საქმე №ას-415-2022

11 ივლისი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ა.ა–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ვ.რ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ფულადი ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. ა.ა–ძემ (შემდეგში წოდებული „მოსარჩელე“, „კასატორ“ მხარედ) თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა ვ.რ–ის (შემდეგში წოდებული „მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარედ) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, 36 000 000 აშშ დოლარის დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1990 წლებიდან მას ვ.რ–თან საქმიანი ურთიერთობა ჰქონდა, მისი დახმარებით მოპასუხე, ქართულ, რუსულ და ამერიკულ კომპანიებთან ამყარებდა კავშირს და ეწეოდა სხვადასხვა სამეწარმეო საქმიანობას.

2.2. 1995 წლის ბოლოს, სამომავლო ურთიერთობებისა და ერთობლივი ბიზნეს საქმიანობის დასახვის მიზნით, მოპასუხემ მოსარჩელეს შესთავაზა, რუსული ნავთობის მყიდველების ევროპაში მოძიება და დაინტერესების შემთხვევაში, საკომისიოს (საშუამავლო) ანაზღაურების სანაცვლოდ, მყიდველსა და ნავთობ-მიმწოდებელ კომპანიას შორის ხელშეკრულების გაფორმების პროცესის ორგანიზება.

2.3. მოსარჩელის მტკიცებით, იგი დაინტერესდა მოპასუხის შეთავაზებით, რის შედეგადაც, მისი ინიციატივით, 1995 წლის 17 ივნისს ქ. ამსტერდამში შედგა შეხვედრა, რომელსაც მოსარჩელე, მოპასუხე და ფრანგი კომპანიის წარმომადგენელი ესწრებოდა. 1995 წლის ბოლომდე მხარეთა შორის მიმდინარეობდა აქტიური მოლაპარაკებები, რომლის საფუძველზეც დადგინდა, რომ რუსული ნავთობმომპოვებელი კომპანიისაგან ნავთობს შეიძენდა კომპანია „ს–ი“ (S–e) ან/და „ე.დ.რ.ბ და ჯ–თან“ დაკავშირებული სხვა კომპანია.

2.4. მოსარჩელის განმარტებით, ამავე მოლაპარაკების ფარგლებში, 1996 წლის 20 ნოემბერს, მხარეთა შორის განისაზღვრა საშუამავლო მომსახურების თანხა და ამ თანხის განაწილების პრინციპი. კერძოდ, შეთანხმების მიხედვით, საშუამავლო მომსახურებისათვის მიღებული თანხა (საკომისიო) უნდა განაწილებულიყო შემდეგნაირად: 40 % - ამერიკული მხარე (ვ.რ–ი და მისი პარტნიორი - ვ.ბ–ი), 40 % - ფრანგული მხარე (ჯ.ფ. და მისი პარტნიორი - გ.კ–ო), ხოლო 20% - ა.ა–ძე. აღნიშნულის თაობაზე მოპასუხემ 1995 წლის 20 ნოემბრის წერილით, ფაქსის მეშვეობით მიმართა „ს–ს“, ხოლო გ.კ–ოს - იმავე წლის 27 დეკემბერს. ვინაიდან, ა.ა–ძე ცხოვრობდა საქართველოში, შესაბამისად, მყიდველის მხრიდან გადახდილი საკომისიოდან მისი წილი (20%), მოპასუხესთან არსებული შეთანხმების მიხედვით, უნდა ჩარიცხულიყო საქართველოში, მოსარჩელის საბანკო ანგარიშზე.

2.5. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხე ვ.რ–მა, ვ.ბ–ან ერთად, მომსახურების ხელშეკრულება გააფორმა მყიდველთან - „ს–თან’’ მოსარჩელის ა.ა–ძის და ფრანგული მხარის გვერდის ავლით.

2.6. მისთვის ინტერნეტში გავრცელებული ინფორმაციით ცნობილი გახდა, რომ შპს „ს–მა“ და „ე.დ.რ.ბ და ჯ–თან“ დაკავშირებულმა კომპანიებმა, შპს „ბ–თან“ და შპს „ტ–თან“ გაფორმებული ხელშეკრულებების ფარგლებში, მოსარჩელის ინფორმაციით, შეისყიდეს 45 000 000 ტონა ნედლი ნავთობი, ხოლო საკომისიო ანაზღაურების სახით, მოპასუხეს ყოველი მილიონი ტონის შესყიდვის სანაცვლოდ, საკომისიოს სახით გადაუხადეს 4.00-დან 5.00 აშშ დოლარამდე (მიწოდების ადგილის მიხედვით), საიდანაც მოსარჩელეს უნდა მიეღო გადახდილი თანხის 20%. მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ 4.00 აშშ დოლარზე გადაანგარიშებით, მას საკომისიო ანაზღაურების სახით, თითოეული ტონა ნავთობპროდუქტის რეალიზაციისათვის, საკომისიოს სახით, უნდა მიეღო 0.8 აშშ დოლარი. ამდენად, მოსარჩელეს მოპასუხისგან, საკომისიოს სახით, უნდა მიეღო შესყიდული 45 000 000 ტონა ნავთობიდან 36 000 000 აშშ დოლარი, რაც შეთანხმების დარღვევის გამო ვერ მიიღო.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ასევე მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი წარადგინდა და მიუთითა, რომ მათ შორის არანაირი ბიზნეს საქმიანობა არ განხორციელებულა. მოსარჩელე ხშირად ჩადიოდა რუსეთში, თუმცა მისი ყველა მცდელობა საქმიანი ურთიერთობა წამოეწყო, მხოლოდ იდეის დონეზე რჩებოდა.

3.2. მოპასუხის განმარტებით, 1995 წლის 03 აპრილს, O. E. L -სა და რუსულ კომპანია შპს „ბ–ს“ შორის შემდგარი ჩარჩო შეთანხმება იყო სამომავლო ურთიერთობის მცდელობა, რომელიც არ შეიცავდა ხელშეკრულებისთვის აუცილებელ პირობებზე შეთანხმებას. მხარეთა შორის თანამშრომლობა არასოდეს შემდგარა.

3.3. მოპასუხის მტკიცებით, არცერთი მოლაპარაკება ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების შესყიდვის შესახებ, კონკრეტული ხელშეკრულების გაფორმებით არ დასრულებულა და არც საშუამავლო ანაზღაურების შესახებ შეთანხმება შემდგარა.

3.4. აგრეთვე, მოპასუხემ მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ და განმარტა, რომ მოსარჩელე იხსენებს 1990 წლებში განვითარებულ მოვლენებს, საიდანაც ყველა სახის ხანდაზმულობის ვადაა გასული.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა.ა–ძემ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინებით, არ დაკმაყოფილდა აპელანტის მოთხოვნა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

5.2. სააპელაციო პალატამ საქმის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 361-ე, 327-ე, 744-ე, 930-ე, 931-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არ დგინდებოდა, არც შუამავლობის და არც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი.

5.3. სააპელაციო პალატამ საქმის გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე მიიჩნია, რომ სადავოდ გამხდარი გარიგება აკმაყოფილებდა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით დადგენილ იმ წინაპირობებს, რაც მხარეთა შორის არსებით პირობებზე შეთანხმებასა და ნამდვილი გარიგების (ვალდებულების წარმოშობის) დადების წინაპირობაა. პალატის განმარტებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ იძლეოდა იმგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ყველა ისეთ არსებით პირობაზე, რომელიც სავალდებულო იყო საშუამავლო ან/და ერთობლივი ამხანაგობის ხელშეკრულების ვალიდურობისთვის.

5.4. სააპელაციო პალატამ ასევე, არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი მასზედ, რომ გარკვეულ სამეწარმეო სუბიექტებს შორის, მისი, როგორც შუამავლის გვერდის ავლით, დაიდო გარიგება საიდანაც მას საშუამავლო გასამრჯელო უნდა მიღო. ამ მიმართებით სააპელაციო პალატამ ვრცელი მსჯელობა მიუძღვნა სამართალში ოფერტისა და აქცეპტის თანხვედრის მნიშვნელობას გარიგების დადებულად ცნობის მიზნებისთვის და დაასკვნა, რომ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის გამოხატული ნების თანხვედრა საშუამავლო საქმიანობის შედეგად გარკვეული გასამრჯელოს გადახდის შესახებ, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. ამასთან, პალატამ დასძინა, რომ მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა კომპანია „ს–სა“ და შპს „ბ–ს“ შორის ნედლი ნავთობის შესყიდვის ხელშეკრულებისა და აღნიშნული ხელშეკრულების ვ.რ–ის შუამავლობით დადების ფაქტი ასევე, არ დასტურდებოდა კომპანია „ე.დ.რ.ბ და ჯ–თან“ დაკავშირებული კომპანიების მიერ რუსული კომპანიების შპს „ტ–ისა და შპს „ბ–ისაგან“ ნედლი ნავთობის შეძენის შესახებ ხელშეკრულებისა და აღნიშნულის ვ.რ–ის შუამავლობით დადების ფაქტი. ასევე, არ დასტურდებოდა ა.ა–ძესა და მოპასუხეს შორის შეთანხმება რუსული ნავთობის შესყიდვით დაინტერესებულ პირებთან ერთობლივი საშუამავლო მომსახურების ხელშეკრულების დადების თაობაზე, შესაბამისად, ვერცერთი გარემოება ვერ ქმნიდა იმგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მოპასუხემ დაარღვია მასსა და ა.ა–ძეს შორის შეთანხმებული საშუამავლო მომსახურების თანხის განაწილების პირობები.

5.5. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა გარდა დაუსაბუთებლობისა ხანდაზმულიც იყო. საქმის მასალებში წარმოდგენილი იყო 2005 წლით დათარიღებული წერილი, საიდანაც ირკვეოდა, რომ მოსარჩელის მარწმუნებელი მოპასუხის წინაშე შინაარსობრივად მსგავს პრეტენზას გამოთქვამდა და დავობდა მისაღები საშუამავლო გადასახადის მიუღებლობის შესახებ, რაც პალატის აზრით, ადასტურებდა, რომ სულ მცირე ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დინება 2005 წლიდან უნდა დაწყებულიყო, რაც სარჩელის აღძვრის დროს, უკვე ამოწურული იყო.

5.6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, ა.ა–ძემ.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

6.2. საკასაციო საჩივარში მხარე უთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია არსებითი საპროცესო დარღვევით, კერძოდ, კასატორის მტკიცებით საქმეზე არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები, რაც ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაიზიარეს.

6.3. კასატორი განმარტავს, რომ 2020 წლის 19 ნოემბერს, მოსარჩელის წარმომადგენელს სატელეფონო შეტყობინებით ეცნობა, სარჩელის წარმოებაში მიღებისა და ორი თვის ვადაში, მოპასუხისთვის სასამართლო გზავნილის ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტის სასამართლოსთვის წარმოდგენის შესახებ. 2020 წლის 10 დეკემბერს, მოსარჩელემ, სარჩელი თანდართულ მასალებთან ერთად გაუგზავნა მოპასუხეს, რომელიც მას საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, ჩაბარდა 2020 წლის 18 დეკემბერს.

6.4. მიუხედავად საპროცესო დოკუმენტების ჩაბარებისა, მოსარჩელემ 2020 წლის 28 დეკემბერს, მოპასუხის სამუშაო მისამართზეც გაგზავნა საპროცესო დოკუმენტაცია, რომელიც მოპასუხეს 2021 წლის 04 იანვარს ჩაბარდა.

6.5. კასატორის მტკიცებით, მოპასუხეს 2021 წლის 11 თებერვლის მდგომარეობით, ჯერ კიდევ არ ჰქონდა წარდგენილი შესაგებელი, რიგ გამოც მოსარჩელემ, 2021 წლის 11 თებერვალს, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ იშუამდგომლა, თუმცა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის შუამდგომლობა.

6.6. კასატორმა დასძინა, რომ მოპასუხემ 2021 წლის 20 იანვარს, ქ.ზ–ზე გასცა მინდობილობა, რომელმაც სასამართლოს წერილობით მიმართა და მოპასუხისთვის განკუთვნილი ნებისმიერი კორესპონდენციის მისთვის ჩაბარება მოითხოვა. კასატორის მტკიცებით, მის მიერ სასამართლოში წარდგენილი განცხადება, დასტურია იმისა, რომ მოპასუხეს სარჩელი და თანდართული მასალა მოსარჩელის მიერ მითითებულ დროს ჩაბარდა, რადგან განცხადებაში მოყვანილი ინფორმაცია, შეუძლებელია მისთვის სხვაგვარად გამხდარიყო ცნობილი.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 26 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

8.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

8.1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

8.1.2. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის შესაბამისად და ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მას უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

8.1.3. საკასაციო საჩივრით დგინდება, რომ კასატორის მიერ შედავებულია მხოლოდ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ გადაწყვეტილების არსებითი საპროცესო დარღვევის შედეგად მიღების ფაქტი, რაც კასატორის მტკიცებით, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლების (შესაგებლის დადგენილ ვადაში წარმოუდგენლობა) უგულებელყოფაში გამოიხატა.

8.1.4. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი(მოსარჩელე) აპელირებს იმ გარემოებაზე, 2020 წლის 19 ნოემბერს, მოპასუხეს საცხოვრებელ ადგილას გაეგზავნა უწყება, ხოლო 2020 წლის 28 დეკემბერს, მოპასუხის სამუშაო მისამართზეც გაგზავნა საპროცესო დოკუმენტაცია (სარჩელი და თანდართული მასალები), რომელიც მოპასუხეს 2021 წლის 04 იანვარს ჩაბარდა. საქმის მასალებში წარმოდგენილია კომპანია FedEx-ის საშუალებით გაგზავნილი კორესპონდენცია, სადაც მიმღებად განსაზღვრულია - ვლად როზენბლიტი, თუმცა უწყების გაგზავნის შესახებ დოკუმენტიდან არ ირკვევა თუ რა სახის დოკუმენტაციია გაიგზავნა (ს.ფ.105-109). გარდა ამისა, ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, როდესაც უწყება პირს ეგზავნება სამუშაო მისამართზე, აუცილებელია წარმოდგენილი იყოს უწყების მეორე ეგზემპლარზე უწყების მიმღების ხელმოწერა. მართალია, კასატორის მიერ წარმოდგენილია ტრანსპორტიორი კომპანიის მიერ შედგენილი დოკუმენტი, საიდანაც ირკვევა, რომ გზავნილი N815157338190 მიმღებს (მოპასუხეს) ჩაბარდა 2021 წლის 04 იანვარს. თუმცა, იმ პირობებში, როცა ადრესატმა სადავო გახადა სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ჩაბარების ფაქტი და მიუთითებს მისი მხრიდან ჩაბარების ხელმოწერით დადასტურებული დოკუმენტის არარსებობაზე, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სასამართლო გზავნილი ვერ ჩაითვლება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით ჩაბარებულად (ს.ფ. 99-109,166).

8.1.5. საკასაციო პალატა მხარეს განუმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹-ე მუხლის თანახმად, შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოპასუხე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით უნდა იყოს ინფორმირებული საქმის განხილვის თაობაზე, კერძოდ, მას დადგენილი წესით უნდა ჰქონდეს ჩაბარებული სარჩელი და თანდართული მასალები და ამომწურავად უნდა ჰქონდეს განმარტებული 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში დანიშნული საპროცესო ვადის არასაპატიოდ დარღვევის ნეგატიური შედეგების თაობაზე; მოპასუხემ ბრალეულად უნდა დაარღვიოს შესაგებლის შეტანისათვის განსაზღვრული ვადა. ეს ფაქტობრივი წინაპირობები განაპირობებს სარჩელში მითითებული გარემოებების დადგენილად მიჩნევის აუცილებლობას. ზემოაღნიშნული საფუძვლების კუმულაციურად არსებობა კი, ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას, თუმცა იმისათვის, რათა სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით დააკმაყოფილოს სარჩელი, მოსამართლე ვალდებულია, გამოარკვიოს კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები ამართლებს თუ არა იურიდიული თვალსაზრისით მოთხოვნას. „მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა, თავის მხრივ, მოიაზრებს მოსარჩელის მოთხოვნის მარეგულირებელ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის სწორად განსაზღვრასა და იმის უტყუარად დადგენას, სარჩელში მითითებული და კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული გარემოებების სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასება იძლევა თუ არა მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალური ნორმის შემადგენლობას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 ივნისის №ას-691-661-2014 განჩინება). ამასთან, „დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო არ იხილავს მტკიცებულებებს და არ შედის მათ არსებით კვლევაში, მსჯელობს მხოლოდ სარჩელში მითითებულ ფაქტებზე და, სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გამოაქვს იმ შემთხვევაში, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ოქტომბრის №ას-759-2021 განჩინება).

8.1.6. საქმის მასალების კვლევის შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹-ე მუხლის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის სახეზე არ იყო ყველა კანონისმიერი წინაპირობა: არ დატურდება მოპასუხის ინფორმირება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით, საქმის განხილვის თაობაზე, ამასთან, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას.

8.1.7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საშუამავლო ურთიერთობებიდან გამომდინარე მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 744-ე მუხლი, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვას ჰპირდება გასამრჯელოს ხელშეკრულების დასადებად გაწეული შუამავლობისათვის, ვალდებულია გადაიხადოს ეს გასამრჯელო მხოლოდ მაშინ, თუ ხელშეკრულება ამ შუამავლობის შედეგად დაიდო. თუ ხელშეკრულება იდება გადადების პირობით, გასამრჯელო შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ ამ პირობის დადგომის შემდეგ. თუ გასამრჯელოს ოდენობა განსაზღვრული არ არის, შეთანხმებულად ითვლება ჩვეულებრივ მოქმედი გასამრჯელო. შემკვეთის საზიანოდ ამ მუხლის პირველი და მე-2 წინადადებებისაგან განსხვავებულად დადებული შეთანხმება ბათილია.

8.1.8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საშუამავლო საქმიანობა, როგორც წესი რამდენიმე პირს შორის მოლაპარაკების, ინფორმაციის მოძიების და იდეათა/ინტერესთა დაკავშირების, პირობების გაცნობის, კომუნიკაციის წარმოების შედეგად და შუამავლის სხვა პირადი თუ პიროვნული უნარების გამოყენების გზით, ძირითადი ხელშეკრულების დადების მიზანს ატარებს. საშუამავლო საქმიანობა გამოიხატება შუამავლის მიერ მხოლოდ ფაქტობრივი და არა იურიდიული მოქმედებების შესრულებაში (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 09 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-898-848-2015). ხაზგასასმელია, რომ შუამავლობის ხელშეკრულება ორმხრივ ან მრავალმხრივ, კონსესუალურ და რეალურ გარიგებათა რიცხვს მიეკუთვნება, ანუ იგი ნამდვილია და სამართლებრივ შედეგს წარმოშობს მხოლოდ მას შემდეგ რაც შუამავლობის შედეგად ძირითადი ხელშეკრულება დაიდება, რადგან საშუამავლო საქმიანობად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მხოლოდ ისეთი სახის საქმიანობა, რომლის მიზანიც შემკვეთსა და მესამე პირს შორის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაა. იმ შემთხვევაში თუ შუამავალი მესამე პირს ვერ მოიძიებს, მას პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება, ხოლო შემკვეთს - ანგარიშსწორების ვალდებულება (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 744-ე მუხლის კომენტარი, www.gccc.ge, ბოლო დამუშავება: 07.03.2016 წ.), ასევე იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-304-287-2017).

8.1.9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის იურიდიული საფუძვლიანობის დადგენისას, სასამართლომ უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა და შეამოწმოს ამ ნორმის ყველა წინაპირობა მითითებულია თუ არა სარჩელში, რადგანაც, როგორც ითქვა, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას ფაქტები დადგენილად მიიჩნევა, შესაბამისად, მტკიცების საგნის განსაზღვრა და მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილება ამ ეტაპზე აღარ ხდება. მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ მოსარჩელეს უნდა მიეთითებინა შუამავლობის შედეგად შეთანხმებული ხელშეკრულების დადების ფაქტზე. განსახილველ შემთხვევაში, არც სარჩელით და არ სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით, ვერ დგინდება საშუამავლო ხელშეკრულების გაფორმებაზე მოსარჩელისა და მოპასუხის თანმხვედრი ნების გამოვლენის ფაქტი, მით უფრო არ იკვეთება რომელიმე გარიგების სწორედ მოსარჩელის შუამავლობის შედეგად დადების ფაქტი. მეტიც, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იმდენად ბუნდოვანია, რომ შეუძლებელია დადგინდეს მოსარჩელის მიერ 1990-1995 წლებში, მისი ინიციატივით მოწყობილ შეხვედრებს უკავშირებს 2005 წელს დადებულ გარიგებას, თუ უფრო გვიანდელ საშუამავლო მოქმედებებს.

8.1.10. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატა ასკვნის, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, შესაბამისად, შესაგებლის მოგვიანებით წარდგენის გაზიარების შემთხვევაშიც კი, არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისა და სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა პროცესუალური წინაპირობა. ამგვარად, რაც შეეხება პროცესუალურ დარღვევასთან დაკავშირებით კასატორის განმარტებას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მესამე ნაწილზე, რომლის მიხედვით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

8.1.11. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას, ფორმალური საფუძვლებით მისი გაუქმება, ზედმეტად ფორმალურად აქცევს სამართალწარმოებას და დაარღვევს პროცესუალური ეკონომიის პრინციპს. ამასთანავე, სასამართლოს მოხმობილი მსჯელობა, სრულად შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ განვითარებულ პათოსს საქმეზე „გახარია საქართველოს წინააღმდეგ“, რომელშიც აღინიშნა, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების მიმართ გადამეტებული ფორმალური მიდგომა გამართლებული არ არის. ამ საქმეზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეროვნულ სასამართლოებს აკლდათ გულისხმიერება დაუსწრებელი სამართალწარმოებების დროს, რაც გულისხმობდა იმას, რომ განმცხადებელს უნდა ჰქონოდა შესაძლებლობა, მოცემული საქმე ხელახლა განხილულიყო მისი მონაწილეობით, რაც არ განხორციელებულა (იხ. https://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/gakharia-saqartvelos-winaagmdeg.pdf).

8.1.12. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

8.1.13. გარდა ყოველივე ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა დასძენს, რომ განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ებები: Nას-964-929-2016, 6 მარტი, 2017 წელი; ას-959-1238-09, 28 დეკემბერი, 2009 წელი), ასევე მყარი პრაქტიკაა დადგენილი შუამავლობის ინსტიტუტთან დაკავშირებულ საქმეებზეც (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 744-ე მუხლის კომენტარი, www.gccc.ge, ბოლო დამუშავება: 07.03.2016 წ., ასევე იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-304-287-2017, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 09 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-898-848-2015, იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 05 ივნისის განჩინება საქმეზე №ას-522-495-2014). ამასთანავე, კასატორი ვერ მიუთითებს იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა იმგვარი ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად, საქმეზე განსხვავებული შედეგი დადგებოდა, რაც საკასაციო საჩივარს დაუსაბუთებელს ხდის.

8.1.14. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. ამიტომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

8.2. პროცესის ხარჯები

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „მ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძვლით, განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით, ასევე "სახელმწიფო ბაჟის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „მ“ ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.ა–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე