საქმე №ას-700-2022 15 სექტემბერი, 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ზ. ხ-ძე, დ. ხ-ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ჟ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 03 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ. ჟ-ი (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „აპელანტი“) და ზ. ხ-ძე (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“) 2006 წლის 05 თებერვლიდან 2016 წლის 15 იანვრამდე იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში.

2. პირველ მოპასუხესა და სს „------ ბანკს“ (შემდგომში - „ბანკი“) შორის 2014 წლის 24 თებერვალს დაიდო საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება ლიმიტით - 200 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში, იმავე დღეს ბანკსა და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო შემადგენელი იპოთეკური კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ამ უკანასკნელმა ბანკისგან 34 340 აშშ დოლარი მიიღო (იხ. ტ. I, ს.ფ. 216-227).

3. პირველი მოპასუხის ძმას დ. ხ-სა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“ , „მყიდველი“ ან „მეორე კასატორი“) და შპს „თ-------ის 13“-ს (შემდგომში - „გამყიდველი“) შორის 2014 წლის 25 თებერვალს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის №------ წინარე ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მეორე მოპასუხემ 101 440,35 აშშ დოლარად შეიძინა ბინა მშენებარე საცხოვრებელი კომპლექსის (საფირმო სახელწოდება - „M კვადრატი -------“) მე-- კორპუსში, მე-- სადარბაზოში, მე--- სართულზე, საერთო ფართით - 90.00 კვ.მ (შემდგომში - „სადავო ბინა“ ან „სადავო ქონება“).

4. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების 4.2. პუნქტის თანახმად, მყიდველს გამყიდველისათვის ბინის ღირებულება უნდა გადაეხადა ხელშეკრულების დანართ „ა“-ში განსაზღვრული გრაფიკის შესაბამისად. ხოლო, აღნიშნული გრაფიკის მიხედვით, მყიდველს გამყიდველისათვის ნასყიდობის საფასური უნდა გადაეხადა ერთჯერადად, 2014 წლის 26 თებერვალს.

5. პირველი მოპასუხის საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერის თანახმად, 2014 წლის 25 თებერვალს სადავო ბინის სრული ღირებულება - 101 440,35 აშშ დოლარი გადახდილია ამ უკანასკნელის მიერ, საიდანაც 34 340 აშშ დოლარი იყო სწორედ 24.02.2014წ. იპოთეკური საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული თანხა (იხ. ტ. I, ს.ფ. 244).

6. 2014 წლის 03 ივნისს გაფორმდა №----- იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პირველი მოპასუხის სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა გამყიდველის საკუთრებაში არსებული სადავო ბინა, რომელზეც მეორე მოპასუხემ გააფორმა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება.

7. იპოთეკის ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში და იმავე დღეს მეორე მოპასუხის მიმართ უძრავ ქონებაზე დარეგისტრირდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გამყიდველის ვალდებულება.

8. გამყიდველსა და მეორე მოპასუხეს შორის 2014 წლის 03 სექტემბერს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის №------ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს საკუთრებაში სადავო ბინა გადასცა.

9. აღნიშნული ხელშეკრულების 5.4 პუნქტის მიხედვით, მხარეთა შორის 25.02.2014წ. გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის №---- წინარე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები შესრულებულია სრულად და მხარეებს ერთმანეთის მიმართ არანაირი პრეტენზია არ გააჩნიათ. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, მეორე მოპასუხე სადავო ქონების მესაკუთრედ დარეგისტრირდა.

10. მოპასუხეებს შორის 2015 წლის 13 ივლისს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დაიდო უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მეორე მოპასუხემ ძმას, პირველ მოპასუხეს აჩუქა მის საკუთრებაში რეგისტრირებული სადავო ბინა. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, ეს უკანასკნელი უძრავი ქონების მესაკუთრედ დარეგისტრირდა.

11. პირველმა მოპასუხემ 2015 წლის 22 დეკემბერს №------ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებულ სადავო ქონებაზე იპოთეკის შეწყვეტის რეგისტრაცია. იპოთეკის შეწყვეტის დამადასტურებელ დოკუმენტად განმცხადებელმა მარეგისტრირებელ ორგანოში წარადგინა ბანკის 21.12.2015წ. №----- წერილი იპოთეკის უფლების გაუქმებაზე თანხმობის მიცემის შესახებ.

12. 2015 წლის 24 დეკემბერს მომზადებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, იპოთეკის უფლება პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ ბინაზე რეგისტრირებული აღარ არის.

13. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეთა შორის 2015 წლის 13 ივლისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და 2014 წლის 26 თებერვლიდან 2015 წლის 13 ივლისამდე მათ შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობისა და შესრულების აღიარება; პირველი მოპასუხისათვის სადავო ქონების ღირებულების ნახევრის - 50 720 აშშ დოლარის დაკისრება.

14. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება წარმოადგენს თვალთმაქცურ გარიგებას. აღნიშნული გარიგება თავისი შინაარსით წარმოადგენს არა ჩუქების ხელშეკრულებას, არამედ პირველი მოპასუხის მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულების შესრულებას. მეორე მოპასუხემ პირველ მოპასუხეს სადავო ქონება საკუთრებაში გადასცა არა უსასყიდლოდ, არამედ 101 440,35 აშშ დოლარის მოთხოვნის სანაცვლოდ. მათ ამოძრავებდათ მოსარჩელისათვის გარიგების ნამდვილი შინაარსის დაფარვის მიზანი, ვინაიდან კანონმდებლობის თანახმად, ქორწინების პერიოდში ჩუქების საფუძველზე მიღებული ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებას არ წარმოადგენს.

15. მოპასუხეებმა წარადგინეს მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნეს.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

17. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. აპელანტმა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 03 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა; პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 50 720 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა გადახდის დროს არსებული ოფიციალური კურსის მიხედვით.

19. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-11 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

20. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სარჩელისა და მოთხოვნის დაზუსტების შესახებ აპელანტის განმარტებების ანალიზით ცხადია, რომ სარჩელის საგანს წარმოადგენს სადავო ბინის ღირებულების 1/2 ნაწილი, 50 720 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული ბინა პირველმა მოპასუხემ 101 440,35 აშშ დოლარად შეიძინა მოსარჩელესთან საქორწინო ურთიერთობაში ყოფნის პერიოდში და ამდენად, როგორც ეს თანხა, ისე, ამ თანხით შეძენილი უძრავი ქონება ექცევა მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმში. სადავო ბინასთან დაკავშირებით განხორციელებული ტრანზაქციები კი (პირველ რიგში, სადავო ჩუქების ხელშეკრულება, ბინის მეორე მოპასუხის სახელზე აღრიცხვა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე) ემსახურებოდა პირველი მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებად მისი გადაქცევის მიზანს.

21. სააპელაციო პალატამ, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო ბინა შეძენილია მისი მეუღლის, პირველი მოპასუხის სახსრებით იმ დროს, როდესაც მხარეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ.

22. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სარჩელის ზემოაღნიშნული საფუძვლის კვლევის თვალსაზრისით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სათანადო სამართლებრივი შეფასება არ მისცა ბანკიდან გამოთხოვილ მასალებს, რომლებიც ასახავს ბანკისა და პირველი მოპასუხის ურთიერთობებს და სადავო პერიოდში ამ უკანასკნელის საბანკო ანგარიშზე თანხების მოძრაობას. აღნიშნულ მასალებში დაცული ბანკის საკრედიტო კომიტეტის გადაწყვეტილების საფუძველზე, დგინდება, რომ პირველი მოპასუხის მიერ აღებული სესხი 34 340 აშშ დოლარის ოდენობით იყო მიზნობრივი და მსესხებლის მიზანს სადავო ბინის შეძენა წარმოადგენდა (იხ. ტ. I, ს.ფ. 211); იმავე მასალების თანახმად, იპოთეკური სესხის განაცხადი წარდგენილია პირველი მოპასუხის მიერ (ტ. I, ს.ფ. 213); ბანკის მიმართ გამყიდველის 14.02.2014წ. წერილიდან კი ცხადად ჩანს, რომ სადავო ბინას სწორედ პირველი მოპასუხე იძენს (ტ. I, ს.ფ. 212); პირველი მოპასუხის საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერის თანახმად, 2014 წლის 25 თებერვალს სადავო ბინის სრული ღირებულება - 101 440,35 აშშ დოლარი გადახდილია ამ უკანასკნელის მიერ, საიდანაც 34 340 აშშ დოლარი იყო სწორედ 24.02.2014წ. იპოთეკური საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული თანხა (ტ. I, ს.ფ. 244).

23. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ სადავო ბინის საფასური - 101 440, 35 აშშ დოლარი სრულად პირველმა მოპასუხემ გადაიხადა მისი კუთვნილი საბანკო ანგარიშიდან გამყიდველის საბანკო ანგარიშზე გადარიცხვის გზით. აღნიშნული თანხის ნაწილი მან ბანკისგან მიიღო კრედიტის სახით. კრედიტი გაიცა მიზნობრივად, სწორედ ბინის შეძენის მიზნით და მოგვიანებით, იმავე სესხის უზრუნველსაყოფად მეორე მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული აღნიშნული ბინა დაიტვირთა იპოთეკით. კრედიტის დაფარვა და შეძენილ ბინაზე იპოთეკის ვალდებულების მოხსნაც პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელესთან რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში უზრუნველყო, რაც დადასტურებულია სარჩელის დანართებით, კერძოდ, ბანკიდან გამოთხოვილი მტკიცებულებებით, სასამართლო სხდომაზე მეორე მოპასუხის განმარტებით და მოწმის ჩვენებით.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინის ნასყიდობის საფასური 101 440, 35 აშშ დოლარი პირველმა მოპასუხემ გაიხადა. მოპასუხეებს აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარუდგენიათ. მათი განმარტება, რომ ბინა მეორე მოპასუხემ საკუთარი სახსრებით შეიძინა, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

25. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმეზე დადგენილი ის გარემოება, რომ სადავო ბინის რეალური შემძენი არის პირველი მოპასუხე, ობიექტურად გამორიცხავს სადავო ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლით დადგენილი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობას, ნორმით გათვალისწინებული აუცილებელი (ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემის) წინაპირობის არარსებობის გამო, რაც სადავო ჩუქების ხელშეკრულებას, იმავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილ გარიგებად აქცევს.

26. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე, 1164, 1168.1. მუხლებით და ვინაიდან დადგინდა, რომ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე 2006 წლის 05 თებერვლიდან 2016 წლის 15 იანვრამდე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ, ხოლო პირველმა მოპასუხემ სადავო ბინის ნასყიდობის საფასური ქორწინების პერიოდში (2014 წლის 25 თებერვალი) მისი ანგარიშიდან განხორციელებული ტრანზაქციით გადაიხადა, დადგენილად ცნო, რომ სადავო ბინის ½ ნაწილი მოსარჩელეს ეკუთვნის.

27. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1166-ე მუხლზე დაყრდნობით საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ბინის ½ წილის ნატურით მიკუთვნების ნაცვლად კომპენსაციის (ბინის ღირებულების ½) ანაზღაურების თაობაზე.

28. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლების დადგენისა და შემოწმების შემდეგ, ჩუქების გარიგების ბათილობა ფაქტობრივ წინაპირობად უნდა იქნეს მიჩნეული და არა დამოუკიდებელ მოთხოვნად. შესაბამისად, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში სწორედ აღსრულებითი სარჩელის განხილვის შედეგი და არა კონკრეტულ გარიგებათა ბათილად ცნობა მიეთითება, რადგან თავისთავად გარიგების ბათილად ცნობა არ იწვევს რაიმე იურიდიულ შედეგს, თუკი წმინდა სამართლებრივი თვალსაზრისით აღიარებითი სარჩელი არ იხილება.

29. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის პირობებშიც, მეუღლეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპიდან (სსკ-ის 1152-ე მუხლი), საოჯახო საკითხების ერთობლივად გადაწყვეტის უფლებიდან (სსკ-ის 1155-ე მუხლი), თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ურთიერთშეთანხმებით მართვისა და განკარგვის უფლება-მოვალეობებიდან (სსკ-ის 1159-ე, 1160-ე მუხლები) გამომდინარე, არსებობს პრეზუმფცია იმისა, რომ ძვირადღირებული საჩუქარი, რომელიც თავისი დანიშნულებით არ არის ინდივიდუალური მოხმარების ნივთი, წარმოადგენს ოჯახისთვის გაკეთებულ საჩუქარს, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლისთვის არის იგი გადაცემული. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის ამ გარემოებას. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო ბინა წარმოადგენდა პირადად პირველი მოპასუხის საჩუქარს, ამ უკანასკნელს ეკისრებოდა, რომელმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მითითებული ფაქტობრივი გარემოება ვერ დაადასტურა.

30. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი. კასატორებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

31. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

31.1. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ სადავო ბინა მოპასუხეებმა შეიძინეს ბათუმში მცხოვრები მშობლებისათვის, მათი თხოვნითა და მათთან შეთანხმებით. კერძოდ, მოპასუხეთა მშობლებს სურდათ ეცხოვრათ თბილისში, შვილებთან ახლოს, რისთვისაც გადაწყვიტეს გაეყიდათ ბათუმში მდებარე მათი კუთვნილი ბინა და სანაცვლოდ შეეძინათ თბილისში, თუმცა ვინაიდან ბინის შესაძენად საკმარისი თანხა არ გააჩნდათ, მისი შეძენა სთხოვეს შვილებს იმ პირობით, რომ ბათუმში ბინის გაყიდვის შემდეგ, თანხას დაუბრუნებდნენ მას, ვინც ნასყიდობის საფასურს გადაიხდიდა და ბინასაც შემდგომ გადაიფორმებდნენ თავიან სახელზე. რადგანაც მეორე მოპასუხეს გააჩნდა ბანკის კრედიტი, კრედიტი აიღო პირველმა მოპასუხემ და პირად დანაზოგ თანხასთან ერთად მშობლებისათვის ბინის შესაძენად, ყოველგვარი სესხისა და ვალდებულებების გარეშე გადასცა მეორე მოპასუხეს. ამ დროისათვის პირველი მოპასუხე სამსახურებრივად იმყოფებოდა ბერლინში და ბინის გაფორმებასთან დაკავშირებული პროცედურების განხორციელების შესაძლებლობა მას არ გააჩნდა;

31.2. მოპასუხეთა მშობლებმა ბათუმში ბინა ვერ გაყიდეს, რის გამოც მეორე მოპასუხემ მის სახელზე რეგისტრირებული სადავო ქონება, მშობლებთან შეთანხმებით, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, გადასცა პირველ მოპასუხეს;

31.3. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის პირველ მოპასუხეს მოსარჩელესთან აღარ გააჩნდა საქორწინო და საოჯახო ურთიერთობა. ისინი 2009 წლიდან ფაქტობრივად განქორწინებულები იყვნენ და ერთად აღარ ცხოვრობდნენ. პირველი მოპასუხე მუშაობდა ქ. ბერლინში;

31.4. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებული განმარტებები ეწინააღმდეგება კანონს და უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკას. კერძოდ, ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტი არ არის გადამწყვეტი, არამედ არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტის ფაქტის დადგენას. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებული ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტიდან 6 წლის შემდეგ. ეს ქონება არ არის შეძენილი ოჯახის ინტერესებისათვის და საერთო სამეურნეო საქმიანობის გაძღოლის მიზნით;

31.5. თუკი სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო ბინა მეუღლეებმა ერთობლივად შეიძინეს, მაშინ ბანკის კრედიტიც ერთობლივად აღებულად ითვლება და სსკ-ის 1169-ე მუხლის თანახმად, საერთო ვალში უნდა ჩაითვალოს;

31.6. მოპასუხეებმა სადავო ბინა შეიძინეს მშობლებისთვის, რის გამოც შეუძლებელია ჩუქებას სასყიდლიანი ხასიათი ჰქონდეს. მეორე მოპასუხემ მის მიერ კანონიერად შეძენილი უძრავი ქონება, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, რეალურად, უსასყიდლოდ გადასცა მეორე მოპასუხეს.

32. კასატორებმა, ასევე, იშუამდგომლეს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თობაზე.

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

34. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

36. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

38. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენიათ.

39. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია სადავო ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის მართლზომიერება. კასატორების ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ ვინაიდან აღნიშნული ქონების შეძენის დროისათვის მეუღლეები - მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე ფაქტობრივად აღარ ეწეოდნენ ერთობლივ თანაცხოვრებას, ის არ შეიძლება მათ თანასაკუთრებად იქნეს მიჩნეული.

40. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მეუღლეთა საერთო საკუთრების წარმოშობის საფუძვლებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი.

41. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას. ნორმა განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების მიმართ და ემსახურება ოჯახის ინტერესების დაცვის მიზანს, კერძოდ, ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის, საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, მიუხედავად იმისა, ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა. შესაბამისად, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი (კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა) საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის (იხ. მაგ., სუსგ №ას-7-7-2016, 16 მარტი, 2016 წელი; №ას-1426-1346-2017, 02 მარტი, 2018 წელი; №ას-180-169-2017, 19 ივლისი, 2018 წელი).

42. ამდენად, უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების წრე შემდეგია: მეუღლეები ერთმანეთთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში უნდა იმყოფებოდნენ და უნდა არსებობდეს მეუღლეთა საერთო ქონება.

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართალწარმოებაში პრეზუმფციების არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. როგორც ცნობილია, სასარჩელო წარმოებაში ყოველთვის მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება, უნდა გააქარწყლოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება, პირიქით, უნდა გააქარწყლოს მოსარჩელემ. ნორმები, რომლებიც შეიცავს პრეზუმფციებს, წარმოადგენენ კანონის პირდაპირ მითითებას იმის შესახებ, რომელმა მხარემ კონკრეტულად რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს სამოქალაქო პროცესში (იხ. სუსგ საქმე №ას-516-489-2015, 17 ივნისი, 2015 წელი).

44. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე 2006 წლის 05 თებერვლიდან 2016 წლის 15 იანვრამდე იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ სადავო ბინა შეძენილია პირველი მოპასუხის სახსრებით იმ დროს, როდესაც იგი მოსარჩელესთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა. კასატორებს აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით კვალიფიციური შედავება არ განუხორციელებიათ. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ სადავო ქონება შეძენილია მეუღლეთა საერთო ინტერესების უზრუნველყოფისა და საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლის მიზნით. აღნიშნული პრეზუმფიის გაქარწყლება მოპასუხეთა ვალდებულებას წარმოადგენდა, თუმცა მათ ვერ უზრუნველყვეს მათი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად, იმ გარემოების სათანადოდ დადასტურება, რომ სადავო ბინის შეძენის დროისათვის მეუღლეებს შორის ქორწინება ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოპასუხეთა ახსნა-განმარტება და მოწმეთა - მოპასუხეთა მშობლების ჩვენები ვერ მიიჩნევა სადავო გარემოების დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად.

45. კასატორები აგრეთვე მიუთითებენ, რომ სადავო ბინა თავდაპირველად შეიძინეს მშობლებისათვის, რისთვის ნასყიდობის საფასური სრულად პირველმა მოპასუხემ გადაიხადა ბანკიდან აღებული სესხითა და საკუთარი დანაზოგით. აღნიშნული თანხა მშობლებს შემდგომ უკან უნდა დაებრუნებინათ, თუმცა ვინაიდან მათ თანხა ვერ დააბრუნეს, სანაცვლოდ მეორე მოპასუხემ მშობლებთან შეთანხმებით მას სადავო ბინა გადასცა.

46. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოთ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოება არა თუ აქარწყლებს, არამედ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ სადავო ქონება შეძენილია სწორედ მოპასუხის მიერ, საკუთარი სახსრებით.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო ბინის ½ წილის მესაკუთრეს.

48. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

49. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

50. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-1169-1089-2017, 24 ნოემბერი, 2017 წელი; №ას-397-397-2018, 19 აპრილი, 2019 წელი, №ას-1400-2020, 29 აპრილი, 2022 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

52. კასატორებმა იშუამდგომლეს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ იქნა წარმოებაში და დადგინდა დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს.

53. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია აღნიშნული საკითხი ზეპირი განხილვის გარეშე გადაწყვიტოს. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში კი, სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, ვერ დაკმაყოფილდება შუამდგომლობა მისი ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ.

55. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ. ხ-ისა და დ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორების შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. ზ. ხ-სა (პ.ნ. -----) და დ. ხ-ეს (პ.ნ. -----) დაუბრუნდეთ ზ. ხ-ის მიერ 2022 წლის 02 ივნისს №------ საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6 000 (ექვსი ათასი) ლარის 70% – 4 200 (ოთხი ათას ორასი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ------, მიმღების ანგარიშის №-----, სახაზინო კოდი -----;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი