საქმე №ას-688-2021 29 აპრილი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ნ. ქ-ძე (მოსარჩელე/მოპასუხე გაერთიანებულ საქმეზე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა-ოს -. ღ-ის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრი" (მოპასუხე/მოსარჩელე გაერთიანებულ საქმეზე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021წლის 2 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების, გამოუყენებელი შვებულების ფულადი კომპენსაციის, დაკავებული და დაკლებული ხელფასის და დაყოვნების პირგასამტეხლოს დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ქ-ის (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე, დასაქმებული, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი შპს აკად. -. ღ-ის სახელობის ე-ლი ს-ო ც-ის (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე მოსარჩელე, სამედიცინო ცენტრი ან დამსაქმებელი) წინააღმდეგ, სახელფასო დავალიანების, გამოუყენებელი შვებულების ფულადი კომპენსაციის, დაკავებული და დაკლებული ხელფასისა და დაყოვნების პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მეორე მოსარჩელის მოთხოვნა დასაქმებულისა (პირველი მოსარჩელე) და ი. კ-ის (შემდეგში: მეორე დასაქმებული) წინააღმდეგ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე და დასაქმებულებს, დამსაქმებლის სასარგებლოდ, სოლიდარულად 11 500 ლარის გადახდა დაეკისრათ (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით სამოქალაქო საქმე N ….-19 ნ. ქ-ის სარჩელისა გამო მოპასუხე სამედიცინო ცენტრის მიმართ და სამოქალაქო საქმე N ….-19 სამედიცინო ცენტრის სარჩელისა გამო მოპასუხეების: ნ. ქ-ისა და ი. კ-ის წინააღმდეგ გაერთიანდა და საქმისწარმოება გაგრძელდა N …-19 ით; იხ. განჩინება- ტ.1, ს.ფ.484).

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 აპრილის განჩინებით პირველი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოთხოვნილი იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, დასაქმებულის სარჩელის დაკმაყოფილება და დამსაქმებლის სარჩელის უარყოფა, ნაწილობრივ - მხოლოდ საპროცესო ხარჯის განაწილების ნაწილში დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ქვემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და შემდეგი სამართლებრივი საკითხები განმარტა:

3.1. პირველი მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე სამედიცინო ცენტრში 2003 წლიდან - 09.11.2018 წლამდე პერიოდში. 2012 წლიდან პირველ მოსარჩელეს ეკავა ანესთეზიოლოგისა და კრიტიკული მედიცინის დეპარტამენტის უფროსის პოზიცია;

3.2. მხარეთა შორის 2013 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად, დასაქმებული მიღებული იქნა კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე;

3.3. შრომითი ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება ძალაში შედიოდა 2013 წლის 1 ოქტომბრიდან და მოქმედებდა 1 წლის ვადით. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტში მითითებული ვადის ამოწურვისას, მისი მოქმედება მრავალჯერადად და ავტომატურად გაგრძელდებოდა მომდევნო 1 თვით, თუ ხელშეკრულების მოქმედების ნებისმიერ ეტაპზე დამსაქმებელი არ გამოთქვამდა ხელშეკრულების შეწყვეტის სურვილს;

3.4. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს მიენიჭა უფლება, ესარგებლა ანაზღაურებადი შვებულებით - წელიწადში 24 სამუშაო დღით, ხოლო ანაზღაურების გარეშე შვებულებით - წელიწადში 15 კალენდარული დღით. დასაქმებულს შვებულებით სარგებლობის უფლება წარმოეშობოდა 11 თვის ვადის გასვლის შემდეგ. გამონაკლის შემთხვევებში, გენერალურ დირექტორთან შეთანხმებით, შესაძლებელი იყო დასაქმებულს შვებულება მისცემოდა აღნიშნული ვადის გასვლამდეც;

3.5. ამავე ხელშეკრულების შესაბამისად, მუშაობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ყოველწლიური შვებულება შეიძლება დაყოფილიყო და დასაქმებულს მისცემოდა წლის სხვადასხვა პერიოდში ან გადატანილი ყოფილიყო შემდეგი წლისთვის;

3.6. ხელშეკრულების კონფიდენციალურ ნაწილში დასაქმებულს, თავისივე ნების წერილობით დაფიქსირების შემთხვევაში, ყოველწლიური საშვებულებო ანაზღაურება გადაუნაწილდებოდა თორმეტ თვეზე, რა შემთხვევაშიც კონფიდენციალურ ნაწილში მითითებული ხელფასი მოიცავდა საშვებულებო ანაზღაურებასაც;

3.7. ხელშეკრულების 10.2 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს სრული მატერიალური პასუხისმგებლობა დაეკისრებოდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მისი ბრალით ცენტრისთვის ან პაციენტისთვის მიყენებული სამედიცინო/მატერიალური ზიანისთვის;

3.8. ხელშეკრულების 10.3 პუნქტით, დასაქმებულის სრული მატერიალური პასუხისმგებლობა განისაზღვრებოდა ცენტრისთვის მიყენებული პირდაპირი ზიანის ოდენობით. მატერიალურ პასუხისმგებლობასთან ერთად, დასაქმებულის მიმართ შესაძლებელია გამოყენებულიყო დისციპლინური სასჯელი, სამსახურიდან დათხოვნის ჩათვლით;

3.9. ხელშეკრულების 12.1 პუნქტის თანახმად, ცენტრსა და დასაქმებულს შორის ურთიერთობები, რომელიც არ იყო მოწესრიგებული ამ ხელშეკრულებით, რეგულირდებოდა ცენტრის შინაგანაწესით და მოქმედი კანონმდებლობით;

3.10. ზემოაღნიშნული შრომითი ხელშეკრულების კონფიდენციალური ნაწილის შესაბამისად, დასაქმებულის ანაზღაურება რეგულირდებოდა შემდეგი წესით: 1. ანაზღაურება გაიცემოდა თვეში ერთხელ (ავანსის გარეშე); 2. ანაზღაურების გაცემა განხორციელდებოდა უნაღდო ანგარიშსწორებით; 3. ცენტრში შრომის ანაზღაურება გაიცემოდა ყოველთვიურად, საანგარიშო თვის მომდევნო თვეში პაციენტებისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურების შესაბამისად; 4. შრომის ანაზღაურება დაკორექტირდებოდა დამფინანსებლის მიერ ანაზღაურებული სამუშაოს შესაბამისად; 5. მომსახურების ტარიფით დადგენილი პირდაპირი ხარჯების სადიაგნოზო და სამკურნალო საშუალებების გადახარჯვის შემთხვევაში, სახელფასო ფონდი დაკორექტირდებოდა გადახარჯვის პროპორციულად; 6. იმ შემთხვევაში, თუ ცენტრსა და სადაზღვევო კომპანიას შორის დადებული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ფასდათმობას სადაზღვევო კომპანიის სასარგებლოდ გარკვეული პროცენტის ოდენობით, ცენტრი დასაქმებულს შრომას აუნაზღაურებდა ფასდათმობის პროცენტის პროპორციულად, შემცირებული ოდენობით; 7. შრომის ანაზღაურება გაიცემოდა ყოველთვიურად, საანგარიშო თვის მომდევნო თვეში თვითდაფინანსებული პაციენტების, სადაზღვევო კომპანიების დაზღვეულთათვის და სახელმწიფო პროგრამების (მუნიციპალური დაფინანსებით) ბენეფიციართათვის გაწეული მომსახურების შესაბამისი შემოსავლებიდან;

3.11. ხელშეკრულების კონფიდენციალურ ნაწილში შვებულებასთან მიმართებით მითითებული იყო, რომ დასაქმებულს არ სურდა ესარგებლა ანაზღაურებადი შვებულებით, შესაბამისად, კონფიდენციალურ ნაწილში დაფიქსირებული ხელფასი მოიცავდა შრომითი ხელშეკრულების 4.4 პუნქტის შესაბამისად გადანაწილებულ საშვებულებო ანაზღაურებასაც;

3.12. ხსენებულ შრომით ხელშეკრულებაზე, მათ შორის მის კონფიდენციალურ ნაწილზე, დასაქმებულს ხელი მოწერილი აქვს. შესაბამისად, დადგენილია შეთანხმებულ პირობებთან მიმართებით მხარეთა ნების გამოვლენა;

3.13. სამედიცინო ცენტრში მოქმედი შინაგანაწესის შესაბამისად, განყოფილების უფროსის ფუნქცია - მოვალეობებში შედის: 1. პერსონალის განვითარებასთან დაკავშირებით წინადადებების ფორმირება და ხელმძღვანელთან წარდგენა, პროგრამების მოძიება, კონფერენციებში მონაწილეობა და სხვა ღონისძიებების ორგანიზება; 2. სტანდარტების/გაიდლაინების განვითარებასთან დაკავშირებით სამუშაო ჯგუფების ორგანიზება და მართვა, შექმნილი გაიდლაინის საბჭოზე წარდგენა; 3. განყოფილების ექიმების კოორდინაცია, მკურნალი ექიმების განსაზღვრის უზრუნველყოფა; 4. განყოფილების პერსონალთან დილის შეხვედრები, მიმდინარე შემთხვევების განხილვები, მკურნალობის პროცესების სტრატეგიული და ტაქტიკური დაგეგმვა ერთობლივად; 5. რთული შემთხვევების დროს კონსილიუმის ორგანიზება, სხვა სპეციალისტის მოწვევა და ჩართვა საჭიროებისას; 6. განყოფილების პერსონალის შეფასებაში მონაწილეობა, პერიოდული უკუკავშირის განხორციელება; 7. მკურნალობის პროცესების მიმდინარე დაკვირვება, მართვა, ისტორიების შევსების მონიტორინგი, გადაწყვეტილებების შემოწმება; 8. ექიმების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გაცნობა, არასწორ გადაწყვეტილებებზე ან გადახრებზე რეაგირება;

3.14. შინაგანაწესის თანახმად, განყოფილების უფროსის პასუხისმგებლობა დადგება: 1. განყოფილების სამედიცინო პერსონალის მიერ დაშვებულ ხშირ, უხეშ, გაუმართლებელ კლინიკურ შეცდომებზე და გაიდლაინების დაუცველობაზე; 2. განყოფილებაში სამედიცინო პერსონალის მიერ დაშვებული შეცდომების უგულებელყოფაზე; 3. სამედიცინო პერსონალის მიერ უხარისხო, წესებსა და სტანდარტების შეუსაბამო დოკუმენტაციის წარმოებაზე; 4. რთული და განსაკუთრებული შემთხვევების არასათანადო ყურადღების მიქცევაზე და ამით პაციენტის ჯანმრთელობის დაზიანებაზე; 5. არაკვალიფიციური, შემთხვევასთან შეუსაბამო მკურნალი ექიმის დანიშვნაზე; 6. გაიდლაინებისა და პროტოკოლების მსოფლიო სტანდარტებთან შეუსაბამობაზე ან არქონაზე;

3.15. დამსაქმებლის შინაგანაწესის მე-11 პუნქტის თანახმად, განისაზღვრა ანაზღაურებადი და ანაზღაურების გარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი. აღნიშნული პუნქტის თანახმად, სამედიცინო ცენტრის ყველა თანამშრომელს შვებულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა მუშაობის დაწყებიდან 11 თვის შემდეგ და ყოველწლიური ანაზღაურებადი შვებულება მიეცემოდა არანაკლებ 24 სამუშაო დღით, სამუშაო ადგილის და ხელფასის გათვალისწინებით. მხარეთა შეთანხმებით, შვებულება მიეცემოდა ცენტრის თანამშრომელს შრომითი ხელშეკრულების დადებიდან 11 თვის გასვლამდეც, ხოლო მეორე წლიდან დასაქმებულს შეიძლება შვებულება მისცემოდა ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, სამუშაო წლის ნებისმიერ დროს. ასევე შესაძლებელი იყო ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით შვებულების ნაწილ-ნაწილ გამოყენება. სამედიცინო ცენტრის თანამშრომელს შეეძლო ესარგებლა ანაზღაურების გარეშე შვებულებით არანაკლებ წელიწადში 15 კალენდარული დღით;

3.16. სამედიცინო ცენტრის თანამშრომელს ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, მისი სურვილისამებრ, შეეძლო არ ესარგებლა ანაზღაურებადი შვებულებით. ცენტრის დასაქმებულს საშვებულებო ანაზღაურების თანხა გადაუნაწილდებოდა 12 თვეზე. შესაბამისად გასაცემი სახელფასო ანაზღაურება მოიცავდა საშვებულებო ანაზღაურებასაც;

3.17. შვებულებაში გასვლისა და გადატანის წესი საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) შესაბამისად არის მოწესრიგებული. დეპარტამენტის თანამშრომელთა შვებულებაში გასვლის გეგმა-გრაფიკს ამტკიცებს გენერალური დირექტორი დირექტორთან შეთანხმებით;

3.18. შინაგანაწესის 13.3 პუნქტის თანახმად, კლინიკური ნაწილის დეპარტამენტის ხელმძღვანელები თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოფენ კონტროლს: ა) ისტორიის წარმოებაზე; ბ) სამედიცინო ჩარევამდე პაციენტისაგან (ან მისი ახლობლისაგან) ინფორმირებული თანხმობის მიღებაზე; გ) მედიკამენტის ხარჯვაზე; დ) პაციენტსა და ექიმს შორის, აგრეთვე განყოფილების თანამშრომლებს შორის ურთიერთობების (ეთიკური ნორმების გათვალისწინებით) საკითხებზე; ე) დეპარტამენტში პაციენტთა კონსულტაციაზე, დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაზე, რათა განხორციელდეს მხოლოდ შესაბამისი პროგრამებისა და ცენტრის ადმინისტრაციის მიერ განსაზღვრული საფასურის დადგენილი წესით გადახდის შემდეგ;

3.19. შინაგანაწესის 19.1 პუნქტის თანახმად, შინაგანაწესი სავალდებულოა შესასრულებლად ცენტრის ყველა თანამშრომლისთვის;

3.20. დამსაქმებლის მიერ გაცემული დასაქმებულის სახელფასო უწყისების თანახმად, პირველ მოსარჩელეს (დასაქმებულს) 2018 წლის აგვისტოს თვეში პრემიის სახით დაერიცხა 8 700.04 ლარი (დარიცხული), ხოლო 2018 წლის სექტემბრის თვეში 7 192.39 ლარი. მოსარჩელეს 2018 წლის აგვისტოს თვეში დანამატის სახით ჩაერიცხა დასაბეგრი 1 250 ლარი, ხოლო სექტემბრის თვეში დანამატის სახით - ასევე დასაბეგრი 1 250 ლარი;

3.21. დამსაქმებლის სახელზე დასაქმებულის 23.04.2018 წლის მოხსენებითი ბარათით დადგინდა, რომ პაციენტი მ. ნ-ან, რომელიც კლინიკაში მკურნალობდა 22.10.2017- 17.11.2017 წლებში, ინტენსიური თერაპიის ორი საწოლდღის დაუფინანსებლობასთან დაკავშირებით, ზარალის ანაზღაურების ადრესატის გარკვევამდე, დასაქმებულმა (აპელანტმა) ითხოვა, რომ აღნიშნული თანხა მისთვის ხელფასიდან დაეკავებინა კლინიკას. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ პირველი მოსარჩელე სარჩელით ითხოვს, მისი თანხმობით, ამ პერიოდის სახელფასო დაკავების ანაზღაურებას მოპასუხისაგან (დამსაქმებლისაგან),;

3.22. პაციენტი (შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი-შემდეგში შშმპ) ნ. გ-ძე იყო სახელმწიფო ჯანდაცვის პროგრამის ბენეფიციარი. იგი 05.04.2017 წლიდან - 12.04.2017 წლამდე პერიოდში მკურნალობდა მოპასუხე სამედიცინო ცენტრში;

3.23. პაციენტ ნ.გ-ეს ჩაუტარდა სამედიცინო დახმარება. გაწერისას პაციენტს ჰქონდა ტემპერატურა 37 გრადუსი ცელსიუსი, გაწერიდან 14 საათში მოხდა პაციენტის გადმოყვანა კლინიკაში დიაგნოზით ,,სუნთქვის მწვავე უკმარისობა: მწვავე პნევმონია“, ტემპერატურა 39 გრადუსი ცელსიუსი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ის გარემოება, რომ შშმპ-ის (პაციენტის) მკურნალი ექიმი იყო ი. კ-ძე (მეორე დასაქმებული), რომელმაც, თავის მხრივ, განყოფილების უფროსს - პირველ მოსარჩელეს აცნობა, რომ აპირებდა პაციენტის გაწერას, რაზედაც დასაქმებული (აპელანტი) დათანხმდა, თუმცა მიუთითა, რომ გაწერისათვის აუცილებელი იყო პაციენტის ოჯახის წევრის წერილობითი თანხმობა;

3.24. პაციენტ ნ. გ-ვის 05.04.2017 წლიდან - 12.04.2017 წლამდე გაწეული სამედიცინო მომსახურეობა არ ანაზღაურდა. კერძოდ, 2018 წლის 19 ოქტომბრის N კ/რ- …… რევიზიის აქტის შესაბამისად არ ანაზღაურდა მომსახურების საფასური 3 562.50 ლარი, ამასთან, კლინიკა დაჯარიმდა მომსახურების ღირებულების სამმაგი ოდენობით 10 687.50 ლარით. აღნიშნული რევიზიის აქტის საფუძველზე მოწვეულ იქნა იმავე სამედიცინო ცენტრის შესრულებული სამუშაოს დაფინანსებისა და დაწუნებული ეპიზოდების განხილვის კომისია, რომელმაც მიიღო გადაწყვეტილება, რომ არანაზღაურებული და დაჯარიმებული თანხის კომპენსირება დაჰკისრებოდა კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელს (დასაქმებულს, აპელანტს), რადგანაც სამედიცინო ცენტრისადმი მიყენებულ ფინანსურ ზარალში იკვეთებოდა მის მიერ პასუხისმგებლობის უგულებელყოფა და ნაკისრი ვალდებულებებისადმი გულგრილი დამოკიდებულება;

3.25. საერთო ჯამში კლინიკისათვის მიყენებულმა ზიანმა 14 250 ლარი შეადგინა;

3.26. სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს 05.12.2018 წლის გადაწყვეტილებით სამედიცინო ცენტრის გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა რეგულირების სააგენტოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის Nკრ-…… რევიზიის აქტი. ხსენებული გადაწყვეტილება კანონით დადგენილ ერთთვიან ვადაში აღარ გაუსაჩივრებია სამედიცინო ცენტრს (დამსაქმებელს, მოპასუხეს) და შესულია კანონიერ ძალაში;

3.27. სამედიცინო ცენტრის მიერ შესრულებული სამუშაოს დაფინანსებისა და დაწუნებული ეპიზოდების განხილვის კომისიამ 22.10.2018 წელს მიიღო გადაწყვეტილება ზარალის დასაქმებულისათვის (აპელანტისათვის) დაკისრების შესახებ, რომელსაც იმხანად კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელის პოზიცია ეკავა, ხოლო პაციენტის მკურნალი ექიმი იყო მეორე დასაქმებული (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.23 ქვეპუნქტი). მიყენებული ზიანიდან ასანაზღაურებელია 11 550 ლარი. 2 700 ლარი დაიქვითა დასაქმებულის (აპელანტის) ხელფასიდან, კერძოდ 2018 წლის ოქტომბრის ხელფასიდან 2 000 ლარი, ხოლო 1-9 ნოემბრის ხელფასიდან - 700 ლარი;

3.28. მეორე დასაქმებულმა 2019 წლის ოქტომბერში წერილობით აღიარა გადაცდომა და იკისრა პასუხისმგებლობა, მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების ნახევრის - 7 125 ლარის გადახდაზე;

3.29. დასაქმებულმა (პირველმა მოსარჩელემ, აპელანტმა) უარყო ავადმყოფის სამედიცინო ბარათზე მისი ხელმოწერის არსებობის ფაქტი, რის გამოც საქალაქო სასამართლოს 13.02.2020 წლის განჩინებით დაინიშნა კალიგრაფიული ექსპერტიზა;

3.30. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო) 08.05.2020 წლის დასკვნის თანახმად, ხელმოწერა დასაქმებულის სახელით (ტექსტის სახით), განლაგებული: ,,სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათზე N….., 05.04.2017 წლის თარიღით, პირველი გვერდის მეორე მხარეს, გრაფაში: ,,სამსახურის უფროსი (სახელი, გვარი)“ (ტ. 1. ს/ფ 400), სავარაუდოა რომ შესრულებულია დასაქმებულის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, ნიმუშების ვარიაციულობისა და საიდენტიფიკაციო ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის გამო. საკითხის გადაწყვეტა, დასაქმებულის სახელით, ხელმოწერა განლაგებული ,,სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათზე N……, 05.04.17 წლით თარიღით, პირველი გვერდის, მეორე მხარეს, მარჯვენა ქვედა კუთხეში, გრაფაში: ,,ხელმოწერა“ (ტ. 1, ს/ფ 400), შესრულებულია თუ არა დასაქმებულის (აპელანტის) მიერ შეუძლებელია, გამოსაკვლევი ხელმოწერის მარტივი აგებულებისა და საიდენტიფიკაციო ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის გამო;

3.31. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი ,,ა-ვას“ 10.08.2020 წლის დასკვნის თანახმად, ხელმოწერები დასაქმებულის გვარით N-…. სამედიცინო ბარათის პირველი გვერდის მეორე მხარეს, გრაფებში ,,სამსახურის უფროსი (სახელი გვარი)“ და ,,ხელმოწერა“ შესრულებულია არა დასაქმებულის, არამედ სხვა პირის მიერ დასაქმებულის ხელმოწერასთან მიმსგავსებით;

3.32. პირველ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 09.11.2018 წელს, სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი სშკ-ის 37.1. მუხლის ,,დ“ პუნქტის საფუძველზე (დასაქმებულის მიერ თანამდებობის/სამუშაოს საკუთარი ნებით, წერილობითი განცხადების საფუძველზე დატოვება);

3.33. დასაქმებულს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე ბოლო სამი წლის განმავლობაში არ უსარგებლია ანაზღაურებადი შვებულებით, აგრეთვე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ მოპასუხეს არ აუნაზღაურებია იგი ფულადი სახით;

3.34. პირველმა მოსარჩელემ (აპელანტმა) რამდენჯერმე მიმართა სამედიცინო ცენტრს უხელფასო შვებულების მოთხოვნით 2016-2018 წლებში, რაც ცენტრის მიერ შესაბამისი ბრძანებების საფუძველზე დაკმაყოფილდა და დასაქმებულმა ყოველ ჯერზე შეძლო უხელფასო შვებულებით ესარგებლა;

3.35. აპელანტი (დასაქმებული) 2018 წლის სექტემბერში თვეში იმყოფებოდა საზღვარგარეთ საერთაშორისო სამედიცინო კონფერენციაში მონაწილეობისათვის. ამ კონფერენციაში იგი დამსაქმებელს არ მიუვლენია და ამ პერიოდის გაცდენილი დღეების ხელფასი მასზე არ გაცემულა;

3.36. სააპელაციო სასამართლომ ევროპის სოციალური ქარტიის პირველი მუხლის მეორე პუნქტზე, სოციალური, ეკონომიკური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6, მე-7 მუხლებზე, სშკ-ის მე-2 მუხლის პირველ ნაწილზე, მე-12 მუხლის პირველ ნაწილზე (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 6.1 მუხლი), 41-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი 31-ე მუხლი), 41-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 31.2 მუხლი), 44-ე მუხლზე (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 34-ე მუხლი) მიუთითა და აღნიშნა, დადგენილია, რომ პირველი მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულებაში 2003 წლიდან - 2018 წლის 9 ნოემბრამდე პერიოდში. 2012 წლიდან მოსარჩელეს ეკავა ანესთეზიოლოგიისა და კრიტიკული მედიცინის დეპარტამენტის უფროსის პოზიცია. მხარეთა შორის 2013 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად, დასაქმებული მიღებული იქნა კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე. შრომითი ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება ძალაში შედიოდა 2013 წლის 1 ოქტომბრიდან და მოქმედებდა 1 წლის ვადით. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტში მითითებული ვადის ამოწურვისას, მისი მოქმედება მრავალჯერადად და ავტომატურად გაგრძელდებოდა მომდევნო 1 თვით, თუ ხელშეკრულების მოქმედების ნებისმიერ ეტაპზე დამსაქმებელი არ გამოთქვამდა ხელშეკრულების შეწყვეტის სურვილს;

3.37. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ ის სათანადო წესით არ გასცნობია დაწესებულების შინაგანაწესს, მასში შეტანილ ცვლილებებს და რომ საქმეზე წარდგენილი სადავო შინაგანაწესის დებულებები მასზე არ უნდა გავრცელებულიყო. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში მოთავსებულ 2013 წლის 1 ოქტომბრის შრომის ხელშეკრულებაზე, რომელიც ხელმოწერილია დასაქმებულის მიერ, რაც სადავო არ გამხდარა, სადაც 1.2 პუნქტში აღნიშნულია, რომ შესასრულებელი სამუშაოს სახე განსაზღვრულია სამედიცინო ცენტრის ადმინისტრაციის მიერ დამტკიცებული თანამდებობრივი ინსტრუქციით, რომელიც ცნობილია დასაქმებულისთვის და წარმოადგენს ამ ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს; 1.3 პუნქტი ს თანახმად, დასაქმებული ადასტურებს, რომ გაეცნო ცენტრის შინაგანაწესს და იღებს ვალდებულებას, დაემორჩილოს მის პირობებს, ცენტრის შინაგანაწესში ან/და სამუშაო პირობების მარეგულირებელ სხვა დოკუმენტში ცვლილების შეტანის შესახებ დასაქმებულს ეცნობება ხელშეკრულებით ან კანონმდებლობით განსაზღვრული ფორმით ....... მე-12 პუნქტის თანახმად კი, ურთიერთობები, რომლებიც არ არის მოწესრიგებული შრომის ხელშეკრულებით, რეგულირდება ცენტრის შინაგანაწესით და მოქმედი კანონმდებლობით; საქმეში წარმოდგენილი ცენტრის შინაგანაწესის (დამტკიცებულია 2012 წლის 9 ივლისს) მე-19 მუხლის თანახმად, თანამშრომელთა მიერ ცენტრის შინაგანაწესის გაცნობა დასტურდება შრომის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით. შინაგანაწესში ცვლილებები და დამატებები შეიტანება ცენტრის დირექტორის ბრძანებით, განთავსდება თვალსაჩინო ადგილას და ყველა დასაქმებული ვალდებულია, გაეცნოს მას (იხ. ტ.1, ს/ფ 68-71; 192-357);

3.38. ამდენად, შრომის ხელშეკრულებისა და ცენტრის შინაგანაწესის მითითებულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ცენტრის შინაგანაწესი და თანამდებობრივი ინსტრუქცია წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილს, რაც დასტურდება დასაქმებულის მიერ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით, ხოლო შინაგანაწესში ცვლილების შეტანა ასევე გათვალისწინებული იყო აღნიშნული აქტებით და ცვლილება დასაქმებულისათვის გაცნობილად ითვლება, ცენტრის საინფორმაციო დაფაზე მისი განთავსების მომენტიდან, რაზეც მიუთითებს სამედიცინო ცენტრის წარმომადგენელი;

3.39. სააპელაციო სასამართლომ სახელფასო უწყისებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ დასაქმებულის ყოველთვიური ფიქსირებული დარიცხული ხელფასი შეადგენდა 2 000 ლარს, ხოლო პრემია/დანამატი შესრულებული სამუშაოს შესაბამისად - 1 000 ლარს. მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასი ასევე მოიცავდა უხელფასო შვებულების კომპენსირების კომპონენტს. აპელანტმა სარჩელით მოითხოვა 2018 წლის მარტისა და სექტემბრის თვეებში არასრულად დარიცხული ხელფასის ანაზღაურება, თუმცა საქმეში არსებული 23.04.2018 წლის მოხსენებითი ბარათით დგინდება, რომ დასაქმებულმა თვითონ განაცხადა წერილობითი თანხმობა, პაციენტ მ-ვა ნ-ის ორი საწოლდღის დაუფინანსებლობით გამოწვეული ზარალი დაკავებულიყო მისი ხელფასიდან (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.21 ქვეპუნქტი). სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტს არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომ სადავო პაციენტთან მიმართებით საქმისწარმოება დასრულებულია და მას ზიანის დადგომაში ბრალი არ მიუძღვის, რის გამოც ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა;

3.40. სააპელაციო სასამართლომ უსაფძვლოდ მიიჩნია სახელფასო დავალიანების ნაწილში (2018 წლის ოქტომბერ-ნოემბერი) მოთხოვნა, რადგან აპელანტს დაერიცხა ხელფასის ნაწილი, ხოლო ნაწილი (2 000+700 ლარი) გაექვითა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება კი, რომ დასაქმებულის ხელფასი 10 827 ლარს შეადგენდა, არ ყოფილა წარდგენილი. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით აპელანტის მტკიცება ხელფასის ნაწილში ასევე არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან. დადასტურებულია, რომ ხელფასს შეადგენდა მხოლოდ 2 000 ლარი, ხოლო დანარჩენი თანხა იყო პრემია და დანამატი. ოქტომბერ-ნოემბრის თვეებში არასათანადო მომსახურების გაწევისათვის, სამედიცინო ცენტრის 14 250 ლარით დაჯარიმების გამო (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.25 ქვეპუნქტი), ამ თანხის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისრა აპელანტს, როგორც ბრალეულ პირს, შესაბამისად მისი საქმიანობა არ შეფასდა დადებითად, რის გამოც პრემია-დანამატები არ დაერიცხა. აქედან გამომდინარე, არც 2 700 ლარის (ორი თვის) და არც პრემია-დანამატების ანაზღაურების საფუძველი არ არსებობდა (იხ. მტკიცებულებები: ტ.1, ს.ფ. 68, 71, 72, 116, 117, 192, 301, 357, 384-387).

3.41. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პაციენტ ნ. გ-ის შემთხვევაში დადგინდა აპელანტის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებით და შინაგანაწესით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში დაკავებულ იქნა აპელანტის 2018 წლის ოქტომბრის ხელფასიდან 2 000 ლარი, ხოლო ნოემბრის ხელფასიდან 700 ლარი, რაც დამსაქმებელმა გამოაკლო დასაქმებულის მიერ მიყენებულ და სარჩელით მოთხოვნილ ზიანის ოდენობას;

3.42. დასაქმებულმა ასევე მოითხოვა 2018 წელს კონფერენციაზე საზღვარგარეთ გამგზავრების გამო გაცდენილი დღეებისათვის დაკლებული ხელფასის 800 ლარის დაკისრება მოპასუხისათვის, რაც სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია. სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში მხარეთა ახსნა-განმარტებით დადგენილია, რომ დამსაქმებელს აპელანტი არ გაუგზავნია მივლინებაში, შესაბამისად მის მიერ კონფერენციაზე ყოფნის გამო გაცდენილი დღეების შესაბამისი ოდენობით ხელფასი ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა;

3.43. აპელანტის სასარჩელო მოთხოვნაზე ოქტომბრისა და ნოემბრის თვეების სარეზიდენტო თანხების ჩარიცხვის შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ საქმის მასალებით არ დადასტურდა ამ პერიოდში აპელანტის მიერ საგანმანათლებლო საქმიანობის გაწევა რეზიდენტურაში. ასეთი საქმიანობის განხორციელების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება (მიღება-ჩაბარების აქტის სახით) საქმის მასალებში წარდგენილი არ ყოფილა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა;

3.44. აპელანტმა ასევე მოითხოვა ოქტომბრისა და ნოემბრის თვეებში შესრულებული ანესთეზიოლოგიური სამუშაოებისათვის, ჯამში 3 200 ლარის ანაზღურება, რაზედაც მან, როგორც მოსარჩელემ, სასამართლოს საკუთარი ახსნა-განმარტების გარდა ვერ წარუდგინა რაიმე სახის მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ აღნიშნული საქმიანობისათვის მოსარჩელეს დამატებით უნდა მიეღო მხარეთა შორის შეთანხმებული ანაზღაურება. მოსარჩელეს (აპელანტს) მხარეთა შორის შეთანხმებული ტარიფის ოდენობაც კი არ მიუთითებია. ამის საპირისპიროდ, მოპასუხემ (დამსაქმებელმა) საკუთარ ახსნა-განმარტებაში მიუთითა, რომ ანესთეზიების გაკეთება მოსარჩელის სამსახურეობრივ ვალდებულებაში შედიოდა, რისთვისაც მხარეებს შორის ამ საქმიანობის დამატებით ანაზღურების შესახებ შეთანხმება არ დადებულა და დამსაქმებელს არასოდეს გადაუხდია მოსარჩელის ასეთი საქმიანობისათვის ანაზღაურება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ამ ნაწილში მოსარჩელემ თავი ვერ გაართვა სარჩელში მითითებული საჭირო ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ტვირთს, რაც მნიშვნელოვანია დავის გადაწყვეტისათვის;

3.45. მორიგი სასარჩელო მოთხოვნა არის ხელფასის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის, მოპასუხისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-იანი პირგასამტეხლოს დაკისრება;

3.46. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით სარჩელი აღნიშნულ ნაწილშიც ვერ იქნება გაზიარებული სშკ-ის 41-ე მუხლის მე-4 ნაწილის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 31.3-ე მუხლი) საფუძველზე. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და განმარტა, რომ სშკ-ის 41-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 31.2-ე მუხლი) შესაბამისად, შრომის ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. ამდენად, დამსაქმებელს დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა იმ შემთხვევაში, თუ ადგილი აქვს დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობას, ანუ, გამოვლენილია გადახდის ვალდებულების არსებობა და საბოლოო ანგარიშსწორების განუხორციელებლობა, ხელფასის, გამოუყენებელი შვებულების სახით, რაც შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში გასაცემ თანხას წარმოადგენს. განსახილველ შემთხვევაში, რამდენადაც არ იქნა გაზიარებული სასარჩელო მოთხოვნა სახელფასო ანაზღაურებასთან მიმართებით, ასევე უსაფუძვლოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მოთხოვნა პირგასამტეხლოსთან დაკავშირებით;

3.47. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნია სააპელაციო საჩივრის ავტორის შედავება საშვებულებო თანხის ანაზღაურებისა და მისი დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებასთან მიმართებით და აღნიშნულ ნაწილში სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასებები და განმარტებები. მოსარჩელე მოითხოვდა 2016-2017-2018 წლების ანაზღაურებადი შვებულების გამოუყენებლობისათვის ფულადი კომპენსაციის დაკისრებას;

3.48. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 21.1-ე მუხლი) თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს ისარგებლოს ანაზღაურებადი შვებულებით წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღით. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ-თ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია, დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად (მოქმედი კოდექსის 31.5-ე მუხლის თანახმად - შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით შეწყვეტისას იგი ვალდებულია, დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად). სშკ-ის 36-ე მუხლის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 26-ე მუხლი) შესაბამისად, ყოველთვიური ფიქსირებადი შრომის ანაზღაურების შემთხვევაში, დასაქმებულის საშვებულებო ანაზღაურება განისაზღვრება ბოლო თვის ანაზღაურების მიხედვით;

3.49. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ გამოუყენებელი შვებულება შესაძლოა არსებობდეს მხოლოდ მაშინ, თუ მუშაკს წარმოეშვა შვებულების უფლება შრომითი ურთიერთობის 11 თვის შემდეგ ან მხარეები სხვა რამეზე შეთანხმდნენ, დასაქმებული მოითხოვს შვებულებაში გასვლას, ვინაიდან შვებულების უფლება დასაქმებულის უფლებაა და დასაქმებულს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო შემთხვევებში შეუძლია უარი უთხრას მის გამოყენებაზე, ან უფლების ბოროტად გამოყენებით არამართლზომიერად არ მისცეს საშუალება დასაქმებულს, გამოიყენოს კანონით გარანტირებული დასვენების უფლება, რაც თავისთავად შექმნის „გამოუყენებელი შვებულების“ ცნებას, შვებულების გამოყენება ეს არის დასაქმებულის უფლება და არა ვალდებულება. შვებულების უფლება წარმოიშობა შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის პირობებში. განსახილველი ნორმით (სშკ-ის 21.4-ე მუხლი) გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, დასაქმებულს უფლება აქვს, მოითხოვოს მუშაობის ბოლო წელს გამოუყენებელი შვებულებისათვის კომპენსაცია, რადგან დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით არ შეიძლება დასაქმებულს წაერთვას შვებულების უფლება, რომელსაც იგი სავარაუდოდ გამოიყენებდა, მასთან შრომითი ურთიერთობა რომ არ შეწყვეტილიყო;

3.50. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1936 წლის N52 კონვენციის „ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ“ (holidays with pay convention) რიგი რეგულაციები შეიცავენ დებულებებს, რომელთა თანახმადაც ყოველ პირს აქვს უფლება, ისარგებლოს ყოველწლიური ფასიანი (ანაზღაურებადი) შვებულებით (an annual holiday with pay). მე-3 მუხლის შესაბამისად, ყოველი პირი, რომელიც შვებულებაში გადის, შვებულების მთელი პერიოდისათვის იღებს ან ეროვნული კანონებითა და წესებით განსაზღვრული ხერხით გამოთვლილ თავის ჩვეულებრივ ჯილდოს ნატურის სახით ჯილდოს შესაბამისი ფულადი ეკვივალენტის დამატებით, თუ ასეთი არსებობს, ან ჯილდოს, რომელიც განსაზღვრულია კოლექტიური შეთანხმებით. კონვენციის მე-4 მუხლის თანახმად, ნებისმიერი შეთანხმება, რომელიც გამორიცხავს ყოველწლიური ფასიანი შვებულების უფლებას, ან არ იძლევა ასეთი შვებულების უფლებას, ითვლება ბათილად. ამავე კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც გათავისუფლებულია მეწარმის მიზეზით, მაგრამ ვიდრე იგი გამოიყენებდა კუთვნილ შვებულებას, შვებულების ყოველი დღისათვის ამ კონვენციის შესაბამისად იღებს მე-3 მუხლით გათვალისწინებულ ჯილდოს;

3.51. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის მე-14.1 მუხლის ,,თ’’ ქვეპუნქტისა (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის მე-6.9 მუხლის ,,ზ’’ პუნქტი) და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 327-ე მუხლის შესაბამისად, შეთანხმება ანაზღაურებადი შვებულების შესახებ წარმოადგენს ხელშეკრულების არსებით პირობას, რომელიც საჭიროებს მხარეთა შორის შეთანხმებას, თუ შეთანხმება ხორციელდება სშკ-ით გარანტირებულ ანაზღაურებად და ანაზღურებისგარეშე შვებულების მინიმალურ სტანდარტზე უკეთეს პირობებზე. სსკ-ის 319.1-ე მუხლის შესაბამისად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას;

3.52. შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების მხარეებს აქვთ შესაძლებლობა, შეთანხმდნენ შვებულების გაცემის წესზე და ვადაზე, იმგვარად რომ აღნიშნული ეწინააღმდეგებოდეს შრომის კანონმდებლობას და იმავდროულად არ აუარესებდეს დასაქმებულის მდგომარეობას;

3.53. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების კონფიდენციალურ ნაწილში დასაქმებულის ხელმოწერით დადასტურებულია, რომ არ სურს ისარგებლოს ანაზღაურებადი შვებულებით. ამასთან მითითებულია, რომ კონფიდენციალურ ნაწილში დაფიქსირებული ხელფასი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების 4.4. პუნქტის შესაბამისად 12 თვეზე გადანაწილებულ საშვებულებო ანაზღაურებას. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ ამ სახით შეთანხმების არსებობის მიუხედავად, რაც მხარეთა შორის ხელშეკრულების კონფიდენციალურ ნაწილშია მოცემული, მითითებული არ ართმევს დასაქმებულს უფლებას მოითხოვოს ანაზღურებადი შვებულება, რაც გარანტირებულია სშკ-ით წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღის განმავლობაში, ვინაიდან მხარეთა შეთანხმება ვერ გააუქმებს შრომის ორგანული კანონით დასაქმებულისათვის გარანტირებულ ანაზღაურებადი და ანაზღურების გარეშე შვებულების უფლებას;

3.54. შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ბოლო [2018] წლის შვებულებასთან მიმართებით საყურადღებოა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა სშკ-ის 37.1-ე მუხლის ,,დ“ პუნქტის საფუძველზე, დასაქმებულის მიერ თანამდებობის/სამუშაოს საკუთარი ნებით, წერილობითი განცხადების საფუძველზე დატოვება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ სშკ-ი არ ითვალისწინებს შრომითი ურთიერთობის 37.1-ე მუხლის ,,დ“ პუნქტით შეწყვეტის შემთხვევაში საშვებულებო თანხის კომპენსაციას, რაც განპირობებულია იმით, რომ დასაქმებული საკუთარი ინიციატივით წყვეტს შრომით ხელშეკრულებას და შესაბამისად მისთვის წინასწარ ცნობილია შრომითი ურთიერთობის დასრულების თარიღი და დასაქმებულს შესაძლებლობა აქვს, მის დასრულებამდე გამოიყენოს ყოველწლიური ანაზღაურებადი შვებულება. განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ არის დასაქმებულის გათავისუფლება მეწარმის მიზეზით, როდესაც დასაქმებული წინასწარ ვერ განსაზღვრავს შრომითი ურთიერთობის ვადას და მისი დამსაქმებლის მხრიდან ვადაზე ადრე შეწყვეტის შესაძლებლობას. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი არის ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლა, რის გამოც მოსარჩელის მოთხოვნა არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას არც საშვებულებო თანხის კომპენსაციის და არც ამ თანხის დაყოვნების პირგასამტეხლოს მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში;

3.55. აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის შედავება და შვებულების ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა გაუმართლებლად მიიჩნია. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში არსებითია ის გარემოება, რომ შრომითი ხელშეკრულება არ შეწყვეტილა დამსაქმებლის ინიციატივით, არამედ ხელშეკრულება შეწყდა დასაქმებულის სურვილით, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის მოთხოვნას შვებულების ანაზღაურებისა და მისი დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ;

3.56. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ სშკ-ი ითვალისწინებს მხოლოდ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას საბოლოო ანგარიშსწორების დროისათვის არსებული გამოუყენებელი ანაზღაურებადი შვებულების ფულად კომპენსაციას, ისიც იმ დათქმით, თუ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა დამსაქმებლის ინიციატივით, რა დროსაც დასაქმებულს არ ჰქონდა შესაძლებლობა, გამოეყენებინა კუთვნილი ანაზღურებადი შვებულება ან დასაქმებულის მოთხოვნის მიუხედავად დამსაქმებელი მართლსაწინააღმდეგოდ უარს ეუბნება ან უზღუდავს დასაქმებულს კანონით გარანტირებული უფლების რეალიზაციას, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია;

3.57. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ წინა (2016-2017) წლების შვებულებასთან მიმართებით, მოსარჩელეს მიღებული აქვს ყოველთვიური ხელფასის კომპონენტის სახით გამოუყენებელი ანაზღაურებადი შვებულების ფულადი ანაზღაურება. შრომითი ხელშეკრულების თანახმად, ანაზღაურებადი შვებულებისათვის გასაცემი თანხები ჩართული იქნა სახელფასო თანხაში, რასაც აპელანტი ყოველთვიურად იღებდა. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება არც ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა გასული წლების შვებულების მომდევნო წელს გადატანა;

3.58. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინა წლების საშვებულებო თანხების კომპენსაცია არ ანაზღაურდება, ხოლო ბოლო წლის საშვებულებო თანხა/ხელფასი არ ანაზღაურდება იმის გამო, რომ აპელანტი პირადი განცხადების საფუძველზე წავიდა სამსახურიდან;

3.59. სამედიცინო ცენტრის სარჩელთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის 58-ე მუხლის შესაბამისად, ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის 59.1-ე მუხლის თანახმად, წერილობითი ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს დასაქმებულის ინდივიდუალური პასუხისმგებლობის სახე და ფარგლები, თუ ეს გამომდინარეობს სამუშაოს სპეციფიკიდან;

3.60. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) და 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებზე დაყრდნობით, გამართლებულად მიიჩნია სამედიცინო ცენტრის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებასთან მიმართებით;

3.61. საააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 394-ე მუხლი განსაზღვრავს სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფი მხარის მიერ ვალდებულების დარღვევის ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას კრედიტორს ანიჭებს, ხოლო მისი გამოყენების წინაპირობებია: მართლწინააღმდეგობა, ბრალი, მიზეზობრივი კავშირი და ფაქტობრივად დამდგარი შედეგი - ზიანი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ამასთან, ზიანი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგი უნდა იყოს. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ კი მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია (იხ. სუსგ Nას-155-145-2017, 26.10.2018წ.);

3.62. ზიანის ანაზღაურებაზე მსჯელობისას აუცილებელია ამ მოთხოვნის მქონე მხარემ მიუთითოს და უტყუარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაამტკიცოს მოვალის მიერ ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების შედეგად მისთვის ზიანის მიყენება. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის დროს ზიანის ანაზღაურების დაკისრებაზე მსჯელობისას აუცილებელია დადგინდეს, თუ რამდენად არის სახეზე ვალდებულების დარღვევა და ამ დარღვევის შედეგად კრედიტორისათვის ზიანის მიყენება. მოდავე მხარემ უნდა დაადასტუროს მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფი პირის მიერ ვალდებულების არაჯეროვნად და არასათანადოდ შესრულება, რამაც ზიანი მიაყენა მას;

3.63. მხარეთა შორის მოქმედი შრომითი ხელშეკრულების 10.2 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს სრული მატერიალური პასუხისმგებლობა დაეკისრებოდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მისი ბრალით ცენტრისთვის ან პაციენტისთვის მიყენებული სამედიცინო/მატერიალური ზიანისთვის. ხელშეკრულების 10.3 პუნქტით, დასაქმებულის სრული მატერიალური პასუხისმგებლობა განისაზღვრებოდა ცენტრისთვის მიყენებული პირდაპირი ზიანის ოდენობით. მატერიალურ პასუხისმგებლობასთან ერთად, დასაქმებულის მიმართ შესაძლებელია გამოყენებულიყო დისციპლინური სასჯელი, სამსახურიდან დათხოვნის ჩათვლით;

3.64. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებების შესწავლის საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ დასაქმებულების არამართლზომიერი ქმედებით დამსაქმებელს მიადგა 14 250 ლარის მატერიალური ზიანი. აღსანიშნავია, რომ მეორე დასაქმებულის (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი და 3.28 ქვეპუნქტი) მოხსენებითი ბარათით და მის მიერ წარდგენილი შესაგებლით აღიარებულია შრომითი ხელშეკრულებით და შინაგანაწესით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, მეორე მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, აენაზღაურებინა მისი წილი პასუხისგებლობის პროპორციულად დამდგარი ზიანი. ამასთან, მეორე დასაქმებულს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. რაც შეეხება პირველ მოსარჩელეს (აპელანტს), იგი არ აღიარებს რაიმე სახის გადაცდომის ფაქტს და აღნიშნავს, რომ მას ბრალი არ მიუძღვის პაციენტ ნ. გ-ის შემთხვევასთან დაკავშირებულ არამართლზომიერ ქმედებაში. დასაქმებულის მიერ წარდგენილია კალიგრაფიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომელშიც აღნიშნულია, რომ პაციენტის სამედიცინო ბარათზე შესრულებული ხელმოწერა არ ეკუთვნის მას. თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხოლოდ აღნიშნულით ვერ გამოირიცხება დასაქმებულის ბრალეულობის საკითხი. მოსარჩელის (აპელანტის) მტკიცებით, მას მკურნალმა ექიმმა ი. კ-ემ (მეორე დასაქმებულმა) უთხრა, რომ აპირებდა პაციენტის ბინაზე გაწერას, რასაც დასაქმებული (პირველი მოსარჩელე, აპელანტი) არ დაეთანხმა და განუმარტა, რომ გაწერა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ოჯახის წევრის წერილობითი თანხმობით. მიუხედავად ამისა, პაციენტის გაწერა მოხდა წერილობითი თანხმობის გარეშე;

3.65. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ სასამართლომ თუნდაც სარწმუნოდ ჩათვალოს დასაქმებულის ჩვენება და მიიჩნიოს, რომ მართლაც არ არის სამედიცინო ბარათზე მისი ხელმოწერა, აღნიშნული მაინც ვერ გაათავისუფლებს მას, როგორც განყოფილების უფროსს, სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან, რადგანაც შინაგანაწესის შესაბამისად განყოფილების უფროსის ფუნქცია-მოვალეობებში შედიოდა: მკურნალობის პროცესების მიმდინარე დაკვირვება, მართვა, ისტორიების შევსების მონიტორინგი, გადაწყვეტილებების შემოწმება, ასევე ექიმების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გაცნობა, არასწორ გადაწყვეტილებებზე ან გადახრებზე რეაგირება. პასუხისმგებლობად კი, განსაზღვრული იყო განყოფილების სამედიცინო პერსონალის მიერ დაშვებულ ხშირ, უხეშ, გაუმართლებელ კლინიკურ შეცდომებზე და გაიდლაინების დაუცველობაზე რეაგირების განუხორციელებლობა. განყოფილების ხელმძღვანელი პასუხს აგებს მის დაქვემდებარებაში მყოფი თანამშრომლების საქმიანობაზე. ამდენად, მიუხედავად ექსპერტის დასკვნისა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზეა დასაქმებულის მხრიდან უმოქმედობით სამედიცინო დაწესებულებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, ვინაიდან დასაქმებულს ჯეროვნად რომ შეესრულებინა მისთვის დაკისრებული ვალდებულებები, ადგილი არ ექნებოდა სამედიცინო მომსახურების ღირებულების აუნაზღურებლობას, ასევე - კლინიკის დაჯარიმებას;

3.66. სსკ-ის 998-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით. სსკ-ის 463-ე მუხლის თანახმად, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს;

3.67. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც მკურნალ ექიმს, ასევე განყოფილების უფროსს ერთობლივად ეკისრებოდათ ვალდებულება, პაციენტის მკურნალობის წარმართვაზე, რაც ასევე გათვალისწინებულია კლინიკის შინაგანაწესით;

3.68. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სამედიცინო ცენტრის სარჩელის დაკმაყოფილება სრულიად კანონიერად მოხდა. სახეზეა არასათანადო სამედიცინო მომსახურების გაწევა კლინიკის მიერ, რამაც განაპირობა პაციენტის კლინიკაში დაბრუნება და მისთვის დამატებითი მკურნალობის ჩატარება. რევიზიის აქტით, სწორედ ამ დამატებითი ხარჯების სამმაგი ოდენობით დაჯარიმდა ჰოსპიტალი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს აქტი სასამართლოში არ გასაჩივრებულა, სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა იგი და მიიჩნია, რომ სახეზე იყო კლინიკის მხრიდან არასათანადო მომსახურების გაწევა და სწორად დაჯარიმება. რაც შეეხება ამ ეპიზოდზე პასუხისმგებლობის აპელანტისა და მკურნალი ექიმისათვის დაკისრებას, სამედიცინო ცენტრს მიაჩნია, რომ პირველი მოსარჩელის, როგორც განყოფილების უფროსის, მოვალეობების გათვალისწინებით, მას და მკურნალ ექიმს მართებულად დაეკისრათ სოლიდარულად მოპასუხის სასარგებლოდ ჯარიმის სახით დაკისრებული თანხა. ამასთან, არაფერს ცვლის ავადმყოფის ისტორიაზე დასაქმებულის ხელმოწერის არსებობა/არარასებობა და სხვა დეტალები, რაზედაც დასაქმებული შესაგებელში მიუთითებდა, მათ შორის აპელანტის განმარტება იმ გარემოებაზე, რომ მკურნალ ექიმს მხოლოდ ოჯახის წევრის ხელმოწერით პაციენტის გაწერის შესაძლებლობაზე მიუთითა, რადგან აღნიშნული არ ცვლის მდგომარეობას, რადგან პაციენტს თუ არ უმკურნალეს სათანადოდ და ბოლომდე, ხელწერილით გაწერდნენ, თუ მის გარეშე, ამით ვითარება არ გამოსწორდებოდა;

3.69. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რევიზიის აქტი საკმარისად დასაბუთებულია ფაქტობრივად და სამართლებრივად, რაც იძლევა საფუძველს სამედიცინო ცენტრის დაჯარიმებისათვის. კერძოდ, პაციენტ ნ. გ-ის შემთხვევასთან დაკავშირებით შედგენილი 2018 წლის 19 ოქტომბრის N კ/რ-……-… რევიზიის აქტის შესაბამისად, არ ანაზღაურდა მომსახურების საფასური 3 562.50 ლარი, ამასთანავე კლინიკა დაჯარიმდა მომსახურების ღირებულების სამმაგი ოდენობით 10 687.50 ლარით. აღნიშნული რევიზიის აქტის საფუძველზე მოწვეულ იქნა იმავე სამედიცინო ცენტრის შესრულებული სამუშაოს დაფინანსებისა და დაწუნებული ეპიზოდების განხილვის კომისია, რომელმაც მიიღო გადაწყვეტილება, რომ არანაზღაურებული და დაჯარიმებული თანხის კომპენსირება უნდა დაჰკისრებოდა კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელს - დასაქმებულს, რადგანაც სამედიცინო ცენტრის მიმართ ფინანსურ ზარალში იკვეთებოდა მისი პასუხისმგებლობა და ნაკისრი ვალდებულებებისადმი გულგრილი დამოკიდებულება. საერთო ჯამში კლინიკისათვის მიყენებულმა ზიანმა 14 250 ლარი შეადგინა;

3.70. სშკ-ის 43-ე მუხლის პირველი ნაწილის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 33-ე მუხლი) თანახმად, დამსაქმებელს უფლება აქვს, დასაქმებულის შრომის ანაზღაურებიდან დაქვითოს ზედმეტად გაცემული თანხა ან ნებისმიერი სხვა თანხა, რომელიც, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მისთვის დასაქმებულს აქვს გადასახდელი;

3.71. ხსენებულ ნორმაზე დაყრდნობით, დამსაქმებელმა მოსარჩელეს დაუქვითა ოქტომბრის თვის ხელფასი 2 000 ლარი და ასევე 1-9 ნოემბრის გასაცემი ხელფასი 700 ლარი;

3.72. სსკ-ის 442-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა. ამავე კოდექსის 444-ე მუხლის თანახმად, თუ გასაქვითი მოთხოვნები მთლიანად ვერ ფარავენ ერთმანეთს, იქვითება მხოლოდ ის, რომლის მოცულობაც ნაკლებია მეორე მოთხოვნის მოცულობაზე;

3.73. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ დასაქმებულების მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებითა და შინაგანაწესით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის გამო დაჯარიმებულ იქნა მოპასუხე სამედიცინო ცენტრი (დამსაქმებელი) ასევე მას არ აუნაზღაურდა სამედიცინო მომსახურების ღირებულება, შესაბამისად გამოკვეთილია ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები. ამასთან, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2 700 ლარი გაიქვითა აპელანტისათვის გასაცემი ხელფასიდან, დასაქმებულებს სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ ზიანის 11 550 ლარის ანაზღაურება, ნაცვლად 14 250 ლარისა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა პირველმა მოსარჩელემ და მისი გაუქმებით ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა, რომლითაც მისი სარჩელი დაკმაყოფილდება, ხოლო სამედიცინო ცენტრის სარჩელი უარყოფილი იქნება. კასატორის მიერ ვრცლად არის წარდგენილი საკასაციო პრეტენზია როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის, ისე მტკიცების ტვირთის არასწორად გადანაწილების თვალსაზრისით.

5. დასაქმებულის საკასაციო საჩივარი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე დასაშვებად იქნა ცნობილი და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მასში მოთავსებული მტკიცებულებებისა და საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების არსებითად განხილვის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ ყოფილი დასაქმებულის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე, ქვემოთ მითითებული სავალდებულო სამართლებრივი მითითებებით.

6. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავა შრომითსამართლებრივი ხასიათისაა და, სამოქალაქო სამართალსა და სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი პრინციპისაგან განსხვავებით, შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (გასაჩივრებული განჩინების დროს და დღეს მოქმედი სშკ-ების მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (იხ. სუსგ-ები: N ას-98-94-2016, 26.07.2016წ; N ას-368-2019, 31.07.2019წ; N ას-1350-2019, 27.11.2019 წ; N ას-1061-2021, 18.02.2022 წ.). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.

7. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

8. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

9. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.

10. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი დავის განხილვისას მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეფციფიკურობა განპირობებულია მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობების არსებობით. ამ კატეგორიის დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. აღნიშნული დასკვნა იმ ძირითადი პრინციპიდან გამომდინარეობს, რომ დამსაქმებელს დასაქმებულთან შედარებით გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (შეად. სუსგ-ებს: N ას-922-884-2014, 16.04.2015 წ; N ას-483-457-2015, 07.10.2015 წ; N ას-182-171-2017, 27.12.2019წ; N ას-1429-2020, 18.03.2022წ; N ას-456-2021, 22.03.2022წ; N ას-57-2022, 13.04.2022წ.).

11. მოსარჩელე (კასატორი) პირადი განცხადებით გათავისუფლდა დამსაქმებელ სამედიცინო კლინიკაში დაკავებული თანამდებობიდან, რის შემდეგაც მან მოპასუხისაგან სარჩელით მოითხოვა მის მიერ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს გაუცემელი ნაწილის ანაზღაურება და მისი დაყოვნების გამო ორგანული კანონით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, ასევე, 2016-2017-2018 წლების ანაზღაურებადი შვებულების გამოუყენებლობისათვის კომპენსაცია, დაკავებული და დაკლებული ხელფასის ანაზღაურება დამსაქმებლისაგან; ასევე, მოსარჩელემ სადავო გახადა მისთვის, სხვა დასაქმებულთან - ი. კ-ან ერთად, სამედიცინო ცენტრის სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაკისრებული ზიანის მიყენების ფაქტი და გამორიცხა საკუთარი პასუხისმგებლობა.

12. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამატებით გამოსაკვლევ და დასადგენ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა გარეშე შეუძლებელია საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღება.

13. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს სამედიცინო კლინიკაში ყოფილი დასაქმებულის (მოსარჩელის, აპელანტისა და კასატორის) ხელფასის საშუალო ოდენობა, რაც გამომდინარეობს არა მხოლოდ შრომითსამართლებრივ დავებზე დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკით განსაზღვრული მტკიცების ტვირთიდან და სსსკ-ის 102-ე, 105-ე მუხლების დანაწესიდან, არამედ საქმეში მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებიდან მოსარჩელის (კასატორის) ანაზღაურების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნას, რომელიც წინამდებარე განჩინების 3.39-3.40 პუნქტებშია ასახული და სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას გაამახვილებს საქმის მასალებში მოთავსებულ მტკიცებულებებზე: სამედიცინო დაწესებულების მიერ 2018 წლის 5 ნოემბერს გაცემული N ---- ცნობის მიხედვით, დასაქმებულის (მოსარჩელის, კასატორის) კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე ყოველთვიურად საშუალო შრომის ანაზღაურება შეადგენს 10 827.42 ლარს (ათი ათას რვაას ოცდაშვიდი ლარი და 42 თეთრი) საგადასახადო ვალდებულებების ჩათვლით; ცნობა ხელმოწერილია სამედიცინო კლინიკის ადმინისტრაციული დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის მიერ (იხ. ტ.1, ს.ფ.20). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს მხედველობაში მიღებული მოპასუხე სამედიცინო კლინიკის მიერ წარდგენილ შესაგებელში სარჩელის მე-6 ფაქტობრივი გარემოების პასუხად დაფიქსირებული პოზიცია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ცნობა საშუალო ანაზღაურების თაობაზე არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან ის არ არის „დავიზირებული კლინიკის მთავარი ბუღალტრის მიერ, შესაბამისად - არავალიდურია“ (იხ. შესაგებელი- ტ.1, ს.ფ.36). მოპასუხის მიერ როგორი წესით არის გაცემული სახელფასო ანაზღაურების ცნობა არ წარმოადგენს ყოფილი დასაქმებულის მტკიცების ტვირთს, რადგან, მან, მოთხოვნის საფუძველზე, დამსაქმებლისგან მიიღო ცნობა და მისთვის არ აქვს მნიშვნელობა და არც შეიძლება ჰქონდეს, მთავარი ბუღალტრის ვიზირება ახლავს თუ არა დოკუმენტს, უფრო მეტიც, ცნობის გაცემის ასეთი წესი რომც არსებობდეს (ბუღალტრის ვიზირების სავალდებულობა), დასაქმებულის საწინააღმდეგოდ ვერ იქნება დაშვებული ის გარემოება, რომ ანაზღაურების თაობაზე გამოთხოვილი ინფორმაცია ვიზირების გარეშე მიიღო დამსაქმებლისაგან, რადგან ამ უკანასკნელმა უნდა გაარკვიოს და იზრუნოს, თუ შიდა რეგულაციით ვის რა ვალდებულება ჰქონდა (მაგალითად, თუ ადმინისტრაციული დირექტორის მიერ ბუღალტრის ვიზირების გარეშე გაიცა ცნობა, ეს ადმინისტრაციული დირექტორის პასუხისმგებლობაა და არა ცნობის მომთხოვნი პირის).

14. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრული წესით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა დაადგინოს სახელფასო ანაზღაურების ცნობაში მითითებული ყოველთვიური საშუალო ხელფასის ოდენობა მოსარჩელისავე წარდგენილ კიდევ სხვა მტკიცებულებასთან - საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერთან ერთად შეჯერების გზით. ამ მტკიცებულების მიხედვით მოსარჩელეს (კასატორს) მოპასუხე კლინიკის მიერ ყველა ქვემოთ ჩამოთვლილ შემთხვევაში ჩარიცხული აქვს ხელფასი (იხ. ანგარიშის ამონაწერში მითითებული დანიშნულება, ტ.1, ს.ფ. 21-24), კერძოდ; 2018 წლის 22 იანვარს ჩარიცხული აქვს 3000 ლარი; 2018 წლის 25 იანვარს - 6485,15; 2018 წლის 20 თებერვალს 3000 ლარი; 2018 წლის 21 თებერვალს- 7 153, 19 ლარი; 2018 წლის 20 მარტს - 3000 ლარი; 2018 წლის 21 მარტს - 7 579,12 ლარი; 2018 წლის 27 მარტს- 84 ლარი; 2018 წლის 23 აპრილს-7 008, 69 ლარი; 2018 წლის 23 აპრილს-1 707,30 ლარი; 2018 წლის 24 აპრილს - 252, 00 ლარი; 2018 წლის 21 მაისს - 2 950 ლარი; 2018 წლის 23 მაისს 6 275, 17 ლარი; 2018 წლის 29 მაისს - 252 ლარი; 2018 წლის 21 ივნისს - 3 200 ლარი; 2018 წლის 27 ივნისს - 7 314, 55 ლარი; 2018 წლის 27 ივნისს - 420 ლარი; 2018 წლის21 ივლისს - 2 904, 76 ლარი; 2018 წლის 24 ივლისს - 7 123, 17 ლარი; 2018 წლის 25 ივლისს - 287.28 ლარი; 2018 წლის 2 აგვისტოს- 336 ლარი; 2018 წლის 20 აგვისტოს- 3000 ლარი; 2018 წლის 21 აგვისტოს - 336 ლარი; 2018 წლის 24 აგვისტოს - 5 799, 92 ლარი; 2018 წლის 20 სექტემბერს- 3000 ლარი; 2018 წლის 21 სექტემბერს - 6 960, 03 ლარი; 2018 წლის 19 ოქტომბერს - 2 200 ლარი; 2018 წლის 23 ოქტომბერს - 5 753, 91 ლარი; 2018 წლის 25 ოქტომბერს - 336 ლარი. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მიერ მტკიცებულებად წარდგენილი საბანკო ანგარიშის მიხედვით მყარდება სარჩელში მითითებული მე-2 ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც ასახავს მოსარჩელისათვის ყოველთვიური ხელფასის ცალ-ცალკე ჩარიცხვას და მისსავე განმარტებას, რომ ანესთეზიის განყოფილებაში მუშაობისას მისი ხელფასი ცვალებადი იყო, ხოლო რეანიმაციის განყოფილების უფროსის ხელფასი ფიქსირებულ 3000 ლარს შეადგენდა, რომელიც დასაქმებულს ფაქტობრივად ნამუშევარი თვის მომდევნო თვეს, დაახლოებით 20 რიცხვამდე პერიოდში ერიცხებოდა, დაახლოებით 25 რიცხვში კი- ანესთეზიის ხელფასი ერიცხებოდა, რომელიც 6000-დან 8000 ლარამდე ფარგლებში მერყეობდა; ასევე დამსაქმებელი კლინიკა 200-400 ლარის ფარგლებში სარეზიდენტო პროგრამიდანაც იყო პასუხისმგებელი ექიმისათვის თანხების ჩარიცხვაზე (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ.4). საკასაციო სასამართლო მოპასუხის შესაგებელზე გაამახვილებს ყურადღებას, სადაც ყოფილი დასაქმებულის სარჩელის მე-2 ფაქტობრივი გარემოების პასუხად მხოლოდ ის ნაწილია გაზიარებული, რომ ექიმი მართლაც მუშაობდა სამედიცინო ცენტრში კრიტიკული მედიცინის ცენტრის ხელმძღვანელად 2018 წლის 9 ნოემბრამდე; მოსარჩელის დეტალურ განმარტებასთან დაკავშირებით, რომელიც ხელფასის რამდენიმე ეტაპად ჩარიცხვას ეხება და ამ ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად თანდართულ მტკიცებულებაზე - საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერზე, მოპასუხე არაფერს უთითებს (იხ. შესაგებელი- ტ.1, ს.ფ.34). საკასაციო სასამართლო დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებას მოხმობს (საქმე N ას-664-634-2016; 202-ე პუნქტი), რომლის თანახმად სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების საფუძველზე: „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები“). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“.

15. მტკიცების ტვირთის რეალიზაციის თვალსაზრისით მხარეთა ეფექტურ საქმიანობას არსებითი მნიშვნელობა აქვს მათივე პოზიციის დამტკიცებისათვის. საკასაციო სასამართლო ზემოხსენებულ პუნქტში აღწერილი მტკიცებულებების სააპელაციო სასამართლოს მიერ ხელახლა გამოკვლევას მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, რადგან დასაქმებულის მიერ წარდგენილ საბანკო ამონაწერში მითითებული თანხის დაჯამებით მიიღება 2018 წლის 10 თვეში სულ 97 718, 24 ლარი, რომელიც სამედიცინო კლინიკამ, როგორც დამსაქმებელმა, 2018 წელს 10 თვის განმავლობაში ჩაურიცხა დასაქმებულ ექიმს, ხოლო ამ თანხის ყოველთვიური საშუალო ოდენობის განსაზღვრისათვის, ვინაიდან დასაქმებული პირადი განცხადებით წამოვიდა კლინიკიდან 2018 წლის 9 ნოემბერს, ჯამური ოდენობის ისევ 10 თვეზე გაყოფით, თვეში საშუალოდ 9771.82 ლარი გამოდის დასაქმებულის ხელფასი. შემოთავაზებული მსჯელობა და გაანგარიშება ემსახურება მტკიცების ტვირთის ფარგლებში მხარეთა მიერ შესასრულებელი ვალდებულების - დასამტკიცებელი გარემოებების შესახებ დასაბუთებული დასკვნის გამოტანას. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტების დამდგენი ინსტანცია, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს დასაქმებულის ყოველთვიური ხელფასის საშუალო ოდენობა საქმეში წარდგენილი ყველა მტკიცებულების ერთობლივად შეჯერების გზით. ამ მიმართებით ასევე მხედველობაშია მისაღები საქმის მასალებში მოთავსებული კიდევ ერთი მტკიცებულება - სამედიცნო კლინიკის მიერ მოსარჩელეზე, „------“ ბანკში წარსადგენად, 2015 წლის 17 აპრილს გაცემული ცნობა N -----, რომლის თანახმად, ხელფასის სახით დარიცხული თანხა 2015 წლის იანვარში - 11 835,68 ლარია; 2015 წლის თებერვალში - 12 358.98 ლარი; 2014 წლის სექტემბერში - 9045.52 ლარი; ოქტომბერში - 9374.07 ლარი; ნოემბერში 10 557 ლარი; დეკემბერში - 9 178.33 ლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 388-389).

16. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელეს იმაზე მეტი მტკიცების ტვირთი დაეკისრა, ვიდრე მას ეს ობიექტურად ხელეწიფება, შესაბამისად, ამ ნაწილში გაზიარებულია საკასაციო განაცხადი. ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც სადავო იყო დასაქმებულის ხელფასის ოდენობა, საკასაციო სასამართლო დაეთანხმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და მიუთითა: „განსახილველ შემთხვევაში, იმ პირობებში, როდესაც სახეზეა სამუშაოზე მიღების ბრძანებაში მითითებულისგან განსხვავებული თანხის გადახდები, გაწეული მომსახურების საფუძველზე დამატებითი ანაზღაურების შეთანხმების არარსებობის მტკიცების ტვირთი მოპასუხე მხარეს ეკისრებოდა, რომელმაც ვერ გააბათილა მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. კერძოდ, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო გარემოების დადასტურების მიზნით, ყურადღება გამახვილდა პაციენტების მიხედვით შესრულებული სამუშაოს ანგარიშებზე (ტ.1, ს. ფ. 70-73). ასევე, საბანკო ანგარიშების ამონაწერებზე, რომლითაც დადასტურებულია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხე კლინიკაში ხელფასის სახით ერიცხებოდა განსხვავებული თანხები, რომელიც აღემატებოდა ფიქსირებულ დარიცხულ - 1250 და ხელზე ასაღებ 1000 ლარს.... შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მსჯელობებს, რომ გარდა ფიქსირებული 1250 ლარის ოდენობით ხელფასისა, მოსარჩელე ასევე ღებულობდა დამატებით ანაზღაურებას მისი, როგორც ექიმი-ანესთეზიოლოგის მონაწილეობით ჩატარებული ოპერაციებიდან“ (იხ. სუსგ N ას-1295-2021, 02.03.2022წ.).

17. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე დამატებით უნდა იქნას გამოკვლეული და დადგენილი მოსარჩელის მოთხოვნის დასაბუთებულობა მისთვის სარეზიდენტო პროგრამის თანხების ჩარიცხვაზე, რაც, მისივე განმარტებით 200-400 ლარის ფარგლებშია (იხ. ტ.1, ს.ფ.4). აღნიშნული სამართლებრივი მითითება განპირობებულია იმით, რომ, როგორც ეს წინამდებარე განჩინების მე-14 პუნქტშია აღნიშნული, ხელახლა არის გამოსაკვლევი და დასადგენი მოსარჩელისათვის რამდენიმე ეტაპად ჩარიცხული ხელფასი, რომელთა შორის, მაგალითად, 2018 წლის 27 მარტს ჩარიცხულია 84 ლარი; 2018 წლის 24 აპრილს - 252, 00 ლარი; 2018 წლის 29 მაისს - 252 ლარი; 2018 წლის 27 ივნისს - 420 ლარი; 2018 წლის 25 ივლისს - 287.28 ლარი; 2018 წლის 2 აგვისტოს- 336 ლარი; 2018 წლის 21 აგვისტოს - 336 ლარი; 2018 წლის 25 ოქტომბერს - 336 ლარი. ამ მიმართებით მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილება უნდა მოხდეს მათ მიერ წარდგენილი სარჩელისა და შესაგებლის და, მათ ფარგლებში, მხარეთა განმარტებების მოსმენის გზით შორმითსამართლებრივ დავებზე დადგენილი სტანდარტის სპეციფიკურობის გათვალისწინებით. საბოლოოდ კი, ყოველთვიური საშუალო სახელფასო ანაზღაურების დადგენა ასევე დაკავშირებულია მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ფაქტობრივად ნამუშევარი ხელფასისა და მისი გაცემის დაყოვნებისათვის გასაცემ ორგანული კანონით დადგენილ 0.07 %-იან პირგასამტეხლოსთან. ამ მიმართებით ზემოხსენებული გარემოებების დადგენის შემდეგ სააპელაციო სასამართლომ ხელახლა უნდა იმსჯელოს და გამოიტანოს დასკვნები.

18. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში (იხ. ტ.3, ს.ფ. 414-417) დასაქმებულისათვის შინაგანაწესის გაცნობის საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას აღნიშნავს, რომ სამედიცინო კლინიკის სარჩელის პასუხად წარდგენილ შესაგებელშივე სადავო გახადა დასაქმებულმა აღნიშნული და მიუთითა, რომ სამედიცინო დაწესებულებამ სასამართლოს არ წარუდგინა 2013 წლის შემდეგ პერიოდში გაფორმებული ხელშეკრულებები, ხოლო სასამართლოსათვის წარდგენილი შინაგანაწესი გადაკეთებულია და მას ნ. ქ-ძე ხელს არ აწერს (იხ. ტ.2, ს. ფ. 104; ასევე-სააპელაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ. 226-229). საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაზე, რომ საქმეში წარდგენილი 2013 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულება, რომელიც ხელმოწერილია ნ. ქ-ის მიერ, 1.2 პუნქტის მიხედვით ადასტურებს, რომ შესასრულებელი სამუშაოს სახე განსაზღვრულია სამედიცინო ცენტრის ადმინისტრაციის მიერ დამტკიცებული თანამდებობრივი ინსტრუქციით, რომელიც ცნობილია დასაქმებულისათვის და წარმოადგენს ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს; 1.3 პუნქტის თანახმად, დასაქმებული ადასტურებს, რომ გაეცნო ცენტრის შინაგანაწესს და იღებს ვალდებულებას, დაემორჩილოს მის პირობებს... ცენტრის შინაგანაწესში ან/და სამუშაო პირობების მარეგულირებელ სხვა დოკუმენტში ცვლილების შეტანის შესახებ დასაქმებულს ეცნობება ხელშეკრულებით ან კანონმდებლობით განსაზღვრული ფორმით.....საქმეში წარმოდგენილი ცენტრის შინაგანაწესით (დამტკიცებულია 2012 წლის 9 ივლისს) მე-19 მუხლის თანახმად, თანამშრომელთა მიერ ცენტრის შინაგანაწესის გაცნობა დასტურდება შრომით ხელშკრულებაზე ხელმოწერით. შინაგანაწესში ცვლილებები და დამატებები შეიტანება ცენტრის დირექტორის ბრძანებით, განთავსდება თვალსაჩინო ადგილას.... და ყველა დასაქმებული ვალდებულია გაეცნოს მას (იხ. ტ.ს.ფ.68-71, 192-357)“- იხ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მე-20 და 21-ე პუნქტები (ტ.3, ს.ფ. 361) და აღნიშნავს, რომ არ იზიარებს ამ დასკვნას. დასაქმებულისათვის შინაგანაწესის გაცნობის ვალდებულების შესახებ საკასაციო სასამართლო მისსავე განმარტებას მოიხმობს: „სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამსახურის შენობის გარკვეულ სივრცეში განცხადების გავრცელება, მისი საინფორმაციო დაფაზე გაკვრა, არ ადასტურებს, რომ ყველა დასაქმებული გაეცნო განცხადებას.... სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ დამსაქმებელი არის სოლიდური შესაძლებლობების იურიდიული პირი მრავალრიცხოვანი აპარატით. მის განკარგულებაში არიან სხვადასხვა სპეციალობის ადამიანები და მას უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ დასაქმებულებთან შრომითი ურთიერთობისას არასრულყოფილი საქმისწარმოება გამოიწვევდა დავას“ (იხ. სუსგ N ას-720-685-2015, 29.12.2015წ.). საქართველოს ორგანული კანონის შრომის კოდექსის 2013 წლის 12 ივნისის N 729 კანონით, რომელიც ამოქმედდა 2013 წლის 4 ივლისიდან, მე-6 მუხლის მე-5 ნაწილი (მხედველობაშია კოდექსის წინა რედაქცია) ადგენდა, რომ „შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს, რომ შრომის შინაგანაწესი ხელშეკრულების ნაწილია, ამ შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია, პირს შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე გააცნოს შრომის შინაგანაწესი (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), ხოლო შემდგომ - მასში შტანილი ნებისმიერი ცვლილება“. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს დადგენილი აქვს, რომ დამსაქმებელმა 2013 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა (ამ დროისათვის უკვე ძალაშია სშკ-ის წინა რედაქციის მე-6.5 მუხლი; ამჟამად 2020 წლის 9 სექტემბრის N 7177 კანონით სშკ-ის 23-ე მუხლია), „რითიც, დაადასტურა, რომ გაეცნო საქმეში წარდგენილ 2012 წლის 9 ივლისს დამტკიცებულ შინაგანაწესს“, საკასაციო სასამართლოს ზემოთ მოხმობილი განმარტება იმას ადასტურებს, რომ დამსაქმებელს ევალება ინდივიდუალურად გააცნოს დასაქმებულს შრომითი ხელშეკრულების განუყოფელი ნაწილი- შინაგანაწესი და ამ ვალდებულების შესრულების დამტკიცება დამსაქმებელსავე ეკისრება. აღსანიშნავია ისიც, რომ ნ. ქ-თან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოქმედი შრომის კოდექსი ითვალისწინებდა 3 თვეზე მეტი ვადით დადებული ხელშეკრულებისათვის სავალდებულო წერილობით ფორმას, ხოლო ყოველ მომდევნო თვეს ხელშეკრულებების დადების თუ გაგრძელებისას, რაც ამ შემთხვევაში 2013 წლის 1 ოქტომბრიდან 2018 წლის 9 ნოემბრამდე პერიოდს მოიცავს, კანონით დადგენილი წესით იურიდიულად მოწესრიგებული დოკუმენტაციის წარდგენის ვალდებულება დამსაქმებელს ეკისრება და არა დასაქმებულს, რადგან, როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: ,,...დამსაქმებელს დასაქმებულთან შედარებით გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (იხ. სუსგ-ები: N ას-922-884-2014, 16.04. 2015 წ; N ას-483-457-2015, 07.10.2015 წ; N ას-182-171-2017, 27.12. 2019 წ; N ას-302-2021, 15.10.2021წ; N ას-8-2021, 10.11.2021წ; N ას-949-2021, 23.12.2021წ; N ას-983-2021, 23,02.2022წ; N ას-456-2021, 22.03.2022წ; N ას-57-2022, 13.04.2022წ.). დასაქმებულისათვის შინაგანაწესის გაცნობის თაობაზე (იხ. ქვემოთ მე-19 პუნქტი) დამატებით უნდა ისმჯელოს სააპელაციო სასამართლომ, რისთვისაც მართებულად უნდა გადაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რადგან ამ გარემოების სწორად დადგენას უკავშირდება სხვა გარემოებების დადგენაც, კერძოდ: რა ვალდებულებები ეკისრებოდა დასაქმებულს, რა არ შეასრულა.

19. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოდ არის ქცეული დაუკმაყოფილებელი სასარჩელო მოთხოვნა გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის ნაწილშიც. მოსარჩელემ (კასატორმა) მოითხოვა უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში ასანაზღაურებელი საშვებულებო თანხის დაკისრება მოპასუხისათვის (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ.6,7; სააპელაციო საჩივარი- ტ. 3, ს.ფ.226-227; საკასაციო საჩივარი- ს.ფ. 422-423). საქმეში წარმოდგენილ 2012 წლის 9 ივლისს დამტკიცებულ შინაგანაწესში (რომლის გაცნობა მისთვის კასატორმა სადავოდ გახადა, რაც გაზიარებულია საკასაციო სასამართლოს მიერ) სამედიცინო ცენტრის დირექტორის 06/05/2016წ. N ---- ბრძანებით და 21.04.2015 ----- ბრძანებით შესულია ცვლილებები, რომელიც სავარაუდოდ მე-11 მუხლსაც - ანაზღაურებადი და ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი - ეხება (ეს გარემოება სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს); მოსარჩელის/აპელანტის/კასატორის პრეტენზია იმას უკავშირდება, რომ მასთან 2013 წლის 1 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება შემდეგ შეიცვალა, ყოველ მომდევნო თვეს ახალი ხელშეკრულება იდებოდა, ასევე ცვლილება განიცადა შვებულების კონფიდენციალური ნაწილის თაობაზე ჩანაწერმაც.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა უკანასკნელი სამი წლის (2016-2017-2018) შვებულების კომპენსაცია და მისი მოთხოვნა უკავშირდება არა დასაქმების პირველ წელს, რადგან ასეთ შემთხვევაში შვებულების მოთხოვნის უფლება დასაქმებიდან 11 თვის თავზე წარმოიშობა (თუ ხელშეკრულებით სხვაგვარად არ არის შეთანხმებული), არამედ - მუშაობის დაახლოებით სამწლიან (2013 წლის 1 ოქტომბრიდან ათვლის შემთხვევაში) და შემდგომ პერიოდს. ზოგადად გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის მოთხოვნის დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით მნიშვნელოვანია სშკ-ის როგორც ადრინდელი, ისე მოქმედი რედაქციიის პირველი მუხლის მე-3 ნაწილის საკანონმდებლო ჩანაწერის გამოყენება, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულებით არ შეიძლება განისაზღვროს ამ კანონით გათვალისწინებულისაგან განსხვავებული ნორმები, რომლებიც აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას. იმის გათვალისწინებით, რომ შინაგანაწესი შრომითი ხელშეკრულების განუყოფელი ნაწილია, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ორგანულ კანონს ეწინააღმდეგება და, სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი საქმეში წარმოდგენილი დამსაქმებელი სამედიცინო ცენტრის შინაგანაწესის 11.5-ე მუხლი, რომლის მიხედვით „ცენტრის თანამშრომელს ადმინისტრაციასთან შეთანხმებით, მისი სურვილისამებრ შეუძლია არ ისარგებლოს ანაზღაურებადი შვებულებით. ცენტრის დასაქმებულს საშვებულებო ანაზღაურების თანხა გადაუნაწილდება 12 თვეზე, შესაბამისად, გასაცემი სახელფასო ანაზღაურება მოიცავს საშვებულებო ანაზღაურებასაც“ (იხ. ტ.1, ს.ფ.198). აღნიშნული სამართლებრივი შეფასების საფუძველია „ევროპის სოციალური ქარტია“ (საქართველოში ძალაშია 01.10.2005წ.-დან), რომლითაც აღიარებულია დასაქმებულის დაცვის მინიმალურ სტანდარტი, რომელიც საყოველთაოდ აღიარებული ადამიანის ძირითადი უფლებებიდან გამომდინარეობს და შეეხება ისეთ ფუნდამენტურ ღირებულებებს, როგორიცაა, შრომის უფლება, რომელიც მოიცავს შრომის თავისუფლებას, უფლებას შრომის სამართლიან პირობებზე, უფლებას შვებულებაზე და სხვა, ასევე - „ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ“ კონვენცია (ILO N52 კონვენცია, რომელიც რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 22.02.1995 დადგენილებით, ძალაშია 22.06.1997წ.-დან), რომლის დებულებების თანახმად, ყოველ პირს აქვს უფლება, ისარგებლოს ყოველწლიური ფასიანი შვებულებით. კონვენციის მე-4 მუხლით ბათილად არის მიჩნეული ნებისმიერი შეთანხმება, რომელიც გამორიცხავს ყოველწლიური ფასიანი შვებულების უფლებას ან რომელიც არ იძლევა ასეთი შვებულების უფლებას (იხ. <https://www.matsne.gov.ge/ka/document/view/1222575?publication=0“>). კონვენციის მე-6 მუხლი ასევე ითვალისწინებს დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულისთვის გამოუყენებელი შვებულების ფულადი კომპენსაციით ანაზღაურების წესს (იხ. სუსგ-ები: N ას-836-1122-09, 26.03.2010წ: N ას-456-2021, 22.03.2022წ.). კონვენციის მე-7 მუხლით კი დადგენილია ვალდებულება, რომ ყოველმა დამქირავებელმა უნდა აწარმოოს ჩანაწერი, რომელიც აჩვენებს: ა) მის მიერ დაქირავებული ყოველი პირის სამუშაოზე მიღების თარიღს და ყოველწლიური ფასიანი შვებულების ხანგრძლივობას, რომლით სარგებლობის უფლებაც აქვს ყოველ ასეთ პირს; ბ)ყოველი პირის ყოველწლიურ ფასიან შვებულებაში გასვლის თარიღს; გ) ყოველწლიური ფასიანი შვებულების პერიოდში ყოველი პირის მიერ მიღებულ გასამრჯელოს.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ ყოველწლიური ანაზღაურებადი შვებულება წარმოადგენს დასაქმებულის დასვენების დროს, ანუ იმ უფლებას, რომელიც არ შეიძლება შეიცვალოს ფულადი კომპენსაციით. ამ დანაწესის აუცილებლობა ის არის, რომ მაქსიმალურად უზრუნველყოფილი იქნას დასაქმებულის დასვენების უფლება შვებულების ეფეტიანად და ხარისხიანად გამოყენებაზე და ფულადი კომპენსაციით ჩანაცვლებით არ მოხდეს ორგანული კანონით განსაზღვრული მიზნის უგულებელყოფა (იხ. სუსგ-ები: N ას-836-1122-09, 26.03.2010წ; N ას-698-655-2021, 28.05.2012წ; N ას-1099-1035-2015, 13.02.2016წ: N ას-495-495-2018, 10.04.2019წ.). შვებულების გამოყენების მიზანია დასვენების პერიოდში დასაქმებულისათვის ძალების (ენერგიის) აღდგენის შესაძლებლობის მიცემა, ეს კი იმას ნიშნავს, რომ შვებულების განმავლობაში დასაქმებული არ უნდა შევიდეს სხვა შრომით ურთიერთობაში, რადგან შვებულების პერიოდში სხვა დამსაქმებლის სასარგებლოდ მუშაობა ეწინააღმდეგება კანონმდებლის მიზანს (იხ. შველიძე ზ., საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები /სახელმძღვანელო მოსამართლეების, იურისტებისა და სამართლის პედაგოგებისათვის; თანარედაქტორები: ბაქაური, ნ., თოდრია, თ., შველიძე ზ., 2017, 214).

22. ზემოხსენებული სასამართლო პრაქტიკისა და იურიდიულ ლიტერატურაში გამოთქმული შეფასებების მიხედვით, საკასაციო სასამართლო, ორგანული კანონის მიზნიდან გამომდინარე, ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ყოველწიული ანაზღაურებადი შვებულება წარმოადგენს, როგორც დასაქმებულის სოციალურ უფლებას, ნამუშევარი დროის შემდეგ მიიღოს კუთვნილი თავისუფალი დრო და ანაზღაურება, ისე - დამსაქმებლისათვის ერთგვარ გარანტიასაც, რომ დასვენების შემდეგ, დასაქმებული აღდგენილი ინტელექტუალური და ფიზიკური ძალებით დაუბრუნდება სამუშაოს და ახალი ძალისხმევით შუდგება ანაზღაურებადი შვებულების გამოყენების შემდეგ მუშაობას, რაც, ერთი მხრივ, დასაქმებულის პიროვნული თვითრეალიზაციის საშუალებაა, ხოლო, მეორე მხრივ, დამსაქმებლისათვის გარკვეული სარგებლის (დოვლათის) მოტანის (შექმნის) წინაპირობასაც წარმოადგენს. სწორედ ამ მიზნით არის მითითება იმაზე, რომ ანაზღაურებადი შვებულების პერიოდში, დასაქმებული არ უნდა შევიდეს სხვა დამსაქმელებთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, რადგან ეს გარკვეულ რისკს წარმოადგენს იმ დამსაქმებლისათვის, რომელსაც სრულად დასვენებული (რესურსებაღდგენილი) დასაქმებულის დაბრუნება სურს სამუსახურში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეიქმნება ისეთი ვითარება, როდესაც დამსაქმებლის მიერ გაცემული ანაზღაურებადი შვებულების პერიოდში დასაქმებული სხვასთან მუშაობს და სუბიექტურად არ აქვს დასვენების შესაძლებლობა, რაც უარყოფითად აისახება შვებულების ეფეტიანად და ხარისხიანად გამოყენებაზე.

23. შსო-იის N 52-ე კონვენცია, რომელიც ჩანაცვლებულია 1970 წლის 3 ივნისის N 132-ე კონვენციით ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ“ (რომელიც არ აქვს რატიფიცირებული საქართველოს, მაგრამ მნიშვნელოვანია მისი მიზნის გარკვევა), მე-12 მუხლით განსაზღვრავს, რომ შეთანხმება ყოველწლიურ მინიმალურ ანაზღაურებად შვებულებაზე, რომელიც კონვენციის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტით „ერთი წლის მანძილზე შვებულება არ შეიძლება შეადგენდეს სამ სამუშააო კვირაზე ნაკლებს“ არის დადგენილი, ან ასეთი შვებულების გამოუყენებლობა კომპენსაციის ან სხვის სანაცვლოდ, შიდაეროვნული პირობების მიხედვით არანამდვილად მიიჩნევა და აკრძალულია.

24. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხე სამედიცინო ცენტრში მუშაობის პერიოდში მოქმედი ორგანული კანონის 25.2-ე მუხლის (რაც მოქმედი სშკ-ის 35.2 მუხლია) თანახმად „აკრძალულია ანაზღაურებადი შვებულების მომდევნო წლისთვის ზედიზედ 2 წლის განმავლობაში გადატანა“. მითითებულ ნორმაში კანონმდებლის ნება იმპერატიულად არის გამოვლენილი და საგამონაკლისო შემთხვევად განიხილება, რადგან შრომის უფლების თანმდევია დასვენების უფლება, რომლის უგულებელყოფა დაუშვებელია (იხ. სუსგ. N ას-302-2021, 15.10.2021წ.). კანონის დანაწესის მიხედვით დასაშვებია, მაგალითად, მიმდინარე წელს გამოუყენებელი ანაზღაურებადი შვებულების გადატანა მომდევნო წელს, თუმცა მომდევნო წელს ანაზღაურებადი შვებულების გადატანა ისევ ვერ მოხდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ დასაშვებია შვებულების უფლებით სარგებლობის გადატანა მხოლოდ და მხოლოდ ერთი წლით და არა - ზედიზედ ორი წლის მანძილზე, თუმცა, ორგანული კანონით ასევე არ არის გამორიცხული, რომ დასაქმებულმა ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ მომდევნო წელს გადაიტანოს ანაზღაურებადი შვებულება.

25. კანონმდებლის მიზნის თვალსაჩინოდ წარმოსაჩენად საკასაციო სასამართლო „სამუშაო დროის ორგანიზების ცალკეული ასპექტების შესახებ“ ევროპული პარლამენტისა და საბჭოს 2003/88 მოქმედი დირექტივის (<” http://data.europa.eu/eli/dir/2003/88/oj”>) მე-7(2) მუხლს მოიხმობს, რომლის მიხედვით „ყოველწლიური ანაზღაურებადი შვებულების მინიმალური პერიოდი არ შეიძლება ჩანაცვლდეს შემწეობით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შრომითი ურთიერთობა წყდება“. ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლო, სწორედ ზემოხსენებული დირექტივის მე-7 მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, განმარტავს, რომ დასაქმებულს ყოველწლიურად უნდა მიეცეს ანაზღაურებადი შვებულება, ამასთან, ამ უფლების გამოყენებისათვის რაიმე დამატებითი წინაპირობის განსაზღვრა კავშირის წევრი სახელმწიფოების შიდა ეროვნული კანონმდებლობით არ არის დასაშვები (იხ. Lock v British Gas Trading Limited, C 539/12, EU : C: 2014: 351, 22.05.2014). მოხმობილი გადაწყვეტილების მე-17 პუნქტში მითითებულია, რომ 2003/88 დირექტივით ყოველწლიური შვებულების გამოყენება და მისი ანაზღაურების მიღება ერთიანი უფლების ორი ასპექტია. ასეთი ანაზღაურების მიზანს წარმოადგენს შვებულების პერიოდში დასაქმებულის ისეთ მდგომარეობაში აღმოჩენა, როდესაც მისი სახელფასო ანაზღაურება შეესატყვისება მის მიერ ნამუშევარ დროს (ამავე გადაწყვეტილებაში მითითებულია ევროპული სასამართლოს პრაქტიკიდან სხვა საქმეებიც: Robinson-Steele and Others EU:C:2006:177, par.58, and Schultz-Hoff and Others EU:C:2009:18, par. 60). როგორც ერთ-ერთ სხვა საქმეშია განმარტებული, შვებულების ანაზღაურება, იმავდროულად არის შესაძლებლობა, დასაქმებულმა დაისვენოს და თავისუფალი დროით დატკბეს (Schultz0Hoff and others,, C 350/06 და C 520/06, EU:C:2009:18, par. 25, 20.01 2009; Alicja Sobczyszyn, C 178/15, EU:C:2016:502, par. 25, 30.06.2016) - შეად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, მითითებულს წინამდებარე განჩინების 22-ე პუნქტში.

26. საკასაციო სასამართლოს ზემოხსენებულ განმარტებას დამატებით ამყარებს ორგანულ კანონში 29.09.2020 წელს N 7177 კანონით შეტანილი ცვლილება (ამოქმედდა 2020 წლის 5 ოქტომბერს), რომლითაც 31-ე მუხლის (შვებულების ხანგრძლივობა) მე-6 ნაწილი შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა: „ბათილია შრომითი ხელშეკრულების ის პირობა. რომლითაც ანაზღაურებადი შვებულებით ყოველწლიურად სარგებლობის უფლება დათმობილია ან უარყოფილია“, ხოლო ორგანული კანონის 23-ე მუხლის მე-6 ნაწილით „ბათილია შრომის შინაგანაწესის ის დებულება, რომელიც ამ კანონს, ინდივიდუალურ შრომით ხელშეკრულებას ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება“. საკასაციო სასამართლო აქვე იმასაც განმარტავს, რომ მითითებული ცვლილებების განხორციელებამდე, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საქართველოსათვის უშუალო სამართლის წყაროს წარმოადგენს შსო-იის N 52-ე კონვენცია (იხ. წინამდებარე განჩინების 20-24 პუნქტები), ამასთან, სასამართლო კონტროლის მიზანია პირის უფლების ხელყოფისაგან დაცვა და იმავდროულად მომვალში შესაძლო დარღვევის პრევენცია, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სშკ-ის 1.3-ე, 2.2-ე მუხლებით (როგორც მოსარჩელის მოპასუხესთან მუშაობის პერიოდში, ისე ამჟამად მოქმედი ნორმების რედაქციით), 25.2-ე (ამჟამად მოქმედი 35.2-ე) მუხლით, სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე ბათილად უნდა იქნეს მიაჩნეული დამსაქმებელი სამედიცინო ცენტრის შინაგანაწესის 11.5-ე მუხლი. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მოსარჩელემ (კასატორმა) სარჩელის სტადიაზე სადავოდ გახადა მოპასუხესთან გაფორმებული ყველა ის ხელშეკრულება, რომლებიც გამოთხოვის მიუხედავად, მოპასუხისაგან ვერ მიიღო (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ.4). საკასაციო სასამართლო, შრომითსამართლებრივ დავებზე მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების თავისებურების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას გაამახვილებს სამედიცინო კლინიკის შესაგებელზე, სადაც მოპასუხე მხოლოდ იმას ედავება მოსარჩელეს, რომ ხელშეკრულებისავე 12.5-ე მუხლშია მითითებული მისი ორ თანაბარმნიშვნელოვან ეგზემპლარად მომზადების შესახებ, რომელთაგან ერთი ცენტრს რჩება, ხოლო მეორე დასაქმებულს გადაეცემა (იხ. შესაგებელი- - ტ.1, ს.ფ.34), თუმცა მოსარჩელის მიერ მითითებული არაერთი ხელშეკრულების არსებობა მოპასუხის მხრიდან არ არის შედავებული (ასევე იხ. წინამდებარე განჩინების 18-19 პუნქტები). შესაბამისად, არ არის გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს არც ის დასკვნა, რომელიც წინამდებარე განჩინების 3.52-3.53-ე და 3.57-ე ქვეპუნქტებშია ასახული.

27. განსახილველი სამართალურთიერთობის მხარეთა საყურადღებოდ საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, ცხადია, ყოველწლიური ანაზღაურებადი შვებულების მოთხოვნა მიღებასავალდებულო ნებას წარმოადგენს (რაზედაც სავსებით სწორად აქვს მითითებული სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში), რაც საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით არაერთხელ განიმარტა, კერძოდ, მოსარჩელის მოპასუხესთან მუშაობის პერიოდში მოქმედი ორგანული კანონის 21.1-ე მუხლი (რაც მოქმედი 31.1-ე მუხლია) „ანიჭებს დასაქმებულს უფლებას, ისარგებლოს ანაზღაურებადი შვებულებით. აღნიშნული უფლების რეალიზაციისათვის აუცილებელია დასაქმებულის ნება, რომელიც უნდა მიუვიდეს დამსაქმებელს“ (იხ. სუსგ N ას-557-532-2016, 30.01. 2017წ. შეად. სუსგ-ას N ას-495-495-2018, 10.04.2019წ.). თითოეული საკითხის კვლევა და გადაწყვეტა საერთო სასამართლოების მიერ ინდივიდუალურად ხდება და ამ პროცესში მხარეთა შორის, მათ მიერვე მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი დამადასტურებელი/გამომრიცხველი მტკიცებულებების საფუძველზე, მტკიცების ტვირთის სამართლიანად გადანაწილება სასამართლო საქმიანობის ნაწილია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სამედიცინო ცენტრის შინაგანაწესის 11.5-ე პუნქტის, როგორც კანონსაწინააღმდეგო ჩანაწერის, ბათილად ცნობის პირობებში და მხარეთა მიერ სადავოდ გამხდარი ფაქტების დამაჯერებლობისა და სარწმუნოობის თაობაზე წინამდებარე განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებები მხოლოდ 2016 და 2017 წლების გამოუყენებელი ანაზღაურებადი შვებულების ხელახლა გამოკვლევის მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ ხელახლა დაბრუნების ეტაპზე უნდა შეამოწმოს და დაადგინოს მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიების ურთიერთშეპირისპირების საფუძველზე, ამასთან, იმსჯელოს მოსარჩელის მოპასუხესთან მუშაობის დროს მოქმედი ორგანული კანონის 25.5-ე მუხლის „აკრძალულია ანაზღაურებადი შვებულების ზედიზედ ორჯერ გადატანა“ (რაც ამჟამად 35.-2-ე მუხლია) დანაწესისა და მისი გამოყენების შესახებ საკასაციო სასამართლოს მიერ წინამდებარე განჩინების 18-26 პუნქტებში ასახული მსჯელობისა და დასკვნების მიხედვით.

28. კასატორის საყურადღებოდ საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 2018 წლის გამოუყენებელი ანაზღაურებადი შვებულების კომპენსაციის თაობაზე არ განეკუთვნება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების დროს საკვლევ გარემოებას. საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით სადავო არ არის, რომ მოსარჩელე 2018 წლის 9 ნოემბერს საკუთარი განცხადებით გათავისუფლდა სამედიცინო კლინიკიდან, შესაბამისად არ ვლინდება იმხანად მოქმედი სშკ-ის 21-ე მუხლის მე-4 ნაწილით (მოქმედი სშკ-ის 31-ე მუხლის მე-5 ნაწილია და დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს ადგენს დამსაქმებლის ვალდებულებას, დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად) განსაზღვრული წინაპირობა, რომლის მიხედვით, 37.1-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“, „ვ“-„თ“ და „ო“ (რაც მოქმედი ორგანული კანონის 47.1- ე „ა“, „ვ“-„თ“ და „ო“) ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებლი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად. სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლოს მიერ სავსებით არის გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ორგანული კანონი არ ითვალისწინებს შრომითი ურთიერთობის 37.1-ე მუხლის ,,დ“ პუნქტით შეწყვეტის შემთხვევაში საშვებულებო თანხის კომპენსაციას, რაც განპირობებულია იმით, რომ დასაქმებული საკუთარი ინიციატივით წყვეტს შრომით ხელშეკრულებას და შესაბამისად მისთვის წინასწარ ცნობილია შრომითი ურთიერთობის დასრულების თარიღი და დასაქმებულს შესაძლებლობა აქვს, მის დასრულებამდე გამოიყენოს ყოველწლიური ანაზღაურებადი შვებულება.

29. საკასაციო სასამართლო იმასაც განმარტავს, რომ ანაზღაურებადი შვებულების საკომპენსაციო თანხის მიკუთვნების მოთხოვნისათვის სამართლებრივად სრულიად უსარგებლოა მოპასუხე სამედიცინო ცენტრის მითითება ყოფილი დასაქმებულის მიერ ყოველწლიურად, მისი მოთხოვნით, ანაზღაურებისგარეშე შვებულების დღეების გამოყენებაზე, რადგან აღნიშნული არ გამორიცხავს ანაზღაურებადი შვებულებით სარგებლობას.

30. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში (იხ. ტ.3, ს.ფ. 414-417) საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სამედიცინო კლინიკის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებულ სარჩელზე, რომელიც პაციენტ ნ. გ-ის მკურნალობას ეხება (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.22-3.31 ქვეპუნქტები) და მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილშიც ხელახლა უნდა გამოიკვლიოს საქმე, რადგან მოცემულ შემთხვევაში სამედიცინო კლინიკის სარჩელზე მოპასუხე ექიმის- ი. კ-ის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის აღიარება, სამართლებრივად უმნიშვნელოა პირველი მოსარჩელისათვის კლინიკის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული სარჩელის ნაწილში. გარდა იმისა, რომ ექსპერტიზის ორი დასკვნა (ერთი სავარაუდო, ხოლო მეორე - კატეგორიული -იხ. წინამდებაერე განჩინების 3.30-3.31 ქვეპუნქტები) მოსარჩელის (კასატორის) სასარგებლოდ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ პაციენტ ნ. გ-ის სამედიცინო ისტორიაზე მოსარჩელეს ხელი არ მოუწერია, არამედ ხელმოწერა მოსარჩელის მიმსგავსებით სხვა პირის შესრულებულია, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ასევე არ არის ნამსჯელი და სამართლებრივად შეფასებული, თუ რატომ არ გაასაჩივრა სამედიცინო კლინიკამ სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს 2018 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება სამედიცინო ცენტრის გენერალური დირექტორის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე რადგან გასაჩივრების უფლებამოსილება სწორედ მას ჰქონდა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 171-176) და არა კასატორს. ამ მიმართებით კასატორს წამოყენებული აქვს პრეტენზია როგორც სამედიცინო კლინიკის სარჩელის პასუხად წარდგენილ შესაგებელში (იხ. ტ.2, ს.ფ. 103-105), ისე სააპელაციო საჩივარში, რაზედაც არ უმსჯელია სააპელაციო სასამართლოს და არ შეუფასებია, თუ რით იყო გამოწვეული სამედიცინო კლინიკის მიერ ყველა შესაძლო სამართლებრივი ბერკეტის გამოუყენებლობა (იხ. სააპელაციო საჩივარი - ტ. 3, ს.ფ.230-232). საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რომლებიც წინამდებარე განჩინების 3.68-3.69 ქვეპუნქტებშია ასახული (შესაბამისად იხ. გასაჩივრებული განჩინების 46-55 პუნქტები). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს მტკიცების ტვირთი უმართებულოდ დაეკისრა, რადგან მხარეს მოეთხოვება მისთვის ხელსაყრელი გარემოებების დამტკიცება, რასაც მან სრულად გაართვა თავი, როგორც ფაქტობრივი გარემოებების მითითების კუთხით, ისე მათ დასამტკიცებლად შესატყვისი და სამართლებრივად წონადი მტკიცებულებების (მათ შორის სამედიცინო ისტორიაზე მისი ხელმოწერის გაყალბების თაობაზე ექსპერტიზის დასკვნის) წარდგენით.

31. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც მკურნალი ექიმისა და მის საქმიანობაზე ზედამხედველი განყოფილების ხელმძღვანელის კომპეტენციათა გამიჯვნას ეხება, გასაზიარებელია მოსარჩელის წარმომადგენლის მტკიცება, რადგან, მიუხედავად დამსაქმებლის მიერ შინაგანაწესში განსაზღვრული დებულებებისა, რომლის გაცნობა დასაქმებულისათვის სადავოა და ხელახლა გამოსაკვლევი (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.13-3.14 ქვეპუნქტები), შეუძლებელია მარტოოდენ მასზე დაყრდნობით, ფორმალური დანაწესების გამოყენებით კასატორის პასუხისმგებლობის განსაზღვრა. ამ მიმართებით საკასაციო სასართლო მიუთითებს „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს ტერმინს: „ა) საექიმო საქმიანობა - მედიცინაში განსწავლული, სათანადო უნარ-ჩვევებისა და პრაქტიკული გამოცდილების მქონე პირის პროფესიული საქმიანობა, რომლის მიზანია ქვეყანაში აღიარებული სამედიცინო სტანდარტებისა და ეთიკური ნორმების გამოყენებით, აგრეთვე საექიმო ტრადიციების გათვალისწინებით ადამიანის ჯანმრთელობის დაცვა, შენარჩუნება და აღდგენა, მისთვის ტანჯვის შემსუბუქება; ბ) დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობა - უმაღლესი სამედიცინო განათლებისა და დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის უფლების დამადასტურებელი სახელმწიფო სერტიფიკატის მქონე პირის პროფესიული საქმიანობა, რომლის შედეგებზედაც ის პასუხს აგებს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“; ხოლო „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის 41- ე მუხლის საფუძველზე ექიმი ვალდებულია პაციენტს სრული ინფორმაცია მიაწოდოს მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ. გამონაკლის შემთხვევაში პაციენტისათვის ინფორმაციის მიწოდების საკითხი რეგულირდება საქართველოს კანონით „საექიმო საქმიანობის შესახებ“, როდესაც შეუძლებელია ინფორმაციის უშუალოდ პაციენტისათვის მიწოდება, ასეთი ვალდებულება წარმოიშობა პაციენტის კანონიერი წარმომადგენლის წინაშე. პაციენტის მკურნალმა ექიმმა (ი. კ-ემ) მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელის ნაწილში ცნო მოთხოვნა, რაც მოსარჩელემ როგორც სააპელაციო, ისე საკასაციო საჩივრებით სადავო გახადა. როგორც კასატორი უთითებს, მკურნალი ექიმი ი. კ-ძე ისევ მოპასუხე სამედიცინო კლინიკაში მუშაობს, მას არ გაუსაჩივრებია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, ასევე არაფერი აუნაზღაურებია კლინიკისათვის, ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული სარჩელის ფარგლებში (იხ. სააპელაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ.229-231; საკასაციო საჩივარი- ს.ფ.414-417). მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო შესაგებელში დამსაქმებელი სამედიცინო ცენტრი უთითებს, რომ ი. კ-ან გატარებული ღონისძიება არ არის ყოფილი დასაქმებულის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სამსჯელო (იხ. ტ.3, ს.ფ.290), აღნიშნული არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან დადგენილია, რომ პაციენტ ნ. გ-ის მკურნალი ექიმი ი. კ-ძე იყო, რომელმაც არ შეასრულა უშუალო ხელმძღვანელის - ნ. ქ-ის მითითება პაციენტის საავადმყოფოდან გაწერის თაობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.23 ქვეპუნქტი; ასევე სააპელაციო სასამართლოს განჩინების 11.23 ქვეპუნქტი), ხოლო მოსარჩელე, როგორც სააპელაციო, ისე საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპებზე სადავოდ ხდის ი. კ-ის მიერ განხორციელებულ ქმედებას და იმ გარემოებას, რომ მისთვის, როგორც სამედიცინო კლინიკის სარჩელზე მოპასუხისათვის, უცნობი იყო მეორე მოპასუხის მიერ წარდგენილი შესაგებლის შინაარსი, რაც პროცესუალური დარღვევაა, რადგან ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით არის დადგენილი უშუალოდ მკურნალი ექიმის- ი. კ-ის მოქმედებას უკავშირდება, გასაჩივრებული განჩინებით კი უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სამედიცინო ცენტრის სარჩელის დაკმაყოფილებისა და ორივე მოპასუხისათვის ზიანის სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ი. კ-ის მიერ განხორციელებული ქმედებისათვის კასატორის მხრიდან ხელშეწყობა, ე.წ. ბრალეული უმოქმედობის სახით, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლოს აქვს დადგენილი (იხ. გასაჩივრებული განჩინების 48-55 პუქნტები) სათანადოდ და მტკიცებულებათა ერთობლიობით არ არის გამოკვლეული. სამედიცინო კლინიკის სარჩელის სამართლებრივი საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 998-ე, 463-ე მუხლები, რაზედაც მართებულად მიუთითა სააპელაციო სასამართლომ, თუმცა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არის სათანადოდ გამოკვლეული სსკ-ის 998-ე მუხლით დადგენილი შემადგენლობა, რადგან სოლიდარული პასუხისმგებლობის გამოკვეთისათვის არ დგინდება, რომ მოსარჩელემ (კასატორმა) პაციენტ ნ. გ-ის მკურნალი ექიმი ი. კ-ძე დაიყოლია, ან პაციენტისათვის ზიანის მიყენების ხელშემწყობი იყო ან შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით. გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა (იხ. ტ.3, ს.ფ.370, 49-ე პუნქტი), რომ როგორც მკურნალ ექიმს, ისე განყოფილების უფროსს ერთობლივად ეკისრებოდათ ვალდებულება პაციენტის მკურნალობის წარმართვაზე, რაც ასევე გათვალისწინებულია შინაგანაწესით, არასაკმარისი და დაუსაბუთებელია. შინაგანაწესით განსაზღვრული ვალდებულებები გადანაწილებულია ექიმისა და განყოფილების უფროსის შემთხვევებში.

32. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მკურნალი ექიმისათვის იმის მითითება, თუ რა წესით უნდა მომხდარიყო შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პაციენტის გაწერა სამედიცინო კლინიკიდან ექიმისათვის კანონით დადგენილი და ცნობილი რეგულაციის (იხ. ზემოთ სპეციალური კანონის ნორმები) შეხსენებას წარმოადგენს და, გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, არ ქმნის მოცემულობას, რომ მოსარჩელემ, როგორც ბრალეულმა პირმა, საკუთარი ვალდებულებები დაარღვია. ამ მიმართებით ისიც აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალებშია ექიმების ჯგუფის ხელმოწერილი (მათ შორის ხელს აწერენ სამედიცინო კლინიკის სარჩელზე პირველი და მეორე მოპასუხეებიც) განმარტება, რომლის ადრესატია სამედიცინო კლინიკა, რომლითაც არ არის გაზიარებული რეცენზენტთა კრიტიკული მოსაზრებები პაციენტის მკურნალობასთან დაკავშირებით (იხ. ტ.1, ს.ფ.169)

33. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში არ არის გაზიარებული პაციენტ მ-ვა ნ-ის ნაწილში წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა, როგორც დაუსაბუთებელი, შესაბამისად, ამ ნაწილში დამატებით კვლევას არ ჩაატარებს სააპელაციო სასამართლო, რადგან გაზიარებულია მისი მსჯელობა და დასკვნები, ხოლო კასატორის პრეტენზიები ამ მიმართებით დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული. ასევე უსაფუძვლოა სარჩელი სამივლინებო ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, რადგან მოსარჩელის მიერ მოპასუხესთან მუშაობის პერიოდში მოქმედი ორგანული კანონის მე-12 მუხლის (რაც მოქმედი სშკ-ის 21-ე მუხლია) თანახმად „მივლინება არის დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის სამუშაო ადგილის დროებით შეცვლა, სამუშაოს ინტერესებიდან გამომდინარე“. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოების (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.25-3. 3.42-ე ქვეპუნქტები) საწინააღმდეგოდ, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული შედავება ამ მიმართებით, შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა და, საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე, მისი მსჯელობის საგანს არ განეკუთვნება მითითებული მოთხოვნა.

34. საკასაციო სასამართლოს ზემოხსენებული სავალდებული სამართლებრივი მითითებები საფუძველს აცლის სამედიცინო ცენტრის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებულ სარჩელს, რადგან დამატებითი გარემოებების გამოკვლევასა და დადგენაზეა დამოკიდებული, როგორც ყოფილი დასაქმებულის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნათა ნაწილის, ისე სამედიცინო კლინიკის მიერ ყოფილი დასაქმებულის წინააღმდეგ წარდგენილი სარჩელის წარმატება და იურიდიული შედეგი. ამდენად, მოსარჩელის საკასაციო განაცხადის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით, გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

35. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 აპრილის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური