა მტკიცების მაღალი სტანდარტით დაესაბუთებინა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობა და მხოლოდ აპელირება იმ გარემოებაზე, რომ გაუქმდა არა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ დაკავებული საშტატო პოზიცია, არამედ მთლიანი უბანი და ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილებაში არ არის დასაქმებული არც ერთი სხვა პირი, გარდა ამორფული ბორის წარმოების უბნის თანამშრომლებისა, ვერ გაამართლებს დამსაქმებლის გადაწყვეტილებას მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე, რამეთუ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილია, რომ კომპანია ამორფულ ბორთან ერთად, ბორის კარბიდსაც ჩვეულებრივ აწარმოებს (საპირისპიროდ კასატორის განმარტებისა, რომ ბორის კარბიდს საჭიროების შემთხვევაში აწარმოებენ, თუმცა, წინასწარ რთული განსაჭვრეტია ასეთი საჭიროება საერთოდ დადგება თუ არა), ანუ, კომპანია იმავე სამუშაოს მაინც ასრულებს და ამისთვის სპეციალისტის სახით მოწვეული ჰყავს შპს „ს.გ.ჯ–ას“ თანამშრომელი. ამასთან, მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში, 2021 წლის 22 ოქტომბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე „ცენტრის“ წარმომადგენელმა თავადვე დაადასტურა, რომ „ცენტრმა“ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომაც აწარმოა ბორის კარბიდი (იხ. 22.10.2021 წლის სხდომის ოქმი, დრო - 13:12:04). ამდენად, კასატორის არგუმენტი მასზედ, რომ მოსარჩელეს არ აქვს არანაირი სამუშაო გამოცდილება ამორფული ბორის წარმოებისა და არც ელექტროქიმიის მიმართულებით, რის გამოც მოსარჩელე ვერ აკმაყოფილებდა საკვალიფიკაციო მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავდა მის დასაქმებას თანამდებობის იმ პირის ნაცვლად, ვინც ამჟამად დასაქმებულია განყოფილების უფროსად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით არასაკმარისი და დაუსაბუთებელია, რადგან როგორც დადგინდა, ამორფული ბორის წარმოებასთან ერთად, იგივე განყოფილება აწარმოებს ბორის კარბიდს. შესაბამისად, ამორფული ბორის წარმოების განყოფილებაში დასაქმებული პირისათვის უპირატესობის მინიჭება მხოლოდ იმ მოტივით, რომ რეორგანიზაციამდე იგი ამ განყოფილებაში მუშაობდა, ვერ ჩაითვლება იმ ობიექტურ კრიტერიუმად, რაც გაამართლებდა ამჟამად დასაქმებულისათვის უპირატესობის მინიჭებას მოსარჩელე დ.ჩ–თან მიმართებით.

27. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას მასზედ, რომ დამსაქმებლის მიერ შეთავაზებული პოზიცია - ელექტროქიმიური და ქიმიური სინთეზების განყოფილების ცვლის ტექნოლოგი, არ უნდა იქნეს განხილული ტოლფასი სამსახურის შეთავაზებად, რამეთუ აღნიშნულ პოზიციაზე დასაქმების შემთხვევაში მოსარჩელეს უმცირდებოდა/უნახევრდებოდა სახელფასო ანაზღაურება, რომელიც განსაზღვრული იყო თვეში 1425 ლარის ოდენობით, ეცვლებოდა თანამდებობრივი პოზიცია და ის გადაჰყავდათ იმ თანამდებობაზე, რა პოზიციაზეც მან დაახლოებით 30 წლის წინ დაიწყო საქმიანობა.

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელმა დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით, ვერ შეძლო იმ გარემოების დადასტურება, რომ დ.ჩ–ის გათავისუფლება განხორციელდა ბრძანებაში მითითებული, სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შემადგენლობის სრული დაცვით, რაც თავის მხრივ, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველია.

29. რაც შეეხება კასატორის არგუმენტს, დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 7.5 პუნქტი), პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსი, კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თაობაზე არაფერს ამბობს; კერძოდ, დადგენილი არ არის არც მინიმალური და არც მაქსიმალური კომპენსაციის ოდენობა, გამოანგარიშების წესი ანდა კრიტერიუმები. შესაბამისად, კომპენსაციის განსაზღვრის დროს სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა იხელმძღვანელოს განსახილველი საქმის ინდივიდუალური მახასიათებლებით, დოქტრინითა და შრომისსამართლებრივი „კარგი პრაქტიკით“. დოქტრინაში გაბატონებული შეხედულების თანახმად, შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად უნდა ფარავდეს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, სახელმძღვანელო მოსამართლეების, იურისტებისა და სამართლის პედაგოგებისთვის, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია 2017, გვ. 272).

29.1. უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაშია აღნიშნული, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების უკანონოდ (არამართლზომიერად) ცნობისას, თუკი ვერ ხდება მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა დაკავებულ ან მის ტოლფას პოზიციაზე, მაშინ გაიცემა კომპენსაცია, რომელიც შესაძლოა გაცილებით მეტი იყოს, ვიდრე სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში დამსაქმებლისათვის დაკისრებული იძულებითი განაცდური, რადგან ასეთ ვითარებაში ყოფილი დასაქმებულის ნაწილობრივი უფლებრივი რესტიტუცია ხდება, ამასთან, არა მხოლოდ კონკრეტული დამსაქმებლისათვის, არამედ ზოგადად შრომით ბაზარზე ერთგვარი „სანქციის“ სახესაც უნდა ატარებდეს დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაცია იმ კონტექსტში, რომ მომავალში არიდებულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევები (შდრ იხ: სუსგ საქმე №ას-1263-2018, 14 დეკემბერი, 2018 წელი).

29.2. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას დაკისრებული კომპენსაციის შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობად მიჩნევის თაობაზე და განმარტავს, რომ პალატის მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 32 400 ლარი, მოსარჩელის ერთი წლის პერიოდის ხელფასს წარმოადგენს, მაშინ, როდესაც სასამართლო პრაქტიკა იცნობს არაერთ შემთხვევას, სადაც კონპენსაციის ოდენობა, როგორც თანხობრივი მაჩვენებლით ასევე, თვიური მაჩვენებლით აღემატება განსახილველ შემთხვევას (იხ: სუსგ №ას-1300-2020, 24.11.2021 წელი; №ას-268-2021, 22.10.2021 წელი; ას-596-2021,18.11.2021 წელი, №ას-634-2021; 04.11.2021 წელი).

30. ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის შესაბამისად, პალატა ადგენს, რომ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია კასატორის მითითება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასთან მიმართებით იმ საფუძვლით, რომ გასაჩივრებული ბრძანება კანონიერი იყო, არ არსებობდა კომპენსაციის დაკისრების საფუძვლები ან/და დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა შეუსაბამო იყო.

31. პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია, მოცემულ შემთხვევაში ერთმანეთს უპირისპირდება მეწარმე სუბიექტის ინტერესები საკუთარი შეხედულებისამებრ წარმართოს კომპანიის შიდა სტრუქტურა და საქმიანობა, თუმცა დაცვის ღირსი ინტერესი აქვს დასაქმებულის შრომით უფლებებს და ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს შეპირისპირებული ინტერესებიდან, რომელს შეიძლება მიენიჭოს უპირატესობა. ზოგადი წესის შესაბამისად შრომის უფლება გარანტირებულია და მეწარმე სუბიექტის ინტერესს მხოლოდ აუცილებლობით ნაკარნახევი გარემოებების არსებობისას ენიჭება უპირატესობა, რისი დადასტურებაც თავად ამ თავისუფალი სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების უფლების მატარებელს (მეწარმეს) ეკისრება.

32. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება და დადგენილ ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მისცა, ხოლო კასატორს არ წარუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობილი წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი.

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03)

34. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

35. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

36. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

37. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

39. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

39.1. განსახილველ შემთხვევაში, სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ პუნქტის (სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისათვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5 %-ს, მაგრამ არანაკლებ 300 ლარისა), ამავე მუხლის „თ“ პუნქტისა (სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო ინსტანციაში არაქონებრივ დავაზე შეადგენს 300 ლარს) და ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის მე-2 ნაწილის (თუ არაქონებრივ დავასთან ერთად განიხილება მისგან წარმოშობილი ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნის მიხედვით) საფუძველზე, წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა დავის საგნის გათვალისწინებით 1620 ლარს შეადგენდა (32400*5/100), თუმცა, დადგენილია, რომ კასატორმა სახელმწიფო ბაჟის სახით 1920 ლარი გადაიხადა. შესაბამისად, შპს „მ.ტ.ე.ც–ს“ (.....) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 1920 ლარიდან (საგადახდო დავალება N1638177887, გადახდის თარიღი 29.11.2021) ზედმეტად გადახდილი 300 ლარი და დარჩენილი 1620 ლარის 70% – 1134 ლარი, სულ - 1434 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „მ.ტ.ე.ც–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „მ.ტ.ე.ც–ს“ (.......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 1920 ლარიდან (საგადახდო დავალება N1638177887, გადახდის თარიღი 29.11.2021) ზედმეტად გადახდილი 300 ლარი და დარჩენილი 1620 ლარის 70% – 1134 ლარი, სულ - 1434 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე