საქმე №ას-591-2022 16 სექტემბერი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „მ-----რი" (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. გ-ია, ლ. რ-ლი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით ვ. ც-ის (შემდეგში: თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე) მიმართ ლ. რ-ის (შემდეგში: თავდაპირველი სარჩელის პირველი მოსარჩელე, გაერთიანებული სარჩელის პირველი მოპასუხე, პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორი) და გ-ას (შემდეგში: თავდაპირველი სარჩელის მეორე მოსარჩელე, გაერთიანებული სარჩელის მეორე მოპასუხე, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი; შემდეგში: ერთობლივად თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეები, პირველი აპელანტები ან პირველი კასატორები) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოსარჩელეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მარტის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა მათზე:

3.1. თავდაპირველი სარჩელის პირველი მოსარჩელე (40%-იანი წილით), თავდაპირველი სარჩელის მეორე მოსარჩელე (20%-იანი წილით) და თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე (40%-იანი წილით) შპს ,,მ-ის’’ (შემდეგში: გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელე, კომპანია, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) პარტნიორები იყვნენ.

3.2. მხარეებს შორის 2015 წლის 4 მაისს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებები გაფორმდა, რომელთა საფუძველზეც თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეებმა თავიანთი კუთვნილი წილები კომპანიაში თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხეს გადასცეს, კერძოდ, პირველი მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული კაპიტალის 20% - 170 000 ლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული კაპიტალის 40% - 340 000 ლარის სანაცვლოდ.

3.3. თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეებმა 2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 20 ივლისამდე კომპანიისგან 699 406 აშშ დოლარი და 122 085,72 ლარი მიიღეს.

3.4. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2015 წლის 18 მაისს შპს ,,ბ-----ა’’ დარეგისტრირდა. 2017 წლის 27 ოქტომბრის მონაცემებით, შპს-ს 75%-იანი წილის მესაკუთრე მეორე მოსარჩელე, ხოლო 25%-იანი წილის მესაკუთრე პირველი მოსარჩელე იყო.

3.5. თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეებმა 2018 წლის 8 აგვისტოს სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხის წინააღმდეგ და მოპასუხისათვის მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ 888 853 ლარის, ხოლო პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ - 592 568 ლარის დაეკისრება მოითხოვეს.

3.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო. აღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით - სარჩელის დაკამაყოფილება მოითხოვეს.

3.7. გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელემ/კომპანიამ 2019 წლის 10 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში გაერთიანებული სარჩელის მოპასუხეების წინააღმდეგ სესხის ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობისა და, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 699 406 აშშ დოლარისა და 122 085,72 ლარის სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე სარჩელი აღძრა.

3.8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებით, კომპანიის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ხსენებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე მხარემ, გადაწყვეტილების გაუქმება და, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკამაყოფილება მოითხოვა.

3.9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 დეკემბრის საოქმო განჩინებით, სამოქალაქო საქმე №2ბ/....-19 და №....-19 გაერთიანდა ერთ წარმოებად. გაერთიანებულ საქმეს მიენიჭა სააღრიცხვო სტატისტიკური ნომერი - №2ბ/......-19.

4. თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეების მტკიცებით, თანხები მიღებულია გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელის/კომპანიის პარტნიორებს შორის 2015 წლის 4 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე წილების ღირებულების ნაწილით; წილების რეალური ღირებულება აღემატებოდა ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულ თანხას და გამყიდველებს უნდა მიეღოთ წილების რეალური ღირებულება. აღნიშნულის საპირისპიროდ, კომპანიამ დამოუკიდებლად წარდგენილი სარჩელის ფარგლებში მიუთითა, რომ თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეებს ზეპირი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა თანხები, რის გამოც ითხოვს მათ დაბრუნებას. კომპანიის მტკიცებით, მითითებული თანხები არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ნასყიდობის საფასურის გადახდად, რადგან იგი არ ყოფილა 2015 წლის 4 მაისის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებების მონაწილე მხარე და სადავო თანხა წილის შემძენმა - თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხემ უნდა გადაიხადოს. წილების ნასყიდობის ღირებულებასთან დაკავშირებით კი, განმარტა, რომ ამ ნაწილში გასულია სახელშეკრულებო მოთხოვნის სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც აითვლება 2016 წლიდან.

5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გაერთიანებული დავის ფარგლებში შესაფასებელია, ერთი მხრივ, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნასყიდობის საფასურის სრულად ანაზღაურებასთან მიმართებით მოთხოვნა, ხოლო, მეორე მხრივ, გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე კომპანიის მოთხოვნა.

6. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებებზე, რომელთა მიხედვით, მოსარჩელეებმა კუთვნილი წილები კომპანიაში გადასცეს თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხეს, კერძოდ, პირველი მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული კაპიტალის 20% - 170 000 ლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული კაპიტალის 40% - 340 000 ლარის სანაცვლოდ; დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა 2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 20 ივლისამდე კომპანიისგან 699 406 აშშ დოლარი და 122 085,72 ლარი მიიღეს.

7. მოსარჩელეების მტკიცებით, ნასყიდობის ხელშეკრულებებში დაფიქსირებული თანხები არ შეესაბამება მხარეთა ზეპირ შეთანხმებას და, რეალურად, გასაყიდი წილის ღირებულება 3 600 000 ლარს შეადგენდა [მეორე მოსარჩელეს 40%-იანი წილის სანაცვლოდ უნდა მიეღო 2 400 000 ლარი, ხოლო პირველ მოსარჩელეს 20%-იანი წილის სანაცვლოდ 1 200 000 ლარი]. 2015 წლის 1 მაისისათვის კომპანიის 100%-იანი წილის რეალური ღირებულება 6 959 700 ლარს შეადგენდა, რაც დასტურდება აუდიტორული ფირმის მიერ შედგენილი წილის შეფასების ანგარიშით. წილის რეალურ ღირებულებას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მოპასუხემ თავისი კუთვნილი 100%-იანი წილი 2017 წლის ნოემბერში მესამე პირზე 6 000 000 ლარად გაასხვისა. სწორედ ზეპირ შეთანხმებაზე დაყრდნობით მოითხოვენ თავდაპირველ სარჩელში დასახელებული თანხების მოპასუხისთვის დაკისრებას. მოპასუხე მხარემ მოთხოვნის გამომრიცხველი და შემაფერხებელი შესაგებლის წარდენის გზით უარყო რაიმე სახის ზეპირი შეთანხმება, მიუთითა 2015 წლის 4 მაისის ხელშეკრულებებზე და განმარტა, რომ მან სრულად შეასრულა ხელშეკრულებით შეთანხებული ვალდებულებები, რის გამოც გამორიცხულია სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება, ამასთან სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულიცაა, რაც ასევე განუხორციელებლად აქცევს სასარჩელო მოთხოვნების რეალიზებას.

8. სააპელაციო სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით შეაფასა საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები და არ გაიზიარა მოსარჩელეების მტკიცება წილის ნასყიდობის ხელშეკულებაში მითითებულისგან განსხვავებული ზეპირი შეთანხმება კომპანიის წილის რეალურ ღირებულებასთან მიმართებით. საყურადღებოა ისიც, რომ წილის საფასურის ანაზღაურებას მოპასუხე ვერ ადასტურებს, თუმცა გაერთიანებულ საქმეში, აღნიშნულის საპირისპიროდ, გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელემ თავდაპირველი სარჩელის მეორე მოსარჩელის აღიარება წარადგინა, რომ მოსარჩელეებმა 2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 20 ივლისამდე კომპანიისგან 699 406 აშშ დოლარი და 122 085,72 ლარი მიიღეს, რაც სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, წილის ნასყიდობის საფასურის მიღებას გულისხმობს, ეს გარემოება კი გაერთიანებულ საქმეში გადაცემული თანხების უკან დაბრუნების თაობაზე კომპანიის მოთხოვნას გამორიცხავს.

9. ხელწერილის ფარგლებში, თანხების კომპანიისგან და არა უშუალოდ თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხისგან მიღება, სასამართლოს განსჯით, არ გამორიცხავს მიღებული თანხების წილის ნასყიდობის საფასურად მიჩნევას, რამდენადაც ხელშეკრულება დადებული იყო სწორედ კომპანიის წილებთან დაკავშირებით, ამასთანავე, წილის შემძენი/ მოპასუხე კომპანიის 100% წილის მესაკუთრე იყო და, შესაბამისად, ორი ურთიერთდაკავშირებული დავის ფარგლებში თანხის გადაცემის მიზნობრიობის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებების არარსებობისას, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და შემდგომში კომპანიის მიერ მოსარჩელეთათვის გადახდილი თანხის ქრონოლოგია ერთობლივად, სწორედ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდას ადასტურებს.

10. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 24-ე მუხლის პირველზე ნაწილზე (იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ) აღნიშნა, რომ, მართალია, კომპანია დამოუკიდებელი სამართალსუბიექტია, თუმცა განსახილველ დავაზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი შეფასების საფუძველზე, კომპანიის მიერ გაცემული თანხები მიჩნეული უნდა იქნეს მისი 100% წილის მესაკუთრის/მოპასუხის მიერ მოსარჩელეებისთვის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელ თანხებად და უსაფუძვლოა სასესხო ვალდებულების არსებობის თაობაზე კომპანიის მტკიცება. დაუსაბუთებელია მითითებაც უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების მოხმობასთან მიმართებით, რამდენადაც თანხის გადაცემას გააჩნდა სამართლებრივი საფუძველი (2015 წლის 4 მაისის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებები) და თანხები არ გაცემულა შემდეგში დაბრუნების პირობით, რის გამოც ვერ იქნება სესხად მიჩნეული.

11. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეების მიერ კომპანიის წილის საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით წარდგენილი შპს ,,ა.....ტ-კ......ის’’ მიერ 2018 წლის 12 ივლისს შედგენილი წილის შეფასების ანგარიში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებული დასკვნა ვერ აკმაყოფილებს ამ სახის მტკიცებულებისათვის სამოქალაქო პროცესით დადგენილ ხარისხობრივ სტანდარტს. სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დასკვნის შეფასება გულისხმობს თავდაპირველად ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-535-501-2017წ). ამასთან, ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად, რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში (იხ.სუსგ№ას-406-383-2014). ამასთანავე, ექსპერტის დასკვნა კრიტიკულად უნდა შეფასდეს, როგორც ცალკე აღებული, ასევე - საქმეზე მოპოვებულ ყველა სხვა მტკიცებულებასთან ერთად (იხ. სუსგ №ას-633-966-07). [პალატა მიუთითებს, რომ შეფასების აღნიშნული სტანდარტი ვრცელდება აუდიტის დასკვნის, როგორც მტკიცებულების შეფასებისასაც].

12. სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარდგენილი აუდიტორული დასკვნის კვლევითი ნაწილის ნაკლოვანებაზე მიუთითა, სადაც კომპანიის 100%-იანი წილის საბაზრო ღირებულების დასადგენად სამუშაოების შესასრულებლად საჭირო ინფორმაცია მოძიებული და შეკრებილია სამუშაოს დამკვეთისგან მიღებული დოკუმენტაციიდან და ინფორმაციებიდან, მასობრივი ინფორმაციის სხვადასხვა საშუალებიდან მიღებული, ანალოგიური ქონების ბაზარზე არსებული სარწმუნო ოფიციალური და არაოფიციალური ინფორმაციებიდან. დასკვნაში ასევე მითითებულია, რომ საბუღალტრო მონაცემების მიხედვით, 2015 წლის 1 მაისს საწარმოს შემდეგი ღირებულების აქტივები და ვალდებულებები აქვს, თუმცა არ შეიცავს ინფორმაციას იმის თაობაზე, საიდან გამომდინარეობს და კონკრეტულად რა დოკუმენტებზე დაყრდნობითაა შედგენილი თუნდაც აღნიშნული გაანგარიშება. ამდენად, წარდგენილი აუდიტორული შეფასება მითითებული საკვლევი მასალის სიმწირიდან გამომდინარე, საქართველოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესის გათვალისწინებით, სასამართლოს მიერ მისი ერთმნიშვნელოვნად გაზიარების საფუძველს არ ქმნის. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დადგინდება, რომ ხელშეკრულების დადებისას კომპანიის წილების ღირებულება მართლაც გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე ხელშეკრულებებში მითითებული ღირებულება, აღნიშნული არ განაპირობებს მოპასუხეთათვის მოთხოვნილი ოდენობით თანხის დაკისრებას სამოქალაქო კანონმდებლობით განმტკიცებული ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპის საწინააღმდეგოდ, საქმის მასალებში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება მხარეთა შორის 2015 წლის 4 მაისის ხელშეკრულებებისგან განსხვავებულ წესებზე შეთანხმება. ამასთან, შეთანხმების ფარგლებში წილის რეალური ღირებულების განსაზღვრისათვის სათანადო მტკიცებულებად ვერ მიიჩნევა 2017 წლის 10 ნოემბრის კომპანიის კრების ოქმი, რომლის საფუძველზედაც კომპანიის 100% წილი გასხვისდა 6 000 000 ლარად, რამდენადაც კონკრეტული ხელშეკრულება დადებულია დაახლოებით 2 წლის შემდეგ და წარმოადგენს სხვა პირთა შორის არსებულ შეთანხმებას.

13. სააპელაციო სასამართლომ თავდაპირველი სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა არ გაიზიარა, გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.3. ქვეპუნქტი) მიუთითა და აღნიშნა, რომ თავდაპირველი სარჩელი სასამართლოში 2018 წელსაა წარდგენილი, ხოლო ბოლო შესრულება მიღებულია 2016 წელს, შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმულად ვერ მიიჩნევა, თუმცა აღნიშნული გარემოება საქმის შედეგზე გავლენას ვერ მოახდენს, რადგან სარჩელი უსაფუძვლოა და ამ ნაწილში დამატებითი მსჯელობა მიზანშეუწონელია.

14. სააპელაციო სასამართლომ ორი გაერთიანებული საქმის ფარგლებში დადგენილად მიიჩნია, რომ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხეს დამატებით მოსარჩელეების სასარგებლოდ თანხების გადახდა არ ეკისრება, ხოლო კომპანიამ, თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეების სასარგებლოდ, თანხა მოპასუხის მიერ გადასახდელი წილის ნასყიდობის ღირებულების საფუძველზე გადაიხადა. შესაბამისად, დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ მიიჩნია სესხის სახით გადაცემული თანხის დაბრუნების თაობაზე კომპანიის სარჩელი.

15. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ წინამდებარე საქმეები მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევების გარეშე განიხილა, ამასთან, სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებულ ნაწილში არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად მართებულად შეაფასა, შესაბამისად, დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიუთითა მათზე.

16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

16.1. გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელე კომპანიამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

16.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივნისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო (შემდეგში -სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ გაერთიანებული სარჩელის მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

17. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

18. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

20. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

21. კასატორის მტკიცებით, მხარეებს შორის ზეპირი ფორმით სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობა არსებობდა, თუმცა სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ დაადგინა, რომ მოპასუხეებს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე თანხა გადაუხადეს; კასატორის განმარტებით, გაუგებარია, რა საფუძვლით მიიჩნია სასამართლომ დადგენილად იურიდიული პირის მიერ გადაცემული თანხა ფიზიკური პირის მიერ ნასყიდობის დამადასტურებლად; იმ შემთხვევაში, თუ ვერ დადგინდება, რომ მხარეებს შორის სასესხო ურთიერთობა არსებობდა, მოპასუხეები კი ვერ ადასტურებენ სხვა სამართლებრივი საფუძვლის რეალურ არსებობას, ამოქმედდება პრეზუმფცია, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე თანხის მიღებას გულისხმობს.

22. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას’’ (იხ. სუსგ Nას-989-2021, 18.02.2022წ).

23. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ დაუშვებელია, მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

24. სსკ-ის 623-ე მუხლის (სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი) შესაბამისად, თანმიმდევრობით უნდა იყოს შესრულებული სესხის (ძირითადი თანხის) დაბრუნების მოთხოვნის საფუძვლის განმაპირობებელი შემდეგი წინაპირობები: მსესხებელს გადაცემული უნდა ჰქონდეს განსაზღვრული (სადავო) თანხა საკუთრებაში და უნდა კისრულობდეს განსაზღვრულ ვადაში გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულებას.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სესხის ხელშეკრულება ხასიათდება შემდეგი თავისებურებებით: 1) სესხის ხელშეკრულება არის ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ხელშეკრულება, თუმცა განსხვავდება ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ისეთი ხელშეკრულებებისაგან, როგორიცაა: ნასყიდობა, გაცვლა, ჩუქება, სამისდღეშიო რჩენა; 2) სესხის ხელშეკრულება არის ცალმხრივი ხელშეკრულება. ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია ცალმხრივ და ორმხრივ ხელშეკრულებებად დამოკიდებულია არა იმაზე, თუ რამდენი პირის ნებაა გამოვლენილი (ვინაიდან ხელშეკრულება ზოგადად გულისხმობს ორი ან მეტი პირის ნების გამოვლენას), არამედ იმაზე, თუ როგორაა განაწილებული უფლება-მოვალეობები ხელშეკრულების მხარეებს შორის. სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი უფლებამოსილია, მოითხოვოს სესხად გადაცემულის დაბრუნება, ხოლო მსესხებელი კი, ვალდებულია, დააბრუნოს უკან სესხად მიღებული იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი; 3) სესხის ხელშეკრულება არის რეალური ხელშეკრულება. შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულება დადებულად მიიჩნევა, როცა გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ხელშეკრულების საგანს. მხოლოდ სესხის თაობაზე შეთანხმება, ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ხელშეკრულების დადებას.

26. საგულისხმოა, დავის მონაწილე რომელმა მხარემ უნდა ადასტუროს თანხის გადაცემა, ანუ ხელშეკრულების დადების შესახებ გარემოება არ წესრიგდება მატერიალური სამართლის ნორმით. სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელი არც ერთი ნორმა მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესს არ გვთავაზობს, რის გამოც გამოყენებულ უნდა იქნეს სსსკ-ის ზოგადი ნორმა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილებისთვის (სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი), რომლის თანახმად - თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება, ანუ გამსესხებლის ვალდებულება შემოიფარგლება სესხის თანხის გადაცემისა და გადაცემული თანხის ოდენობის მტკიცებით, ხოლო მსესხებლის მტკიცების ტვირთი კი - სესხის თანხის დაბრუნებით განისაზღვრება.

27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასების დროს სასამართლო ხელმძღვანელობს თავისი შინაგანი რწმენით. შინაგანი რწმენა საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად ყალიბდება. მტკიცებულებათა შეფასება არა სპონტანური და ინტუიციური, არამედ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს (სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილი), (შდრ. სუსგ Nას-279-264-2017, 21.04.2017წ.) „მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებებზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული). მოსარჩელის (გამსესხებლის) მიერ სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების შემთხვევაში და ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე მისი მითითების პირობებში მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მოპასუხეს (მსესხებელს) ვალდებულება (სესხის დაბრუნება) შესრულებული არ აქვს. ამდენად, სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს (გამსესხებელს). მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოქმედებს მსესხებლის (მოპასუხეს) მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე პრეზუმფცია. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი (ვალდებულების შესრულების ტვირთი) აკისრია მსესხებელს (მოპასუხეს) (იხ. სუსგ №ას-929-891-2014, 22.04.2015). სასესხო ურთიერთობის წარმოშობის წინაპირობების მტკიცების თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სადავოობისას სესხის ხელშეკრულების დადების - თანხის გადაცემ ფაქტის დამტკიცების ტვირთი ეკისრება გამსესხებელს (შდრ. სუსგ Nას-1067-1026-2016, 23.06.2017წ)“.

28. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს, სამართლებრივ შეფასებას აღნიშნული დავის ფარგლებში (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1.-3.4; მე-5, მე-8-მე-15 პუნქტები) და დამატებით აღნიშნავს შემდეგს:

29. წინამდებარე დავის ფარგლებში დადგენილი და დადასტურებულია, რომ თავდაპირველი სარჩელის პირველი მოსარჩელე (40%-იანი წილით), თავდაპირველი სარჩელის მეორე მოსარჩელე (20%-იანი წილით) და თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე (40%-იანი წილით)საკასაციო საჩივრის ავტორი კომპანიის ) პარტნიორები იყვნენ; მხარეებს შორის 2015 წლის 4 მაისს გაფორმებული წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეებმა თავიანთი კუთვნილი წილები კომპანიაში თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხეს გადასცეს, კერძოდ, პირველი მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული კაპიტალის 20% - 170 000 ლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული კაპიტალის 40% - 340 000 ლარის სანაცვლოდ. თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეებმა 2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 20 ივლისამდე კომპანიისგან 699 406 აშშ დოლარი და 122 085,72 ლარი მიიღეს. მოვლენათა განვითარების ქრონოლოგიისა და იმის საფუძველზე, რომ თავდაპირველი მოსარჩელეების მოპასუხე, რომელიც კასატორის კომპანიის 40 % წილის მფლობელი პარტნიორი იყო და შემდეგ 100 %-ის მფლობელი გახდა, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ კომპანიის მიერ გაცემული თანხები მიჩნეული უნდა იქნეს მისი 100% წილის მესაკუთრის/მოპასუხის მიერ მოსარჩელეებისთვის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელ თანხებად, რაც უსაფუძვლოდ აქცევს სასესხო ვალდებულების არსებობის თაობაზე კომპანიის მტკიცებას.

30. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, სააპელაციო სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით შეაფასა საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები და მართებულად დაადგინა, რომ თავდაპირველი სარჩელის მოსაჩეელეების მიერ 2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 20 ივლისამდე კომპანიისგან მიღებული თანხა წილის ნასყიდობის საფასურია, რაც გაერთიანებული სარჩელის მოთხოვნას - სესხის სახით გადაცემულის უკან დაბრუნებას გამორიცხავს.

31. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის პასუხად განმარტავს, რომ ხელწერილის ფარგლებში, თანხის კომპანიისგან და არა უშუალოდ თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხისგან მიღება არ გამორიცხავს წილის ნასყიდობის საფასურად მიჩნევას, რამდენადაც განსახილველ დავაზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი შეფასების საფუძველზე წილის შემძენი/მოპასუხე კომპანიის 100% წილის მესაკუთრე იყო და, ორი ურთიერთდაკავშირებული დავის ფარგლებში თანხის გადაცემის მიზნობრიობის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებების არარსებობისას, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და შემდეგ კომპანიის მიერ გადახდილი თანხის ქრონოლოგია ერთობლიობაში, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდას ადასტურებს.

32. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულ მსჯელობას და ასკვნის, რომ კომპანიამ მისი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმატებით ვერ გაართვა თავი და ვერ დაადასტურა, რომ გაერთიანებული მოსარჩელეებისთვის 2016 წლის 20 ივლისს შედგენილ ხელწერილში მითითებული თანხები სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა და მხარეებს მიღებულის უკან დაბრუნების ვალდებულება ჰქონდათ. აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალებში სხვა სახის მტკიცებულება, გარდა ზემოთ დასახელებული მტკიცებულებებისა, რომელიც ნათლად მიუთითებს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებას, წარდგენილი არ ყოფილა. ამდენად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს შემაჯამებელი დასკვნა, რომ კომპანიამ, თავდაპირველი სარჩელის მოსარჩელეების სასარგებლოდ, თანხა მოპასუხის მიერ გადასახდელი წილის ნასყიდობის ღირებულების საფუძველზე გადაიხადა და თავდაპირველ მოსარჩელეებს თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება არ ეკისრებათ. ამასთან, გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების მოხმობასთან დაკავშირებით, რამდენადაც თანხის გადაცემას სამართლებრივი საფუძველი (2015 წლის 4 მაისის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებები) ჰქონდა და ის არ გაცემულა შემდეგში დაბრუნების პირობით. ამრიგად, კასატორის პრეტენზიები (იხ. განჩინების 21-ე პუნქტი) საქმეზე გამოკვლეული და დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით არ არის გაზიარებული უსაფუძვლობის გამო.

33. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

34. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

35. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "მ----ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "მ------ს" (ს/კ -----) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი ----) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N-----, გადახდის თარიღი 2022 წლის 13 ივნისი), 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური