საქმე საქმე Nას-82-2022 03 მაისი 2022 წელი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – გ.ჯ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ბ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. გ.ჯ–მა (შემდეგში წოდებული „მოსარჩელე“, „კასატორ“ მხარედ) თბილისის საქალაქო სამართლოში სარჩელი აღძრა თ.ბ–ის (შემდეგში წოდებული „მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარედ) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა გ.ჯ–ის მიერ თ.ბ–ისთვის საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10%-ის - 4232,2 ლარის, გადახდის სანაცვლოდ, ქ. თბილისში, ...... (ს/კ .....) განთავსებულ შენობა-ნაგებობებზე: საცხოვრებელი ფართი ლიტ. „ა“ 176.69 კვ.მ. და დამხმარე ფართი ლიტ. „ბ“ 1.00 კვ.მ. - გ.ჯ–სა და გ.ბ–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და ამ ფართის მესაკუთრედ გ.ჯ–ის აღიარება.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ იგი ცხოვრობს ქ. თბილისში, ნორიოს აღმართი N57-ში. ამავე მისამართზე ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა გ.ბ–ი. 1990-იან წლებში მომხდარი არეულობის გამო, ბ–ბის ოჯახმა გადაწყვიტა ჩრდილოეთ ოსეთში საცხოვრებლად გადასვლა და საცხოვრებელი სახლის გაყიდვა. აღნიშნული ფართის შეძენის სურვილი გამოთქვა მოსარჩელემ, რის შედეგადაც გ.ჯ–მა ბ–ბის ოჯახს თანხა გადაუხადა ორ ნაწილად: 1996 წლის 26 იანვარს - 2 800 000 მანეთი და 1996 წლის 13 აპრილს - 3 000 000 მანეთი. თანხის გადაცემის ფაქტს ესწრებოდნენ მეზობლები: ი.მ-ყ–ი, მისი მეუღლე, ლ. ყ–ი და ნ.კ–ძე, რომლებმაც აღნიშნული ფაქტი დაადასტურდეს ხელწერილზე ხელის მოწერით.

2.2. გ.ბ–ის ოჯახი, უძრავი ნივთის მოსარჩელეზე მიყიდვის შემდეგ, გადავიდა საცხოვრებლად ჩრდილოეთ ოსეთში და აღარ დაბრუნებულა. ნაყიდი ფართი კი, დაიკავა და დღემდე ფლობს გ.ჯ–ი.

2.3. გ.ბ–ის გარდაცვალების შემდეგ, სამკვიდრო ქონება მიიღო გარდაცვლის შვილმა - ე.ბ–მა, რომელმაც საკუთრებად აღირიცხა სადავო უძრავი ნივთი, ხოლო შემდეგ გაასხვისა თ.ბ–ზე.

2.4. მოსარჩელე უთითებდა, რომ გ.ჯ–ი წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ მოსარგებლეს. ამდენად, იგი ითხოვდა ქ. თბილისში, ...... მდებარე, N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ნივთზე (საცხოვრებელი ფართი ლიტ. „ა” 176.69 კვ.მ. და დამხმარე ფართი ლიტ. „ბ“ 1.00 კვ.მ.) გ.ჯ–სა და გ.ბ–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად და ამ ფართის მესაკუთრედ ცნობას, თ.ბ–ისთვის საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

2.5. სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, სადავო უძრავი ნივთის ღირებულება განისაზღვრა 42322 ლარით, რომლის 10% შეადგენდა 4232.2 ლარს.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. თ.ბ–მა წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხემ სადავოდ გახადა 1996 წლის ხელწერილის ნამდვილობა და განმარტა, რომ გ.ბ–ს, მიუხედავად მოსარჩელის შეთავაზებისა, საცხოვრებელი სახლის გაყიდვის სურვილი არ გამოუთქვამს და არც გაუყიდია. ხელწერილი შედგენილია ქართულ ენაზე მაშინ, როცა გ.ბ–მა ქართული წერა-კითხვა არ იცოდა. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ბ–ბის ოჯახმა საქართველოს ტერიტორია დატოვა 1991 წელს და მას შემდეგ არც ჩამოსულან, სადავო ხელწერილი კი, დათარიღებულია 1996 წლით. მოპასუხე ასევე უთითებდა, რომ სადავო ხელმოწერის ნამდვილად მიჩნევის შემთხვევაშიც, იგი მაინც ვერ იქნებოდა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი, ვინაიდან მისი შინაარსიდან არ დგინდებოდა, თუ რომელი უძრავი ნივთის სანაცვლოდ და რა სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე გადაიხადა თანხა გ.ჯ–მა.

3.3. მოპასუხემ სადავოდ გახადა ქ. თბილისში, .... N65-ში მოსარჩელის ოჯახის ცხოვრების ფაქტიც, რის დასადასტურებლადაც მიუთითა ე.ბ–ის მიერ უძრავი ქონების რეგისტრაციისას წარდგენილ აზომვით ნახაზზე. ამასთან, განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული უძრავი ნივთის მის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხვა არ იყო დაკავშირებული ბ–ბის ოჯახთან არსებულ დავასთან. სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, .... N65-ში განთავსებულ მიწის ნაკვეთზე მდებარე შენობა-ნაგებობების ფართობის ოდენობა შეადგენს 47.66 კვ.მ.-ს. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელწერილის ნამდვილად მიჩნევის შემთხვევაშიც, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული კანონის მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, გ.ჯ–ის მოთხოვნა გავრცელდებოდა მხოლოდ 47.66 კვ.მ. ფართზე და არა მთლიან უძრავ ნივთზე, რის გამოც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და დასაბუთება

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა გ.ჯ–მა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.

5.2. სააპელაციო პალატამ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე განმარტა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით კი, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

5.3. პალატამ მიუთითა, რომ მესაკუთრესთან ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტის დასამტკიცებლად აპელანტმა წარმოადგინა 1996 წლის პირველი იანვრითა და 13 აპრილით დათარიღებული ხელწერილები, რომელთა ნამდვილობაც მოწინააღმდეგე მხარემ სადავოდ გახადა. ამასთან, პალატის აზრით, ვინაიდან სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ ექსპერტმა სადავო ხელშეკრულებაზე გ.ბ–ისა და ქ.ხ–ის სახელით შესრულებული ხელმოწერების ნამდვილობა ვერ დაადგინა და დაასკვნა, რომ ორივე ხელწერილის ტექსტი და თანხის მიღების დამადასტურებელი მინაწერები, სავარაუდოდ, შესრულებული იყო ერთი და იმავე პირის, თავად აპელანტის მიერ, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის საფუძვლად აპელანტის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულება არ გამოდგებოდა.

5.4. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის 1964 წლის რედაქციის 156-ე მუხლის პირველ აბზაცზე, რომლის ძალითაც ხელშეკრულება მხოლოდ მაშინ ითვლება დადებულად, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან. ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებითი პირობებია გარიგების საგანი, ფასი და გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის საკუთრების გადაცემის ნება, სადავო ხელწერილები კი, ნასყიდობის ხელშეკრულების არც-ერთ არსებით პირობებზე შეთანხმებას არ შეიცავდა, რის გამოც სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა.

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინება, გ.ჯ–მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. გ.ჯ–ი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

6.2. საკასაციო საჩივარში მხარე მიუთითებს, რომ მან საქმის განხილვისას წარმატებით დასძლია მტკიცების ტვირთი და არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ სადავოდ ქცეული ხელწერილების, როგორც მტკიცებულებითი ძალის არმქონე დოკუმენტად, მიჩნევას და განმარტავს, რომ მართალია ექსპერტის მითითებით ხელწერილის უხარისხოდ შესრულების გამო, შეუძლებელია იმის დადგენა ხელმოწერა ნამდვილად მოხდა თუ არა, გ.ბ–ისა და ქ.ხ–ის მიერ, თუმცა კასატორის მტკიცებით, საქმეზე მოწმის სახით გამოკითხულმა პირებმა დაადასტურეს, რომ ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა ნამდვილად იმ პირებმა მიიღეს, რომლებიც სადავო ხელშეკრულებას აწერდნენ ხელს.

6.3. კასატორის მტკიცებით, მან უზრუნველყო ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის გადაცემისა და სადავო უძრავი ქონების ფლობის ფაქტი, რაც სრულებით საკმარისია ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის მიზნებისთვის, რის გამოც საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 03 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

8. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

8.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8.2. საკასაციო პალატა კასატორს მიუთითებს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის შესაბამისად და ამავე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

8.3. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8.4. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ, საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე, დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

8.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8.6. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის (მოსარჩელის)მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის თანახმად, მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება, მაგრამ 30 წელზე ნაკლები ხნის განმავლობაში ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით. მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელის მიერ სადგომის ფლობა მას და მესაკუთრეს შორის სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე; 30 წელზე ნაკლები ხნით საცხოვრებელი სადგომის ფლობა. მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა (იხ. სუსგ. საქმე №ას-687-2020, 31 მაისი, 2022 წელი, საქმე №ას-1836-2019, 28 აპრილი, 2022 წელი; №ას-1115-1072-2016, 17 თებერვალი, 2017 წელი; №ას-1104-2021, 17 დეკემბერი, 2021 წელი).

8.7. ხსენებული ორი კუმულატიური პირობიდან, მოპასუხის მიერ შედავებულია ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი, რის გამოც საკასაციო პალატა, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმებს, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების არარსებობის შესახებ დადგენილ გარემოებას. ამ მიმართებით, კასატორი მიუთითებს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად გაანაწილეს მტკიცების ტვირთი და მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებას არასწორად მიანიჭეს მტკიცებულებითი ძალის არმქონე დოკუმენტის სტატუსი, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ ექსპერტიზის დასკვნა იყო არაიმპერატიული ხასიათის, ხელშეკრულების დადების ფაქტი საქმეზე გამოკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს, რის გამოც სასამართლოს ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად უნდა ეცნო.

8.8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელე ვალდებულია არა მხოლოდ მიუთითოს მისი მოთხოვნის დასასაბუთებლად განკუთვნად და რელ.ტურ მტკიცებულებებზე, არამედ იგი მოვალეა ამგვარი მტკიცებულებების სასამართლოს წინაშე წარმოდგენა უზრუნველყოს. შესაბამისად, რადგან მოსარჩელე შინაურული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობას მოითხოვს, სწორედ მის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს ნამდვილი შინაურული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტის დადასტურება. რაც შეეხება საქმეში განთავსებული მტკიცებულებების სამართლებრივ შეფასებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2, მე-4, 105-ე მუხლებზე, რომელთა თანახმად, მტკიცებულებათა შეფასებას სასამართლო ახდენს ორი მთავარი კრიტერიუმით: მათი სარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმის მიხედვით, თუ საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტობრივ გარემოებას ადასტურებს ესა თუ ის მტკიცებულება. სასამართლოს მიერ მტკიცებულების შეფასება გულისხმობს მტკიცებულებათა, როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლივ შეფასებას მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. ამასთან, სასამართლო ვალდებულია, ექსპერტიზის დასკვნებითა და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებიც შეაფასოს მათი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, რაც გულისხმობს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების განხილვას, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს წარმოდგენილი მტკიცებულების სარწმუნოობაზე (იხ. სუსგ. საქმე №ას-135-127-2015, 26 მარტი, 2015 წელი).

8.9. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებში საქმეში წარმოდგენილია ერთ ფურცელზე შედგენილი, 1996 წლის 26 იანვრით და 1996 წლის 13 აპრილით, დათარიღებული ხელწერილები. აღნიშნული ხელწერილის თანახმად, 26.I.96 – „ქ–ს მივეცით ბინის ფული 2.800.000 მანეთი - ორი მილიონ რვაასი ათასი მანეთი.“ ხელწერილის ქვეშ ფიქსირდება გ. ჯ–ის სახელით შესრულებული ხელმოწერა და მინაწერი - „ბ–ი ქ.ხ–ი/მივიღე 2 800,000. 1996 წელი 13 - IV - აპრილი - „გენოს და ქ–ს მივეცით 3000.000 მანეთი სამი მილიონი მანეთი.“ ხელწერილის ქვეშ ფიქსირდება „ქ.ხ–ი - გ.ბ–ი/მივიღე“. სიტყვა „მივიღე“-ს ქვეშ ფიქსირდება არაქართულ ენაზე შესრულებული ორი ხელმოწერა. ხსენებული მტკიცებულების ძალა მოპასუხე მხარემ სადავოდ გახადა, რის გამოც სასამართლოში კალიგრაფიული ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ დასკვნა იქნა წარმოდგენილი.

8.10. სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2019 წლის 30 იანვრის №000635819 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ექსპერტმა მის წინაშე დასმულ შეკითხვებზე დაასკვნა: 1. მოკლე ტექსტობრივი და ციფრობრივი ჩანაწერები, განლაგებული ხელწერილზე: ა) 1996 4 წლის 26 იანვრით დათარიღებული ჩანაწერი: „ბ–ი ქ–/მივიღე 2800,000 ხ–ვი“, 1996 წლის 13 აპრილით დათარიღებული ჩანაწერი: „მივიღე ქ.ხ–ი გ.ბ–ი“ და ბ) 1996 წლით დათარიღებული ჩანაწერი: „ქ–ს მივეცით ბინის ფული, 2800,000 მანეთი - ორი მილიონ რვაასი ათასი მანეთი“, 1996 წლის 13 აპრილით დათარიღებული ჩანაწერი: „გ–ს და ქ–ს მივეცი 3000,000 მანეთი სამი მილიონი მანეთი“, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია ერთი და იგივე პირის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა ურთიერთშესადარებელი მასალისა და გამოვლენილი ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის გამო. 2. მოკლე ტექსტობრივი და ციფრობრივი ჩანაწერები, განლაგებული ხელწერილზე: 1996 წლის 26 იანვრით დათარიღებული ჩანაწერი: „ბ–ი ქ–/მივიღე 2800,000 ხ–ვი“, და 1996 წლის 13 აპრილით დათარიღებული ჩანაწერი: „მივიღე ქ.ხ–ი გ.ბ–ი“ სავარაუდოა, რომ შესრულებულია გ.ჯ–ის მიერ. კატეგორიულად პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა ნიმუშების სიმცირის გამო (არ არის წარმოდგენილი გ.ჯ–ის ხელნაწერების თავისუფალი ნიმუშები). 3. დასკვნის გაცემა საკითხზე, ხელმოწერა ქ.ხ–ის სახელით, განლაგებული ხელწერილზე: 1996 წლის 26 იანვრით დათარიღებული ჩანაწერის: „ბ–ი ქ–/მივიღე 2800,000 ხ–ვი“ ბოლოს, შესრულებულია თუ არა ქ.ხ–ის მიერ შეუძლებელია ნიმუშების უხარისხობის გამო (წარმოდგენილი ქ.ხ–ის ხელმოწერების თავისუფალი ნიმუშები არის ქსეროასლები). 4. დასკვნის გაცემა საკითხზე, ხელმოწერა გ.ბ–ის სახელით, განლაგებული ხელწერილზე: 1996 წლის 13 აპრილით დათარიღებული ჩანაწერის: „გ–ოს და ქ–ს მივეცით 3000,000 მანეთი სამი მილიონი მანეთი“, სიტყვის „მივიღე“-ს დაბლა, რიგით მეორე ხელმოწერა, შესრულებულია თუ არა გ.ბ–ის მიერ შეუძლებელია ნიმუშების უხარისხობის გამო (წარმოდგენილი გ.ბ–ის ხელმოწერების თავისუფალი ნიმუშები არის ქსეროასლები).“

8.11. მოხმობილი მტკიცებულების შინაარსობრივი კვლევის შედეგად, გაზიარებული ვერ იქნება კასატორის ის მითითება, რომ სასამართლო ექსპერტიზამ ხელწერილის გამყიდველებისადმი კუთვნილება მხოლოდ ხელწერილის უხარისხობის გამო ვერ დაადასტურა. მართალია ექსპერტიზა არ არის იმპერატიული, თუმცა მასში ცალსახადაა მითითებული, რომ ჩატარებული კალიგრაფიული ექსპერტიზის შესაბამისად უფრო მეტად იყო სავარაუდო, რომ ჩანაწერები სრულადაა გ.ჯ–ის მიერ შესრულებული, ვიდრე სხვის მიერ. ცხადია, რომ ექსპერტს, წარდგენილი დოკუმენტების უხარისხობის გამო, არ განუცხადებია უარი ექსპერტიზის ჩატარებაზე, არამედ ჩატარებული ექსპერტიზის შედეგად, ალბათობის მაღალი ხარისხით დადგინდა, რომ ტექსტი სავარაუდოდ შესრულებულია ერთი და იგივე პირის - გ.ჯ–ის მიერ. ზემოაღნიშნულის შედეგად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როდესაც საქმის მასალებში წარმოდგენილია ასეთი შინაარსის დოკუმენტი, მისი უგულებელყოფა სასამართლოს მიერ შეუძლებელია. ამიტომ, გასაზიარებელია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოპასუხე მხარემ წარმატებით გაართვა თავი სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლების ტვირთს.

8.12. რაც შეეხება საქმეზე მოწმედ გამოკითხულ პირებს, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით გამოიკითხნენ ი. ყ–ი და ლ. ყ–ი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა და კასატორის მიერ დასაბუთებული შედავების წარდგენის გზით, არ მომხდარა იმ ფაქტის გაქარწყლება, რომ ლ. ყ–ს ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე, უჭირდა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების აღდგენა და გადმოცემა, ხოლო ირა ყ–ის ჩვენებით, ხელმოწერით მან მხოლოდ თანხის გადაცემის ფაქტი დაადასტურა, თუმცა ვერ მიუთითა, თუ რის საფუძველზე და რა ოდენობის თანხა იქნა გადაცემული მოსარჩელის მიერ ბ–ბის ოჯახისთვის. მოწმის განმარტებით, ხელმოწერის განხორციელებიდან გარკვეული პერიოდის გასვლის შემდგომ, გ.ჯ–ისგან გახდა მისთვის ცნობილი, რომ აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა გ.ბ–ის საკუთრებაში არსებული ნივთის შეძენის საფასურს. მოწმეთა ჩვენების შინაარსის გაცნობის შედეგად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებას მათ გაზიარებაზე უარის თქმის შესახებ, რადგან მოხმობილი მოწმის ჩვენებები არ არის განკუთვნადი განსახილველი დავის მიმართ. აღნიშნული სამართლებრივი დასკვნა უპირატესად გამოკითხული მოწმეების მიერ მიცემული ახსნა-განმარტების შინაარსს ეფუძნება, საიდანაც ვერ დგინდება თანხის გადაცემის მიზნობრიობა/დანიშნულება. ამიტომ იმ პირობებშიც კი, თუ თანხის გადაცემა მოწმეთა ჩვენებების გაზიარების შედეგად, დადასტურებულად იქნებოდა მიჩნეული, ამ შემთხვევაშიც, მათი სასარჩელო მოთხოვნასთან რელ.ტურობა მაინც არ იკვეთება, რადგან უცნობია თანხის გადაცემა ნამდვილად მოხდა თუ არა, იმ ქონების სანაცვლოდ, რომლის თაობაზეც მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებს.

8.13. გარდა ყოველივე ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა დასძენს, რომ საქმის მასალებში წარდგენილ ხელწერილში აღნიშნულია, რომ 1996 წლის 13 აპრილს გენოს და ქ–ს გადაეცათ 3 000 000 მანეთი. საყოველთაოდ აღიარებული ფაქტია, რომ 1995 წელს მიმოქცევაში შემოღებულ იქნა საქართველოს ეროვნული ვალუტა „ლარი“, 1995 წლის 2 ოქტომბრიდან კი, ლარი საქართველოს ტერიტორიაზე ერთადერთ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადდა (იხ. საქართველოს ეროვნული ბანკის საჯარო ინფორმაცია https://nbg.gov.ge/georgian-money/history). ამ პირობებში, საკასაციო პალატისთვის გაუგებარი რჩება 1996 წელს, მაშინ როდესაც საქართველოში ერთადერთ საგადამხდელო საშუალებას უკვე ლარი წარმოადგენდა, როგორ განხორციელდა ნასყიდობის საფასურის ნაწილის „მანეთით“ გადახდა, რაც სხვა ყველა ზემოაღნიშნულ გარემოებასთან ერთად, საკასაციო პალატას უმყარებს შინაგან რწმენას, ხელწერილის სამართლებრივი ძალის არმქონე მტკიცებულებად მიჩნევის შესახებ.

8.14. საკასაციო პალატა, შეჯამების სახით აღნიშნავს, რომ არ დგინდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტით განმტკიცებული სავალდებულო/კუმულატიური წინაპირობებიდან ერთ-ერთი - სანოტარო წესის დაუცველად წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, რაც სარჩელის წარმატებულობას სხვა ყველა დანარჩენი ელემენტის შემოწმების გარეშე, გამორიცხავს.

8.15. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელ.ტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80).

8.16. ყოველივე ზემოაღნიშნულის თანახმად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა სრულყოფილად გამოიკვლიეს და დაადგინეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის აუცილებელებელი კუმულატიური წინაპირობები, ხოლო ეს გარემოებები დასაბუთებული შედავების წარდგენის გზით, კასატორმა ვერ გააქარწყლა.

8.17. საკასაციო პალატის მიერ წინამდებარე განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

8.5. პროცესის ხარჯები

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.ჯ–ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნას ცნობილი;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ამირან ძაბუნიძე