საქმე №ას-841-2021 24 ივნისი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი – აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს "ს---------ი" (მოპასუხე)

II კასატორი - სს "ს-------ი" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო (მოსარჩელე)

მესამე პირი - შპს "გ-----ი"

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა/ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს (შემდეგში: მოსარჩელე, სამინისტრო, პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორი) სარჩელი სს „ს------ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, კომპანია, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) წინააღმდეგ, თანხის დაკისრების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 53 750 ლარის გადახდა დაეკისრა (სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნა კომპანიისათვის 375 797.59 ლარის დაკისრება იყო).

2 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით თავდაპირველი მოპასუხის შპს ,,ჯ------ის“ ნაცვლად საქმეში მის უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა სს ,,ს-------ი“;

3.2. მოსარჩელემ, 2010 წლის 17 სექტემბრის, ნასყიდობის ხელშეკრულებით, შპს „გ-----ის“ (შემდეგში: მეიჯარე ან მესამე პირი) პირდაპირი მიყიდვის ფორმით (ვალდებულებების შესრულების პირობით) საკუთრებაში გადასცა ქ. ქობულეთში, -------- გამზ. №---, ს/კ №------; ქ. ქობულეთში, ------- გამზ. N----ში, ს/კ ---- და ქ. ქობულეთში, ---- გამზ. №----ში, ს/კ ---- მდებარე მიწის ნაკვეთები მათზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით;

3.3. მეიჯარის მიერ ხელშეკრულებით აღებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო მოსარჩელე სამინისტროს 2011 წლის 1 აგვისტოს N--- ბრძანებით მოიშალა სამინისტროსა და მეიჯარეს შორის 2010 წლის 17 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და მესამე პირისათვის გადაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა და უძრავი ქონებები კვლავ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად აღირიცხა;

3.4. სამინისტროსა და მეიჯარეს შორის 2010 წლის 17 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ქონება, მიუხედავად სხვადასხვა მისამართებისა და საკადასტრო კოდებისა, წარმოადგენდა ერთ მთლიან უძრავ ქონებას და შემოსაზღვრული იყო საერთო ღობით;

3.5. მეიჯარემ მითითებული უძრავი ნივთის ფარგლებში არსებული შენობა-ნაგებობის სახურავზე მდებარე ფართის ნაწილი, 2010 წლის 20 სექტემბერს, ხუთი წლის ვადით, იჯარით გადასცა შპს „ჯ------ს“, თვეში 1 250 ლარის საიჯარო ქირის გადახდის პირობით;

3.6. შპს „ჯ-----ი“ სარგებლობდა ქონებით და 2014 წლის 25 ივნისის ჩათვლით ყოველთვიურად იხდიდა ქონების სარგებლობის საფასურს 1 250 ლარს;

3.7. სამინისტრომ სარჩელი აღძრა მეიჯარის მიმართ და მოითხოვა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება, ვინაიდან, მეიჯარემ, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ნაცვლად, შპს „ჯ------ან“, შპს „მ----ან“ და შპს “მ-----ან“ უსაფუძვლოდ მიიღო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებების გაქირავებით შემოსავალი, რამაც მისი უსაფუძვლო გამდიდრება გამოიწვია;

3.8. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 აგვისტოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა და მეიჯარეს, მოსარჩელე სამინისტროს სასარგებლოდ, 119 350 ლარის გადახდა დაეკისრა. აღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა და მისი აღსრულების მიზნით ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2015 წლის 17 სექტემბერს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რაზედაც თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ დაწყებულია სააღსრულებო წარმოება და მეიჯარის მიერ კრედიტორისათვის გადახდილია გარკვეული თანხები;

3.9. 2014 წლის 3 ივნისს, ,,აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად დაკავების ფაქტის, დამკავებლის ვინაობის, დაკავების ვადისა და არამართლზომიერად დაკავებული ფართობის დამდგენმა კომისიამ", რომელიც შეიქმნა სამინისტროს 2014 წლის 2 აპრილის №----ბრძანებით, ადგილზე გასვლით დაათვალიერა ქ. ქობულეთში, ----- გამზ. №----ში (ს/კ -----) მდებარე უძრავი ქონება, რა დროსაც შედგა დათვალიერების №-- აქტი;

3.10. შპს ,,ჯ----ს”, სამინისტროს 2014 წლის 25 ივნისის №---- წერილით ეთხოვა, წერილის ჩაბარებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში, უზრუნველეყო ფართის გამოთავისუფლება და, 2011 წლის 8 სექტემბრიდან, ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის შეწყვეტამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დღეში 158.56 ლარის გადახდა, რაც, 2014 წლის 19 ივნისის მდგომარეობით, 160 942.85 ლარს შეადგენდა, ამასთან - თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოვალეს სამინისტროში უნდა წარედგინა;

3.11. ქ. ქობულეთში, აღმაშენებლის გამზ. №----ში მდებარე 37 502 კვ.მ. არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები: №-- შენობა 5959.9 კვ.მ, №-- შენობა 1701.9 კვ.მ, №-- შენობა 366.4 კვ.მ, №-- შენობა 256.2 კვ.მ, №- შენობა 391.3 კვ.მ, №- შენობა 40.8 კვ.მ, №- შენობა 44.4 კვ.მ და №- შენობა 452 კვ.მ 2011 წლის 8 სექტემბრიდან 2018 წლის 7 მარტამდე წარმოადგენდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებას. 2018 წლის 7 მარტიდან კი აღნიშნული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში შპს ,,კ----ლ ბ-----ის’’ საკუთრებად აღირიცხა (უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი: უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება);

3.12. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 24 ივნისის განჩინებით შეჩერდა სამინისტროს სარჩელთან დაკავშირებული N---- სამოქალაქო საქმის წარმოება, ანალოგიური კატეგორიის დავაზე (საქმე N----, ელექტრონული პროგრამის №------; აპელანტი: სამინისტრო, მოწინააღმდეგე მხარე: ს. გ-ლი; გასაჩივრებულია: ბათუმის საქალაქო სასამრთლოს 2014 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილება) ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ წარგზავნილ კონსტიტუციურ წარდგინებასთან დაკავშირებით საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე N----) „არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების მართვისა და განკარგვის შესახებ“ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შესახებ კანონის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტი საქართველოს კონსტიტუციის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „ჟ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით“;

3.13. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ შპს ”ჯ----ი” ქ. ქობულეთში, -- ----- გამზ. №----ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს და მასზე განლაგებულ 18.55 კვ.მ შენობა-ნაგებობას ფლობდა და სარგებლობდა საფუძვლის გარეშე 2011 წლის 8 სექტემბრიდან 2018 წლის 7 მარტის ჩათვლით, ამიტომ ამ პერიოდში მისი მფლობელობა არამართლზომიერი იყო. მოპასუხეს მეიჯარესთან ქირავნობის ხელშეკრულება გაფორმებული ჰქონდა ქ. ქობულეთი, ----- გამზ. ----ზე, ხოლო დავის საგანს წარმოადგენდა ქ. ქობულეთი, --------- გამზ. ----ში მდებარე N- შენობის არამართლზომიერი ფლობიდან გამომდინარე უსაფუძვლო გამდიდრება;

3.14. მოპასუხე უარყოფდა მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტს და ამტკიცებდა, რომ მას ფართი დაკავებული ჰქონდა მართლზომიერად. ფართი მიღებული ჰქონდა მესამე პირისაგან იჯარის 2010 წლის 20 სექტემბრის ხელშეკრულებით, ასევე, მოპასუხის მტკიცებით, ხელშეკრულება გაგრძელებული იქნა მას შემდეგაც, როდესაც აღნიშნული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობა გადავიდა სამინისტროს საკუთრებაშიც, ვინაიდან ამ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მოთხოვნა 2014 წლამდე არც ფართის ახალ მესაკუთრეს დაუყენებია. მოიჯარემ კი მესაკუთრის ცვლილების თაობაზე არაფერი იცოდა. მოპასუხემ ასევე განმარტა, რომ ქირავნობის ხელშეკრულებით და საჯარო რეესტრის ამონაწერით ხელშეკრულება დადებული იყო უძრავ ნივთზე ს/კ -----, ხოლო რეალურად ანძა განთავსებული იყო უძრავ ქონებაზე ს/კ --------ზე, რაც ვერ შეცვლიდა ფაქტობრივ გარემოებას, რადგან ეს გამოწვეული იყო ტექნიკური ხასიათის შეცდომით სადავო გარიგების დადებისას. მოპასუხემ, სადავო ქონებაზე მართლზომიერი ფლობა-სარგებლობის უფლების დასამტკიცებლად, წარადგინა: 2010 წლის 20 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულება გაფორმებული მეიჯარესთან და თანხის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები, რითაც დასტურდებოდა, რომ მას, 2014 წლის 25 ივნისის ჩათვლით, ქირა მეიჯარისათვის გადახდილი ჰქონდა;

3.15. სასამართლომ მიიჩნია, ზემოაღნიშნული მტკიცებულება, ასევე ის გარემოება, რომ მოსარჩელის 2014 წლის 25 ივნისის წერილით გახდა ცნობილი მოპასუხისათვის იჯარის საგანზე მესაკუთრის ცვლილების შესახებ, ადასტურებდა 2014 წლის 25 ივნისამდე სადავო ქონებაზე მოპასუხის მართლზომიერი სარგებლობის (მოიჯარის სახით) უფლებას და გამორიცხავდა უსაფუძვლო გამდიდრებას;

3.16. სასამართლომ განმარტა, რომ ფართზე საკუთრების უფლების გადაცემა მეიჯარისგან მესამე პირისათვის, არ წარმოადგენდა ხელშეკრულების შეცვლის ან შეწყვეტის საფუძველს. მხარეებს შორის სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ სამინისტროს ბრძანებით მოიშალა სამინისტროსა და მეიჯარეს შორის 2010 წლის 17 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და მესამე პირისათვის გადაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა და უძრავი ქონება კვლავ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად აღირიცხა ანუ გამქირავებელმა ქირავნობის საგანზე დაკარგა საკუთრების უფლება და სადავო ფართი მოსარჩელის საკუთრებად აღირიცხა. შესაბამისად, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ სწორედ საკუთრების უფლების გადაცემის (მესაკუთრედ აღრიცხვის) მომენტიდან წარმოეშვა მესაკუთრეს ფინანსური სარგებლის მოთხოვნის უფლება;

3.17. ქირავნობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში შპს „ჯ-----მა“კეთილსინდისიერად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება იმ მხარის წინაშე, ვისთანაც შეათანხმა გარიგების პირობები და ვისაც იგი მოთხოვნის კრედიტორად მოიაზრებდა, კერძოდ, მეიჯარის წინაშე. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება და დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 08.09.2011- 25.06.2014 წლებში ქირის გადახდის მოვალედ არ შეიძლება მოპასუხე ჩაითვალოს. შესაბამისად, სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ მითითებულ პერიოდში მოპასუხე გამდიდრდა, ვინაიდან არ დასტურდებოდა მოპასუხის მიერ თანხის დაზოგვის და შესაბამისად, გამდიდრების ფაქტი;

3.18. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ჯ-----მა“ ქირის თანხა ბოლოს 2014 წლის 25 ივნისს გადაიხადა, უდავო იყო ის გარემოება, რომ სამინისტროს 2014 წლის 25 ივნისის №----- წერილით მოპასუხეს ეთხოვა წერილის ჩაბარებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში უზრუნველეყო ფართის გამოთავისუფლება, რაც შპს „ჯ----ის“ მხრიდან არ განხორციელებულა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ პერიოდიდან მოპასუხისათვის ცნობილი იყო მის მიერ ქონების მფლობელობის უფლებრივი ნაკლი - მესაკუთრესთან შესაბამისი შეთანხმების არარსებობა და ქონებით სარგებლობისთვის საფასურის გადაუხდელობაც, ანუ მოპასუხე სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გასვლის შემდეგ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონების შემდგომ ფლობას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განაგრძობდა, ამასთან, არც ქონებით სარგებლობისთვის არ გადაუხდია შესაბამისი საფასური;

3.19. მოსარჩელის მტკიცებით შპს ,,ჯ------ს” დაკავებული ჰქონდა და სარგებლობდა ქ. ქობულეთში, ------ გამზ. №-----ში განლაგებული შენობის 18.55 კვ.მ. ფართით. მოპასუხის მტკიცებით მას დაკავებული ჰქონდა მხოლოდ 17.35 კვ.მ. ფართი. ამ ფაქტის მტკიცების ტვირთი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს ეკისრებოდა. მოსარჩელემ სადავო ქონების/ფართის კვადრატულობის (საერთო სასარგებლო ფართის ოდენობა), დასამტკიცებლად, წარადგინა: სამინისტროს თანამშრომლებისაგან შემდგარი კომისიის მიერ 2014 წლის 3 ივნისს შედგენილი დათვალიერების №---აქტი, რომლის თანახმადაც, კომისიამ, ადგილზე გასვლით, დაადგინა, რომ ზემოთ მითითებული უძრავი ნივთის ნაწილს არამართლზომიერად ფლობდა შპს ,,ჯ----ი“, კერძოდ - შენობის სახურავზე განთავსებული ჰქონდა მოქმედი ფიჭური კავშირგაბმულობის ანძა, შენობა-დანადგარებით და საკაბელო არხით; რომლის საერთო სასარგებლო ფართი შეადგენდა 18.55 კვ.მ-ს. მოპასუხემ წარადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ბიურო) 2015 წლის 10 თებერვლის №----- დასკვნა, რომლის თანახმადაც შპს ,,ჯ-----ს“ საკუთრებაში არსებული მობილური კავშირგაბმულობის სადგურის კაბელების მიერ სახურავზე დაკავებული ფართი შეადგენდა 10.25 კვ.მ-ს, ხოლო მოწყობილობების და ანტენების ტექნიკური ოთახის გარე ფართი შეადგენდა 7.1 კვ.მ-ს, შიდა ფართობი კი - 7.15 კვ.მ-ს. ასევე, მოპასუხემ წარადგინა ექსპერტიზის ბიუროს 2015 წლის 12 თებერვლის №----- დასკვნა, რომლის თანახმადაც, შპს ,,ჯ------ის’’ სარგებლობაში არსებული საბაზო გადამცემი სადგური განთავსებული იყო 17.35 კვ.მ-ზე;

3.20. მოსარჩელემ სადავო ქონებით სარგებლობის საბაზრო ღირებულების (საფასურის) განსაზღვრის დასამტკიცებლად წარადგინა: შპს „ა------ი კ-----ია ი----რ ა----ტ კ----ის“ 2014 წლის 18 ივნისის აუდიტორული დასკვნა №---, რომლის თანახმად, ქ. ქობულეთში, ----- გამზ. №----ში (ს/კ ----) მდებარე შენობის 1 კვ.მ სახურავის და მასზე მიმაგრებული მიწის ნაკვეთის წლიური სარგებლობის საფასური 3 120 ლარი იყო;

3.21. მოპასუხემ კი აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგოდ წარადგინა ექსპერტიზის ბიუროს 2015 წლის 12 თებერვლის №---- დასკვნა, რომლის თანახმადაც, ქ. ქობულეთში, ----- გამზ. №----ში (ს/კ ----) მდებარე №- შენობა-ნაგებობის სახურავზე, შპს „ჯ-----ს“ სარგებლობაში არსებული მობილური კავშირგაბმულობის სადგურის განთავსებისათვის გათვალისწინებული 17.35 კვ.მ ფართის ყოველთვიური საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება 1 000 ლარიდან 1 500 ლარამდე მერყეობდა. ქონების სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, ვერ დგინდებოდა აღნიშნული ობიექტის 1 კვ.მ ფართის ყოველთვიური ქირის საბაზრო ღირებულება;

3.22. მოსარჩელის მიერ წარდგენილ აუდიტორულ დასკვნაში შეფასება განხორციელებული იყო მხოლოდ დასკვნის შედგენის მომენტში არსებული, ანუ 2014 წლის მონაცემებით, მაშინ, როდესაც სასარჩელო დავის საგანს წარმოადგენდა 2011 წლიდან პერიოდში საფასურის გადახდევინება. მოპასუხის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაში კი შეფასება განხორციელებული იყო 2011-2014 წლების მონაცემების შესწავლის შედეგად. გარდა ამისა, ექსპერტიზის დასკვნაში გადმოცემული იყო შესაფასებელი ქონების, შეფასების მეთოდოლოგიის უფრო დეტალიზებული აღწერა, ვიდრე - აუდიტორულ დასკვნაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო დავის საგნისათვის უფრო შესატყვისი და დასაბუთებული იყო სწორედ მოპასუხის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა. ამასთან, ვინაიდან ამ დასკვნაში ყოველთვიური საიჯარო ქირის საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება გონივრულ შეესაბამებოდა შპს „ჯ----ის“ მიერ მეიჯარესთან დადებული იჯარის ხელშეკრულებით განსაზღვრული საიჯარო ქირის ოდენობას, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო ფართის სარგებლობისათვის ყოველთვიური საფასურის ოდენობა 1 250 ლარით უნდა განსაზღვრულიყო;

3.23. მოსარჩელის მტკიცება იმის შესახებ, რომ შპს „ჯ-----ვის“ იჯარით გადაცემული ფართი და სადავო ფართი, რომელზედაც ითხოვდა საფასურის გადახდევინებას, სხვადასხვა იყო: სადავო ფართი მდებარეობს --- ----- გამზ. №----ში, იჯარის საგანი კი - --- ---- გამზ. ----ში, შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცება, რომ მოპასუხე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა,სასამართლომ არ გაიზიარა და დაეთანხმა მოპასუხის პოზიციას, რომ, მართალია, ქირავნობის ხელშეკრულებით და საჯარო რეესტრის ამონაწერით ხელშეკრულება დადებული იყო უძრავ ნივთზე ს/კოდით -----, ხოლო რეალურად ანძა განთავსებული იყო უძრავ ქონებაზე ს/კოდით ----- , ეს ვერ შეცვლიდა ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც გამოწვეული იყო ტექნიკური ხასიათის შეცდომით სადავო გარიგების დადებისას;

3.24. ქირავნობის ხელშეკრულების დადების დროს ქ. ქობულეთში, ---- გამზ. №-----ში, ----- გამზ. ----ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები შემოსაზღვრული იყო საერთო ღობით და წარმოადგენდა მეიჯარის საკუთრებას, ოღონდ დარეგისტრირებული იყო სხვადასხვა კოდებსა და მისამართზე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით არსებითი მნიშნელობა არ ჰქონდა სადავო ფართის მდებარეობას, რადგან ორივე ფართს ჰყავდა ერთი მესაკუთრე - მეიჯარე (მესამე პირი), რომელმაც ხელშეკრულება შპს ,,ჯ-----ნ’’ გააფორმა;

3.25. მოსარჩელემ მეიჯარეს, სასამართლო წესით მოსთხოვა შპს ,,ჯ----ან’’ დადებული ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხების დაკისრება, რაც დაკმაყოფილდა, ასევე უდავოდ დადგენილი იყო, რომ შპს ,,ჯ----ს’’ მხოლოდ მეიჯარესთან ჰქონდა დადებული ხელშეკრულება სატელეკომუნიკაციო აპარატურის განთავსებაზე;

3.26. მოპასუხეს ფიჭური კავშირგაბმულობის ანძა განთავსებული ჰქონდა ----- გამზ. ---ში. ამასთან, ქირავნობის ხელშეკრულებაში მითითებული იყო, რომ დამქირავებელი ფართს ქირაობდა შესაბამის ტერიტორიაზე ფიჭური ანძის განთავსების მიზნით. ზემოაღნიშნული ორი ფაქტის შეპირისპირებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე სწორედ იმ ქონების არამართლზომიერ სარგებლობას ედავებოდა, რომელიც სამინისტროსა და მეიჯარეს შორის ქირავნობის ხელშეკრულების საგანი იყო;

3.27. საკითხის შეფასებისას სასამართლომ ის გარემოებაც გაითვალისწინა, რომ მესაკუთრე (მოსარჩელე) დავის პროცესში, ნაცვლად აღნიშნულ ფაქტზე საკუთარი სასარჩელო მოთხოვნის დაფუძნებისა და შესაბამისი მტკიცებულების წარდგენით საკუთარი პოზიციის განმტკიცებისა, ქირავნობის ხელშეკრულების ნამდვილობას, მესაკუთრესა და გამქირავებელს შორის დადებული ხელშეკრულების სავალდებულო პირობებზე მითითებით შეედავა, რომელიც, მოსარჩელის მტკიცებით, ქონების შემძენს ვალდებულების სრულად შესრულებამდე უფლებრივად ზღუდავდა, გამყიდველის თანხმობის გარეშე ქონება სხვა პირისთვის გადაეცა სარგებლობაში. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო ქირავნობის ხელშეკრულების საგნად სხვა ქონების (------N----) დაქვემდებარებაზე მითითების უსაფუძვლობა;

3.28. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარეობს. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 982-ე, 985-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ ხელყოფის კონდიქცია ჰგავს დელიქტური ვალდებულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მაგრამ იგი წინაპირობად ბრალეულობას არ აყენებს. ხელყოფის მოთხოვნის წამოყენების საფუძველი ხელყოფის არამართლზომიერებაში მდგომარეობს, რადგან თავად მოქმედება აკრძალული არ არის (ამ შემთხვევაში საქმე გვექნებოდა დელიქტთან და ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნასთან), არამედ გადამწყვეტი გარემოება არის ის, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას ეკუთვნოდა. ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნის კრედიტორი არის უფლებამოსილი პირი, ე.ი. განკარგვის უფლების მქონე (მესაკუთრე, კეთილსინდისიერი მფლობელი), მოთხოვნის მოპასუხე არის არაუფლებამოსილი პირი, ე.ი. პირი, რომელსაც არ აქვს განკარგვის უფლება (იგი არც უფლების მესაკუთრეა და არც განკარგვაზე უფლებამოსილი). განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება (იხ. სუსგ-ები: N ას-472-448-2013, 27.01.2015წ; N ას-308-293-2013, 30.05.2017წ; N ას-197-186-2017, 30.05.2017წ.);

3.29. ამასთან, სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს 10 წელს. ვინაიდან, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე უკუმოთხოვნას არ გააჩნია სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი სახელშეკრულებო, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული ან სხვა რაიმე სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები, შესაბამისად, მათ მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის საერთო - 10-წლიანი ვადა, რაც მოსარჩელეს დაცული აქვს (იხ. სუსგ-ები: N ას-225-215-2016, 25.05.2016წ; №ას-15-15-2016, 01.03.2016წ.);

3.30. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება და მიიჩნია, რომ ქირავნობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მოპასუხემ კეთილსინდისიერად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება იმ მხარის წინაშე, ვისთანაც შეათანხმა გარიგების პირობები და ვისაც იგი მოიაზრებდა მოთხოვნის კრედიტორად. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ სამინისტროს 2014 წლის 25 ივნისამდე არანაირი მოთხოვნა ქირის გადახდის თაობაზე მოპასუხისათვის არ წარუდგენია;

3.31. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობს 08.09.2011-25.06.2014 წლებში მოპასუხის მიერ მეიჯარისათვის კეთილსინდისიერად გადახდილი ქირის საფასურის სამინისტროსათვის ანაზღაურების საფუძველი. აღნიშნული კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანობის პრინციპს ეწინააღმდეგება;

3.32. რაც შეეხება 25.06.2014-07.03.2018 წწ. პერიოდს, დადგენილია, რომ აღნიშნული უძრავი ქონება 2011 წლის 8 სექტემბრიდან 2018 წლის 7 მარტამდე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრება იყო;

3.33. სამინისტრომ 2014 წლის 25 ივნისს აცნობა მოპასუხეს მისი კუთვნილი უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობის შესახებ, რის გამოც მოითხოვა მისი თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაბარება და სარგებლობის საფასურის გადახდა;

3.34. მიუხედავად ამისა, დადგენილია, რომ მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში მოპასუხე, უძრავი ქონების მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, სარგებლობდა ამ უძრავი ქონებით და ფართს კომერციული დანიშნულებით იყენებდა, თუმცა რაიმე თანხა მესაკუთრისათვის არ გადაუხდია;

3.35. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სსკ-ის 982.1-ე მუხლის შესაბამისად, არსებობს 25.06.2014 წ.-დან 07.03.2018 წ.-მდე ქირის მოსარჩელისათვის ანაზღაურების საფუძველი;

3.36. სააპელაციო სასამართლომ ქირის ოდენობასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ სსსკ-ის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, რომლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ;

3.37. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება და გონივრულად და სამართლიანად მიიჩნია, რომ სადავო ფართის სარგებლობისათვის ყოველთვიური საფასურის ოდენობა 1 250 ლარით განსაზღვრულიყო.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრებით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის უარყოფა.

4.1. პირველი კასატორის განმარტებით, არც პირველმა და არც მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა არ შეაფასეს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და საბოლოოდ იმდენად არასწორი დასაბუთებით იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია. საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებაა ის, რომ დავა წარმოშობილია არა იჯარის ხელშეკრულებიდან, არამედ ქონების არამართლზომიერად დაკავების ფაქტიდან;

4.2. მოპასუხე კომპანია ვერც ერთი წარმოდგენილი მტკიცებულებით ვერ ადასტურებს, რომ რომელიმე მხარე საიჯარო ხელშეკრულების ფარგლებში მოქმედებს. მოპასუხეს არ წარუდგენია საიჯარო ქირის გადახდის არც ერთი ქვითარი, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს, რომ მოიჯარე მეიჯარეს-სამინისტროს უხდიდა საიჯარო ქირას იმ სადავო ქონების ფარგლებში, რაზედაც მიმდინარეობს დავა. ამდენად, საჯარო რეესტრის ამონაწერებითა და საიჯარო ხელშეკრულებით უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ სადავო ფართი მდებარეობს --------- გამზ. №-----ში (ს/კ -----), ხოლო, შპს „გ-----სა“ და შპს „ჯ----ს“ შორის დადებული იჯარის საგანი - --- ---- გამზ. ----ში (---------);

4.3. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მესაკუთრე (მოსარჩელე) დავის პროცესში, ნაცვლად აღნიშნულ ფაქტზე სასარჩელო მოთხოვნის დაფუძნებისა და შესაბამისი მტკიცებულების წარდგენით საკუთარი პოზიციის განმტკიცებისა, სხვა გარემოებებზე შეედავა მოპასუხეს. სარჩელი ეფუძნებოდა იმ გარემობას, რომ მოპასუხეს ქობულეთში, ------ გამზ. №-----ში (ს/კ -----) მდებარე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის ნაწილი, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ჰქონდა დაკავებული, რის გამოც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, რაც გამოიხატებოდა, მისი საკუთრების გამოყენების ხელშეშლასა და მიუღებელ შემოსავალში;

4.4. პირველი კასატორის განმარტებით, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, ნამდვილად იყო თუ არა ტექნიკური ხარვეზი ხელშეკრულებაში, ეკუთვნოდა მოპასუხეს, რადგან საქმეში წარდგენილი იჯარის ხელშეკრულებით უდავოდ დგინდებოდა, რომ შპს „გ-----ის“ (მეიჯარეს) მოპასუხისათვის იჯარით გადაცემული ჰქონდა ქობულეთში, --- ------ გამზ. ----ში (ს/კ -----) და არა ----- გამზ. №----ში (ს/კ -----) მდებარე ფართი. შესაბამისად, უდავოა, რომ ----- გამზ. №----ში (ს/კ ----) მდებარე უძრავი ქონება მოპასუხეს იჯარით სარგებლობაში არასოდეს გადაცემია და იგი ქონებით ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობდა. ამდენად, შპს „გ-----ან“ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისაღები თანხა არსებულ დავის საგანთან კავშირში არ არის;

4.5. მეორე კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ქირის თანხა 1 250 ლარს შეადგენდა დღგ-ის ჩათვლით, რაც იმას ნიშნავს, რომ მეიჯარე იყო ასევე დღგ-ის გადამხდელი, შპს „ჯ-----ი“ დღგ-ის თანხას ითვლიდა (ანუ ამ თანხას უკან იბრუნებდა). ამის გამო შპს „ჯ-----ის“ რეალური ხარჯი ქირის ოდენობიდან გამომდინარე 1250-225(1250*18%)=1025 ლარს შეადგენდა. ვინაიდან, მოსარჩელე არაა დღგ-ის გადამხდელი მის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა არ შეიძლება მოიცავდეს დღგ-ას, შესაბამისად მოსარჩელემ სრულიად უსაფუძვლოდ მიიღო თითოეულ თვეზე 225 ლარი, რაც ჯამში 43 თვეზე 9 675 ლარს შეადგენს. მეორე კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმადაც დღგ არაპირდაპირი გადასახადია, ანუ ეს არის გადასახდი, რომელიც დგინდება მიწოდებული (იმპორტირებული) საქონლის ან/და გაწეული მომსახურების ფასზე დანამატის სახით და რომელსაც იხდის მომხმარებელი (იმპორტიორი) ამ გადასახადით გაზრდილი ფასით საქონლის ან/და მომსახურების შეძენისას (იმპორტისას). ასევე, სასამართლოს მიერ არ იქნა გამოყენებული ამავე კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლითაც დღგ-ის ჩათვლა არის დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული პირის უფლება, შეიმციროს გადასახდელი დღგ-ის თანხა მიღებული ჩათვლის დოკუმენტების საფუძველზე, გარდა ამ კარით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, ხოლო 174-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტით „დღგ-ის ჩასათვლელი თანხა არის დღგ-ის თანხა, რომელიც გადახდილია ან გადასახდელია ჩათვლის დოკუმენტების მიხედვით“;

4.6. მოპასუხე კომპანიის განმარტებით, მოცემული ურთიერთობა ქირავნობის სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობაა. ამდენად, ამ ურთიერთობის უსაფუძვლო გამდიდრებად შეფასება არ შეესაბამება სსკ-ის 531-ე მუხლის შინაარსს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა გამოყენებული სსკ-ის 982-ე მუხლი. სსკ-ის 982-ე მუხლის დისპოზიციის არსებობისთვის აუცილებელია, რომ მეორე პირის სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა ხდებოდეს მისი თანხმობის გარეშე, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. მეიჯარის (მესამე პირის) უფლებამონაცვლედ გახდომის შემდეგ, სამინისტროზე გადავიდა ქირავნობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული უფლებები და მოვალეობები, მათ შორის სსკ-ის 162-ე მუხლით განსაზღვრული მოვალეობა - დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. ამდენად, სამინისტროს წერილში აღნიშნული მოთხოვნა, რომ ნივთი მათ დაბრუნებოდათ კანონსაწინააღმდეგო იყო, ვინაიდან ეწინააღმდეგებოდა როგორც სსკ-ის 531-ე, ისე - 162-ე, 575-ე მუხლებს;

4.7. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადის გამოყენებას მეორე კასატორი არ ეთანხმება და მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 128.3-ე მუხლის ნაცვლად ამავე კოდექსის 129.1-ე მუხლი უნდა ყოფილიყო გამოყენებული. შესაბამისად, ხანდაზმულია პერიოდი სარჩელის შეტანიდან სამი წლის ვადის ზევით ანუ 2012 წლის 6 იანვრამდე არსებული მოთხოვნები. მოთხოვნების ხანდაზმულობას, ასევე, ითვალისწინებს სპეციალური კანონის „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ 49²-ე მუხლი;

4.8. უდავოა, რომ შპს „ჯ-----ი“ ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე ფლობდა მოცემულ ფართს. მას შემდეგ, რაც უძრავი ქონების მესაკუთრე პირველი კასატორი (სამინისტრო) გახდა, იგი ავტომატურად, სსკ-ის 572-ე მუხლის საფუძველზე, უძრავი ქონების გამქირავებელი გახდა და ჩაენაცვლა მესამე პირს (შპს „გ------ის“).

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტის განჩინებებით მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრები დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მასში მოთავსებული მტკიცებულებებისა და საკასაციო საჩივრების პრეტენზიების არსებითად განხილვის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველი კასატორის (მოსარჩელე სამინისტროს) საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მეორე კასატორის (მოპასუხე კომპანიის) საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე, ქვემოთ დასახელებული სავალდებულო სამართლებრივი მითითებებით.

6. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

7. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

8. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.

9. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიებს, რომ მხარეთა შორის სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობა არ არსებობდა და მოპასუხე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა სადავო უძრავ ქონებას, რომლის საკადასტრო კოდიც არ ემთხვევა ხელშეკრულებაში მითითებულ საკადასტრო კოდს. ამ მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ დეტალური კვლევა აწარმოა და დაადგინა, რომ საკადასტრო კოდებს შორის ცდომილება ტექნიკური ხასიათის შეცდომით იყო გამოწვეული. ამასთან, სადავო საკითხის განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მოსარჩელე სწორედ იმ ქონების არამართლზომიერ სარგებლობას ედავებოდა მოპასუხეს, რომელიც სამინისტროსა და მეიჯარეს შორის ქირავნობის ხელშეკრულების საგანი იყო, ანუ სამინისტრომ თავიდანვე იცოდა, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების საგნად სხვა ქონების (--------N----) დაქვემდებარებაზე მითითება უსაფუძვლო იყო; პირველი კასატორის პრეტენზია ურთიერთწინააღმდეგობრივი და დაუსაბუთებელია, ამასთან, მეორე კასატორის საკასაციო განაცხადის ნაწილობრივ დასაბუთებულობის გამო, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შეუძლებელია, თუმცა, სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისათვის სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს რამდენიმე გარემოება.

10. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხეს თანხის გადახდა 2014 წლის 25 ივნისიდან 2018 წლის 7 მარტამდე უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმებით უნდა დაეკისროს. სახელშეკრულებო მოთხოვნის ფარგლებში სსკ-ის 581-ე მუხლის მე-2 ნაწილით იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581– 606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. სსკ-ის 531-ე (ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა.) და 572-ე (თუ გამქირავებელი გაქირავებულ ნივთს მესამე პირზე გაასხვისებს დამქირავებლისათვის მისი გადაცემის შემდეგ, შემძენი იკავებს გამქირავებლის ადგილს და მასზე გადადის ქირავნობის ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლებები და მოვალეობები) მუხლებზე მიუთითებს, ხოლო საიჯარო ქონების უკანონო სარგებლობით მიყენებული ზიანის ნაწილში -სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილზე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილსა (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე მუხლზე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება).

11. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მოპასუხის მიერ ქირავნობის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე, უძრავი ნივთის არამართლზომიერად ფლობის შესახებ. საქმეზე დადგენილია, რომ ქონება 2010 წლის 20 სექტემბერს, ხუთი წლის ვადით, იჯარით გადაეცა შპს „ჯ-----ს“, თვეში 1 250 ლარის საიჯარო ქირის გადახდის პირობით; შპს „ჯ-----ი“ სარგებლობდა ქონებით და 2014 წლის 25 ივნისის ჩათვლით ყოველთვიურად იხდიდა ქონების სარგებლობის საფასურს 1 250 ლარს; სამინისტროს 2014 წლის 25 ივნისის №----- წერილი, რომლითაც მოთხოვნილი იქნა წერილის ჩაბარებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში, ფართის გამოთავისუფლება არ შეიძლება ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლად იქნეს მიჩნეული და მხოლოდ ამ ნაწილშია გაზიარებული მეორე კასატორის პრეტენზია (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.6 და 4.8 ქვეპუნქტები). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მართლზომიერი მფლობელია პირი, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლით ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. მაშასადამე, მართლზომიერი მფლობელობა მიუთითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში (იხ. სუსგ №ას-1574-2019, 28.04. 2020 წელი).

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ნივთის ფლობის სანივთო უფლება, აბსოლუტური უფლებაა (ნივთზე ბატონობის სანივთო უფლება აბსოლუტურ უფლებებს განეკუთვნება (იხ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, 2011, გვ.100) და, შესაბამისად, მოქმედებს ყველას მიმართ, განსხვავებით ფარდობითი უფლებებისაგან, რომელიც არსებობს ორ ან რამდენიმე პირს შორის სამართლებრივ ურთიერთობაში, შესაბამისად, მიმართულია მხოლოდ კონკრეტული პირის/პირთა წინააღმდეგ. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მფლობელის ფარდობითი (ვალდებულებითი) უფლებაც კი, კანონმდებელმა სანივთო უფლების მფლობელის უფლებას გაუტოლა - დამქირავებელი და მოიჯარე დაცულია მიწის მესაკუთრის უფლებამონაცვლეთა მოთხოვნებისგან (სსკ-ის 572-ე და 581.2 მუხლები).

13. სსკ-ით განმტკიცებული ხელყოფის კონდიქციის შემადგენლობა მოპასუხის მიმართ თავს იჩენს ქირავნობის ხელშეკრულების ვადის გასვლის (საქმეზე დადგენილია, რომ ქონება 2010 წლის 20 სექტემბერს, ხუთი წლის ვადით, იჯარით გადაეცა შპს „ჯ------ს“, თვეში 1 250 ლარის საიჯარო ქირის გადახდის პირობით) დღიდან ქონების გამოთავისუფლებამდე პერიოდში. დროის ამ მონაკვეთში ცალსახაა, რომ მოპასუხე უკვე გასული იყო სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან და ქონების შემდგომ ფლობას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განაგრძობდა, ამასთან, არც ქონებით სარგებლობისთვის არ გადაუხდია შესაბამისი საფასური. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 982-ე მუხლი, რაც მართებულად აქვს მითითებული სააპელაციო სასამართლოს. კასატორთა საყურადღებოდ, ამ ნორმის მიზანთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მისსავე ერთ-ერთ განმარტებას მოიხმობს: „განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან“ (იხ. სუსგ N ას-472-448-2013, 5.12.2013წ; N ას-275-2020 , 16.11.2021წ; N ას-1227-2018, 15.02.2022წ.).

14.ერთ-ერთ ანალოგიურ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ შემდეგნაირად განავითარა მსჯელობა: “განსახილველ დავაზე სამართლებრივი მსჯელობის შემდგომი წარმართვისათვის, უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია, დააზუსტოს მოპასუხესთან დადებული გარიგების შინაარსი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხესთან დაიდო არა იჯარის, არამედ ქირავნობის ხელშეკრულება. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ ქირავნობის დროს კონკრეტული, ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი გადაეცემა დამქირავებელს სარგებლობაში, ხოლო იჯარის შემთხვევაში გადაეცემა ქონება, რომელიც არა მარტო ნივთებს, არამედ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთესაც აერთიანებს [სსკ-ის 147-ე მუხლი], ანუ იმ მოთხოვნებსა და უფლებებს, რომლებიც მოიჯარეს მისცემს შესაძლებლობას, მიიღოს ნაყოფი (მატერიალური სარგებელი). იჯარის შემთხვევაში ნაყოფია ის შემოსავლები, რაც მეურნეობის სწორი გაძღოლის გზით მიიღება სამართლებრივი ურთიერთობის (იჯარის) საფუძველზე („იურიდიული ნაყოფი“). საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხეს სარგებლობაში გადაეცა კონკრეტული უძრავი ნივთი ისეთ მდგომარეობაში, რომელიც არ იძლეოდა ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას; კერძოდ, მოწინააღმდეგე მხარეს, საბანკო საქმიანობის მიზნით, ნივთის გამოყენება შეეძლო მას შემდეგ, რაც ის საკუთარი სახსრებით გადააკეთებდა, გაარემონტებდა და შესაბამისი ინვენტარით აღჭურავდა ნაქირავებ საგანს (სუსგ. საქმე Nას-738-700-2015, 18.12.2015წ.). ანალოგიურად, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხისთვის სარგებლობაში გადაცემული ფართი არა თავისთავად იყო გამიზნული ნაყოფის მიღებისათვის, არამედ დამქირავებელმა საკუთარი სახსრებით განათავსა მასში ფიჭური კავშირგაბმულობის დანადგარები შესაბამისი კომერციული მიზნებისათვის... ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხესა და ე.წ. მეიჯარეს შორის დაიდო არა იჯარის, არამედ ქირავნობის ხელშეკრულება“ (იხ. სუსგ N ას-172-161-2017, 29.06.2017წ.). საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 572-ე მუხლზე მითითებით (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების მე-10 პუნქტში) განმარტავს, რომ თუ გამქირავებელი გაქირავებულ ნივთს მესამე პირზე გაასხვისებს დამქირავებლისათვის მისი გადაცემის შემდეგ, შემძენი იკავებს გამქირავებლის ადგილს და მასზე გადადის ქირავნობის ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლებები და მოვალეობები. გამქირავებელსა და დამქირავებელს შორის დადებული 2010 წლის 20 სექტემბრის ხელშეკრულება, რომელსაც კონსტიტუციური მნიშვნელობა ჰქონდა კონტრაჰენტი მხარეებისათვის, ითვალისწინებდა დათქმას, რომლის თანახმად, დამქირავებელს უნარჩუნდება ხელშეკრულების გაგრძელების ან განახლების უპირატესი უფლება 5 წლის შემდეგ, თუ მხარეები წინააღმდეგი არ იქნებიან ხელშეკრულება გაგრძელდება ავტომატურად, ხოლო თუ გამქირავებელი მოითხოვს ხელშეკრულების შეწყვეტას, დამქირავებელი ვალდებულია, შენობა დაცალოს 6 თვის განმავლობაში, დამქირავებლის ხარჯით (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 79); ასევე კონსტიტუციური მნიშვნელობისაა კონტრაჰენტი მხარეებისათვის, ხელშეკრულების შეწყვეტის წესის ის პირობა, სადაც მითითებულია, რომ მხარეთა რეორგანიზაცია ან მათი მფლობელის შეცვლა არ ქმნის წინამდებარე ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს ან ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული ქირის ოდენობის გადასინჯვის პირობას (იხ. ტ.1. ს.ფ.83; შეად. ასევე სუსგ- ას N ას-162-161-2017, 29.06. 2017წ.). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა დაბრუნების ეტაპზე უნდა იმსჯელოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში არსებულ მხარეთა ურთიერთვალდებულებებსა და ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ კრედიტორის წინაშე მოვალის მიერ შესასრულებელ ვალდებულებაზე. ასევე მოპასუხე საკასაციო საჩივარში მიუთითებს სარჩელის ნაწილის ხანდაზმულობაზე და ყურადღებას მიაქცევს მხარეთა შორის არსებულ ქირავნობის ურთიერთობას. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მისადაგების შემდეგ სააპელაციო სასამართლო ამ ნაწილშიც ხელახლა იმსჯელებს და გამოიტანს დასკვნას, რადგან საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ დასაბუთებულად მიიჩნევს, მეორე კასატორის პრეტენზიას სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ვადის გამოყენებასთან დაკავშირებით იმ პერიოდისათვის, როცა მხარეთა შორის ქირავნობის ხელშეკრულება არსებობდა, ხოლო ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ გამოყენებული უნდა იქნეს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მომწესრიგებელი ნორმები, შესაბამისად, 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადით (რაზედაც სააპელაციო სასამართლოც უთითებს).

15. მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიის ნაწილი სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სადავო ქონებით სარგებლობის საფასურის არასწორად განსაზღვრას ეფუძნება და მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხიდან იმ თანხის გამოკლებას, რაც კომპანიამ დღგ-ს სახით გადაიხადა. ამ მიმართებით საკასაციო სასამართლო მეორე კასატორს ხელშეკრულების 6.1 პუნქტზე მიუთითებს, რომელიც კონტრაჰენტთა შორის შეთანხმდა არსებითი პირობის სახით (სსკ-ის 319-ე და 327-ე მუხლები) და შემდეგი სახით ჩამოყალიბდა: „დამქირავებლის მიერ გამქირავებლისათვის გადასახდელი თანდა შეადგენს თვეში 1250. 00 ლარს, ყველა სახელმწიფო გადასახადის ჩათვლით (შემდგომში: „ქირა“) -/იხ. ტ,1, ს.ფ.82/ და განმარტავს, რომ საკასაციო პრეტენზია დაუსაბუთებელია და ამ ნაწილში დამატებითი კვლევა არ უნდა ჩაატაროს სააპელაციო სასამართლომ.

16. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მისაღებად, საკმარისად არ არის დადგენილი რამდენიმე მნიშვნელოვანი გარემოება, რის გამოც ზემოხსენებული სამართლებრივი მითითებების ფარგლებში დამატებით უნდა იქნეს დადგენილი მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის გამოსათვლელად აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები იმ სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, რაც წინამდებარე განჩინებაშია ასახული.

17. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს" ს-----ის" საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური