საქმე №ას-1341-2019 20 ივლისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - ნ. გ-ლი, მ. გ-ლი, ა. გ-ლი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა. გ-ლი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - საზიარო უფლების გაუქმება, რეალური წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ა. გ-მა (შემდგომ – მოსარჩელე, მოწინააღმდგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. გ-ის, მ. გ-ის, ა. გ-სა (შემდგომ – მოპასუხეები, აპელანტები, კასატორები) და ნ. კ-ის (თავდაპირველი მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება და რეალური წილის გამოყოფა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1974 წლის 13 თებერვლისა და 1978 წლის 14 დეკემბრის კასპის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებისა და უმაღლესი სასამართლოს №--- განჩინების თანახმად, მოსარჩელის დედას მიეკუთვნა ქ. კასპში, ----- ქუჩაზე მდებარე უძრავი ქონების (№--, ს/კ N--------) პირველ და მეორე სართულზე ოთახები ბინის სამხრეთ ნაწილში, რომელიც გაიყო კაპიტალური ტიხრით, ხოლო მოსარჩელეს გადაეცა ჩრდილოეთის მხარის ფართის ოთახები.

3. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება 13/24 წილზე (როგორც დედის მემკვიდრე) აქვს, ანუ მას ეკუთვნის ბინის სამხრეთ ნაწილის პირველ და მეორე სართულებზე 13/24 ფართი. მიუხედავად იმისა, რომ უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღრიცხულია, როგორც თანასაკუთრება, უკვე მრავალი წელია მესაკუთრეებს ფაქტობრივად გამოყოფილი აქვთ მათ საკუთრებაში არსებული ფართები, რომლითაც მოსარჩელე ვერ სარგებლობს. მხარეებს შორის მოლაპარაკების გზით მისი გაყოფა ვერ მოხერხდა. ამიტომ მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხეებთან საზიარო უფლების გაუქმებასა და რეალური წილის გამოყოფას.

მოპასუხეთა შესაგებელი:

4. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; უძრავ ქონებაზე მოპასუხეთა საზიარო უფლება გაუქმდა და მოსარჩელეს საცხოვრებელი სახლიდან გამოეყო შენობა-ნაგებობის პირველ სართულზე 23.00 კვ.მ და 21.03 კვ. მ, ხოლო მეორე სართულზე 24.50კვ.მ და 21.83 კვ.მ (ჯამურად 90.36 კვ.მ) ფართი შპს „გ----ის“ მიერ გაცემული აზომვითი ნახაზის შესაბამისად (პირველი და მეორე სართულის გეგმის შენობა-ნაგებობის დაშტრიხული ნაწილი).

6. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინებით, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით დგინდება, რომ სადავო საკითხის შესწავლის მიზნით, გორის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 9 ივლისისა და 2016 წლის 5 აპრილის განჩინებებით სამოქალაქო საქმეზე დაინიშნა საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა, თუმცა ექსპერტიზის ჩატარება მოპასუხეთა მიზეზით ვერ მოხერხდა. შესაბამისი ექსპერტიზის დასკვნისა და საპირისპირო მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში, სასამართლომ იხელმძღვანელა ტექ.ბიუროს არქივში დაცული, შპს „გ-----ის“ მიერ გაცემული აზომვითი ნახაზით და დაადგინა, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლის გამიჯვნა შესაძლებელია. პირველი ინსტაციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტიც, რომ უკვე მრავალი წელია მესაკუთრეებს ფაქტობრივად გამოყოფილი აქვთ თანასაკუთრებაში არსებული ფართები, რომლითაც მოსარჩელე ვერ სარგებლობს.

9. სააპელაციო პალატის მითითებით, სასამართლომ საზიარო უფლება გააუქმა მხოლოდ საცხოვრებელ სახლზე (შენობა-ბაგებობა), თუმცა როგორც საჯარო რეესტრის ამონაწერიდან დგინდება თანასაკუთრების ობიექტს წარმოადგენს საკარმიდამო (სასოფლო-სამეურნეო) მიწის ნაკვეთი 754.00 კვ.მ, რომელზედაც სასამართლოს არ უმსჯელია. პალატის შეფასებით, ვინაიდან შენობა-ნაგებობასთან ერთად საერთო უფლების ობიექტს წარმოადგენს მიწის ნაკვეთიც და ის ვერ იქნება მიჩნეული მისგან დამოუკიდებელ საგნად, შენობა-ნაგებობასთან ერთად, საზიარო უფლება უნდა გაუქმებულიყო მიწის ნაკვეთზეც.

10. სააპელაციო პალატის მითითებით, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმება ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ უძრავი ქონება, რომელზედაც მოსარჩელე მოითხოვს საზიარო უფლების გაუქმებას, მ.გ-ის (1/8 წილი), ა. გ-ის (1/6 წილი), ნ. კ-ის (1/24 წილი), ნ. გ-ის (1/8 წილი) და ა. გ-ის (13/24 წილი) თანასაკუთრებაა. თუმცა, საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ არ იმსჯელა ყველა თანამესაკუთრის უფლებაზე, კერძოდ, იმაზე, ნატურით გაყოფის გზით, შეუძლებელია თუ არა ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. ამ საკითხთა გამოსაკვლევად სააპელაციო სასამართლომ საქმე ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაუბრუნა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

12. კასატორთა მტკიცებით, მათი სააპელაციო მოთხოვნა იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და არა - გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად უკან დაბრუნება. სასამართლო პრაქტიკულად გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და იმდენად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება გამოიტანა, რომ მიღებული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სასამართლომ პრაქტიკულად მოსარჩელეს მიუთითა, რომ საქმის უკან დაბრუნების შემდეგ ახალი სარჩელი წარედგინა სასამართლოში ახალი დავის საგნით. მხარე თავად წყვეტს თუ რა მოთხოვნით უნდა აღძრას სარჩელი და სასამართლოს არ აქვს უფლება სასარჩელო მოთხოვნის ჩამოყალიბებაში ჩაერიოს.

13. მოსარჩელე სარჩელით არ ითხოვდა საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული მიწის ნაკვეთიდან ფართის გამოყოფას არა იმიტომ, რომ არ იცოდა უძრავ ქონებას მიწაც გააჩნდა, არამედ იცის რომ მიწა არ ეკუთვნის. სასამართლო კი იძულებულს ხდის მოითხოვოს მიწაც, რადგან საზიარო უფლების გაუქმება სხვაგვარად შეუძლებელია. სასამართლოს სწორედ იმ დავის ფარგებლში უნდა ემსჯელა, რასაც მოსარჩელე ითხოვდა და მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა. სააპელაციო სასამართლომ მთელი აქცენტი საზიარო უფლების ნატურით გაყოფაზე გადაიტანა მაშინ, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და სასარჩელო მოთხოვნით ეს შეუძლებელია, რადგან მხარე მხოლოდ შენობის გამიჯვნას ითხოვს და მიწის გამიჯვნის სურვილი არ გამოუთქვამს.

14. არასწორია სასამართლოს მიერ მითითებული ფაქტი, რომ თითქოს კასატორები მოსარჩელის საკუთრების უფლებაზე არ დავობენ. მოპასუხეები როგორც პირველ, ისე მეორე ინსტანციის სასამართლოში საქმისწარმოების შეჩერებას სწორედ იმ საფუძვლით ითხოვდნენ, რომ მიმდინარეობს ადმინისტრაციული დავა მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციასთან დაკავშირებით.

15. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაადგინეს ფაქტი, რომ თითქოს მესაკუთრეებს მრავალი წელია ფაქტობრივადაც გამოყოფილი აქვთ თანასაკუთებაში არსებული ფართები, რომლითაც ვერ სარგებლობს მოსარჩელე. თუ ეს ფაქტობრივი გარემოება სინამდვილეს შეესაბამება, მაშინ გაურკვეველია, რას მოითხოვს მოსარჩელე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

16. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

17. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

18. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

20. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

21. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

22. მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმებაა. საზიარო უფლება, სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, განეკუთვნება კანონისმიერ ვალდებულებათა ურთიერთობების კატეგორიას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ სსკ-ის) 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას, საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია. სსკ-ის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.

23. სსკ-ის 961.1 მუხლის დისპოზიციით განსაზღვრულია საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებამოსილება, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის გზით, ხოლო თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია – საზიარო საგნის რეალიზაციით (სსკ-ის 964-ე მუხლი). საზიარო უფლების გაუქმებისათვის ამ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილის მიერ ნების გამოვლენა საკმარისია. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სსკ-ის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა (სუსგ: ას-67-65-2014, 31 ივლისი, 2014 წელი; ას-1653-1550-2012, 15 აპრილი, 2013 წელი; ას-1089-1020-2012, 8 ოქტომბერი, 2012 წელი.).

24. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორების საკასაციო პრეტენზია დიდწილად იმას ეფუძნება, რომ აპელანტებს საქმის პირველი ინსტანციისათვის დაბრუნება არ მოუთხოვიათ, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს თავად უნდა მიეღო გადაწყვეტილება, კერძოდ, სარჩელი არ უნდა დაეკმაყოფილებინა, რადგან მოსარჩელემ მხოლოდ შენობის გაყოფა მოითხოვა. სააპელაციო სასამართლო კი, მიწის გაყოფის აუცილებლობაზე მითითებით გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს.

25. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას და, პირველ რიგში, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევასთან დაკავშირებით მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა (იმ შემთხვევაში, თუკი არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევები, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად) და ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის (სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი) თანახმად, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე, როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. ამასთან, ამ დროს სასამართლო არ არის შებოჭილი მხარის მოთხოვნით. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეეძლო საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება ხელახლა განსახილველად და, მიუხედავად აპელანტების მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნისა, სააპელაციო სასამართლოს საქმის უკან დაბრუნებით დისპოზიციურობის პრინციპი არ დაურღვევია. უფრო მეტიც, პალატის მოსაზრებით, სწორედ მხარეთა თანასწორუფლებიანობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გათვალისწინებით დაბრუნდა საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოში. როგორც საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, თუ სააპელაციო სასამართლო დავის განხილვისას მიიჩნევს, რომ ამ საქმის მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს სარჩელში აღნიშნულისაგან განსხვავებული ნორმები და ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად განსხვავებულად უნდა შეფასდეს, მან ასევე უნდა შეაფასოს, გამოიწვევს თუ არა, ამგვარი ცვლილება მეორე მხარის ინტერესების დარღვევას და თუ წარმოიშობა დასაბუთებული ვარაუდი, რომ მოპასუხეს, შეიძლება, შეეზღუდოს შეჯიბრებითობის პრინციპით გათვალისწინებული უფლებამოსილების რეალიზაციის შესაძლებლობა, საქმე ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში უნდა დააბრუნდეს (იხ. სუსგ №ას-1350-1275-2012, 25 მარტი, 2013 წელი).

26. რაც შეეხება საზიარო საგნის გაყოფასთან დაკავშირებულ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, ის სრულ შესაბამისობაშია საკასაციო სასამართლოს მიერ ამ საკითხთან დაკავშირებულ განმარტებასთან, რომლის მიხედვითაც, საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება (სუსგ: №ას-1080-1000-2017, 27 ოქტომბერი, 2017 წელი; №ას-1389-1309-2017, 30 აპრილი, 2018 წელი).

27. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელისა და მოპასუხეთა თანასაკუთრება შენობასა და მიწის ნაკვეთზე დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რომლის მიმართაც სსკ-ის 312-ე მუხლის მიხედვით მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, საწინააღმდეგო კასატორებს არ დაუდასტურებიათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საზიარო უფლების გაუქმებაზე მსჯელობისას მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმებაზეც უნდა იმსჯელოს.

28. რაც შეეხება საკითხს ზემოაღნიშნული მითითებით საქმის დაბრუნებისას გასცდა თუ არა სააპელაციო პალატა სასარჩელო მოთხოვნას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სასარჩელო მოთხოვნას საფუძვლად უდევს სამართლებრივად ერთიანი დავის საგანი. სსკ-ის 150-ე მუხლის (ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება განისაზღვროს) თანახმად, ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილის იურიდიული ბედი მთლიანადაა დაკავშირებული მთავარ ნივთთან და, როგორც წესი, იგი არ შეიძლება, იყოს ცალკე უფლების ობიექტი, მასზე დამოუკიდებელი სანივთო უფლება არ წარმოიშობა. არსებითი შემადგენელი ნაწილი განიკარგება მთავარ ნივთთან ერთად და ეს არაა დამოკიდებული ურთიერთობის მონაწილეთა ნებაზე (შდრ. სუსგ: Nას-1081-1110-2011, 10 ნოემბერი, 2011 წელი; №ას-500-476-2013, 21 ოქტომბერი, 2013 წელი). შესაბამისად, სსკ-ის 171-ე მუხლიდან (ნივთზე საკუთრების უფლება ვრცელდება ასევე ამ ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილებზედაც) გამომდინარე, თუკი პირველი ინსტანციის სასამართლო დაადგენს, რომ საზიარო უფლების გაუქმება ქონების (მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის) ნატურით გაყოფის გზით შესაძლებელია, საზიარო უფლება გაუქმდება და, პირიქით, თუკი დაადგენს, რომ საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით შეუძლებელია, სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

29. ამდენად, მართალია, სსსკ-ის 248-ე მუხლით გათვალისწინებული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების სავალდებულოობა იწვევს იმას, რომ ვერ იქნება მიკუთვნებული ვერც მეტი და ვერც გაუთვალისწინებელი, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, საკითხი მატერიალური სამართლის (და არა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის) საგანია, მატერიალურ-სამართლებრივად კი მოთხოვნა გაყოფადი არ არის. რაკი სამართლებრივად დამოუკიდებელი დავის საგნი არ არის, კერძოდ, თანასაკუთრების ობიექტი არის მიწის ნაკვეთი შენობა-ნაგებობასთან ერთად, დავის საგანი - საზიარო უფლების გაუქმება სადავო ქონებაზე მოიცავს ყველა მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის უფლებას, რომელიც გამომდინარეობს გადაწყვეტილების მისაღებად წარმოდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან და კასატორის პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების გაცდენასთან დაკავშირებით, გასაზიარებელი არ არის.

30. ამასთან, პალატა მიუთითებს, რომ სარჩელის საგანი (ფაბულა) და საფუძველი ისე იყო მითითებული მოსარჩელის მიერ, რომ დავის საგნი განსაზღვრადი იყო. ზოგადად, სასარჩელო მოთხოვნა, სსსკ-ის 178-ე მუხლიდან გამომდინარე, უნდა იყოს ნათლად და ცხადად ჩამოყალიბებული. ამასთან, თუ რა მოთხოვნები უნდა წამოყენდეს სასარჩელო მოთხოვნის განსაზღვრულობის მიმართ, ასევე დამოკიდებულია გამოსაყენებელი მატერიალური სამართლის სახეობასა და ცალკეული შემთხვევის გარემოებებზე. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნაში, დაკონკრეტებული უნდა იყოს მოსარჩელის სასურველი სასამართლო გადაწყვეტილება და ის ფაქტობრივი გარემოებები (მოთხოვნის უფლების საფუძველი), რომლებსაც იგი უკავშირებს სასურველ სამართლებრივ შედეგს (შდრ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, თბილისი 2020, გვ. 7; 592). განსახილველ შემთხვევაში, ცხადი იყო რა, რომ მოსარჩელისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგი საერთო საკუთრებაზე საზიარო უფლების გაუქმება იყო, წარმოდგენილი მტკიცებულებით კი დგინდებოდა, რომ მისი საერთო საკუთრება ვრცელდებოდა სადავო მიწის ნაკვეთსა და შენობაზე, ამასთან, სამართლებრივად მხოლოდ შენობაზე საზიარო უფლების გაუქმება შეუძლებელია, მისი მთხოვნა იმთავითვე გულისხმობდა საზიარო უფლების გაუქმებას თანასაკუთრებაზე სრულად.

31. საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე ითხოვდა საზიარო უფლების გაუქმებას №---- საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე, რაც მოიცავს მიწას და მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობას. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 15 იანვრის ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო რეესტრის ინსტრუქციის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად საკადასტრო კოდი არის უძრავი ნივთის უნიკალური საიდენტიფიკაციო კოდი, რომელიც ენიჭება უძრავ ნივთს მასზე საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციასთან ერთად. ამავე ინსტრუქციის მე-14 მუხლის თანახმად რეგისტრაციის მიზნებისთვის მიწის ნაკვეთი არის გეომეტრიული ერთიანობის მქონე ტერიტორია (დაზუსტებული ან დაუზუსტებელი), რომელიც მოქცეულია საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ერთიან უფლებრივ სივრცეში ან არსებობს მასზე უფლების ამგვარად რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება. მიწის ნაკვეთზე უფლება ვრცელდება ასევე მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობაზე, თუ კანონმდებლობით სხვა არ არის გათვალისწინებული.

32. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თვისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენციის მე-6 მუხლზე, რომლითაც რეგლამენტირებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა (მსგავსად საქართველოს კონსტიტუციის 42.1 და სსსკ-ის 2.1. მუხლებისა) ექვემდებარება ფართო განმარტებას და არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელებას არ უნდა ჰქონდეს ფორმალური ხასიათი, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტური და რეალური დაცვისკენაა მიმართული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

33. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

34. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

35. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: (სუსგ: №ას-1080-1000-2017, 27 ოქტომბერი, 2017 წელი; №ას-1389-1309-2017, 30 აპრილი, 2018 წელი; Nას-1081-1110-2011, 10.11.2011; Nას-500-476-2013, 21.10.2013).

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

37. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორებს დაუბრუნდებათ 150 ლარის 70% - 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ. გ-ის, მ. გ-სა და ა. გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. ნ. გ-ლს (პ/ნ ------), მ. გ-სა (პ/ნ -------) და ა. გ-ლს (პ/ნ -------) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი ----, მიმღების ანგარიშის №-----, სახაზინო კოდი -----) დაუბრუნდეთ მ. დ-ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №-, გადახდის თარიღი 14.11.2019), 70% - 105 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე