15 ივლისი 2022 წელი
საქმე №ას-1088-2021 ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი _ ლ.ხ–ი
მოწინააღმდეგე მხარე _ გ.ე–ვი
გასაჩივრებული განჩინებები _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ივლისის განჩინება, 2021 წლის 20 ივლისის საოქმო განჩინებები და 2021 წლის 06 აგვისტოს დამატებითი განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი _ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. გ.ე–ვმა (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“, „მოსარგებლე“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ლ.ხ–ის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „მესაკუთრე“) მიმართ, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის _25 250 ლარის ლ.ხ–ისთვის გადახდის სანაცვლოდ ქ.თბილისში, ..... (ს/კ ....) მდებარე ლ.ხ–ის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი სადგომის 38/64 ნაწილიდან 23/64 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, ამ წილის შესაბამის არასაცხოვრებელ ფართთან ერთად (სასარჩელო მოთხოვნა დაზუსტებულია 2021 წლის 30 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოში გამართულ მოსამზადებელ სხდომაზე).
სარჩელის საფუძვლები:
2. გ.ე–ვი დაიბადა 29.10.1960 წელს. მისი მშობლები ამ დროისათვის უკვე ცხოვრობდნენ თბილისში, .... (ყოფილი ....) მდებარე სახლში. ტექბიუროს ჩანაწერებით ირკვევა, რომ 1940 წლის მდგომარეობით, ..... მდებარე სახლთმფლობელობა ეკუთვნოდა ა.ა. ძე ს–ს. გ.ე–ვის მამამ - გ.ე–მა გასული საუკონის 40-იანი წლების ბოლოს, ა. ს–ისგან შეიძინა აღნიშნული სახლთმფლობელობის 23/64 ნაწილი თანხის გადახდის სანაცვლოდ. ა. ს–ის სამკვიდრო მიიღო მეუღლემ - თ. ს–ამ, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ - შვილმა, გ. ს–ამ. გ. ს–ამ თბილისში, ..... მდებარე სახლთმფლობელობის ნაწილი, რომელშიც შედიოდა სადავო საცხოვრებელი სადგომი, 1984 წელს მიჰყიდა ლ.ხ–ს. შემძენისათვის ცნობილი იყო საცხოვრებელი სადგომის უფლებრივი მდგომარეობა.
3. ე–ბის ოჯახი უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, რეგისტრირებულნი არიან მოცემულ მისამართზე და ასევე არიან აბონენტები. გ.ე–ვი სადავო სადგომში რეგისტრირებულია 1977 წლიდან; მოსარჩელის დედა ე.კ–ი - 1967 წლიდან, ხოლო მამის - გ.ე–ის გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერით ირკვევა, რომ 1976 წელს, ანუ გარდაცვალების დროისათვის, მისი მუდმივი საცხოვრებელი ადგილია თბილისი, ......, (.... №19). ე–ბის ოჯახი ს.ს. „თ“-ს არქივზე დაყრდნობით 1996 წლის მონაცემებით და დღემდე რეგისტრირებულია №235527 აბონენტად მისამართზე: თბილისი, ......№19. სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებაა 101 000 ლარი.
მოპასუხის პოზიცია:
4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა შემდეგი: საქმეში არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომ გ.ე–მა სადავო საცხოვრებელი სადგომი ა. ს–ისგან თანხის გადახდის სანაცვლოდ შეიძინა. აღნიშნული ქონება 1984 წლის 15 აგვისტოს გ. ს–ამ მიჰყიდა ლ.ხ–ს. გ.ე–ვი არ ცხოვრობს სადავო ფართში. მისი მშობლები სადავო საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრობდნენ მდგმურებად და იხდიდნენ ქირას. მოგვიანებით მოსარჩელის მშობლებმა შეიძინეს ამავე მისამართზე მდებარე სხვა ფართი, ხოლო სადავო ფართს ქირაობდნენ და იხდიდნენ ქირას. ლ.ხ–მა, 1984 წელს, სადავო ფართის შეძენის შემდგომ, ისინი დატოვა ბინაში იმ პირობით, რომ ქირის გადახდას გააგრძელებდნენ, რაც ე–ბის მხრიდან არ შესრულდა, მეტიც, მათ ხ–ის მიერ შეძენილი ფართი სხვაზე გააქირავეს და ქირას იღებდნენ თვითონ. მოსარჩელე ცხოვრობდა რუსეთში, სადავო ფართში იმყოფებოდა მოსარჩელის დედა, საკუთარი ფართი კი ჰქონდათ დაკეტილი. 2019 წლიდან გ.ე–ვი ამოწერილია საცხოვრებელი ფართიდან. ვინაიდან სახლს არ გააჩნია ნუმერაცია, მოსარჩელე ცდილობს კომუნალური გადასახადის ქვითრებზე დაყრდნობით სასამართლოს შეცდომაში შეყვანას, რადგან არ დგინდება, ბრუნვის ისტორია ეკუთვნის ე–ბის მიერ შეძენილ სხვა ფართს თუ წარმოდგენილია სადავო საცხოვრებელ სახლში მდგმურების მიერ განხორციელებული გადახდების ისტორია. შესაგებლის თანახმად, მოსარჩელის მიერ მითითებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება რეალობას არ შეესაბამება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
5. გ.ე–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 25250 ლარის ლ.ხ–ისათვის გადახდის სანაცვლოდ გ.ე–ვი ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, ..... ქ. N19-ში (ს.კ ......) მდებარე ლ.ხ–ის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი სადგომის 38/64 ნაწილიდან 23/64 ნაწილის მესაკუთრედ ამ წილის შესაბამის არასაცხოვრებელ ფართთან ერთად; ლ.ხ–ს გადაეცა მოსარჩელე გ.ე–ვის მიერ ამ გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტით შესასრულებელი ფულადი ვალდებულების დეპონირების მიზნით სსიპ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის ანგარიშზე განთავსებული 25250 ლარი (12.06.2020 წლის ს.ს. „თ.ბ–ი“-ს N3414009682 სალაროს შემოსავლის ორდერით ი.ლ–ვას მიერ განთავსებული 15000 ლარი და 19.11.2020 წლის ს.ს. „თ.ბ–ი“-ს N1 საგადასახადო დავალებით ბ.კ–ას მიერ განთავსებული 10 250 ლარი);
6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ლ.ხ–მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ივლისის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
8. სააპელაციო პალატამ სრულიად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
9.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, ქ. თბილისში. ალ...... ქ.N19-ში (ყოფილი ..... ქ. N19) მდებარე სახლთმფლობელობის 23/64 ნაწილის და 15/64 ნაწილის თანამესაკუთრეა ლ.ხ–ი. მას საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს 25.02.1976 წლისა და 15.08.1984 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე. ტექ.ბიუროს მონაცემებით, სახლთმფლობელობის თანამესაკუთრეებად ასევე რეგისტრირებული იყვნენ თ.ტ–ი (3/32 ნაწილი), მ.ქ–ი (2/16 ნაწილი), გ.ქ–ძე (2/32 ნაწილი), ე.კ–ი (4/32 ნაწილი). ამჟამად, ქ. თბილისში, ალ. ..... ქ.N19-ში (ს.კ. ....) უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეებად რეგისტრირებული არიან ქ.თ–ი (2/32 წილი) და ლ.ხ–ი (28/64 წილი), ასევე სხვა თანამესაკუთრეები წილისა და ვინაობის მითითების გარეშე.
9.2. ქ. თბილისში, ალ. ..... ქ. N19-ში (ყოფილი ..... ქ. N19) მდებარე სახლთმფლობელობის 11/16 ნაწილი წარმოადგენდა ა. ს–ისა და თ. ს–ას თანასაკუთრებას, თუმცა მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო მხოლოდ ა. ს–ი. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1975 წელს, 11/16 ნაწილის ნახევარზე აღიარებული იქნა მისი მეუღლის - თ. ს–ას თანასაკუთრება, როგორც ქორწინების პერიოდში შეძენილ ქონებაზე, ხოლო ნახევრის მესაკუთრედ ცნობილ იქნა ასევე თ. ს–ა, როგორც გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრე.
9.3. 1976 წლის 25 თებერვალს თ. ს–ამ მისი კუთვნილი სახლთმფლობელობის 15/64 ნაწილი მიჰყიდა ლ.ხ–ს.
9.4. თ. ს–ას გარდაცვალების შემდეგ, 1984 წლის 21 ივნისს, სამკვიდრო - მთლიანი სახლთმფლობელობის 23/64 წილი - მიიღო მისმა შვილმა, გ. ს–ამ. 15.08.1984 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გ. ს–ამ მემკვიდრეობით მიღებული სახლთმფლობელობის 23/64 წილი მიჰყიდა ლ.ხ–ს. მითითებულ ხელშეკრულებაში აღინიშნა, რომ საცხოვრებელი სახლის 23/64 ნაწილი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე არავისზე არ იყო გაყიდული, არ იყო დაგირავებული, დავისა და აკრძალვის (ყადაღის) ქვეშ არ იმყოფებოდა.
9.5. გ.ე–ვის მამა - გ.ე–ი გარდაიცვალა 25.09.1976 წელს. გარდაცვალების მომენტისათვის ის ცხოვრობდა თბილისში, ..... ქ. N19-ში.
9.6. გ.ე–ის სამკვიდრო მიიღო გ.ე–ვმა.
9.7. სამოქალაქო რეესტრის მონაცემებით, გ.ე–ვი 22.06.1977 წლიდან რეგისტრირებულია მისამართზე თბილისი, ...... ქ.N19, ხოლო მოსარჩელის დედა, ე.კ–ი - 1967 წლიდან.
9.8. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 05.12.2019 წლის გადაწყვეტილებით, გ.ე–ვი მოიხსნა რეგისტრაციიდან ზემოაღნიშნული მისამართიდან ნ.ჩ–ძის განცხადების საფუძველზე. ადმინისტრაციული აქტი გ.ე–ვმა გაასაჩივრა კანონით დადგენილი წესით.
9.9. გ.ე–ვი არის სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.
9.10. სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებაა 101 000 ლარი.
10. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა შემდეგზე:
10.1. საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, გ.ე–ვი 22.06.1977 წლიდან რეგისტრირებულია მისამართზე: თბილისი, ...... ქ.N19. ის ამავე მისამართზე იყო რეგისტრირებული 2019 წლის დეკემბრამდე. გ.ე–ვის მამა - გ.ე–ი გარდაიცვალა 25.09.1976 წელს. გარდაცვალების მომენტისათვის ის ცხოვრობდა თბილისში, ..... ქ.N19-ში. მოსარჩელის დედა _ ე.კ–ი, რეგისტრირებულია ამავე მისამართზე 1967 წლიდან. მოსარჩელის დედამ, ე.კ–მა 1984 წლის 20 დეკემბერს თ.ტ–ისგან შეიძინა თბილისში, ..... ქ.N19-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 4/32 (ს/ფ 142), საქმეში წარმოდგენილი ნახაზის მიხედვით, ფართი არის 33.66 მ2. ს.ს. „თ“-ს ცნობით, ამავე მისამართზე N2355230 აბონენტად რეგისტრირებულია ე.კ–ი 1996 წლიდან.
10.2. მტკიცებულება მასზედ, რომ მოსარჩელის ოჯახი სადავო ფართს ქირაობდა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის.
10.3. ს.ს. „თ“-ს ცნობით, 1996 წლის მდგომარეობით, N2355427 სააბონენტო ბარათზე თბილისში, ..... N19-ში, აბონენტად რეგისტრირებული იყო ე.ი., უფრო ადრინდელი მონაცემები ს.ს. „თ–ში“ არ ინახება. 16.12.2019-ის მდგომარეობით, აბონენტად ასევე რეგისტრირებულია ი.ე–ვი. საქმეში ასევე წარმოდგენილია აბონენტის ბრუნვის ისტორია 1999 წლიდან 2019 წლამდე. ხსენებულ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით, პალატამ არ გაიზიარა მტკიცება, რომ ი.ე–სა და გ.ე–ვს შორის ნათესაური კავშირის დადგენა შეუძლებელია, რაც აბონენტად მოსარჩელის რეგისტრაციას გამორიცხავს და სარჩელს ამ კომპონენტში დაუსაბუთებლად აქცევს. პალატამ მიუთითა, რომ ნათესაურ კავშირზე განმარტებას იძლეოდა მოსარჩელის წარმომადგენელი და მიუხედავად იმისა, რომ მტკიცებულებით ასეთი კავშირი არ დასტურდება, აბონენტი 1999 წლიდან 2019 წლამდე მოიხმარდა ელექტროენეგიას და იფარებოდა შესაბამისი საფასური. პალატის მოსაზრებით, კომუნალური გადასახადების პირადად გ.ე–ვის მიერ გადახდის დადასტურება სავალდებულო არ არის, ვინაიიდან ე–ვი მითითებულ პერიოდში საზღვარგარეთ იმყოფებოდა და სადავო საცხოვრებელ სადგომს აქირავებდა. ასეთ შემთხვევაში, ბუნებრივია, დავალიანებას დაფარავდა დამქირავებელი, რაც არ ეწინააღმდეგება კანონის მიზნებს.
11. სააპელაციო პალატამ სადავო ურთიერთობა დააკვალიფიცირა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობად, გ.ე–ვი მიიჩნია მოსარგებლედ, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, ხოლო აღნიშნული გარიგების არსებობა დაადგინა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულებებითა და მოწმეთა ჩვენებებით. სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია სადავო სადგომის უწყვეტი 30 წლიანი ფლობის ფაქტი და დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს უფლება აქვს, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე განახორციელოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა მისი ღირებულების 25%-ის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით.
12. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო პრეტენზია უძრავი ქონების შეფასების დასკვნის არამართებულობის შესახებ და მიუთითა, რომ ვინაიდან დავის საგანს წარმოადგენდა ლ.ხ–ის სახელზე რეგისტრირებული 38/64 ნაწილიდან 23/64 ნაწილის გამოსყიდვა, ხოლო ლ.ხ–ის მიერ შესაგებელზე დართული დოკუმენტი წარმოადგენდა მთლიანი წილის (38/64-ის) შეფასების ანგარიშს, აღნიშნული მტკიცებულება რელევანტური ვერ იქნებოდა. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების მხედველობაში მიღებით დგინდება, რომ 38/64 ნაწილის ღირებულებაა 160 000 ლარი, საიდანაც 23/64 წილის ღირებულება მნიშვნელოვნად ნაკლები გამოდის, ვიდრე მოსარჩელის მიერ მითითებული საფასური - 101 000 ლარი.
13. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ.ხ–მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:
14.1. სააპელაციო სასამართლომ სუბიექტურად და მტკიცებულებების გარეშე მიუთითა, რომ ვინაიდან ე.კ–ის მიერ შეძენილი სხვა ფართის შესყიდვის თარიღია 1984 წელი, 1967 წელს ის ამავე ფართი ვერ ჩაეწერებოდა. ლ.ხ–მაც სწორედ 1984 წელს შეიძინა უძრავი ქონება, შესაბამისად, ისმის კითხვა: თუ მოსარჩელის ოჯახის წევრის ჩაწერა ლ.ხ–ის მიერ იმავე წელს შეძენილ ქონებაში შესაძლებელი იყო, რატომ იყო შეუძლებელი ე–ბი ჩაწერილნი ყოფილიყვნენ დედის კუთვნილ ქონებაში მის შეძენამდე, მით უფრო, რომ ლ.ხ–ის მიერ სადავო ქონების შეძენის დროს მასში არავინ ცხოვრობდა. კასატორი სადავოდ ხდის გ.ე–ვის სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციის ფაქტს და მიუთითებს, რომ მოსარჩელის ოჯახს იმავე მისამართზე მფლობელობაში გააჩნია სხვა უძრავი ქონება და სწორედ ამით აიხსნება საინფორმაციო ბარათში მოსარჩელის მითითება 1977 წლიდან. საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, ი.ე–ის ელექტროენერგიის აბონენტად რეგისტრაციის ფაქტი ვერ დაადასტურებს გ.ე–ვის მიერ კომუნალური გადასახადის გადახდის ფაქტს მათ შორის ნათესაური კავშირის დაუდგენლობის გამო.
14.2. სააპელაციო სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ ე–ბის ოჯახი წარმოადგენდა სადავო სადგომის დამქირავებელს, რაზეც მიუთითებდნენ მოწმებიც - რ.ს–რი და ქ.ხ–ი.
14.3. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა სადავო ბინის ფლობა-სარგებლობის ფაქტი საზღვრის კვეთის საფუძველზე, ვიანიდან 2000-2009 წლებში მოსარჩელე საერთოდ არ იმყოფებოდა საქართველოში, ხოლო 2011-2016 წლებში ჩამოდიოდა წელიწადში ერთხელ. ამასთან, 2016 წლიდან დღემდე ქვეყანაში არ შემოსულა. გ.ე–ვი 20 წლის განმავლობაში სულ 125 დღე იმყოფებოდა საქართველოში, შესაბამისად, არ ფლობდა სადავო ქონებას, როგორც საკუთარს.
14.4. სასამართლომ არასწორად დაადგინა სადავო ბინის წილი ლ.ხ–ის საერთო ქონებიდან, ვინაიდან კასატორის კუთვნილი 38/64, საქმეში არსებული აზომვითი ნახაზების შესაბამისად, 250 კვ.მ.-ზე მეტია. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნით სადავო ფართი შეადგენს 49 კვ.მ-ს, ხოლო ლ.ხ–ის მიერ წარმოდგენილ დასკვნაში სადავო ფართობი შეადგენს 59 კვ.მ.-ს. ორივე მონაცემი ბევრად უფრო ნაკლებია, ვიდრე სასარჩელო დავის საგანი - 23/64 ნაწილი, ამდენად სადავო განჩინების ძალაში დატოვებით გადაწყვეტილების აღსრულებამ შესაძლოა იმაზე მეტი ფართის მიკუთვნება გამოიწვიოს მოსარჩელისთვის, ვიდრე იგი ითხოვდა.
14.5. კასატორის მოსაზრებით, არასწორად არის დადგენილი სადავო ქონების ღირებულება. ლ.ხ–ის წარმოდგენილ დასკვნაში 59.05 კვ.მ-ის ღირებულება შეფასებულია 160 000 ლარით და აღნიშნული ფართი მოიცავს ლ.ხ–ის მთელი ქონების 15/64 წილს და არა მთლიან 38/64 წილს, როგორც დასკვნაშია მითითებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში გამოდის, რომ ლ.ხ–ის მთელი ქონების ფართობი 59.05 კვ.მ.-ს შეადგენს, რაც ეწინააღმდეგება საჯარო რეესტრის მონაცემებს. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება უნდა გაემახვილებინა დასკვნის კვლევით ნაწილზე და არა მხოლოდ მის დასკვნით ნაწილზე და ორივ დასკვნის ურთიერთშეჯერების გზით დაედგინა, რომ სადავო ფართის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 160 000 ლარს.
15. ძირითად განჩინებასთან ერთად, კასატორის მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ივლისის შემდეგი საოქმო განჩინებები: მოწმის სახით ო.ქ–ის, ნ.ჩ–ძისა და მ.გ–ძის დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ; მტკიცებულების სახით აზომვითი ნახაზების დართვის თაობაზე უარის თქმის შესახებ; შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოდან 1990 წლის 01 იანვრიდან 2000 წლის 01 იანვრამდე გ.ე–ვის მიერ სახელმწიფო საზღვრის კვეთის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ; სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოდან ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ.
16. კასატორის მიერ აგრეთვე გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 06 აგვისტოს დამატებითი განჩინება ლ.ხ–ისთვის გ.ე–ვის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოებისთვის გაღებული არასასამართლო ხარჯის, ადვოკატის მომსახურებისთვის გადახდილი საფასურის - 1500 ლარის ანაზღაურების შესახებ.
17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
21. საკასაციო სასამართლო საკასაციო პრეტენზიათა დაუშვებლობის დასასაბუთებლად მიუთითებს შემდეგზე:
21.1. 2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვით, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუგ №ას-664-635-2016).
21.2. ამრიგად, მოპასუხეს სარჩელში მოხმობილ ფაქტობრივ გარემოებებზე შედავების უფლებამოსილება გააჩნია შესაგებლის წარდგენისას. დუმილი სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, თუ აღნიშნული ფაქტების დადგენას კანონი სპეციალურ ფორმას არ უკავშირებს, სარჩელში მითითებულ გარემოებათა დადასტურებულად მიჩნევის საპროცესო საფუძველია. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნის დასასაბუთებლად მოხმობილ გარემოებათა შედავებისას მოპასუხე შებოჭილია საპროცესო ეტაპით - შედავება უნდა განხორციელდეს შესაგებლის ეტაპზე, საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხეს მოუწევს, ამტკიცოს შედავების შეუძლებლობის საპატიო მიზეზი.
21.3. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მხარის სარჩელისა და შესაგებლის ურთიერთშეჯერების შედეგად ასკვნის, რომ გ.ე–ისა და და ი.ე–ვის ნათესაურ კავშირზე მითითება (იხ. სარჩელის მესამე ფაქტობრივი გარემოება) ლ.ხ–ის შესაგებლით შედავებული არ ყოფილა, ამდენად, საქალაქო სასამართლოს შეეძლო, აღნიშნული გარემოება უდავოდ დადგენილად მიეჩნია, ვინაიდან კანონმდებლობა პირთა შორის ნათესაური კავშირის დადგენის მიზნებისათვის წერილობითი მტკიცებულების არსებობის სავალდებულოობის მოთხოვნას არ ითვალისწინებს. საგულისხმოა, რომ ნათესაურ კავშირთან დაკავშირებული შედავება მხარემ მხოლოდ სააპელაციო ეტაპზე განახორციელა, თანაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლით დადგენილი წესის დარღვევით - საპატიო მიზეზის მიუთითებლად. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაგვიანებით შესრულებული საპროცესო მოქმედებით (სასარჩელო ფაქტზე შედავებით) კასატორმა დაკარგა აღნიშნულ გარემოებაზე ზემდგომი ინსტანციების სასამართლოებში დავის უფლებამოსილება.
22. კასატორს წარმოდგენილი აქვს საკასაციო პრეტენზია, რომ...... N19-ში (ყოფილი .....) 1967 წელს ე.კ–ის ჩაწერა, 1977 წელს გ.ე–ის ამავე მისამართზე ჩაწერა, 1976 წელს გარდაცვლილ გ.ე–ის გარდაცვალების ჩანაწერში მუდმივ საცხოვრებლად ...... ქ. N19-ის მითითება, განპირობებულია არა სადავო საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების არსებობით, არამედ 1984 წელს ე.კ–ის მიერ ამავე მისამართზე სხვა ფართის შეძენით. პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული ნორმით დადგენილი ვადებულება მოსარჩელემ შეასრულა, როდესაც სადგომის სარგებლობის ფაქტის დამადასტურებლად წარმოადგინა მისამართზე მოსარჩელისა და მისი დედის რეგისტრაციის დამადასტურებელი საინფორმაციო ბარათები. საგულისხმოა, რომ ნუმერაციის არარსებობის პირობებში (აღნიშნულს ადასტურებს მოპასუხეც შესაგებელში), რეგისტრაციის ფაქტის უფრო დეტალური მონაცემებით მტკიცება მოსარჩელისათვის ობიექტურად შეუძლებელი იქნებოდა. ვინაიდან მისამართზე რეგისტრაციის მიზეზად მოპასუხე 1984 წელს ე.კ–ის მიერ იმავე მისამართზე შეძენილ სხვა ფართობს ასახელებს, კასატორს პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე მართებდა, მიეთითებინა, თუ რა ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი კავშირი გააჩნდა აღნიშნულ ფართთან ე–ბის ოჯახს 1984 წლამდე, რაც, შესაძლოა, გამხდარიყო ფართის შეძენამდე ოჯახის წევრების მასში ჩაწერის საფუძველი. მართალია, სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განხილვისას აპელანტის წარმომადგენელმა იშუამდგომლა ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოდან დოკუმენტის გამოთხოვა, თუ რის საფუძველზე განხორციელდა 1977 წელს გ.ე–ის ჩაწერა ..... ქ. N19-ში, მაგრამ აღნიშნული შუამდგომლობა წარდგენილი იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მოთხოვნათა დაუცველად, ახალი ფაქტისა და მტკიცებულების წარდგენის საპატიო მიზეზის მიუთითებლად, რაც მართებულად იქნა უარყოფილი შუამდგომლობის განმხილველი სასამართლოს მიერ. ამდენად, დასაშვები საკასაციო პრეტენზია კასატორს არც ჩაწერის ფაქტის მიმართ აქვს წარმოდგენილი.
23. ე–ბის ოჯახის სადავო საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებლად მიჩნევის საფუძვლად კასატორი მიუთითებს მისი ინიციატივით პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე, თუმცა ე–ბის მიერ ბინის დაქირავების ფაქტს არც ქ.ხ–ი მოწმობს და არც რ.ს–რი. ქ.ხ–ის განმარტებით, ე–ბს ბინა უნდა შეესყიდათ; რ.ს–რის განმარტებით, მან იცოდა, რომ სადავო ბინაზე ე–ბს ხ–ებისთვის რაღაც ფული უნდა გადაეხადათ. აღნიშნული განმარტებებით ქირავნობის ურთიერთობა ვერ დადგინდება, რამეთუ ბინის გამოსყიდვის განზრახვა, რის შესახებაც მოწმეებმა მოსარჩელის დედისგან იცოდნენ, გულისხმობს სწორედ წინამდებარე სარჩელის ფარგლებში საცხოვრებლის გამოსყიდვის პროცედურის წარმართვას. გადასახდელი ქირის შესახებ რ.ს–რისთვის ცნობილი გახდა არა ე–ბის, არამედ ლ.ხ–ის ოჯახისგან. მეორე მხრივ, მოწმეები: ა.ჩ–ი, გ.ი–ი, თ.ქ–ძე, მიუთითებენ მოსარჩელის მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის საკუთრად ფლობის ფაქტებზე. ამდენად, მარტოოდენ მოწმეთა ჩვენებებით ქირავნობის სამართალურთიერთობის დადგენის თაობაზე წარმოდგენილი პრეტენზია უსაფუძვლოა.
24. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტისა და ამავე კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის ანალიზის საფუძველზე, პალატა მიუთითებს, რომ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის სარჩელით მოსარგებლის მიერ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლების რეალიზებას კანონმდებელი შემდეგ წინაპირობებს უყენებს:
- მფლობელობის ფაქტი უნდა არსებობდეს კანონის ამოქმედების მომენტისათვის (იგულისხმება არა უშუალოდ 2016 წლის 24 ივნისის რედაქცია, არამედ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი სპეციფიური სამართალურთიერთობის ნორმატიულად მომწესრიგებელი პირველი დოკუმენტის ამოქმედების თარიღი - 1998 წლის 25 ივნისი);
- ფლობა უნდა იყოს კეთილსინდისიერი;
- ფლობა უნდა ატარებდეს ფაქტობრივ ხასიათს.
- ფლობა უნდა გრძელდებოდეს არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში;
- ფლობა უნდა იყოს უწყვეტი.
24.1. მართალია, მფლობელობა ფაქტია, მაგრამ მას სამართლებრივი შინაარსი გააჩნია და გულისხმობს ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებით მოპოვებას (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილი). პირი, რომელიც საკუთარი ნებით მართავს, სარგებლობს და განკარგავს ნივთს, ფაქტობრივი ბატონობის განმახორციელებელია, მიუხედავად მისი საცხოვრებელი ადგილისა. ფაქტობრივი ფლობა შეიძლება განხორციელდეს როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი ფლობის გზით. მოსარჩელის მიერ სადგომის გაქირავება და ქირის სახით სარგებლის მიღება (რასაც შესაგებელში მოპასუხეც ადასტურებს) ნივთის მართვის, მასზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელების კლასიკური შემთხვევაა. ფლობის განხორციელებისთვის კი არარელევანტურია, პირი საქართველოში იცხოვრებს თუ მის ფარგლებს გარეთ, მთავარია, იგი ჩართული იყოს ნივთთან დაკავშირებული იმ გადაწყვეტილებების მიღებაში, რომელიც ამავე ქონების ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ ბედს განსაზღვრავს, ე.ი. ბატონობდეს ნივთზე.
24.2. საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია ფლობის ათვლის სათავედ 1967 წლის (მოსარჩელის დედის - ე.კ–ის მისამართზე რეგისტრაციის თარიღის) მიჩნევა, ვინაიდან 1960 წელს დაბადებული გ.ე–ი არასრულწლოვნების გათვალისწინებით, 1967 წლიდან ჩაწერილი შესაძლოა არც ყოფილიყო საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე, თუმცაღა მისამართზე დედის რეგისტრაციის ფაქტი წამოადგენს დასკვნის საფუძველს, რომ ერთ ოჯახად მცხოვრები დედა-შვილი, საცხოვრებელ სადგომს თანაფლობდნენ (აღნიშნულის საწინააღმდეგო პოზიცია საქმეში წარდგენილი არ არის). ამრიგად, კანონით დადგენილი 30 წლიანი უწყვეტი ფლობის მოთხოვნა დაკმაყოფილებული იქნებოდა 1997 წლის 21 ივლისიდან, ანუ 1998 წლის 25 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე.
25. სადგომის ფართობის არასწორად დადგენისა და საბაზრო ღირებულების არასწორად განსაზღვრის არგუმენტთან დაკავშრებით პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ შეფასებაში აღწერილ ფართობს და დადგენილ შეფასებას კასატორმა პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაუპირისპირა შეფასების ანგარიში, რომელშიც შეფასების ობიექტად მითითებულია ლ.ხ–ის კუთვნილი წილი 38/64 მთლიანად და აღნიშნული წილის პროპორციულ ფართობად აუდიტორს მითითებული აქვს 59.05 კვ.მ, რომლის ღირებულებაც 160 000 ლარია. კასატორის პრეტენზია მასზედ, რომ სასამართლს უნდა ეხელმძრვანელა შეფასების ანგარიშის არა დასკვნით, არამედ კვლევითი ნაწილით, გაზიარებას არ იმსახურებს, ვინაიდან მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის არცერთ ნაწილში, მათ შორის, არც კვლევით ნაწილში, არ არის მითითებული, რომ დასკვნა მიემართება სადავო 23/64 ნაწილს, ამდენად, დასკვნის ბუნდოვანი ხასიათის გათვალისწინებით, მართებულია ქვემდგომ სასამართლოთა დასკვნა მისი არარელევანტურობის შესახებ. საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილი პრეტენზია, რომ აუდიტორულ დასკვნაში შეფასებული წილი მოიცავს არა 38/64 ნაწილს მთლიანად, არამედ 15/64 ნაწილს, ამყარებს ქვემდგომი სასამართლოების მოსაზრებას მოპასუხის წარმოდგენილ შეფასებაზე დაყრდნობის დაუშვებლობის შესახებ, ვინაიდან დავის საგანს წაროადგენს არა 15/64 ნაწილის შესაბამისი საცხოვრებელი სადგომი, არამედ 23/64 ნაწილის შესაბამისი ფართობი. ამრიგად, საკასაციო საჩივარში კასატორი ადასტურებს, რომ შეფასებულია არა სადავო ფართი (რომელიც, შესაგებლის თანახმად, ამჟამად მოპასუხის მფლობელობაშია და რომლის შეფასების აბსოლუტური შესაძლებლობა ჰქონდა მოპასუხეს შესაგებლის სტადიაზე), არამედ იმავე მისამართზე მოპასუხის საკუთრებაში აღრიცხული სხვა ფართობი. აღნიშნული ვითარება პროცესუალურად უტოლდება მოპასუხის მიერ ალტერნატიული შეფასების სასამართლოში წარუდგენლობას, რაც საკმარისი საფუძველია საიმისოდ, რომ სადგომის ფართობისა და ღირებულების შესახებ სასამართლო დასკვნა დაეფუძნოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ შეფასებას.
26. კასატორი ასაჩივრებს სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინებებს მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ, აგრეთვე აზომვითი ნახაზების მტკიცებულებად საქმეზე დართვაზე უარის თქმის შესახებ. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საოქმო განჩინებები კანონიერია და არ არსებობს მისი გაუქმების საპროცესო საფუძველი. ამგვარი დასკვნის საფუძველს იძლევა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.
26.1. დადგენილია, რომ მოწმის სახით ო.ქ–ის, ნ.ჩ–ძისა და მ.გ–ძის დაკითხვის შუამდგომლობები მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს წინაშე არ ჰქონია. აღნიშნული შუამდგომლობის წარუდგენლობის საპატიო მიზეზად ო.ქ–ის შემთხვევაში, მითითებულია ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობა, ნ.ჩ–ძის შემთხვევაში - ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობა და მოწმის საზღვარგარეთ ყოფნა, ხოლო მ.გ–ძესთან მიმართებით - პირის ადგილსამყოფელის შესახებ ინფორმაციის არქონა. პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 148-ე მუხლის მე-6 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, მხარის შუამდგომლობით და მოსამართლის გადაწყვეტილებით, შესაძლებელია მოწმის დისტანციური დაკითხვა ამ კოდექსის 127-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი წესით, რის შესახებაც წინასწარ ეცნობება მხარეებს; ამავე მუხლის მე-7 ნაწილი კი ადგენს, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოწმე უნდა დაიკითხოს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული პირობების დაცვით.
26.2. ამრიგად, ნ.ჩ–ძის დიაგნოზის გათვალისწინებით (სმენის დაქვეითება) და საზღვარგარეთ ყოფნის საფუძვლით მისი დაკითხვა პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეიძლებოდა დისტანციური წესით და „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული პირობების დაცვით. რაც შეეხება ო.ქ–ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის ამსახველ ცნობებს, ისინი დათარიღებულია 2019 წლის აგვისტო-სექტემბრის პერიოდით, მოსვენებითი რეჟიმის ხანგრძლივობა პაციენტს რეკომენდირებული აქვს 10 დღე, ამრიგად, წარდგენილ დოკუმენტებზე მითითებით დაუსაბუთებელია კასატორის მტკიცება საქალაქო სასამართლოში 2020 წლის ივლისისა და ოქტომბრის თვეში მიმდინარე მოსამზადებელ სხომებზე მოწმედ დაკითხვის შეუძებლობის შესახებ. რაც შეეხება მ.გ–ძის დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარუდგენლობის მიზეზს, პალატა მიუთითებს, რომ პირის ადგილსაყოფელის არცოდნის გამო საპროცესო მოქმედების შეუსრულებლობა წარმოადგენს არა ობიექტურ, არამედ უკიდურესად სუბიექტურ მიზეზს, რომელიც განხილული ვერ იქნება საპატიოდ.
26.3. სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია რა შეჯიბრებით პროცესზე, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მტკიცებულების მოპოვება, მათ შორის, მოწმის მოძიება, მხარის საპროცესო ვალდებულებაა, რომლის შესასრულებლად მანვე უნდა გასწიოს სათანადო ძალისხმევა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხარე ვერ ისარგებლებს მოწმის ზემდგომ ინსტანციაში დაკითხვის უფლებამოსილებით.
26.4. აზომვითი ნახაზების დართვაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების კანონიერება გამომდინარეობს იმ გარემოებიდან, რომ მის მოპასუხეს მათი წარდგენა პირველი ინსტანციის სასამართლოშიც შეეძლო, სააპელაციო ეტაპზე კი წარმოადგენს დაგვიანებულ საპროცესო მოქმედებას, რომლის შესასრულებლადაც არ არსებობს საპატიო მიზეზი.
26.5. შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოდან 1990 წლის 01 იანვრიდან 2000 წლის 01 იანვრამდე გ.ე–ვის მიერ სახელმწიფო საზღვრის კვეთის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინებას საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს კანონიერად, რამდენადაც, 2000 წლიდან მოყოლებული ბოლო 20 წლის მონაცემის გამოთხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოში იშუამდგომლა სწორედ მოპასუხის წარმომადგენელმა, შესაბამისად, საპროცესო სტრატეგიის გათვალისწინებით, თავად შემოფარგლა დროის შუალედი, რომელიც, მხარის წარმომადგენლის მოსაზრების თანახმად, საკმარისი იქნებოდა შესაგებელში მითითებული ფაქტის დასადასტურებლად. მოცემულ შემთხვევაშიც, პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული საპატიო მიზეზის არარსებობაზე, რამეთუ მოპასუხეს (მის წარმომადგენლს) საზღვრის კვეთის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის წარდგენისას შეეძლო, ეშუამდგომლა არამხოლოდ 2000 წლიდან მოყოლებული მონაცემების გამოთხოვა, არამედ უფრო ადრინდელი ინფორმაციისაც.
26.6. საგულისხმოა, რომ მოპასუხე შესაგებელშივე ხდიდა სადავოდ 1977 წელს ალ...... N19-ში მოსარჩელის ჩაწერის საფუძველს და მიუთითებდა, რომ ჩაწერა, შესაძლოა, განხორციელებული ყოფილიყო 1984 წელს შეძენილ სადგომზე, თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლოში აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად არც თავად წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება და არც ასეთის გამოთხოვის შესახებ უშუამდგომლია სასამართლოს წინაშე, ამდენად, ს.ს.ი.პ. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოდან 1977 წელს გ.ე–ის მისამართზე ჩაწერის საფუძვლის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის შუამდგომლობა, ისევე როგორც ყველა ზემოაღნიშნული შუამდგომლობა, წარდგენილია არასწორ საპროცესო სტადიაზე, დაგვიანებით, ობიექტურად საპატიო მიზეზის მიუთითებლად, რაც გასაჩივრებული საოქმო განჩინების კანონიერებაზე მეტყველებს.
27. კასატორის მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 06 აგვისტოს დამატებითი განჩინება აპელანტისათვის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაწეული არასასამართლო ხარჯის - ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული 1500 ლარის დაკისრების შესახებ. საგულისხმოა, რომ აღნიშნული განჩინების უსწორობებზე საკასაციო საჩივარი მითითებებს არ შეიცავს, თუმცა საკასაციო პალატამ მაინც შეაფასა სადავო განჩინების შესაბამისობა საპროცესო კანონმდებლობასთან და მიიჩნევს, რომ იგი კანონიერია, შემდეგ გარემოებათა გამო:
27.1. სააპელაციო საჩივარს ერთვოდა საბანკო ქვითარი 1500 ლარის ოდენობით; გადახდის დანიშნულების თანახმად, თანხა წარმოადგენდა საადვოკატო მომსახურების საფასურს გ.ე–ვის საქმეზე; თანხის მიმღებს წარმოადგენდა ხ.გ–ძე (ადვოკატი, რომელიც წინამდებარე საქმეზე როგორც პირველ, ისე მეორე და მესამე ინსტანციებში, სწევდა მოსარჩელე გ.ე–ვის წარმომადგენლობას). ამასთან, სააპელაციო შესაგებლის შუამდგომლობების გრაფაში მოთხოვნილ იქნა აღნიშნული ხარჯის აპელანტისათვის დაკისრება. საგულისხმოა, რომ განჩინება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გამოცხადდა 2021 წლის 22 ივლისს და სარეზოლუციო ნაწილში არ ასახულა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაწეული ხარჯის აპელანტზე დაკისრების შუამდგომლობის შესახებ სასამართლოს დასკვნა. მოწინააღმდეგე მხარემ ისარგებლა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით და მოითხოვა შუამდგომლობაზე დამატებითი მსჯელობა. მოწინააღმდეგე მხარემ დაიცვა დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ განცხადების წარდგენის 7 დღიანი ვადა, რომელიც დადგენილია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის მეორე ნაწილით, ამდენად, დამატებითი განჩინების პროცედურული ნაწილი კანონშესაბამისია.
27.2. რაც შეეხება გაწეული ხარჯის აპელანტისთვის დაკისრების საკითხს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. 1500 ლარის ოდენობით წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის აპელანტზე დაკისრებით არ დარღვეულა კანონით დადგენილი 4%-იანი ზედა ზღვარი (დავის საგნის ღირებულების - 101 000 ლარის 4% შეადგენს 4040 ლარს), დაკისრებული თანხის ოდენობა დავის საგნის ფასის დაახლოებით 1.49%-ს შეადგენს, რაც საქმის სირთულისა და მოცულობის გათვალისწინებით, წარმოადგენს გონივრულ ანაზღაურებას. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, არ არსებობს 2021 წლის 06 აგვისტოს დამატებითი განჩინების გაუქმების საპროცესო საფუძველი.
28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებები კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
29. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამრიგად, ლ.ხ–ს უნდა დაუბრუნდეს ს.კ–ძის მიერ 2021 წლის 10 ნოემბერს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 5050 ლარის 70%, რაც შეადგენს 3535 ლარს.
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ.ხ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. ლ.ხ–ს დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 5050 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, რეფერენსი 124607, გადახდის თარიღი: 10.11.2021წ. გადამხდელი: ს.კ–ძე; გადამხდელის პ/ნ: .....) 70% – 3535 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
თეა ძიმისტარაშვილი
