№ას-184-2022

ქ. თბილისი 27 მაისი 2022 წელი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „კ.ო–ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – შ.ნ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 დეკენბრის განჩინება

დავის საგანი – სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება და სახელფასო დავალიანების გადახდა.

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. შ.ნ–ძემ (შემდეგში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა შპს „კ.ო–ას“ (შემდეგში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი) მიმართ და მოითხოვა: 1. დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ შპს „კ.ო–ას“ 2020 წლის 06 ივლისის N014/20 ბრძანების ბათილად ცნობა; 2. შპს „კ.ო–ას“ 2020 წლის 02 ივლისის №037/20 ბრძანების - საყვედურის გამოცხადების შესახებ ბათილად ცნობა; 3.შპს „კ.ო–ას“ 2020 წლის 03 ივლისის №038/20 ბრძანების - მკაცრი საყვედურის გამოცხადების შესახებ ბათილად ცნობა; 4. სამსახურში აღდგენა; 5. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება; 6. სახელფასო დავალიანების გადახდა და 7. შპს „კ.ო–ას“ მოსარჩელის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს დაკისრება 2020 წლის 14 ივლისიდან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1 მოსარჩელის განმარტებით, 2019 წლის 01 დეკემბრიდან მუშაობდა შპს „კ.ო–აში“ პრისლერის თანამდებობაზე. 2020 წლის 02 ივლისს, ტერიტორიული გაყიდვების მენეჯერის მიერ ზეპირსიტყვიერად განემარტა, რომ გათავისუფლებული იყო დაკავებული თანამდებობიდან, 2020 წლის 01 ივლისს, ვაიბერის ჯგუფში დაფიქსირებული პოზიციის გამო. მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებს, რომ მხოლოდ 06 ივლისს, მისივე თხოვნით, ელექტრონულ ფოსტაზე გაეგზავნა ბრძანებები, რომლის მიხედვითაც, თითქოს, სამსახურში საკუთარი ინიციატივით და ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე 02, 03 და 06 ივლისს გამოუცხადებლობის გამო, გამოეცხადა საყვედური და გათავისუფლდა სამსახურიდან 2020 წლის 06 ივლისიდან. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მისი გათავისუფლება მოხდა უკანონოდ.

2.2 2020 წლის 04 სექტემბერს, შ.ნ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვა სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობა, საყვედურის და მკაცრი საყვედურის გამოცხადების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება და სახელფასო დავალიანების გადახდა.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1 მოპასუხე შპს „კ.ო–ას“ წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო. შესაგებელში მიუთითა, რომ მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა შრომის კოდექსის, შრომითი ხელშეკრულების და დამსაქმებლის შინაგანაწესით დადგენილი წესების დარღვევის გამო, რაც გამოიხატა სამსახურში ზედიზედ სამი დღის განმავლობაში ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე გამოუცხადებლობაში.

3.2 მოპასუხე არ ადასტურებს სარჩელში მითითებულ ფაქტს ზეპირსიტყვიერად ტერიტორიული გაყიდვების მენეჯერის მიერ გათავისუფლების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების თაობაზე და განმარტავს, რომ შ.ნ–ძე გათავისუფლდა 2020 წლის 6 ივლისს სამსახურეობრივი მოვალეობების შეუსრულებლობის გამო.

3.3 ხელფასთან დაკავშირებით მოპასუხემ აღნიშნა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 362.5 ლარს. დანარჩენი თანხა დამოკიდებული იყო მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულებაზე და შეადგენდა დანამატს ფიქსირებულ ხელფასზე.

3.4 მოპასუხე შპს „კ.ო–ას“ წარმომადგენელმა მოითხოვა მოსარჩელე შ.ნ–ძისთვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილებით შ.ნ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი შპს „კ.ო–ას“ 2020 წლის 9 ივლისის N014/20 ბრძანება შ.ნ–ძის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „კ.ო–ას“ 2020 წლის 02 ივლისის №037/20 ბრძანება - საყვედურის გამოცხადების შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „კ.ო–ას“ 2020 წლის 03 ივლისის №038/20 ბრძანება - მკაცრი საყვედურის გამოცხადების შესახებ; შ.ნ–ძის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხე შპს „კ.ო–ას“ მოსარჩელე შ.ნ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების გადახდა 1591.5 ლარის ოდენობით. მოპასუხე შპს „კ.ო–ას“ მოსარჩელე შ.ნ–ძის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს სახით დაეკისრა 1591.50 ლარის 0.07%-ის, 1.11 ლარის ყოველდღიურად ანაზღაურება, 2020 წლის 14 ივლისიდან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; მოპასუხე შპს „კ.ო–ას“ მოსარჩელე შ.ნ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 10 000 ლარის ოდენობით.

4.2 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 დეკემბრის განჩინებით, შპს „კ.ო–ას“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავოდ არის გამხდარი სამი ბრძანება, საყვედურის, მკაცრი საყვედურის მიცემისა და ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. როგორც ბრძანებებიდან ირკვევა, სახეზეა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა და ამ დარღვევას აქვს განმეორებითი ხასიათი, რაც გახდა დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი.

5.3. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სადავო ბრძანებით, დამსაქმებლის მიერ შალვა

ნადირაძესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა და შპს „კ.ო–ა“ 2020 წლის 06 ივლისის №014/20 ბრძანება მოწინააღმდეგე მხარის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ დაეფუძნა სშკ-ის 37-ე მუხლის (ახალი რედაქციის 47-ე მუხლის) 1-ლი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საფუძვლებს. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლი პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი შეიძლება იყოს დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა;

5.4 სამოქალაქო საქმეთა პალატამ აღნიშნა, რომ „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში.

5.5 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა შრომის სამართალში მოქმედ „Ultima Ratio“-ს პრინციპის დაცვის აუცილებლობაზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებულ უნდა იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება პრინციპს, რომლის შესაბამისადაც, შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით.

5.6 ,,Ultima Ratio“-ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, რა დროსაც, პასუხი უნდა გაეცეს შეკითხვას: არის თუ არა გათავისუფლება დარღვევის (გადაცდომის) შესატყვისი? დამახასიათებელია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეული უნდა იქნას პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის. იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის.

5.7 პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ სადავო ბრძანებების გამოცემის დროს მოპასუხე არ მოქმედებდა მართლზომიერად. მისი მხრიდან სამი სამუშაო დღის განმავლობაში ზედიზედ ბრძანებების გამოცემა, იმის გაურკვევლად, რა მიზეზით არ ცხადდებოდა მისი დასაქმებული, არ ჯდება კეთილსინდისიერი დამსაქმებლის ფარგლებში. საპირისპიროდ, აღნიშნული ქმედება სასამართლოს უჩენს იმის დასაბუთებულ ვარაუდს, რომ საყვედურის თაობაზე ბრძანებების გამოცემა განპირობებული იყო სწორედ იმ მიზნით, რომ მოეხდინა დასაქმებულის გათავისუფლება. სხვა შემთხვევაში, სასამართლოსთვის გაურკვეველია, რატომ არ გაუგზავნა საყვედურის ბრძანებები მოსარჩელეს ქრონოლოგიურად და გაუგზავნა ყველა მათგანი ერთდროულად, 2020 წლის, 06 ივლისს. აღნიშნული გარემოება უკვე დაუსაბუთებელს ხდის მოპასუხის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ელოდებოდა მოსარჩელეს და ზრუნავდა მისი სამუშაო ადგილის შესანარჩუნებლად.

5.8 სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების დაკისრების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა. პალატამ, ასევე საფუძვლიანად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შპს „კ.ო–ასთვის“ შ.ნ–ძის სასარგებლოდ, კომპენსაციის სახით, 10 000 ლარის დაკისრება. ამასთან, სასამართლომ დავალიანების ოდენობასთან დაკავშირებით დადგენილად მიიჩნია, რომ გარდა ფიქსირებულისა, ასევე დამსაქმებელ კომპანიას უნდა დაკისრებოდა ბონუსი, რაც საერთო ჯამში შეადგენდა საშუალოდ 1591.50 ლარს. შესაბამისად, მოთხოვნა ამ ნაწილში მიიჩნია საფუძვლიანად.

5.9 პალატამ, უდავოდ ჩათვალა ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს ივნისის თვის ხელფასი დამსაქმებლის მხრიდან სრულად არა აქვს ჩარიცხული და მოთხოვნა ყოველდღიური პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილშიც, დასაბუთებულად მიიჩნია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „კ.ო–ას“ სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ არსებობდა მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „კ.ო–ამ“ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.2 კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ დასაქმებულის მიერ სამსახურში გამოუცხადებლობით არა მხოლოდ შეფერხდა კომპანიის საქმიანობა, არამედ შეჩერდა მის სამოქმედო რეგიონში შეკვეთების მიღება, რაც პირდაპირ მოქმედებს და პირდაპირ პროპორციულია კომპანიის შემოსავლების. საფრთხის ქვეშ დააყენა მესამე პირების წინაშე კომპანიის მიერ ნაკისრი ვალდებულებათა შესრულება.

6.3 კასატორმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ დაარღვია ხელშეკრულებით (შინაგანაწესით) დაკისრებული მოვალეობები და მისი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერი და პროპორციული ღონისძიება იყო, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული.

6.4 კასატორი ყურადღებას ამახვილებს, იმ ფაქტზე, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის არმქონედ ის გარემოება, რომ დასაქმებულის ფიქსირებული ანაზღაურება შეადგენდა 362.5 ლარს, ამის საპასუხოდ კი საშუალო თვიური ანაზღაურება სამომავლო თვეებისთვის დაუკავშირა მის მიერ სამუშაოს, სავარაუდოდ სტანდარტულზე მაღალი ხარისხით შესრულებას და განსაზღვრა 1591.5 ლარი.

6.5 კასატორი, ასევე პრეტენზიას აცხადებს, რომ სასამართლომ სრულად უარყო მხარის არგუმენტაცია იმ გარემოებაზე, რომ საბონუსე სისტემა დამოკიდებული იყო სწორედ შესრულებულ სამუშაოზე და შეუძლებელია სასამართლოს ან ნებისმიერი პირის მიერ წინასწარ განისაზღვროს, თუ როგორი ხასიათით შეასრულებდა დასაქმებული ვალდებულებებს. მით უმეტეს, რომ მხარეებს წინასწარ განსაზღვრული ჰქონდათ მოჭრილი თანხა. ეს კი, იძლეოდა იმ მინიმალურ გარანტირებულ თანხას, რომელიც აუნაზღაურდებოდა დასაქმებულს იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი საკუთარი მუშაობით ბონუსს ვერ გამოიმუშავებდა. შესაბამისად, სასამართლო დაუსაბუთებლად მსჯელობს, რომ ივნისის და შემდგომი თვის ანაზღაურება უნდა ყოფილიყო 1591.50 ლარი.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის28 თებერვლის განჩინებით შპს „კ.ო–ას“ საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

8. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

11. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-235-2021, 18 ივნისი, 2021 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი).

14. განსახილველ შემთხვევაში, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა გათავისუფლების დროისთვის მოქმედი საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტი, (რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებულ იქნა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა.)

15. საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით. შრომის უფლება არის ადამიანის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უფლება. შრომა, სოციალური გარემო არის ადამიანის ყოფიერების უმთავრესი ელემენტი, ხოლო ანაზღაურება ღირსეული არსებობის მთავარი პირობა. სოციალური, ეკონომიკური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლის შესაბამისად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფონი (რომელსაც წარმოადგენს საქართველო), აღიარებენ შრომის უფლებას, რომელიც შეიცავს თითოეული ადამიანის უფლებას საარსებო სახსრები მოიპოვოს საკუთარი შრომით.

16. საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული შრომის უფლება ხაზს უსვამს საქართველოს, როგორც სოციალური სახელმწიფოს არსს, რომლის ერთ-ერთი უმთავრესი ამოცანაა ადამიანის ღირსეული ყოფის უზრუნველყოფა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/2-389);

18. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და, რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შრომის სამართალში პრინციპი - „Ultima Ratio“, ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზშედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის (სუსგ №ას-1350-2019, 27.11.2019წ; №ას-368-2019, 31.07.2019წ., პ.23; №ას-416-399-2016, 29.06.2016წ.).

20. პალატა ასევე მიუთითებს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საგულისხმოა, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტულ ქმედებებში გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზედ, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა (შდრ: სუსგ. №ას-630-630-2018, 6 ივლისი, 2018 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; №ას-483-457-2015, 7 ოქტომბერი, 2015 წელი).

21.განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2020 წლის 02 ივლისს, შინაგანაწესის დარღვევის გამო, მოსარჩელეს შეეფარდა დისციპლინური სახდელი - საყვედური. მოპასუხის მტკიცებით, ამის შემდეგ მოსარჩელემ კიდევ უხეშად დაარღვია შინაგანაწესით დადგენილი ვალდებულება, რისთვისაც 2020 წლის 03 ივლისს დისციპლინური სახდელი - მკაცრი საყვედური შეეფარდა, ხოლო 2020 წლის 06 ივლისს მოსარჩელე გათავისუფლდა სამსახურიდან. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, იმ გარემოებასთან მიმართებით, რომ მოპასუხემ (კასატორმა) ვერ დაასახელა ისეთი ობიექტური გარემოება, რომლითაც გამართლებული იქნებოდა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა. იმის გათვალისწინებით, რომ შპს „კ.ო–ას“ მიერ 2020 წლის 02 და 03 ივლისს, მიღებულ იქნა ბრძანებები, რომლითაც შ.ნ–ძეს გამოეცხადა საყვედური და მკაცრი საყვედური სამუშაოს შეუსრულებლობის მიზეზით, ხოლო 2020 წლის 06 მიღებულ იქნა ბრძანება მისი დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე, დამსაქმებლის მხრიდან არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კეთილსინდისიერ ქმედებად. პალატა განმარტავს, რომ სამი სამუშაო დღის განმავლობაში, სამი ბრძანების გამოცემა, ისე, რომ ადრესატისთვის უცნობი იყოს და იმის გაურკვევლად, თუ რა მიზეზით არ ცხადდებოდა დასაქმებული პირი სამსახურში, კომპანიის მხრიდან ადეკვატური ღონისძიებების გამოყენებად არ შეიძლება იქნეს მიჩნეული. პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ სადავო ფაქტის დასადასტურებლად ვერ შეძლო სარწმუნო და უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენა.

22. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება უკიდურესი ღონისძიებაა, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები აუცილებლად უნდა ადასტურებდეს მოსარჩელის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების დარღვევის ფაქტს. დამსაქმებელს ასეთი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. ვინაიდან, მიმდინარე სამართალწარმოების პროცესში არ დადგინდა მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხის მიერ მითითებული შინაგანაწესით დადგენილი მოვალეობების დარღვევა, სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა ამ დარღვევისათვის დასაქმებულის წინააღმდეგ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომების მიღებას.

23. საკასაციო პალატა სახელფასო დავალიანების დაკისრების მოთხოვნის ნაწილშიც იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გაამახვილა ყურადღება ორ საკითზე: პირველი - მოსარჩელის უფლებაზე მიიღოს ხელფასი და მეორე, ხელფასის ოდენობაზე. ის გარემოება, რომ ივნისის თვის ხელფასი არ მიუღია მოსარჩელეს, სადავო არ არის. შპს „კ.ო–ამ“ განმარტა, რომ შ.ნ–ძეს ნამუშევარი დღეები არ აუნაზღაურდა გამომდინარე შრომითი ხელშეკრულების 15.5 მუხლიდან და პირიქით, მხარის მოსაზრებით, მოსარჩელის ქმედებამ მიაყენა კომპანიას ზიანი. ხელშეკრულების ზემოაღნიშნულ პუნქტში მითითებულია შემდეგი: „დასაქმებული უფლებამოსილია, ნებისმიერ დროს, ვადაზე ადრე შეწყვიტოს წინამდებარე ხელშეკრულება, წინასწარ 30 კალენდარული დღით ადრე გაკეთებული წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, დამსაქმებელი უფლებამოსილია დააკისროს დასაქმებულს პირგასამტეხლო მიმდინარე თვის ხელფასის ოდენობით, რაც განისაზღვრება ნამუშევარი დღეების შრომის ანაზღაურების ოდენობით, საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით...“ ხელშეკრულების 15.5 პუნქტი, სასამართლოს შეფასებით, არარელევანტურია სადავო მდგომარეობის. წინამდებარე დავაში არ დასტურდება მოსარჩელის იმგვარი მოქმედება, რომელიც მიმართული იქნებოდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისკენ საკუთარი ინიციატივით. მაგალითისთვის, არ არსებობს განცხადება, სადაც მოსარჩელე დააფიქსირებდა მის განზრახვას სამსახურის დატოვების თაობაზე. მოპასუხემ თავადაც მიუთითა, რომ სადავო პერიოდში კომუნიკაცია არ ჰქონიათ შ.ნ–ძესთან. ამასთან, სასამართლოს მოსაზრებით, რომც ჰქონდეს კომპანიას უფლება მოსთხოვოს ზიანის ანაზღაურება მოსარჩელეს, მას შეუძლია ამ კუთხით ცალკე სასარჩელო წარმოებით იდავოს და მოცემული დავის ფარგლებში ეს გარემოება არ არის სახელფასო ანაზღაურებაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. შესაბამისად, იმ პირობებში, როცა სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს შრომითი ანაზღაურების გაუცემლობა, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნა ხელფასის თანხის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში.

35. რაც შეეხება მიუღებელი ივნისის თვის ხელფასის ოდენობას, საქმის მასალებიდან უდავოდ დგინდება, რომ გარდა ხელშეკრულებით (7.1 მუხლი) განსაზღვრული ფიქსირებული თანხისა, მოსარჩელეს ასევე ერიცხებოდა დანამატი. მოპასუხე თავადაც განმარტავს, რომ კომპანიაში მოქმედებს საბონუსე სისტემა. ბონუსის/დანამატის დარიცხვას ითვალისწინებს ასევე მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულებაც (7.2 მუხლი). ფიქსირებული ხელფასის ზემოთ რომ ერიცხებოდა მოსარჩელეს თანხები, დასტურდება საბანკო ამონაწერით და შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული ცნობითაც. საბანკო ამონაწერიდან კონკრეტულად ყოველთვიური თანხები იკვეთება და ორივე დოკუმენტიდან ნათელია, რომ არც ერთ თვეში მოსარჩელეს მხოლოდ ფიქსირებული თანხა არ აუღია და ლოგიკურად ივარაუდება, რომ არც ივნისის თვეში მოხდებოდა მსგავსი ფაქტი. შესაბამისად, სასამართლო იზიარებს მოსარჩელის პოზიციას ამ ნაწილშიც და აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხის განმარტება, თითქოს მხოლოდ ფიქსირებული ხელფასია გარანტირებული თანხა და იმის ზემოთ გაურკვეველია ჩაერიცხებოდა თუ არა სხვა დანამატი მოსარჩელეს, დაუსაბუთებელია. რაც შეეხება ოდენობას, ვინაიდან სხვა საპირისპირო დოკუმენტი მოპასუხეს არ წარმოუდგენია, სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ, ივნისის თვის ხელფასი, იმ ოდენობით (1591.50 ლარი), რაც გამომდინარეობს დასაქმებულისათვის 6 თვის განმავლობაში ჩარიცხული თანხებიდან.

36.რაც შეეხება დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის მართლზომიერების საკითხს, საკასაციო პალატა მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დამკვიდრებულ სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით, კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. (იხ. სუსგ Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.).

37. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატის აზრით, ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა მოპასუხისთვის დასაკისრებელ კომპენსაციის ოდენობად 10 000 ლარი მართებულად განსაზღვრეს, რადგან საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, აღნიშნული თანხა მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღსადგენად სამართლიანი და გონივრული ოდენობაა.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

39. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

40. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

41. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: №ას-1124-2019, 30 სექტემბერი, 2020 წელი; №ას-597-2019, 20 მარტი, 2020 წელი).

42. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარი არ ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში მითითებულ წინაპირობებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი.

პროცესის ხარჯები

43. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო კასატორს გადახდილი აქვთ საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი, შპს „კ.ო–ას“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 602 ლარის (სს „ პროკრედიტ ბანკი“ საგადახდო დავალება N556167917, გადახდის თარიღი 21.01.2022), 70% – 421,4 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „კ.ო–ას“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს შპს „კ.ო–ას“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახით, სს „პროკრედიტ ბანკში“, 2022 წლის 21 იანვარს, №556167917 საგადახდო დავალებით გადახდილი 602 ლარის 70% - 421,4 ლარი;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე