საქმე №ას-134-2022 6 ივნისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი - ლ. ჩ–სი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ი.დ–ვა, გ. ჩ–სი, ე. ჩ–სი (მოპასუხეები, კ. გ–სის უფლებამონაცვლეები)

II კასატორი - ი.დ–ვა, გ. ჩ–სი, ე. ჩ–სი (მოპასუხეები, კ. გ–სის უფლებამონაცვლეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ჩ–სი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 1979 წლის 11 თებერვალს გარდაცვლილ ს.ჩ–ს (შემდეგში - პირველი მამკვიდრებელი) დარჩა კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეები: მეუღლე - ე.ჩ–ვი (შემდეგში - მეორე მამკვიდრებელი), გ. ჩ–სი (შემდეგში - მესამე მამკვიდრებელი) და კ. ჩ–სი ((შემდეგში - მეოთხე მამკვიდრებელი). ს.ჩ–ის პირველი რიგის მემკვიდრეები: მეუღლე - ე.ჩ–ვი გარდაიცვალა 1985 წლის 17 მარტს, გ. ჩ–სი - 2004 წლის 12 ნოემბერს და კ. ჩ–სი კი - 2005 წლის 18 ოქტომბერს.

2. 2017 წლის 21 აგვისტოს №170952588 სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, ლ. ჩ–სიმ, როგორც მამკვიდრებლის კ. ჩ–სის პირველი რიგის კანონიერმა მემკვიდრემ, მეუღლემ მიიღო მთელი სამკვიდრო ქონება მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით.

3. 2006 წლის 4 მაისის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, კ. გ–სიმ როგორც გ. ჩ–სის პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან - მეუღლემ, როგორც კანონიერმა მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონება, მდებარე: ქ. თბილისში, .....; 2016 წლის 15 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისში, ......, საკადასტრო კოდით №......, 2006 წლის 4 მაისს დამოწმებული სამკვიდრო მოწმობის (რეგისტრაციის №2-33) საფუძველზე აღირიცხა კ. გ–სის სახელზე.

4. 2016 წლის 1 სექტემბრის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშკრულების მიხედვით, კ. გ–სიმ უძრავი ქონება მდებარე: ქ. თბილისში, ..... აჩუქა შვილებს - ი.დ–ვას, ე. ჩ–ისა და გ. ჩ–ის.

5. ლ. ჩ–სიმ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, ,,კასატორი’’) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების - კ. გ–სის, ი.დ–ვას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“, „კასატორი“), გ. ჩ–ისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“, „კასატორი“) და ე. ჩ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მესამე მოპასუხე“, „კასატორი“, პირველ და მეორე მოპასუხესთან ერთად ერთობლივად მოხსენიებულნი, როგორც „მოპასუხეები“) წინააღმდეგ და მოითხოვა: მამკვიდრებლის ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, ....., კ. გ–სის, როგორც გ. ჩ–სის კანონისმიერი მემკვიდრის სახელზე, 04/05/2006 წელს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის (რეგისტრაციის №2-33), 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობა; მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, ....., კ. გ–სისა და მის შვილებს: ი.დ–ვას, გ. ჩ–სის და ე. ჩ–სის შორის, 01/09/2016 წელს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობა. მამკვიდრებლის, კ. ჩ–სის მამის - ს.ჩ–ის სამკვიდრო ქონების (რომელიც საკუთრების უფლებით აღრიცხულია გ. ჩ–სის, ე. ჩ–სის და ი.დ–ვას სახელზე), მდებარე: ქ. თბილისში, ....., საკადასტრო კოდით № ....., 1/2 ნაწილში ლ. ჩ–სის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა; მიწის ნაკვეთის (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) ½ ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

6. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ ლ. ჩ–სის სახელზე ირიცხებოდა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.თბილისში, ....., საკადასტრო კოდით № ...., რომელიც 2014 წელს გაასხვისა, ასევე, ლ. ჩ–სის სახელზე ირიცხებოდა უძრავი ქონება მდებარე: ქ.თბილისში, ....., საკადასტრო კოდით № ......, რომელიც დაირეგისტრირა პრივატიზაციის ხელშეკრულების (N1-701, 25.06.1999წ.) საფუძველზე. ამ ბინაში ცხოვრობდა და გარდაიცვალა მოსარჩელის მეუღლე - კ. ჩ–სი. კ. ჩ–სის საკუთრებაში იყო ასევე უძრავი ქონება მდებარე: ქ. თბილისში, ......, მდებარე უძრავი ქონება, ბინა 85, საკადასტრო კოდით ....., რომელიც, ასევე გასხვისდა. მამის სოცოცხლეშივე შ. (გ.) ჩ–მა რესტავრაცია გაუკეთა სახლს და გაზარდა საცხოვრებელი ფართი, რაც დასტურდება წარმოდგენილი მასალებიდან (ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს წერილი, კიროვის რაიონული აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარის სახელზე დაწერილი განცხადება). კ. ჩ–სი მეუღლესა და შვილებთან ერთად 1975 – 1976 წლ.ნ აღარ ცხოვრობს ....... მას ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია მამკვიდრებლის დანატოვარი ქონება, მამის სიცოცხლეშივე გადავიდა სხვაგან საცხოვრებლად, არც ის და არც მისი მეუღლე უკან აღარ დაბრუნებულა.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

- ბათილად იქნა ცნობილი, კ. გ–სის, როგორც გ. ჩ–სის კანონისმიერი მემკვიდრის, სახელზე 04/05/2006 წელს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა რეგისტრაციის №2-33)1/3 ნაწილში ს.ჩ–ის სამკვიდრო ქონებაზე, მდებარე მისამართზე: თბილისში, .....;

- ბათილად იქნა ცნობილი, კ. გ–სისა და მის შვილებს: ი.დ–ვას, გ. ჩ–სს და ე. ჩ–სის შორის 01/09/2016 წლის ჩუქების ხელშეკრულება 1/3 ნაწილში ს.ჩ–ის სამკვიდრო ქონებაზე, მდებარე მისამართზე: თბილისში, .....;

- ლ. ჩ–სი ცნობილ იქნა მამკვიდრებლის - კ. ჩ–სის მამის, ს.ჩ–ის, სამკვიდრო ქონების (რომელიც საკუთრების უფლებით აღრიცხულია გ. ჩ–სის, ე. ჩ–სისა და ი.დ–ვას სახელზე), თბილისში, ......, საკადასტრო კოდით ....., 1/3 ნაწილში მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;

7.1. სასამართლომ დადგენილად მიჩნია, რომ კ. ჩ–სი მამის დანაშთი ქონებიდან 1/3 წილის მემკვიდრე და მესაკუთრეა, რაც, თავის მხრივ, ამ ნაწილში ლ. ჩ–სიზე, როგორც კ. ჩ–სის მემკვიდრეზე, საკუთრების გავრცელების საფუძველია.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ასევე, გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით - სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

10.1. გ. ჩ–სი ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე, ხოლო კ. ჩ–სი - პირველ სართულზე, სადაც მასთან ერთად ცხოვრობდა დედა, ე.ჩ–ვიც და მამის, ს.ჩ–ის, გარდაცვალების შემდეგ ლ. ჩ–სი უვლიდა მოხუც დედამთილს, მისი გარდაცვალების შემდგომ კი ფაქტობრივად დაეუფლნენ გარდაცვლილის დანაშთ ქონებას, კერძოდ, საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულიდან გამოიტანეს ავეჯი და განათავსეს ავტოფარეხში. ამავე საცხოვრებელ სახლში ზრდიდნენ კ. და ლ. ჩ–სები შვილიშვილებს, რომლებიც დაიბადნენ 1983 და 1985 წლებში, ე.ჩ–ვი კი სწორედ 1985 წელს გარდაიცვალა, რაც ადასტურებს კ. ჩ–სის მხრიდან დედის დანაშთი ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტს. ზემოხსენებული გარემოებების გათვალისწინებით, გაუგებარია, თუ რა საფუძვლით განსაზღვრა სასამართლომ კ. ჩ–სი სადავო ქონებიდან 1/3 წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება მტკიცებულებათა არასწორი გამოკვლევის შედეგად დადგენილ გარემოებებს, რაც მისი გაუქმების საფუძველია.

11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს, საკასაციო საჩივრის პრეტენზიები მსგავსია სააპელაციო საჩივარში ასახული მოტივების. კასატორებმა შემდეგ საფუძვლებზე მიუთითა:

11.1. სასამართლომ არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, არ გამოიკვლია სრულად და ობიექტურად, კერძოდ, არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ კ. ჩ–სი მამის გარდაცვალების დროისათვის და მის შემდეგაც, ექვსი თვის განმავლობაში მუდმივად ცხოვრობდა სამკვიდრო სახლში. მოსარჩელე და მისი გარდაცვლილი მეუღლე კ. ჩ–სი სამკვიდრო სახლის რეგისტრაციიდან 1976 წელს ამოეწერა, რაც იმას გულისხმობს, რომ კ. და ლ. ჩ–სები სხვაგან გადავიდნენ საცხოვრებლად, ს.ჩ–ვის გარდაცვალებამდე სამი წლით ადრე და მათ მამკვიდრებლის ქონება ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღიათ. მხარეთა განმარტებით, სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მ. და მ. ჩ–სებმა სსიპ ქ. თბილისის N72 საჯარო სკოლა დაამთავრეს ს.ჩ–ის გარდაცვალებამდე.

11.2. კასატორები მიუთითებენ, რომ სასამართლომ არ გაიზიარა საქმეში წარდგენილი, ნოტარიულად დამოწმებული მოწმეთა ჩვენებები, სანაცვლოდ კი, სასამართლო, სადავო გარემოებების დასადგენად, დაეყრდნო საქმეზე დაკითხულ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მოწმეთა ჩვენებებს, რომელნიც საქმის შედეგით იყვნენ დაინტერესებულნი. კასატორები ყურადღებას ამახვილებენ მოსარჩელის განმარტებაზე, რომ მან არ მიმართა ნოტარიუსს სამკვიდროსთან დაკავშირებით, ვინაიდან მას ეს ქონება არ აინტერესებდა. მათი მოსაზრებით, ეს განმარტება ადასტურებს, რომ ლ. ჩ–სის ოჯახს არ უცხოვრია და 40 წლის განმავლობაში არ აინტერესებდა სადავო ქონება.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 მარტის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 აპრილის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეული.

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

18. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

19. მოსარჩელე სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობას, ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობას, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობას მოითხოვს, ვინაიდან მოსარჩელე ლ. ჩ–სი და მისი აწ გარდაცვლილი მეუღლე, მამის სიცოცხლეში და მისი გარდაცვალების შემდგომაც, ფაქტობრივად ფლობდნენ სამკვიდრო ქონებას. ამ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 1306.1-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით), 1336.I-ე (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში - გარდაცვლილის შვილები . . . ), 1421.2 (მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის მიხედვით სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო), 1424-ე (სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან) და 1433-ე (მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან) მუხლები.

20. სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით არის შეფასებული გასაჩივრებულ განჩინებაში. ზემოხსენებული რედაქციის 539-ე, 544-ე და 556-ე მუხლების გაანალიზების შედეგად, სასამართლომ მართებულად გამოიკვლია და დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ (როგორც კ. ჩ–სის მემკვიდრე) გამოავლინა ნება დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილის მიღებაზე და ფაქტობრივად დაეუფლა უძრავ ქონებას, ამის საწინააღმდეგოდ კი მოპასუხემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა ვერცერთი დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულება საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად.

21. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი, რომელიც უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის მანძილზე და რომლითაც დასტურდება მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება, საკმარისია, რომ სამკვიდრო ჩაითვალოს მიღებულად. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის 26 დეკემბერი) 556-ე მუხლის მე-2 აბზაცის თანახმად, ისეთ კონკლუდენტურ მოქმედებებს, რომლებიც მიუთითებენ სამკვიდროს მართვაზე, შეიძლება მნიშვნელობა ჰქონდეს იმ შემთხვევებში, როდესაც მემკვიდრე, მართალია, არ ფლობს მამკვიდრებლის ქონებას, მაგრამ მისი მოქმედებებიდან (იხდის კომუნალურ გადასახადებს, განკარგავს ამ ქონებიდან მიღებულ შემოსავალს და ა.შ.) ირკვევა, რომ ამ ქონებას იგი თავისად მიიჩნევს“ (იხ. სუსგ #ას-483-794-09, 04/02.2010წ.) სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედ.) 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლების იდენტურ მოწესრიგებას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლები (იხ. სუსგ-ები #ას-480-454-2012, 30.04.2012წ; #ას-373-354-2013, 23.12.2013წ; #ას-964-913-2015, 12.12.2016წ; #ას-284-270-2016, 16.06.2016წ; #ას-530-506-2016, 23.09.2016წ; #ას-33-29-2017, 24.03.2017წ.). აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელიც სააპელაციო სასამართლომაც გაიზიარა.

22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზია გადაწყვეტილების კანონის დარღვევით გამოტანასთან დაკავშირებით, უსაფუძვლოა, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ აქვს დასაბუთებული გადაწყვეტილება და სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების შესახებ მემკვიდრის ნების გამოხატვას (იხ. რ.შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409). პალატა აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი გზით: მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსისათვის მიმართვით; სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლებით. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით, თუმცა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შემთხვევაში მემკვიდრეს ეკისრება აღნიშნული ფაქტის მტკიცების ტვირთი სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად (იხ. სუსგ 18.05.2016წ. საქმე №ას-433-410-2014).

23. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. იხ. სუსგ-ები №ას-348-2019, 22.11.2019; №ას-283-268-2017, 07.07.2017; №ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; №ას-203-193-2016, 02.06.2016; №ას-972-921-2015, 15.12.2015წ; Nას-482-455-2012, 31.05.2012წ).

24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ კ. ჩ–სმა მამის დანაშთი ქონებიდან 1/3 წილი, სამკვიდრო ქონებიდან ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. ამ ნაწილში მოსარჩელის, როგორც კ. ჩ–სის მემკვიდრის, საკუთრების უფლების გავრცელების საფუძველია. აღნიშნული შეფასების საფუძველს საკასაციო სასამართლოს უქმნის პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები, ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია, სსიპ ქ.თბილისის N72 საჯარო სკოლის დირექტორის მიერ 2018 წლის 17 სექტემბერს გაცემული ცნობები, რომელთა მიხედვით, მ. ჩ–სიმ (დაბად. 17.11.1961წ.) 1977-1978 სასწავლო წელს ნამდვილად დაამთავრა სსიპ N72 საჯარო სკოლის სრული 17 კურსი და მ. ჩ–სიმ (დაბ. 27.10.1960წ.) 1976-1977 სასწავლო წელს ნამდვილად დაამთავრა სსიპ N72 საჯარო სკოლის სრული კურსი. სკოლა მდებარეობდა ორთაჭალაში, რაც თავისთავად ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ეს უკანასკნელნი ცხოვრობდნენ სკოლის მიმდებარე ტერიტორიაზე, რადგან საბჭოთა პერიოდის დროს მოსწავლეს მხოლოდ თავისი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით შეეძლო სკოლაში სწავლა (გარდა სპეციალური სკოლებისა). აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული მტკიცებულებების საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

25. კ. ჩ–სის მხრიდან დედის დანაშთი ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის გაუზიარებლობის თაობაზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-4, 102-ე და 105-ე მუხლების საფუძველზე, მხარეთათვის უზრუნველყოფილია კანონის წინაშე თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების საფუძველზე საქმის განხილვა, რაც სამართალწარმოების პროცესში თითოეულ მხარეს აკისრებს ვალდებულებას, მიუთითოს ისეთ ფაქტებზე და წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომელიც სარჩელისა თუ შესაგებლის პოზიციას დამაჯერებლად წარმოაჩენს სასამართლოს წინაშე. სასამართლოსათვის კი არცერთ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი სავალდებულო ძალა, ამასთან, მტკიცებულებათა გამოკვლევა და შეფასება ხდება ერთობლივად. ზემოხსენებული მოტივაციით არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

26. რაც შეეხება სანოტარო წესით დამოწმებულ მოწმეთა განცხადებებს, პალატა აღნიშნავს, რომ მოწმე ჩვენებას იძლევა სასამართლოში მის მიერ ახსნა-განმარტების მიცემით (სსსკ-ის 147-148-ე მუხლები). სანოტარო წესით დამოწმებული პირის განცხადება კი, მოწმის ჩვენებად ვერ შეფასდება. საკასაციო სასამართლომ ერთერთ საქმეზე განმარტა, რომ მოწმეების განმარტებები მტკიცებულებად მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ისინი სასამართლო სხდომაზე დაიკითხნენ. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, მოწმის სანოტარო წესით დადასტურებული ახსნა-განმარტება არ წარმოადგენს საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ მტკიცებულებას (იხ. სუსგ №ას-545-508-2017, 21.09.2017წ.). განსახილველ შემთხვევაში, იმ ფაქტობრივი გარემოების გასაქარწყლებლად, რომ მეოთხე მამკვიდრებელმა მამის დანაშთი სამკვიდროდან კანონით დადგენილ ვადაში ფაქტობრივი ფლობით მიიღო უძრავი ქონება, რის გამოც მოსარჩელეს, როგორც მის მემკვიდრეს წარმოეშვა კუთვნილ ¹/₃ წილზე საკუთრების უფლება, მოპასუხეებმა ვერ შეძლეს საკუთარი მტკიცების ტვირთის რეალიზების ფარგლებში დაეძლიათ მოწინააღმდეგის პოზიცია, რაც საფუძვლად დაედო სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას.

27. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. . Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21;) (იხ. სუსგ. Nას- 1182-2019, 19.10.2021წ.)

28. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

29. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

30. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ლ. ჩ–სს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150), რ.ა–ვის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 375 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 23/02/2022), 70% – 262,5 ლარი; ი.დ–ვას, გ. ჩ–სისა და ე. ჩ–სის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150), ქ.კ–ას მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 250 ლარის (საგადახდო დავალება N12876446962, გადახდის თარიღი 21/03/2022), და გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 50 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 05/04/2022), 70% – 210 ლარი;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ჩ–სის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ი.დ–ვას, გ. ჩ–სისა და ე. ჩ–სის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. ლ. ჩ–სს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150, გადამხდელი რ.ა–ვი პ/ნ ......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 375 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 23/02/2022), 70% – 262,5 ლარი;

4. ი.დ–ვას (პ/ნ ......), გ. ჩ–სისა (პ/ნ .....) და ე. ჩ–სის (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150, გადამხდელი ქ. კ. პ/ნ .....) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 250 ლარის (საგადახდო დავალება N12876446962, გადახდის თარიღი 21/03/2022), და გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 50 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 05/04/2022), 70% – 210 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი