საქმე №ას-657-2022 22 სექტემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი,მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს. პ-ნი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს-------ნი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „ს------მა“ (შემდეგში - მოსარჩელე ან მოსარჩელე კომპანია ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ს. პ-ის (შემდეგში - მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინრე - 62 562.17 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაშია შენობა-ნაგებობა, მდებარე ქ.თბილისში, ------- -----, ------ ქ. N-, ს/კ ------ (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება). მოპასუხე არამართლზომიერად, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, უკანასკნელი 15 წლის განმავლობაში, სარგებლობს აღნიშნული უძრავი ნივთით - მასში ახორციელებს სამეწარმეო საქმიანობას და იღებს სარგებელს, არ იხდის გადასახადებს. სარჩელის მოთხოვნის დაზუსტებისას მოსარჩელე დაეყრდნო შპს „ჯ -----ლ ა------ის“ 2019 წლის 17 მაისის საექსპერტო დასკვნას, რომლითაც ექსპერტმა განსაზღვრა სადავო უძრავი ნივთის გასაქირავებელი ღირებულება 2003-2018 წლის მდგომარეობით. მოსარჩელემ აღნიშნული დასკვნის მიხედვით მოითხოვა 2010-დან 2018 წლამდე დროის მონაკვეთში მიუღებელი, ქონების გასაქირავებელი ღირებულების, ანაზღაურება 62 562.17 ლარის ოდენობით.

3. მოპასუხემ განმარტა, რომ იგი სადავო უძრავ ნივთს ფლობს 15 წელზე მეტია. მოპასუხემ, მიუთითა, რომ ხსენებული ქონება თვითნებურად არ დაუკავებია. ქონების ფლობას შეუდგა მოსარჩელე კომპანიის თანამშრომელ ა. ბ-ან შეთანხმებით. მოპასუხე ქონებას უვლიდა, მოაწესრიგა, იცავდა, რომ ტერიტორია არ დაეკავებინათ იძულებით გადაადგილებულ ან სხვა პირებს. სადავო უძრავ ნივთში მან მოაწყო საამქრო, კერძოდ, განათავსა სამუშაო დანადგარები და მრავალი წელია, რაც იქ ხის მასალისგან ამზადებს ავეჯსა და სხვა საქონელს. დასაქმებული ჰყავს ათამდე პირი, სახელმწიფო ბიუჯეტში იხდის გადასახადებს. მოპასუხის განმარტებით, იგი შეუთანხმდა ა. ბ-ეს, როგორც მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელ პირს და წლების განმავლობაში მას უხდიდა გარკვეულ თანხას. მოპასუხესა და ა. ბ-ეს შორის არსებული სიტყვიერი შეთანხმებით, ა. ბ-ძე თანახმა იყო გარკვეული პერიოდის გასვლის შემდეგ მოპასუხის მიერ გადახდილი თანხა ჩათვლილიყო ნასყიდობის ფასში და ტერიტორია მოპასუხეს გადასცემოდა საკუთრებაში. მოპასუხე ხაზს უსვამს, რომ აღნიშნულის შესახებ ცნობილი იყო მოსარჩელე კომპანიის ადმინისტრაციისთვისაც.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 15 835.31 ლარის გადახდა.

5. პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ; მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის სრულად უარყოფა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 932.5 ლარის გადახდა.

7. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის მოთხოვნა შეამოწმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 982-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რამდენადაც სარჩელით მოთხოვნილი ე.წ ზიანის წარმოშობის საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა სხვისი სიკეთით სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობის ფაქტზე, რომლის შედეგადაც მოსარგებლემ (მოპასუხე) დაზოგა ქირა. ქირის პროპორციულად გაიზარდა მისი მატერიალური მდგომარეობა და ამავე პროპორციით შემცირდა ნივთის მესაკუთრის (მოსარჩელის) ქონება.

8. მოსარჩელის საკუთრებაშია სადავო უძრავი ქონება.

9. მოსარჩელე კომპანიის ამჟამინდელი დირექტორი - ზ. გ-ია, კომპანიის დირექტორია 2016 წლის 14 სექტემბრიდან.

10. მოპასუხე 15 წელია ფლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს.

11. მოსარჩელე კომპანიის წერილის თანხმად, მოსარჩელემ მოპასუხეს ხელშეკრულების გაფორმების და დავალიანების დაფარვის დაწყების თაობაზე მიმართა 02.08.2018 წელს.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 06 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარე: ქ. თბილისში, ----- ----, ----- ქ. N-, ს/კ ------ და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრეს.

13. შპს „ჯ------ლ ა-----ის“ 2019 წლის 17 მაისის საექსპერტო დასკვნის თანახმად 2018 წელს ქირის საბაზრო ღირებულება, წლიური გადასახდელი თანხა შეადგენს 7 038.00 ლარს.

14. მოსარჩელის განმარტება, რომ ვინაიდან მოსარჩელე კომპანია სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღრიცხულია 1997 წლიდან, რაც მოწმობს რომ მოსარჩელეს მოთხოვნა წარმოეშობა 2016 წლიდან, არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ შემდეგი საფუძვლით:

15. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიარული ხასიათისაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. გარდა ამისა, მითითებული საფუძვლით პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს გარკვეული კუმულატიური წინაპირობები, კერძოდ: 1. მოპასუხე უნდა გამდიდრდეს; 2. მოპასუხის გამდიდრება უნდა გამოიწვიოს მოპასუხის ქმედებამ; ქმედებასა და შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი; 3. მოპასუხის გამდიდრება, როგორც შედეგი, უნდა იყოს უკანონო, ანუ მას არ უნდა ჰქონდეს კანონისმიერი შესაძლებლობა, კომპენსაციის გარეშე მიითვისოს აღნიშნული ქონება. რომელიმე ამ პირობის არარსებობა გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ამიტომ, მას შემდეგ რაც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი არ არსებობს, თითოეული მათგანის არსებობა ერთობლივად უნდა დადგინდეს.

16. სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმადაც, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ნორმა ხელყოფის კონდიქციის სპეციალურ სახეს წარმოადგენს და შეიცავს მისი გამოყენების წინაპირობების ჩამონათვალს: მოვალემ, კრედიტორის თანხმობის გარეშე, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე უნდა ხელყოს სხვისი სიკეთე. ჩამოთვლილთაგან რომელიმე კომპონენტის არარსებობა მოთხოვნის უარყოფის საფუძველია. მოსარჩელე მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მიუთითებს მოსარჩელის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების მოპასუხის მიერ ფლობაზე.

17. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა. მოსარჩელე წარმოდგენილი სარჩელით ქონებით სარგებლობისთვის ანაზღაურების მიღებას მოითხოვს 2010 წლიდან 2018 წლის ჩათვლით, თუმცა, როგორც დგინდება მოსარჩელემ მოპასუხეს ხელშეკრულების გაფორმების და დავალიანების დაფარვის დაწყების თაობაზე თავდაპირველად მიმართა 02.08.2018 წელს. უდავოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს მოპასუხე ფლობს დაახლოებით 15 წელი. საქმეში არსებული მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელემ 2018 წლის 02 აგვისტომდე მიმართა ან სხვა რაიმე ფორმით მოითხოვა დავალიანების დაფარვა, რაც მოწმობს იმას, რომ მოპასუხეს ჰქონდა აღნიშნული უძრავი ქონების მართლზომიერი ფლობის უფლება ორგანიზაციის შესაბამისი უფლებამოსილი პირების მიერ.შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის მოთხოვნის წარმოშობის დროდ მიიჩნია 02.08.2018 წელი და ვინაიდან მოსარჩელემ ზიანის ანაზღაურება 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მოითხოვა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა უსაფუძვლო გამდიდრების გამო ზიანის კომპენსაცია 5 თვეზე გაანგარიშებით.

18. ამასთან,იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ რელევანტური მტკიცებულებებით დაადასტურა ე.წ საშუალო ქირის საბაზრო ფასი და ვინაიდან 2018 წელს გადასახდელი წლიური თანხა, შეადგენს 7 038.00 ლარს, მოპასუხეს დაეკისრა 2 932, 5 (586.5 X 5) ლარის გადახდა.

19. მოპასუხემ (აპელანტი) წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადა შემფასებელ ზ. ლ-ის დასკვნა და მიუთითა, რომ დასკვნა შედგენილია აუდიტორის მიერ, რომელსაც გააჩნია მხოლოდ უძრავი ქონების შემფასებლის სერთიფიკატი, ხოლო მან დაწერა დასკვნა არამატერიალური აქტივების შეფასებაზე, რის უფლებაც მას არ ქონდა. იმისათვის, რომ აუდიტორს ჰქონდეს ქირისა და იჯარის გამოთვლისა და შესაბამისი აუდიტორული დასკვნის შედგენის უფლება მას უნდა გააჩნდეს შესაბამისი სერთიფიკატი, რომელიც შესაბამისი ვიწრო სპეციალიზაციით ცოდნას საჭიროებს.

20. აპელანტის ზემოაღნიშნული პრეტენზია უარყოფილი იქნა იმ დასაბუთებით, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების მიზნებისათვის საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით ადგენს მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტს, რომლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, არამედ, სასამართლო დასაშვებად ცნობილ მტკიცებულებებს აფასებს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რა დროსაც, ხდება მათი როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლიობაში შესწავლა, სწორედ ამ გზით არკვევს სასამართლო კონკრეტული მტკიცებულების დამაჯერებლობას, მის იურიდიულ სარწმუნოობას. რაიმე გამონაკლისი ამა თუ იმ მტკიცებულების, მათ შორის, იმ საწარმოს მიერ გაცემული დოკუმენტის მიმართ, რომელმაც მოსარჩელეს გაუწია მომსახურება და გასცა შესაბამისი დასკვნა, დადგენილი არ არის. შესაბამისად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სხვა მტკიცებულების არარსებობის პირობებში პირველი ინსტანციის სასამართლო ზიანის ოდენობის დადგენისას, მართებულად დაეყრდო წარმოდგენილ აუდიტურ დასკვნას და მის საფუძველზე სწორად დაადგინა მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა.

21. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოპასუხე მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის შპს „ჯ-----ლ ა-----ის“ 2019 წლის 17 მაისის საექსპერტო დასკვნას, რომლის საფუძველზეც განსაზღვრულია ზიანის ოდენობა, შეეძლო წარმოედგინა ისეთი შინაარსის მტკიცებულებები, რომლებიც შესაძლოა გააქარწყლებდა მოსარჩელის პოზიციას არამარტო დასკვნის არარელევანტურ მტკიცებულებად მიჩნევასთან დაკავშირებით, არამედ ზიანის ამგვარად შეფასებასთან დაკავშირებით, თუმცა, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია ისეთი მტკიცებულება, რომელსაც შესაძლოა გაექარწყლებინა შპს „ჯ-----ლ ა----ის“ მიერ გაცემული დასკვნა იმ საფუძვლით, რომ აუდიტორს არ გააჩნდა გაცემული დასკვნისთვის შესაბამისი კვალიფიკაცია, ამასთან არ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც გააქარწყლებდა შპს „ჯ----ლ ა-----ის“ მიერ გაცემული დასკვნის საფუძველზე განსაზღვრული ზიანის ოდენობას. ამდენად, პალატამ განმარტა, რომ მოპასუხე ვალდებულია აუდიტის დასკვნა არგუმენტირებულად, სათანადო და დასაშვები მტკიცებულებების მოშველიებით უარყოს, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს.

22. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ რელევანტური მტკიცებულებებით დაადასტურა ე.წ საშუალო ქირის საბაზრო ფასი, ამ მტკიცებულებათა გაქარწყლება, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მოპასუხეს ეკისრებოდა. უდავოა, რომ მას სათანადო მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, დაზოგილი ქირის ოდენობა განისაზღვრა შპს „ჯ-----ლ ა-----ის“ 2019 წლის 17 მაისის საექსპერტო დასკვნის საფუძველზე.

23. შესაბამისად, ნაწილობრივ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 932.5 ლარის გადახდა.

24. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ. ს. პ-მა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა, ხოლო სს „ს------მა“ - სარჩელის დაკმაყოფილება.

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივნისის განჩინებით სს „ს-------ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

26. ს. პ-ის საკასაციო საჩივარი ეფუძნება სსსკ-ის 394 -ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტის დარღვევებს.

27. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო ქონების ფლობას შეუდგა მოსარჩელე კომპანიის პასუხისმგებელი პირის თანხმობით. მოაწესრიგა ქონება, იცავდა ტერიტორიას, რომ არ დაეკავებინათ იძულებით გადაადგილებულ ან სხვა პირებს. მოპასუხე მოსარჩელე კომპანიის პასუხისმგებელ პირს წლების განმავლობაში უხდიდა თანხას. მოპასუხესა და ა. ბ-ეს შორის არსებული სიტყვიერი შეთანხმებით გადახდილი თანხა უნდა ჩათვლილიყო ნასყიდობის ფასში. კასატორი უარყოფს მისი უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტს და აღნიშნავს, რომ გააუმჯობესა და მოაწყო სადავო ტერიტორია.

სამოტივაციო ნაწილი:

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

29. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც ითვალისწინებს იმ შედეგს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველ სამართლებრივ შედეგს (სუსგ №ას-1601-2018, 11.03.2021წ.).

31. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, საკუთრების უფლების ხელყოფის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა სსკ-ის 982.1 (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) მუხლიდან გამომდინარეობს.

32. როგორც საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე“... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას“ (შდრ. სუსგ-ები №ას-586-2021, 24.12.2021; №ას-479-2020, 14.12.2021; №ას-1671-2018, 22 თებერვალი, 2019; №ას-1193-1122-2015, 31.05.2016; №ას-74-71-2016, 25.05.2016; №ას-225-215-2016, 25.05.2016, № ას-184-171-2015, 20.05.2016; №ას-960-2018, 22.11.2018; №ას-472-448-2013, 05.12.2013).

33. სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში, ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან“(შდრ. სუსგ-ები:№ას-1204-2018, 25.01.2019, პ.19; №ას-960-2018, 22.11.2018; № ას-472-448-2013, 05.12.2013). თუკი მოსარჩელემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის გამო დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. სწორედ აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება სსკ-ის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა (სუსგ №ას-685-639-2017, 22.12.2017წ.).

34. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები არ არსებობს.

35. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე, სახელდობრ, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხისგან მოითხოვს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით მისი თანხმობის გარეშე სარგებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

36. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი მიიღწევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების კუმულაციურად არსებობისას: მოსარჩელე უნდა იყოს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხეები ნივთს უნდა ფლობდნენ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე; ადგილი უნდა ჰქონდეს მოპასუხეთა გამდიდრებას მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისის ხარჯზე (შდრ. სუსგ №ას-197-186-2017, 30.05.2017წ., პ.17). მხოლოდ მითითებული გარემოებების გამოკვლევის შედეგად შეიძლება დასკვნის გამოტანა, არსებობს თუ არა საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების/გამდიდრების გათანაბრების საფუძველი. (შდრ:სუსგ №ას- 479-2020, 14.12. 21, პ.16).

37. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოებები მასზედ, რომ მოსარჩელის საკუთრებაშია სადავო უძრავი ქონება. მოსარჩელე კომპანიის ამჟამინდელი დირექტორი - ზ. გ-ია, კომპანიის დირექტორია 2016 წლის 14 სექტემბრიდან. მოპასუხე 15 წელია ფლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 06 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარე: ქ. თბილისში, ----- -----, ---- ქ. N-, ს/კ:-------- და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრეს. საექსპერტო დასკვნის თანახმად 2018 წელს ქირის საბაზრო ღირებულება, წლიური გადასახდელი თანხა შეადგენს 7 038.00 ლარს.

38. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, ზემოთდადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა აქვს.

39. ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

40. საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ განცდილი ზიანის ანუ დაზოგილი სიმდიდრის (გამდიდრების) ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს. ზიანის ანაზღაურება, ანუ გამდიდრების გათანაბრება, უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას მოჰყვეს დარღვეული ქონებრივი ბალანსის აღდგენა და არა პირუკუ შედეგი - დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ. სუსგ №ას-504-2019, 13.03.2020წ).

41. როგორც საქმეზე დადგენილია, სარჩელის მოთხოვნა მოსარჩელემ დააფუძნა შპს „ჯ----ლ ა----ის“ 2019 წლის 17 მაისის საექსპერტო დასკვნას და აღნიშნული დასკვნის მიხედვით მოითხოვა სადავო ქონების გასაქირავებელი ღირებულების ანაზღაურება მოპასუხისაგან, რაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 932.5 ლარის გადახდა.

42. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რამდენადაც სარჩელით მოთხოვნილი ე.წ ზიანის წარმოშობის საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა სხვისი სიკეთით სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობის ფაქტზე, რომლის შედეგადაც მოსარგებლემ (მოპასუხე) დაზოგა ქირა. ქირის პროპორციულად გაიზარდა მისი მატერიალური მდგომარეობა და ამავე პროპორციით შემცირდა ნივთის მესაკუთრის (მოსარჩელის) ქონება (იხ. სუსგ - ები: №ას-1399-2020, 08.04.2021წ; №ას-519-2020, 17.03.2021წ; №ას-1100-2020, 23.12.2020წ; №ას-852-796-2017, 22.09.2017წ.).

43. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

45. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება (იხ. სუსგ-ები: №ას-358-334-2017, 13.04.2017წ; №ას-638-2020, 28.10.2020წ; №ას-479 2021, 15.10.2021წ.; №ას-586-2021, 24.12.2021).

46. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

47. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს. პ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ს. პ-ნს (პ.ნ:--------) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი-----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი -----) დაუბრუნდეს გ. ნ-ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 20.06.2022-ში № ----------საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი