საქმე №ას-1346-2021 27 ივლისი, 2022 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - შპს „ბ.ბ–ი“, შპს „ბ.მ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ჯ.ი–ძე

დავის საგანი - ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

აღწერილობითი ნაწილი:

ჯ.ი–ძემ სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხეების - შპს „ბ.ბ–ის“ და შპს „ბ.მ–ის“ მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისთვის ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება და მოპასუხეებს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა,

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილებით ჯ.ი–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. შპს „ბ.ბ–ს“ დაეკისრა მშენებლობიდან გამომდინარე ზიანის - 267359.4 ლარის და მიუღებელი შემოსავლის სახით - 55820 ლარის ანაზღაურება; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ბ.ბ–სა“ და შპს „ბ.მ–ს“ შორის 2018 წლის 10 ოქტომბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და შპს „ბ.ბ–ს“ უძრავ ქონებაზე აღუდგა საკუთრების უფლება.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს და გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით შპს „ბ.ბ–ის“ და შპს „ბ.მ–ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტები, დაუსაბუთებლად დაეყრდნო ექსპერტიზის დასკვნაში წარმოდგენილ გარემოებებს ზიანის მიყენების ფაქტისა და ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებით. ასევე, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლოს უნდა დაენიშნა დამატებითი ექსპერტიზა ვინაიდან, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება მოსარჩელის სახლში სიცოცხლისთვის საშიში საავარიო მდგომარეობა. კასატორები ასევე მიუთითებენ, რომ უსაფუძვლოა მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის დაკისრება, ვინაიდან ეყრდნობა ქსეროასლების სახით წარმოდგენილ, გადაუმოწმებელ ქირავნობის ხელშეკრულებებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 თებერვლის განჩინებებით შპს „ბ.ბ–ის“ და შპს „ბ.მ–ის“ საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „ბ.ბ–ის“ და შპს „ბ.მ–ის“ საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს ზიანის ანაზღაურების, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებისა და ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობა წარმოადგენს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისთვის კუმულატიურად უნდა არსებობდეს შემდეგი ელემენტები: 1. ზიანი; 2. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 3. მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის; 4. ბრალეულობა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 თებერვლის №ას-1005- განჩინება და 2021 წლის 21 აპრილის №ას-473-2020 გადაწყვეტილება).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს... მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 მარტის №ას-945-895-2015 გადაწყვეტილება).

საკასაციო პალატა, ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობის საკითხის შეფასებისას, ასევე, ყურადღებას გაამახვილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია კი „გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის №ას-1048-2021 განჩინება).

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის კუთვნილი, საცხოვრებელი სახლი დაზიანებულია, რაც მოპასუხის მიერ სამშენებლო სამუშაოების განხორციელებით არის გამოწვეული. დასახელებული ფაქტი კი სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 172-ე მუხლების დაცვით, შეფასების, დეტალური შესწავლისა და გაანალიზების შედეგად. კერძოდ, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 27 ოქტომბრის №007443018 საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია შემდეგი შეფასება: „შენობაზე ვიზუალური დათვალიერების შედეგად დაფიქსირებული დაზიანებების უმეტესობა გამოწვეულია მიმდინარე მშენებლობისაგან. ამ ვარაუდს ამყარებს დაზიანებების ძირითადად სამშენებლო მოედნის სიახლოვეს განვითარება და ქვაბულის პარალელურად გრუნტში არსებული ბზარები. ეს უკანასკნელი მეტყველებს გრუნტის დაძვრის ფაქტზე, რამაც შესაძლებელია შენობაც წაიყოლოს. მშენებლობის გაგრძელების შემთხვევაში სახლის ტექნიკური მდგომარეობა შენობის ზეგავლენის შედეგად შესაძლებელია გაუარესდეს სიცოცხლისათვის საფრთხის შემცველ დონემდე. ამიტომ დაკვირვების შედეგად, როგორც კი დაფიქსირდება დაზიანებათა პროგრესირება, საჭირო იქნება შენობის დატოვება და სათანადო გაძლიერების ღონისძიებათა ჩატარება.“ ამდენად, მართალია, კასატორი სადავოდ ხდის შენობის დაზიანების ფაქტს და მოცულობას, თუმცა დასახელებული დასკვნის მხედველობაში მიღებით, ასევე, ვინაიდან საკასაციო საჩივრის ავტორს სადავო ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეზე დადგენილია ზიანის ანაზღაურების ყველა წინაპირობის არსებობა.

რაც შეეხება ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, ხოლო იმავე კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

შპს „ე.ჯ-მა“, 2019 წლის 1 თებერვლის დასკვნის და ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, ჯ.ი–ძის საცხოვრებელი სახლის დემონტაჟის, ახალი სახლის მშენებლობის და სარემონტო სამუშაოების ჩატარების ხარჯი შეადგენს 267359.4 ლარს. ამასთან, ჯ.ი–ძეს 9 დამქირავებელთან დადებული ჰქონდა ქირავნობის ხელშეკრულებები, საშუალოდ 2 წლის ვადით და თითოეული დამქირავებლისაგან ქირის სახით თვეში იღებდა 250 ლარს, ერთ შემთხვევაში კი 300 ლარს. დადგენილია, რომ ჯ.ი–ძის 10 საცხოვრებელ სახლში მცხოვრებმა დამქირავებლებმა მოსარჩელესთან გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულებები შეწყვიტეს და დაქირავებული ფართები დატოვეს 2018 წლის ოქტომბერში, სწორედ მოპასუხე შპს „ბ.ბ–ის“ ბრალეული მოქმედების შედეგად, კერძოდ, მას შემდეგ, რაც მოპასუხის მიერ წარმოებული მშენებლობის გამო, დაზიანდა ჯ.ი–ძის საცხოვრებელი სახლი, თუმცა, მოპასუხემ უარი განაცხადა გამაგრებითი სამუშაოების წარმოებაზე და გააგრძელა კორპუსის მშენებლობა, რის შედეგადაც საბოლოოდ იქ ცხოვრება შეუძლებელი გახდა. შესაბამისად, პალატას მიაჩნია, რომ სწორედ მოპასუხის ბრალეული მოქმედებით ჯ.ი–ძემ ვერ მიიღო ის შემოსავალი, რომელსაც იგი მიიღებდა, მოპასუხეს ზიანი რომ არ მიეყენებინა, ამასთან, იგი მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო იყო და წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა, შპს „ბ.ბ–ისთვის“, მიუღებელი შემოსავლის სახით 55820 ლარის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე, საფუძვლიანია.

რაც შეეხება, 2018 წლის 10 ოქტომბერს, შპს „ბ.ბ–ს“ და შპს „ბ.მ–ს“ შორის გაფორმებულ უძრავი ქონების ნაყიდობის ხელშეკრულებას, პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის მიხედვითაც ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). აღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების დროს, ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს, კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ აჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ).

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მყიდველი და გამყიდველი კომპანიების დირექტორი არის ერთი და იგივე პირი, რომელიც ორივე კომპანიის სახელით ხელს აწერს ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ამასთან, შპს „ბ.მ–ის“ 34%-იანი წილის მესაკუთრეა შპს „ბ.ბ–ი.“ ნიშანდობლივია, რომ მრავალსართულიანი საცხოვრებელი ბინის მშენებლობისას დაზიანდა რა ჯ.ი–ძის საცხოვრებელი სახლი, მხარეებს შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, კერძოდ, 2018 წლის 10 ოქტომბრისავის ჯ.ი–ძეს უკვე გათავისუფლებული ჰქონდა მისი საცხოვრებელი სახლი გამაგრებითი სამუშაოების ჩასატარებლად, ჯ.ი–ძე და მისი საცხოვრებელი სახლის დამქირავებლები მოპასუხე კომპანიების დირექტორთან შეთანხმებით, უკვე გადასული იყვნენ სხვა ნაქირავებ ბინაში, სადაც საცხოვრებელი ბინის ქირა მხარეთა შეთანხმებით უნდა გადაეხადა მოპასუხე შპს „ბ.ბ–ის“, თუმცა შემდგომში აღნიშნული შეთანხმება არ შედგა.

ზემოთ მითითებული გარემოებები პალატას არწმუნებს, რომ მოპასუხე შპს „ბ.ბ–ი“, სწორედ იმ განზრახვით მოქმედებდა, რომ მოსარჩელის წინაშე ვალდებულების შესრულებისაგან თავი აერიდებინა. აღნიშნული კი, მოპასუხეთა მხრიდან სამოქალაქო ბრუნვის არაკეთილსინდისიერად წარმართვად და უფლების ბოროტად გამოყენებად უნდა შეფასდეს (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 ნოემბრის №ას-1266-1195-2012 და 2018 წლის 24 იანვრის №ას-570-529-2017 განჩინებები).

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 2018 წლის 10 ოქტომბერს, შპს „ბ.ბ–ისა“ და შპს „ბ.მ–ის“ შორის დადებული გარიგება მოჩვენებითია და ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.

რაც შეეხება სახელმწიფო ბაჟის საკითხს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ბ.ბ–ის“ და შპს „ბ.მ–ის“ საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება;

3. შპს „ბ.ბ–ს“ (ს/ნ .....) უკან დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ.გ–ძის (პ/ნ ....) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარის (საგადახდო დავალება №12310726033, გადახდის თარიღი 31.12.2021წ.; საგადახდო დავალება №12310596073, გადახდის თარიღი 31.12.2021წ. და საგადახდო დავალება №58552/9059, გადახდის თარიღი 28.01.2022წ) 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

4. შპს „ბ.მ–ს“ (ს/ნ .....) უკან დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ.ქ–ძის (პ/ნ .....) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარის (საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი 01.02.2022წ.) 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

გ. მიქაუტაძე