08 ივნისი 2022 წელი

№ას-1036-2021 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ა.კ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები - ხ.ს–ია, მ.ს–ია

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ხ.ს–იამ და მ.ს–იამ სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგ.ს, მოპასუხე - ა.კ–ძის მიმართ, ნასყიდობის საგნის საფასურის - 50 000 ლარის და 90 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ.

2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ 90 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. მოპასუხისათვის 50 000 ლარის დაკისრების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 ივნისის განჩინებით - სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით:

5.1. 05.12.2011 წელს, ერთი მხრივ, ხ.ს–იასა და მ.ს–იას (გამყიდველები), ხოლო, მეორე მხრივ - ა.კ–ძეს (მყიდველს) შორის, დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, უძრავ ქონებაზე, მდებარე, ქ. თბილისი, ......, ფართი (მშენებარე), სადარბაზო 2, სართული 7, ბლოკი A, ბინა N34, ფართი 282.73 კვ.მ.

5.2. ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის თანახმად, მხარეთა შეთანხმებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 50 000 ლარად. ამავე პუნქტით დადგინდა, რომ ნასყიდობის საგნის თანხის გადაცემა მოხდებოდა ამ ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში დამოწმებისთანავე. ხოლო, ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის მიხედვით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გამყიდველებს უფლება ჰქონდათ ნასყიდობის საგანი გამოესყიდათ 20 თვის განმავლობაში, 2013 წლის 05 აგვისტოს ჩათვლით. ამასთან, ხელშეკრულების 5.2 პუნქტის მიხედვით, ნასყიდობის საგანი უფლებრივად უნაკლო იყო, არ იყო ყადაღადადებული და დატვირთული საგადასახადო გირავნობით (ტომი 1, ს.ფ. 22-24; 05.12.2011 წლის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით).

5.3. 18.07.2012 წელს, ხ.ს–იას და მ.ს–იას (გამყიდველებს) და ა.კ–ძეს (მყიდველს) შორის დაიდო ნაკისრი ვალდებულების გაუქმების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელეებმა უარი განაცხადეს 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მინიჭებულ გამოსყიდვის უფლებაზე და თანხმობა განაცხადეს, რომ უძრავი ქონება მდებარე: თბილისი, ....., ფართი (მშენებარე), სადარბაზო 2, სართული 7, ბლოკი A, ბინა N34, ფართი 282.73 კვ.მ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებულიყო ვალდებულების შეზღუდვის გარეშე მოპასუხის სახელზე. ხელშეკრულებაში მიეთითა, რომ ნასყიდობის საგანი დატვირთული იყო იპოთეკით ს.ს. „პ.ბ–ის“ სასარგებლოდ, არ იყო ყადაღადადებული, დატვირთული საგადასახადო გირავნობით (ტომი 1; ს.ფ. 25-26; 18.07.2012 წლის ხელშეკრულება ვალდებულების გაუქმების შესახებ).

5.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 03 აგვისტოს გადაწყვეტილებით - ხ., მ. და გ. ს–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 05 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით. დ.ბ–ძის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1; ს.ფ. 39-51; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება).

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, ა.კ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 03 აგვისტოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ხ., მ. და გ. ს–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. დ.ბ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 03 აგვისტოს გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. გ. ს–იას დ.ბ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 140 000 აშშ დოლარი. გ. ს–იას დ.ბ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 140 000 აშშ დოლარის წლიური 10%, 2015 წლის 28 სექტემბრიდან ამ გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (ტომი 1; ს.ფ. 39-51; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება).

5.6. 11.10.2018 წელს მომზადებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისში, ......, სადარბაზო 2, სართული 7, ბინა N34, ბლოკი ა, ფართი 282.73 კვ.მ., მიწის (უძრავი ქონების) ს/კ N ......., საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოპასუხე ა.კ–ძის სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 57-58; 11/10/2018 წლის საჯარო რეესტრის ამონაწერი).

5.7. წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით, მოსარჩელეები მოითხოვენ მოპასუხისათვის 2011 წლის 05 დეკემბერს, მოდავე მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურის, რაც შეადგენს 50 000 ლარს და 90 000 აშშ დოლარს, დაკისრებას. მოსარჩელეები სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ საფუძვლად მიუთითებდნენ მოპასუხე ა.კ–ძის მიერ ნასყიდობის საგნის ღირებულების გადახდის თაობაზე, როგორც კანონით, ასევე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტზე.

5.8. დადგენილი იყო, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ხ.ს–იასა და მ.ს–იას სარჩელი დაკმაყოფილდა იმდაგვარად, რომ ა.კ–ძეს ხ.ს–იასა და მ.ს–იას სასარგებლოდ დაეკისრა 90 000 აშშ დოლარის გადახდა. ა.კ–ძისათვის 50 000 ლარის დაკისრების თაობაზე ხ.ს–იასა და მ.ს–იას სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, რაც მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანს წარმოადგენდა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასური შეადგენდა 50 000 ლარსა და 90 000 აშშ დოლარს. ამასთან, 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, მოპასუხე ა.კ–ძეს ვალდებულება ნასყიდობის საგნის ღირებულების 90 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში შესრულებული არ ჰქონდა.

5.9. სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლის ნორმისადმი სუბსუმირების შედეგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477.1, 477.2, ასევე, 316.1. 361.2. მუხლები იყო.

5.10. მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასური შეადგენდა 50 000 ლარს და 90 000 აშშ დოლარს, 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში კი, მოპასუხე ა.კ–ძეს ვალდებულება შესრულებული ჰქონდა მხოლოდ ნასყიდობის საგნის ღირებულების 50 000 ლარის ნაწილში.

5.11. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით, სადაც მითითებულია მხოლოდ 50 000 ლარი და არ არსებობს ხელშეკრულების დათქმა 90 000 აშშ დოლართან მიმართებით. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობა. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

5.12. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა სადავო გარემოება ვერ დაადასტურა სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით, ხოლო აპელანტის მითითებასთან დაკავშირებით კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც, მისი მოსაზრებით, ვალდებულების არსებობის და შესაბამისად, შესრულების ფაქტი დასტურდებოდა მხოლოდ 50 000 ლარის ნაწილში, პალატამ არ გაიზიარა.

5.13. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე და არ გაიზიარა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების თაობაზე მოპასუხე მხარის მოსაზრება.

სასამართლომ განმარტა, რომ პრეიუდიციული ძალა ენიჭება სასამართლო გადაწყვეტილებების სარეზოლუციო ნაწილს, გადაწყვეტილების აღწერილობით და სამოტივაციო ნაწილებში მითითებულ ფაქტებს მხოლოდ მაშინ გააჩნია იმავე მხარეებს შორის სხვა სამოქალაქო საქმეზე უდავოდ დადასტურებული მტკიცებულების ძალა, თუ აღნიშნული ფაქტი სასამართლოსთვის კვლევის ობიექტი იყო და სასამართლომ იგი მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად უდავოდ ან დადგენილ სადავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია. რაც შეეხება ფაქტებს, რომლებზეც სასამართლომ მხარის მითითების საფუძველზე იმსჯელა და სამართლებრივი შეფასების მიზნებისათვის გამოიყენა, პრეიუდიციული ძალა ვერ მიენიჭება. კანონმდებელი პრეიუდიციულ მნიშვნელობას სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტს ანიჭებს და არა სასამართლოს გადაწყვეტილებაში განვითარებულ ნებისმიერ მსჯელობას. გარდა ამისა, პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ შეიძლება, მიენიჭოს სასამართლოს მიერ ნორმის განმარტებას და აღნიშნული განმარტების საფუძველზე ფაქტობრივი გარემოების სამართლებრივ შეფასებას.

5.14. მოცემულ შემთხვევში, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება პრეიუდიციული იყო იმ ფაქტის მიმართ, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულება 50 000 ლარის ნაწილში შესრულებული იყო, ხოლო 90 000 აშშ დოლარის ნაწილში ვალდებულების არარსებობის დასტურად, სასამართლო მხედველობაში ვერ მიიღებდა და პრეიუდიციულ ძალას ვერ მიანიჭებდა 2018 წლის 25 მაისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების 17.9 პუნქტში მითითებულ მსჯელობას, რომელიც ფაქტის დადგენისას მსჯელობს პრეზუმფციებზე, ანუ ვარაუდზე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ.

5.15. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სადავო გარემოება ნასყიდობის საგნის ღირებულების 50 000 ლარის და 90 000 აშშ დოლარის ოდენობის თაობაზე დასტურდებოდა საქმის მასალებში წარმოდგენილი შემდეგი წერილობითი მტკიცებულებებით:

- შ.პ.ს. „ე.ჯ–ის“ 04.09.2013 წლის საშემფასებლო დასკვნით, რომლის თანახმად, უძრავი ქონების მდებარე: ქ. თბილისი, ......, სადარბაზო 2, სართული 7, ბინა N34, ბლოკი ა, ფართი 282.73 კვ.მ, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ....., საბაზრო ღირებულება შეადგენს 260 000 აშშ დოლარს;

- 2/6311-15 საქმეზე 05.11.2015 წლის სხდომის ოქმით, სადაც ა.კ–ძის წარმომადგენელი სასამართლოს წინაშე განმარტავს, სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში ნასყიდობის საგნის საფასურთან 90 000 აშშ დოლართან მიმართებით, რომელიც ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 50 000 ლართან ერთად წარმოადგენს ნასყიდობის ფასს (იხ. სხდომის ოქმი, 15:48:15 სთ);

- 03.09.2013 წლის ზეპირი გასაუბრების ოქმებით, სადაც თვითონ ხელშეკრულების კონტრაჰენტი, მყიდველი - ა.კ–ძე მიუთითებდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, ფულადი ვალდებულების შესრულების მიზნით ჯერ 50 000 ლარი გადაუხადა ა.კ–ძემ გ. ს–იას, ხოლო შემდგომ მასვე გადასცა სამსახურში 90 000 აშშ დოლარი. იმავე შინაარსის ოქმი შედგა ა.კ–ძესთან გასაუბრების დროს. ამასთან, მხარეთა ახსნა-განმარტებებთან ერთად ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე, ცალსახად შეიძლება დადგენილიყო, რომ მოპასუხე მხარე ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების შემოწმებისას არაერთგზის მიუთითებდა და ასაბუთებდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობას და ნასყიდობის საგნის ღირებულების ადეკვატურობას სწორედ მითითებულ ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 50 000 ლარის და დამატებით 90 000 აშშ დოლარის შეთანხმების თაობაზე.

5.16. საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა მოპასუხის მიერ 90 000 აშშ დოლარის ნაწილში ვალდებულების შესრულების შესახებ მტკიცებულება, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 429-ე-431-ე მუხლებისა. ამდენად, სასამართლომ ხ.ს–იასა და მ.ს–იას სარჩელი ნასყიდობის საგნის ღირებულების - 90 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში მართებულად მიიჩნია საფუძვლიანად.

5.17. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ აპელანტის მითითება და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ამ ნაწილში სრულყოფილად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, სწორად განსაზღვრა მხარეთა შორის რეალურად აღმოცენებული სამართალურთიერთობის შინაარსი, რასაც შედეგად მოჰყვა ხანდაზმულობის ვადის დაწყების მომენტის სწორად დადგენა.

5.18. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე წარმოდგენილი სასამართლო გადაწყვეტილებების საფუძველზე დგინდებოდა, რომ მ. და ხ.ს–იებს ხელშეკრულების დადებიდან სამი წლის გასვლამდე უკვე დაწყებული ჰქონდათ დავა აღნიშნული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. მოსარჩელეები ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის პარალელურად, ვერ მოითხოვდნენ ამავე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებას, ვინაიდან გარიგების ბათილად ცნობა ავტომატურად გამორიცხავს ამავე გარიგებიდან გამომდინარე რაიმე უფლების ან მოთხოვნის არსებობას. ამდენად, მ.ს–იამ და ხ.ს–იამ თანხის დაკისრების თაობაზე, სარჩელით სასამართლოს მიმართეს ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გასვლამდე, ვინაიდან სასამართლოს საბოლოო აქტი, რომელიც მ.ს–იასა და ხ.ს–იას სარჩელთან დაკავშირებით შევიდა კანონიერ ძალაში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2018 წლის 25 მაისს მიღებული გადაწყვეტილებაა, რის შემდეგაც უკვე 2018 წლის 23 ოქტომბერს, მოსარჩელეებმა სასამართლოს მიმართეს ახალი სარჩელით და მოითხოვეს ა.კ–ძისთვის ნასყიდობის საფასურის დაკისრება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ ა.კ–ძისთვის თანხის დაკისრების თაობაზე მ.ს–იასა და ხ.ს–იას 2018 წლის 23 ოქტომბრის სარჩელი ხანდაზმულად არ მიიჩნია.

5.19. წინამდებარე სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 03 ივლისის განჩინებაც, რომლითაც მოპასუხის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტასთან დაკავშირებით არ დაკმაყოფილდა. მოპასუხემ საქმისწარმოების შეწყვეტაზე იშუამდგომლა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნულ დავაზე არსებობს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, რის გამოც არსებობდა საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს თანხის დაკისრება, ხოლო 2018 წლის 25 მაისის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით იკვეთება, რომ მხარეთა შორის მანამდე არსებულ სასარჩელო განცხადებასთან დაკავშირებით დავის საგანს წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ასევე, ფულადი ვალდებულების არსებობისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, ხოლო შეგებებული სარჩელით - ფულადი ვალდებულების შესრულება და ზიანის ანაზღაურება, შესაბამისად, დავის საგნიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები, მოცემული დავის განხილვისას შესაძლოა იყოს მხოლოდ პრეიუდიციული ხასიათის და, შესაბამისად, მოსარჩელე მხარისათვის სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოებების დადგენაზე გავლენის მქონე და არა თავად დავის საგნის არარსებობის დასაბუთებით საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველი. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად არ არსებობდა საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველი, მართებული იყო.

6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უგულებელყვეს საქმეში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, ასევე სხვა მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეებს უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასური გადასცა.

6.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებებით დადგენილ უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურზე მხარეები არ შეთანხმებულან.

6.3. სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით განსაზღვრული მოთხოვნები. საკითხი ეხება უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებას, მხარეებმა ორჯერ დადეს ხელშეკრულება და ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ, რაც დასტურდება ასევე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით.

6.4. იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარმოდგენილია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, გაურკვეველია თუ რატომ იმსჯელეს სასამართლოებმა ხანდაზმულ სასარჩელო მოთხოვნაზე.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა დაეფუძნა იმ ძირითად ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოპასუხემ არ შეასრულა ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, სახელდობრ, არ გადაიხადა უძრავი ნივთის საფასური - 50 000 ლარის და 90 000 აშშ დოლარის ოდენობით. შესაბამისად, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, ნასყიდობის თანხის დაკისრების მოთხოვნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება) გამომდინარეობს.

11. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობა სადავო არ არის. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ მას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულებული აქვს, რაც დადგენილია საქმეში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ არასწორად იქნა განსაზღვრული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ღირებულება 50 000 ლარის და 90 000 აშშ დოლარის ოდენობით, მხარეები გარდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 50 000 ლარისა, დამატებით სხვა თანხაზე არ შეთანხმებულან. გარდა ამისა, სასარჩელო მოთხოვნა არ იყო განხორციელებადი, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მხრიდან ნასყიდობის ფასის 50 000 ლარით და 90 000 აშშ დოლარით განსაზღვრისა და მყიდველისთვის გადაუხდელი ფასის ნაწილის - 90 000 აშშ დოლარის დაკისრების მართლზომიერება.

13. დადგენილია, რომ მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, რომლის თანახმად, მოსარჩელეებმა საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მოპასუხეს მიჰყიდეს. ხელშეკრულების ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის თანახმად, მხარეთა შეთანხმებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 50 000 ლარად. ამავე პუნქტით დადგინდა, რომ ნასყიდობის საგნის თანხის გადაცემა მოხდებოდა ამ ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში დამოწმებისთანავე. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის მიხედვით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გამყიდველებს უფლება ჰქონდათ ნასყიდობის საგანი გამოესყიდათ 20 თვის განმავლობაში, 2013 წლის 05 აგვისტოს ჩათვლით. 18.07.2012 წელს, მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის დაიდო ნაკისრი ვალდებულების გაუქმების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელეებმა უარი თქვეს 2011 წლის 05 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მინიჭებულ გამოსყიდვის უფლებაზე და თანხმობა განაცხადეს, რომ ხსენებული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებულიყო ვალდებულების შეზღუდვის გარეშე მოპასუხის სახელზე. ა.კ–ძის მიერ, უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასის გადახდის ვალდებულება 50 000 ლარის ნაწილში შესრულდა.

14. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ შ.პ.ს. „ე.ჯ–ის“ 04.09.2013 წლის საშემფასებლო დასკვნით, №2/6311-15 სამოქალაქო საქმეზე 05.11.2015 წლის სხდომის ოქმით (იხ. სხდომის ოქმი, 15:48:15 სთ) და 03.09.2013 წლის ზეპირი გასაუბრების ოქმებით ცალსახად დგინდება, რომ მხარეთა შეთანხმებით სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა არ მხოლოდ წერილობით ხელშეკრულებაში ასახულ 50000 ლარით, არამედ ზეპირად შეთანხმებული 90000 აშშ დოლარითაც. აღნიშნული გარემოების გამაბათილებელი, დასაშვები საკასაციო პრეტენზია კასატორს არ წარმოუდგენია.

15. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის - 90 000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტობრივი გარემოება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან პრეიუდიციულად არ დგინდება.

16. სასამართლო გადაწყვეტილების პრეიუდიციული ფარგლების თაობაზე სასამართლო პრაქტიკაში არაერთგზის განიმარტა, რომ პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება. პრეიუდიციული ძალა შეიძლება მიენიჭოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც მტკიცების საგანში შედიოდა და რომლებიც სარეზოლუციო ნაწილის დადგენის მიზნებს უშუალოდ მიემართებოდა. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. შესაბამისად, ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. აღსანიშნავია, რომ პრეიუდიციული ძალა ასევე არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დავაში მონაწილე მხარეების მიმართ სხვა სამოქალაქო საქმეზე მიღებულ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების საკითხის გადაწყვეტისას, სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება იმ ფაქტს, რომელიც იურიდიულად ამართლებს მას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას პრეიუდიციულად და ის უნდა იქნას შეყვანილი მტკიცების საგანში (იხ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, გვ. 572-575, თბილისი 2020).

17. პალატა აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არ დადგენილა მყიდველის მხრიდან ნასყიდობის საფასურის - 90000 აშშ დოლარის გამყიდველისთვის გადახდის ფაქტობრივი გარემოება, ხოლო რაც შეეხება ხსენებული გადაწყვეტილების 17.9 პუნქტში სასამართლოს მხრიდან განვითარებულ მსჯელობას ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ პრეზუმფციაზე (ვარაუდზე), მას არ შეიძლება მიენიჭოს პრეიუდიციული მნიშვნელობა, რადგან წარმოადგენს ფაქტის შეფასებას და არა ფაქტს. ამასთან, ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში, მათ შორის საკასაციო საჩივარშიც, მოპასუხე იმთავითვე გამორიცხავს მხარეთა შეთანხმებას სადავო ნასყიდობის ფასზე და უარყოფს აღნიშნული ვალდებულების ფარგლებში მისი მხრიდან დამატებით 90000 აშშ დოლარის გადახდას.

18. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდის მტიცების ტვირთი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე კასატორს ეკისრება, რომელსაც აღნიშნული სადავო გარემოების დასამტკიცებლად საქმეში დაცულ რაიმე სათანადო მტკიცებულებაზე არ მიუთითებია. ამდენად, ვინაიდან საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება 90 000 აშშ დოლარის ნაწილში მოპასუხის მიერ ფულადი ვალდებულების შესრულების შესახებ, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მყიდველს ნასყიდობის ფასის ნაწილი - 90 000 აშშ დოლარი გამყიდველისთვის არ გადაუხდია, შესაბამისად, მითითებული თანხის დაკისრების ნაწილში სარჩელი საფუძვლიანია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

19. საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის პრეტენზია სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდება მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდება.

განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელეებმა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებიდან სამი წლის გასვლამდე აღძრეს სარჩელი აღნიშნული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნულის შემდეგ, 2018 წლის 23 ოქტომბერს, მოსარჩელეებმა სასამართლოს მიმართეს ახალი (განსახილველი) სარჩელით, რომლითაც მოითხოვეს ა.კ–ძისთვის ნასყიდობის საფასურის დაკისრება.

პალატის შეფასებით, მოსარჩელეები ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის პარალელურად, ვერ მოითხოვდნენ ამავე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებას, ვინაიდან გარიგების ბათილად ცნობა ავტომატურად გამორიცხავს ამავე გარიგებიდან გამომდინარე რაიმე უფლების ან მოთხოვნის არსებობას.

ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელეებმა თანხის დაკისრების თაობაზე სარჩელით სასამართლოს მიმართეს სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დაცვით, ვინაიდან ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელით ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, ხოლო ახალი სარჩელი კი სასამართლოში წარმოდგენილია ზემოხსენებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან რამდენიმე თვეში ხანდაზმულობის ვადაში. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩელი ხანდაზმული არ არის.

20. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

22. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ა.კ–ძეს (პ/ნ .....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის (საგადასახადო დავალება № 0, გადახდის თარიღი 22.11.2021წ.) 70% – 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი