საქმე №ას-837-837-2018 30 ოქტომბერი, 2020 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. რ-ც (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ჯ-ლი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. ა. რ-სა (შემდგომში - "მოსარჩელე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) და ნ. ჯ-ლს (შემდგომში - „მოპასუხე“) შორის 2015 წლის 24 თებერვალს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმდა უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. რუსთავი, ----- ქ. №---, ბინა №---, ს.კ. ----- (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“, „სადავო ქონება“ ან „სადავო ბინა“), ნასყიდობის ხელშეკრულება.
2. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონება მოპასუხის სახელზე აღირიცხა.
3. 2015 წლის 12 მარტს განხორციელდა სადავო უძრავი ქონების ფართის ცვლილების რეგისტრაცია.
4. მოსარჩელე არის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი, კერძოდ, ყრუ.
5. მოპასუხე არის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი, კერძოდ, ბავშვობიდან ყრუ.
6. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მხარეთა შორის 2015 წლის 24 თებერვალს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა.
7. სარჩელი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
7.1. მოსარჩელე არის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი (ყრუ-მუნჯი), მარტოხელა, სოციალურად დაუცველი პენსიონერი და ცხოვრობს სადავო ბინაში. აღნიშნული ბინა არის ერთოთახიანი, მიშენებით, ბინის საერთო ფართია 59,21 კვ.მ;
7.2. 2015 წელს მასთან მივიდა მოპასუხე და სთხოვა სადავო ბინაში მდებარე 22,57 კვ.მ მიშენების ფართის მიყიდვა, სადაც ამ უკანასკნელს სურდა მაღაზიის გახსნა. სანაცვლოდ მოპასუხე მოსარჩელეს დაეხმარებოდა მატერიალურად, ასევე, მოამარაგებდა პროდუქტებით;
7.3. მოპასუხემ მოამზადა ყველა საჭირო დოკუმენტი, აზომვითი ნახაზი და 2015 წლის 24 თებერვალს მოსარჩელე წაიყვანა რუსთავის იუსტიციის სახლში. მხარეთა შორის იმავე დღეს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა არა მიშენების ფართზე, რაზეც მხარეები იყვნენ შეთანხმებულები, არამედ მოსარჩელის მთლიან ბინაზე, რაც მიშენებასთან ერთად შეადგენს თითქმის 60 კვ.მ-ს. მოპასუხემ მოსარჩელეს ეს ფაქტი არ გაუმხილა;
7.4. მოსარჩელე დღემდე სადავო ბინაში ცხოვრობს. იგი თავისი გამოუცდელობითა და ფიზიკური მდგომარეობის გამო, იმედოვნებდა, რომ მოპასუხე გახსნიდა მაღაზიას და მას მატერიალურად დაეხმარებოდა. მან შემთხვევით გაიგო, რომ გაყიდა მთლიანი ბინა და არა მისი ნაწილი. მოსარჩელე არ აპირებდა სადავო ბინის გაყიდვას, რადგან მას სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია;
7.5. ხელშეკრულების დადებაში თარჯიმნად მონაწილეობა მიიღო მოპასუხის ახლობელმა, ლ. ფ-მა, რომელიც არ არის ყრუთა კავშირის თარჯიმანი. მან დეტალურად არ გააცნო მოსარჩელეს ხელშეკრულების შინაარსი;
7.6. ამასთან, მოსარჩელე არ ფლობს ქართულ ენას, შესაბამისად, ვინაიდან ხელშეკრულება ქართულ ენაზეა შედგენილი, აუცილებელი იყო რუსულ-ქართული ენის თარჯიმნის მონაწილეობა, რაც არ ყოფილა უზრუნველყოფილი. ასევე, არ იყო წარდგენილი ორი მოწმე, რაც კანონით არის გათვალისწინებული;
7.7. ხელშეკრულების თანახმად, სადავო ბინა მიშენებით გაყიდულია 12 000 აშშ დოლარად, მაშინ, როცა აუდიტის დასკვნით ბინა 21 907 აშშ დოლარად არის შეფასებული. მოპასუხეს ნასყიდობის საფასური არ გადაუხდია მოსარჩელისთვის.
8. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი:
8.1. მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი 22,36 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი. მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული მხოლოდ აღნიშნული ფართი იყო, შესაბამისად, იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მხოლოდ მიშენების გაყიდვა მოხდა, დაუსაბუთებელია;
8.2. მოპასუხემ სრულად გაითვალისწინა გამყიდველის როგორც ფიზიკური მდგომარეობა, ისე მის მიერ ქართული ენის არცოდნის ფაქტი, რაც დასტურდება იმით, რომ გარიგების დადების პროცესში მიწვეული იყო თარჯიმანი, რომელიც ორივე მხარეს უწევდა თარჯიმნობას;
8.3. ნასყიდობის თაობაზე მოლაპარაკება შედგა არა საჯარო რეესტრში, არამედ მანამდე. მხარეებს კარგად ესმოდათ გარიგების შინაარსი მათთვის მისაღებ საურთიერთობო - ჟესტების ენაზე, ხოლო თარჯიმანი ჩართული იყო იმისათვის, რომ მომხდარიყო საჯარო რეესტრთან კომუნიკაცია. მნიშვნელობა არ აქვს იცის თუ არა მოსარჩელემ ქართული ენა, ვინაიდან ჟესტების ენა საერთოა როგორც რუსული, ისე ქართული ენის მცოდნესათვის;
8.4. მოპასუხეს გადახდილი აქვს ნასყიდობის საფასურის ნაწილი - 6000 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილი თანხა 2 წლის განმავლობაში უნდა გადაეხადა.
9. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 05 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
10. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
12. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.
13. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტი სადავოდ ხდის იმ ფაქტს, რომ დაქტილოლოგმა მას დეტალურად არ გააცნო ხელშეკრულების შინაარსი. ამასთან, ლ. ფ-ლს არ ჰქონდა უფლებამოსილება თარჯიმნობა გაეწია სმენის არმქონე მხარეებისათვის. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოში 2018 წლის 28 მარტს გამართულ სხდომაზე გამოიკითხა საქართველოს ყრუთა კავშირის პრეზიდენტი ა. ბ-ლი, რომელმაც დაადასტურა, რომ ლ. ფ-ლი 2015-2016 წლებში იყო ყრუთა კავშირის წევრი, ხოლო 2016 წლის განმავლობაში მას მინიჭებული ჰქონდა თარჯიმნის უფლებამოსილება, რაც უდავოდ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ ლ. ფ-მა იცოდა ჟესტების ენა და შეეძლო მხარეებისთვის ხელშეკრულების წაკითხვა და თარგმნა. ა. ბ-მა, ასევე, დაადასტურა, რომ არ არის სავალდებულო თარჯიმანი იყოს საქართველოს ყრუთა კავშირის წევრი იმისათვის, რომ შეძლოს ბენეფიციარებისთვის მომსახურების გაწევა. 2015 წლის 24 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ გარიგება დაიდო ჟესტების ენის მცოდნე პირის თანდასწრებით, რომელმაც ხელშეკრულება წაუკითხა ორივე მხარეს, რაც დაადასტურა ხელმოწერით. ხელშეკრულების ნამდვილობა ხელმოწერით ასევე დაადასტურეს ხელშეკრულების მხარეებმაც.
14. სააპელაციო სასამართლომ იხელმღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებით და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ იგი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს.
15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება მოითხოვა.
16. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
16.1. მოსარჩელე არის 82 წლის, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი (ყრუ), აქვს ცუდი მხედველობა. ასეთ ასაკში ძალიან იოლია ადამიანის შეცდომაში შეყვანა;
16.2. მოსარჩელე იუსტიციის სახლში მისვლისას დასვეს სკამზე, მას არავინ არაფერს ეკითხებოდა. თარჯიმანი თვითონ ელაპარაკებოდა ოპერატორს, რის შემდეგაც დაუძახა, რაღაც ქაღალდზე აჩვენა სტრიქონი და განუმარტა, რომ მოსარჩელე ყიდდა მიშენების ფართს, სადაც მოპასუხეს მაღაზია უნდა მოეწყო. აღნიშნულის შემდეგ მოაწერინა ხელი;
16.3. თარჯიმანმა არ წაუკითხა და გადაუთარგმნა მხარეებს ხელშეკრულება. იგი 2015-2016 წლებში არ იყო ყრუთა კავშირის წევრი და არ ჰქონდა უფლებამოსილება ხელშეკრულების დადებაში მონაწილეობა მიეღო;
16.4. მოსარჩელე არ ფლობს ქართულ ენას, თუმცა ხელშეკრულება შედგენილია ქართულ ენაზე. ხელშეკრულების შედგენისას არ იყვნენ მოწვეული რუსულ-ქართული ენის თარჯიმანი და მოწმეები. მოსარჩელეს ხელი მოაწერინეს დოკუმენტზე, რომლის შინაარსი მისთვის ცნობილი არ იყო;
16.5. სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ის ფაქტი, რომ მიშენებისა და მოსარჩელის ოთახის ფართი თანაბარია;
16.6. სინამდვილეს არ შეესაბამება მოპასუხის განმარტება, რომ მან ნასყიდობის საფასურის ნაწილი მოსარჩელეს მის ბინაში გადასცა;
16.7. მოსარჩელე დღემდე ცხოვრობს თავის ბინაში. მას სხვა ბინა არ გააჩნია.
17. კასატორმა, ასევე, იშუამდგომლა მოწმეთა დაკითხვის, ქ. რუსთავის იუსტიციის სახლიდან ვიდეო-ჩანაწერის გამოთხოვისა და მოწმე ა. ბ-ის ხელახლა დაკითხვის თაობაზე.
18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს აეკრძალა ისეთი ქმედების განხორციელება, რაც ხელს შეუშლის მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონების მფლობელობასა და სარგებლობაში მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
20. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის განხილვამდე იმსჯელებს კასატორის შუამდგომლობაზე მოწმეთა დაკითხვის, ქ. რუსთავის იუსტიციის სახლიდან ვიდეო-ჩანაწერის გამოთხოვისა და მოწმე ა. -ის ხელახლა დაკითხვის თაობაზე.
21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, რამდენადაც აღნიშნული შეუთავსებელია საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილებასთან. საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილების მხოლოდ იურიდიულ მხარეს.
22. ამდენად, კასატორის შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის, განმეორებით დაკითხვისა და მტკიცებულების გამოთხოვის თაობაზე არ გამომდინარეობს მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობიდან და, შესაბამისად, უნდა დარჩეს განუხილველი.
23. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.
24. საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია გარიგების ბათილობის საფუძველზე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობაზე უარის თქმის კანონიერება.
25. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, §187).
26. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წინამდებარე საქმეზე სარჩელში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები ქმნის გარიგების ბათილობის ორ სხვადასხვა საფუძველს კანონით დადგენილი წესის დარღვევისა და შეცდომის გამო. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობიდან გამომდინარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 976.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი [პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში], 979.1. მუხლი [უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით] და 54-ე მუხლი [ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს] ან 72-ე მუხლი [გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე].
27. საკასაციო სასამართლო უპირველესად ხელშეკრულების ბათილობის სსკ-ის 54-ე მუხლით გათვალისწინებულ საფუძველზე იმსჯელებს.
28. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულება შედგენილია კანონით გათვალისწინებული წესის დარღვევით, რის გამოც ბათილია.
29. საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში სადავო გარიგების დადების დროს მხარეთა მიერ გარიგების ხელმოწერისა და საჯარო რეესტრის წარმომადგენლის მიერ მათი ხელმოწერის დამოწმების წესებს არეგულირებდა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 15.01.2010წ. №4 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქცია საჯარო რეესტრის შესახებ (შემდგომში - „საჯარო რეესტრის ინსტრუქცია“).
30. პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე არიან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე (ყრუ-მუნჯი) პირები; სარჩელში ასევე მითითებულია, რომ მოსარჩელემ იცის წერა-კითხვა, მაგრამ არ იცის ქართული ენა, სადავო ხელშეკრულება შედგენილია მხოლოდ ქართულ ენაზე (ეს გარემოებები შესაგებლით შედავებული არ არის, ამიტომ უდავო ფაქტებად მიიჩნევა); საქმის მასალებით დასტურდება, ასევე, რომ სადავო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა მოსარჩელეს შესრულებული აქვს უცხო ენაზე (იხ. ტ. I, ს.ფ. 15-16).
31. გარიგების ენის არმცოდნე, წერა-კითხვის მცოდნე ყრუ-მუნჯი პირის მიერ გარიგების ხელმოწერის წესს შეიცავს საჯარო რეესტრის ინსტრუქციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტი [გარიგების ერთ-ერთი ან ორივე მხარის მიერ სახელმწიფო ენის არცოდნის შემთხვევაში, უცხო ენაზე შედგენილ გარიგებასთან ერთად წარმოდგენილ უნდა იქნეს თანდართული სახელმწიფო ენაზე თარგმნილი გარიგების ერთი ეგზემპლარი] და 23-ე მუხლი [თუ გარიგების მონაწილე მუნჯი, ყრუ ან ყრუ-მუნჯია, გარიგების მხარემ უნდა ისარგებლოს შესაბამისი სპეციალისტის დახმარებით გარიგების შინაარსის გაგების თვალსაზრისით, რაც უნდა აღინიშნოს გარიგებაში და სპეციალისტმა თავისი ხელმოწერით უნდა დაადასტუროს, რომ გარიგების შინაარსი პირს განემარტა და მის ნებას შეესაბამება].
32. ამ მუხლების თანახმად, გარიგების ხელმომწერი პირის მიერ სახელმწიფო ენის არცოდნის შემთხვევაში, უცხო ენაზე შედგენილ გარიგებასთან ერთად საჯარო რეესტრში წარდგენილი უნდა იყოს სახელმწიფო ენაზე თარგმნილი ეგზემპლარი. წინამდებარე საქმეში კი დადგენილია, რომ თავად გარიგება წარდგენილი იყო მხოლოდ სახელმწიფო ენაზე. ასევე, ყრუ-მუნჯი პირის მიერ გარიგების დადებისას სპეციალისტმა თავისი ხელმოწერით უნდა დაადასტუროს, რომ „გარიგების შინაარსი პირს განემარტა და მის ნებას შეესაბამება“. წინამდებარე საქმეში წარდგენილი სადავო ხელშეკრულების ბოლოში კი, მხარეთა ხელმოწერების შემდეგ მითითებულია, რომ სპეციალისტმა (ლ. ფ-ლი, დაქტილოლოგი, ჟესტური ენის თარჯიმანი) გარიგება ორივე მხარეს წაუკითხა და უთარგმნა - „ორივე მხარეებს წავუკითხე და ვუთარგმნე“, თუმცა მითითებული არ არის, რომ გარიგების შინაარსი მხარეთა „ნებას შეესაბამება“.
33. ჩანაწერი „ნებას შეესაბამება“ რომ მნიშვნელოვანი კომპონენტია გარიგების დამოწმებისას, დასტურდება იმითაც, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.03.2010წ. №71 ბრძანებით დამტკიცებული სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის (სადავო გარიგების დადების პერიოდში მოქმედი რედაქცია) თანახმად, რომელზე მითითებასაც ხშირად აკეთებს თავად საჯარო რეესტრის ინსტრუქცია, კერძოდ, მისი 27-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ყრუ-მუნჯმა თავად უნდა წაიკითხოს და თავისი ხელით დაწეროს, რომ დოკუმენტი თავად წაიკითხა, აქტი შეესაბამება მის ნებას და იწონებს აქტს. ამავე დროს, თუ ნოტარიუსი იწვევს სპეციალისტს, მან უნდა გააფრთხილოს იგი პასუხისმგებლობის შესახებ და აღნიშნოს ამის თაობაზე სანოტარო აქტში (მუხლი 27.5.), რადგან სპეციალისტის მიმართ მოქმედებს თარჯიმნისათვის დადგენილი ნორმები.
34. აქვე მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ თუ ყრუ-მუნჯი პირი წერა-კითხვის მცოდნეა, მან გარიგება თავად უნდა წაიკითხოს და არა სხვამ წაუკითხოს.
35. საკასაციო სასამართლოს აღნიშნულ მსჯელობას შეესაბამება საჯარო რეესტრის ინსტრუქციის ამჟამად მოქმედი რედაქციით გათვალისწინებული წესიც ყრუ პირის მონაწილეობით გარიგებაზე ხელმოწერის დამოწმების შესახებ, რომელსაც მართალია, წინამდებარე დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივი მნიშვნელობა ვერ ექნება, თუმცა სასამართლოსთვის, როგორც სარეკომენდაციო შინაარსის ტექსტი, საგულისხმოა. კერძოდ, აღნიშნული ინსტრუქციის 59.1. მუხლის თანახმად, გარიგების მონაწილე წერა-კითხვის მცოდნე ყრუმ თავად უნდა წაიკითხოს გარიგების ტექსტი და მკაფიოდ უნდა განაცხადოს, რომ დოკუმენტი თავად წაიკითხა, გარიგება შეესაბამება მის ნებას და იგი იწონებს მას. ინსტრუქციის ახალი რედაქციის 59.3. მუხლი ასევე ყურადღებას ამახვილებს სპეციალისტის მხრიდან იმის დადასტურების სავალდებულობაზე, რომ გარიგების შინაარსი ყრუ პირის ნებას შეესაბამება, რაც ზუსტად ემთხვევა საკასაციო სასამართლოს განმარტებას გარიგების ბოლოს სიტყვების „ნებას შეესაბამება“ არსებობის სავალდებულობის შესახებ.
36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმეში სადავო გარიგების ხელმოწერისა და საჯარო რეესტში მისი დამოწმებისას დარღვეულია გარიგების შედგენის კანონით დადგენილი წესები, კერძოდ, სპეციალისტი, რომელიც გარიგების დადებას ესწრებოდა, არ ადასტურებს, რომ იგი მხარეთა „ნებას შეესაბამება“, რაც ამ გარიგების უცილოდ ბათილად მიჩნევის საფუძველია.
37. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სადავო გარიგება კანონით დადგენილი წესის დარღვევის გარდა, დადებულია არსებითი შეცდომის შედეგად.
38. ნების გამოვლენის ფორმებს გარიგებებში უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა აქვთ, რადგან არსებობს გამოხატული ნების მიმართ კონტრაჰენტის ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი. ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნას მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება მის ნამდვილ ნებას შეესაბამება. ეს პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება ისეთ პირობებში გამოვლინდა, რომლებიც ნამდვილი ნებისადმი გამოვლენილი ნების შესაბამისობას გამორიცხავს. ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან (შედ. იხ. სუსგ №ას-620-592-2016, 6 მარტი, 2017 წელი).
39. სამართლებრივი უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, სამართლებრივი წესრიგი ვერ დაუშვებდა ვარაუდს, რომ ნამდვილი და გამოვლენილი ნება ერთმანეთს არ შეესაბამება. ეს საფრთხეს შეუქმნიდა ბაზრის სამართლებრივ სტაბილურობას. ამის დაშვება შესაძლებელია მხოლოდ იშვიათ გამონაკლის შემთხვევებში. თუმცა, ბუნებრივია, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეები ნებსით თუ უნებლიედ უშვებენ შეცდომებს. ბაზრის უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, ყველა სახის შეცდომა ვერ წარმოშობს შეცილების საფუძველს (იხ. „სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, გვ. 410, 411), ამიტომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 72-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე.
40. შეცდომა მოცემულია მაშინ, როცა პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა (იხ. Heinrichs, in Palandt BGB Komm. 66. Aufl., § 119 Rn. 7. მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის კომენტარში, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, გვ. 411). სხვაგვარად, შეცდომა არის პირის მცდარი წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე.
41. შეცდომით განხორციელებული ნების გამოვლენა არ არის ნამდვილი, ვინაიდან ამ გარეგნული გამოხატვის უკან არ დგას ნამდვილი ნება, ე.ი. ნება და მისი გამოვლენა არ ემთხვევა ერთმანეთს (იხ. Flume Werner, Allgemeiner Teil des Bürgerlichen Rechts, 3. Aufl. Bd. II, Rechtsgeschäft. Berlin, Springer. 1979. § 21, 2. მითითებულია: ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 366).
42. როდესაც ინდივიდი გამოხატავს თავისი რეალური ნებისაგან განსხვავებულ ნებას, აუცილებელია მისი ჭეშმარიტი ნების მხედველობაში მიღება. არაერთი ბათილობისა თუ საცილოობის საფუძველი სწორედ ნებისა და მისი გამოხატვის განსხვავებიდან გამომდინარეობს (იხ. დავით კერესელიძე, „კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები“, ევროპული და შედარებითი სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, თბილისი, 2009 წელი, გვ. 239).
43. შეცდომა უნდა იყოს ნების გამოვლენის განმსაზღვრელი ანუ უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი პირის „სუბიექტურ“ შეცდომასა და მისი ნების გამოვლენას შორის. ამასთან ეს შეცდომა „ობიექტურად“ არსებითი უნდა იყოს.
44. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს არსებითი შეცდომის სხვადასხვა სახეებს. სსკ-ის 73-ე მუხლის შესაბამისად, არსებით შეცდომად ითვლება: ა) როცა პირს სურდა დაედო სხვა გარიგება და არა ის, რომელზედაც მან გამოთქვა თანხმობა; ბ) პირი ცდება იმ გარიგების შინაარსში, რომლის დადებაც მას სურდა; გ) არ არსებობს ის გარემოებები, რომელთაც მხარეები, კეთილსინდისიერების პრინციპებიდან გამომდინარე, განიხილავენ გარიგების საფუძვლად. გარდა აღნიშნულისა, არსებითად შეიძლება მიჩნეულ იქნას შეცდომა კონტრაჰენტის პიროვნებაში (მუხლი 74), უფლებაში (მუხლი 75) ან გარიგების მოტივში (მუხლი 76).
45. შეცდომის არსებითად მიჩნევისათვის აუცილებელია სხვადასხვა სუბიექტურ-ობიექტური კრიტერიუმების გათვალისწინება, მაგალითად, უნდა დადგინდეს, თუ „რა ზომებს მიიღებდა მსგავს ვითარებაში გონიერი ადამიანი, რომ სცოდნოდა საქმის ჭეშმარიტი მდგომარეობის შესახებ“ (იხ. ბ.ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2002, გვ. 224; ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ. 366, 367). შეცდომა არსებითია იმ შემთხვევაში, „თუკი პირი ასეთ სიტუაციაში საერთოდ არ დადებდა გარიგებას, ან დადებდა მას სრულიად განსხვავებული პირობებით“ (იხ. ბ. ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2002, გვ. 224). ზოგადი თვალსაზრისით, შეცდომა არსებითად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნას ასევე მაშინ, როდესაც ზოგადი საბაზრო შეხედულებითა და ნების გამომვლენის გადმოსახედიდან არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში დარჩენა მიუღებელია (იხ. „სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, გვ. 412).
46. წინამდებარე საქმეში წარდგენილი სარჩელის თანახმად, მოსარჩელის რეალური ნება იყო მისი საცხოვრებელი ბინის ფართის ნაწილის - მიშენების და არა მთლიანი ბინის გასხვისება.
47. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით, ზემოაღნიშნული პირობა მხარეებმა ხელშეკრულების დადებამდე ზეპირად შეათანხმეს და მოსარჩელისათვის მას გარიგების დასადებად განმსაზღვრელი მნიშვნელობა ჰქონდა: მოსარჩელე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი (ყრუ-მუნჯი), მარტოხელა, სოციალურად დაუცველი პენსიონერია (სარჩელის შეტანისას 82 წლის) და სადავო ბინის გარდა, რომელშიც ამჟამადაც ცხოვრობს, მას სხვა საცხოვრებელი ფართი არ გააჩნია (აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები შესაგებლით სადავოდ არ გამხდარა და, შესაბამისად, უდავოდ დადგენილად ითვლება) (იხ. სარჩელი ტ. I, ს.ფ. 2-14 და შესაგებელი, ტ. I, ს.ფ. 40-49).
48. საქმის მასალებში არსებული სადავო ხელშეკრულების თანახმად, გაყიდული უძრავი ნივთის ფართია 22,36 კვ.მ, რაც ემთხვევა დაზუსტებამდე ამავე უძრავი ნივთის საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულ ფართს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 14, 16). თუმცა, ფართის დაზუსტების შემდეგ მომზადებულ საჯარო რეესტრის ამონაწერზე თანდართული შიდა აზომვითი ნახაზით თვალსაჩინოდ ჩანს, რომ ბინას აქვს მიშენება, რომლის ფართი არის 22,57 კვ.მ, რაც თითქმის ემთხვევა საცხოვრებელი ფართის პარამეტრებს (22,36 კვ.მ). სწორედ მიშენების ფართის დარეგისტირებით განახორციელა მოპასუხემ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ უძრავი ნივთის მთლიანი ფართის დაზუსტება, რის შედეგადაც გაყიდული უძრავი ნივთის ფართი 22,36 კვ.მ-ის ნაცვლად 59,21 კვ.მ გახდა (იხ. ტ. 1., ს.ფ. 17-18).
49. აღნიშნული სარწმუნოს ხდის მოსარჩელის მითითებას, რომ 22,36 კვ.მ ფართის გასხვისებით მან გამოხატა მხოლოდ ნაწილის (მიშენების) და არა მთლიანი საცხოვრებელი ბინის (59,12 კვ.მ) გასხვისების ნება და რეალურად ადგილი ჰქონდა შეცდომას იმ გარიგების შინაარსში, რომლის დადებაც მას სურდა.
50. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები ადასტურებს მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაში მითითებულ გარემოებებს, რომლებსაც მნიშვნელობა აქვთ მოსარჩელის ნამდვილი ნების დასადგენად, ამიტომ საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო შეეფასებინა ისინი.
51. ამრიგად, მოსარჩელის ახნა-განმარტებითა და მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით ნათელი ხდება, რომ მიშენების გასხვისება მთლიანი ბინის გასხვისების ნაცვლად შესაძლებელია, რაც მოსარჩელის მარტოხელობის, მისი ასაკისა და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მას სხვა საცხოვრებელი არ აქვს, უფრო მეტად შეესაბამება ანალოგიურ გარემოებებში გონიერი ადამიანის ქცევის სტანდარტს, ვიდრე ერთადერთი საცხოვრებლის გასხვისება. საკასაციო სასამართლო დამატებით ყურადღებას მიაქცევს მოპასუხის ახსნა-განმარტებასაც, რომ ნასყიდობის საგანი მან შეიძინა ორი წლის განმავლობაში თანხის ნაწილ-ნაწილ გადახდის სანაცვლოდ (რაც ასევე უჩვეულოა ერთადერთი საცხოვრებელი ბინის გასხვისების შემთხვევაში) (იხ. ტ. I, ს.ფ. 43). აღნიშნული უკვე ქმნის საკმარის საფუძველს იმ პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად, რომ მოსარჩელის რეალური ნება მართლაც იყო მთლიანი ბინის გასხვისება.
52. მოსარჩელის რეალური ნების კვლევის კონტექსტში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს, აგრეთვე, ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ აღნიშნულ (მოპასუხის შესაგებელში მითითებულ/დადასტურებულ) იმ უდავო ფაქტებს, რომ მიუხედავად ნასყიდობის ხელშეკრულებაში არსებული ჩანაწერისა - ნასყიდობის ღირებულების 12 000 აშშ დოლარის სრულად გადახდის შესახებ, მოსარჩელეს ნაყიდობის საფასურის ნახევარი - 6 000 აშშ დოლარი დღემდე არ მიუღია (იგი საერთოდ უარყოფს საფასურის მიღებას). ამავე დროს ეს უკანასკნელი დღემდე ცხოვრობს სადავო ბინაში.
53. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იმ პრეზუმფციის გაქარწყლების შემდეგ, რომ მოსარჩელის რეალური ნება მართლაც იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების მთლიან ბინაზე დადება, რომლის ფართიც ბევრად აღემატება ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებულ ფართს, მოპასუხეს მხარეს ინაცვლებს იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ბინის გასხვისება ისე, როგორც ეს აისახა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში, შეესაბამებოდა მხარეთა რეალურ ნებას.
54. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ნებისმიერი სამოქალაქოსამართლებრივი დავის მართებულად გადაწყვეტის მიზნით, მნიშვნელოვანია შეფასდეს სარჩელისა და შესაგებლის არსებითობა, რაც გულისხმობს მითითებული პროცესუალური დოკუმენტების შეფასებას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე (იხ. სუსგ №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი).
55. პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით [სსსკ-ის 201.4. მუხლი].
56. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული (კვალიფიციური) შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუსგ №ას-201-2019, 8 მაისი, 2019 წელი).
57. საკასაციო პალატა შესაგებლის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილია ზოგადი და არა – კვალიფიციური შედავება სარჩელში მითითებული ფაქტების საწინააღმდეგოდ.
58. მოპასუხის შესაგებელი არსებითად ეფუძნება იმას, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 22,36 კვ.მ-ზე არა იმიტომ, რომ მოსარჩელეს სურდა მხოლოდ ბინის ნაწილის გაყიდვა, არამედ იმ მიზეზით, რომ მოსარჩელის სახელზე პრივატიზებული იყო მხოლოდ ეს ფართი - რაც არასაკმარისია ისეთ ვითარებაში, როდესაც სარჩელში მითითებული და მტკიცებულებებით დადასტურებული ფაქტია, რომ სადავო ბინის ფართი რეალურად არის 59,12 კვ.მ, რომელიც 22,36 კვ.მ საცხოვრებელი ფართისა და 22,57 კვ.მ მიშენებისგან შედგება და ფართის დაზუსტება მოხდა სწორედ მოპასუხის მიერ, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ და არა მანამდე.
59. საკასაციო სასამართლო კვალიფიციურად არ მიიჩნევს, აგრეთვე, მოპასუხის მითითებას, რომ ბინის გასხვისების შემდეგ ამავე ბინაში მოსარჩელის ცხოვრების ფაქტს, ასევე მოპსუხის მხრიდან ნასყიდობის ფასის განწილვადებას 2 წელზე მნიშვნელობა არ აქვს მოსარჩელის ნამდვილი ნების დასადგენად, რადგან მოპასუხის მხრიდან აღნიშნული ფაქტების დადასტურება რეალურად არათუ იცავს, არამედ, პირიქით, აქარწყლებს ვარაუდს, რომ მოსარჩელის ნამდვილი ნება მთლიანი საცხოვრებელი ბინის გასხვისება იყო.
60. არსებით შეცდომად ითვლება, როცა პირი ცდება იმ გარიგების შინაარსში, რომლის დადებაც მას სურდა [სსკ-ის 73-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი].
61. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიინევს, რომ მოსარჩელეს სურდა დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება სწორედ 22,36 კვ.მ ფართზე, როგორც ეს მითითებულია სადავო ხელშეკრულების ტექსტში და რომელიც მისი აღქმით იყო არა მთლიანი საცხოვრებელი ბინა (რომელიც შეადგენს 59,12 კვ.მ-ს), არამედ ამ ბინის ნაწილი (მიშენება). მხოლოდ ასეთი ხელშეკრულების დადება წარმოადგენდა მოსარჩელის მიზანს.
62. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ დაშვებული შეცდომა არსებითია, ხოლო დადებული ხელშეკრულება აღნიშნული შეცდომის შედეგია.
63. ამრიგად, სადავო გარიგება ბათილია ორი სხვადასხვა საფუძვლით, რაც სსკ-ის 976.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 979.1. მუხლის თანახმად, იწვევს მოსარჩელის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენას.
64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია და, შესაბამისად, არსებობს მისი გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი [გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული].
65. მართალია, საკასაციო საჩივრით მოთხოვნილია სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საქმის სააპელაციო სასამართლოსთვის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად, მაგრამ აღნიშნული მოთხოვნა სავალდებულო არ არის საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ ქვედა ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საპროცესო საჭიროება არ იკვეთება.
66. სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები [სსსკ-ის 411-ე მუხლი]. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.
67. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი დაკმაყოფილდეს. ბათილად იქნას ცნობილი მხარეთა შორის 2015 წლის 24 თებერვალს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოსარჩელე აღიარებულ იქნას სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ.
68. კასატორის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სსსკ-ის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილით (საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები) დადგენილია საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალური ფარგლები. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. იმავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2016 წლის 6 ივნისის წერილი; 2017 წლის 8 თებერვლის წერილი; 2017 წლის 10 ოქტომბრის წერილი; 2017 წლის 3 იანვრის წერილი; 2016 წლის 20 ივნისის წერილი).
69. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 1991-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას.
70. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება უნდა დარჩეს ძალაში.
71. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან: შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საზოგადოებრივი ორგანიზაციები, მათი დაწესებულებები, სასწავლო-საწარმოო ორგანიზაციები და გაერთიანებები – ყველა სარჩელზე.
72. მოცემულ შემთხვევაში მხარეები არიან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები, შესაბამისად, ისინი გათავისუფლებულები არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე და 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა
1. ა. რ-ის შუამდგომლობები მოწმეთა დაკითხვის, ქ. რუსთავის იუსტიციის სახლიდან ვიდეო ჩანაწერის გამოთხოვისა და ა. ბ-ის ხელახლა დაკითხვის თაობაზე დარჩეს განუხილველი;
2. ა. რ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 აპრილის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
4. ა.რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;
5. ბათილად იქნას ცნობილი ა. რ-სა და ნ. ჯ-ლს შორის 2015 წლის 24 თებერვალს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;
6. ა. რ-ი ცნობილ იქნას უძრავი ნივთის, რომლის რეკვიზიტებია - ქ. რუსთავი, ------ ქუჩა №----, ბინა №--- (ს/კ: №------), მესაკუთრედ;
7. მხარეები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;
8. ა. რ-ცს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2016 წლის 6 ივნისის წერილი; 2017 წლის 8 თებერვლის წერილი; 2017 წლის 10 ოქტომბრის წერილი; 2017 წლის 3 იანვრის წერილი; 2016 წლის 20 ივნისის წერილი), მთლიანობაში „5“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 157-161);
9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება დარჩეს ძალაში;
10. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ე. გასიტაშვილი
