საქმე N:ას-808-2021

საქმე №ას-808-2021 10 ივნისი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი –მ. გ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - დისციპლინური სახდელის დაკისრების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის გადასახდელად დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ. გ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი სსიპ თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი, საუნივერსიტეტო კლინიკა) წინააღმდეგ არ დაკმაყოფილდა;

2. მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოპასუხე საუნივერსიტეტო კლინიკის 30.11.2017 წლის N ----- ბრძანების, მოსარჩელისათვის დისციპლინური სახდელის სახით საყვედურის შეფარდების შესახებ, ბათილად ცნობაზე; ასევე არ დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხე საუნივერსიტეტო კლინიკის 03.09.2018 წლის N ---- ბრძანების, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, ბათილად ცნობის, პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენისა და მოპასუხისათვის განაცდურის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით.

3. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 აპრილის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის თაობაზე.

4. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით.

4.1. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მოპასუხესთან დასაქმებული იყო უვადო შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე საოპერაციო ექთნის თანამდებობაზე. გათავისუფლების დროისათვის დასაქმებულის ხელფასი დასაბეგრ 1250 (ათას ორას ორმოცდაათი) ლარს შეადგენდა;

4.2. დასაქმებულმა 2017 წლის 28 სექტემბერს მოხსენებითი ბარათით მიმართა მოპასუხეს, რომელშიც მითითებული იყო კლინიკაში არსებული კონკრეტული დარღვევების თაობაზე;

4.3. მოპასუხე კლინიკის გენერალური დირექტორის 2017 წლის 19 ოქტომბრის ბრძანებით N---- შეიქმნა მონიტორინგის ჯგუფი დასაქმებულის მოხსენებით ბარათში მითითებული ფაქტების შესწავლის მიზნით. მონიტორინგის ჯგუფის მიერ საკითხის განხილვისა და 2017 წლის 24 ოქტომბერს ჩატარებული სხდომის ფარგლებში, რომელსაც დასაქმებულიც ესწრებოდა, გატარდა დისციპლინური ხასიათის ღონისძიება და გენერალური დირექტორის 30.11.2017 წლის N---ბრძანებით საყვედური გამოეცხადათ როგორც მოსარჩელეს, ისე სასტერილიზაციოსა და საოპერაციოს ექთნებს, რადგან საკითხის შესწავლისას არ დადასტურდა დასაქმებულის მოხსენებით ბარათში მითითებული ფაქტები. გამოიკვეთა დასაქმებულის მიერ სხვისი კომპეტენციის ფარგლებში შეჭრა, თვითნებური გადაწყვეტილებების მიღება ხელმძღვანელებთან შეუთანხმებლად და კონფლიქტური სიტუაციების შექმნა. ასევე, გამოიკვეთა პერსონალს შორის პირადი ხასიათის ურთიერთდაპირისპირებები, რის გამოც კონფლიქტში ჩართულ ყველა პირს გამოეცხადა საყვედური შრომის შინაგანაწესის დარღვევისათვის;

4.4. მოპასუხე კლინიკის გენერალური დირექტორის 30.11.2017 წლის N--- ბრძანება, რომლითაც საყვედური გამოეცხადა დასაქმებულს, ამ უკანასკნელს არ გაუსაჩივრებია კანონით დადგენილ ვადაში (სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 04.10.2018 წელს). დასაქმებულმა 01.12.2017 წლის მოხსენებითი ბარათით წარადგინა მხოლოდ მისი პოზიცია 24.10.2017 წლის N- სხდომის ოქმთან დაკავშირებით;

4.5. საქმის მასალებშია 04.07.2018 წლით დათარიღებული განცხადება, რომლის განხილვის პროცესში დასაქმებულმა, მოპასუხე კლინიკის სხვა თანამშრომელთან - ი. ბ-ან ერთად, სახალხო დამცველს მიმართა მითითებული განცხადების ანალოგიური შინაარსის განცხადებით, რომელმაც საკითხი შემდგომი მოკვლევის მიზნით გადააგზავნა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში (შემდეგში: ჯანდაცვის სამინისტრო), რის საფუძველზეც მოპასუხე კლინიკაში 20.09.2018 წ. შედგა შემოწმების აქტი;

4.6. ინფექციების კონტროლის სისტემის ფუნქციონირების შეფასებით დადგინდა, რომ მოპასუხე კლინიკის მიერ სრულდება ,,საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში სტაციონარულ სამედიცინო დაწესებულებაში ინფექციების კონტროლის სისტემის ფუნქციონირების შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ“ ჯანდაცვის მინისტრის 07.02.18წ. N01-5/ნ ბრძანების N 1 დანართის ყველა მოთხოვნა (100%-ით) და N 2 დანართის 17 პუნქტის მოთხოვნა (85%-ით), არ სრულდება (15%). პუნქტი 1.1. სამედიცინო სერვისების მიწოდების გარკვეული სათავსების კედლების და იატაკის მცირედ უბნებზე აღინიშნება ვიზუალურად აღქმადი დაზიანებები (საღებავის აქერცვლა, გადაცლა), რაც არ წარმოადგენს სანიტარული მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუარესების საფუძველს; პუნქტი 1.2. ერთ შემთხვევაში დაფიქსირდა ელექტროგაყვანილობის სადენი, რომლის მთლიანობა და იზოლირება ვიზუალურად იყო დარღვეული; პუნქტი 2.6. ნაცვლად წინსაფრებისა, სამედიცინო პერსონალი უზრუნველყოფილია ერთჯერადი ხალათებით;

4.7. მოპასუხე კლინიკის 03.09.2018 წლის N--- ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ ან ორგანული კანონი) 37.1-ე მუხლის ,,თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე 03.09.2018 წლიდან;

4.8. მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებულ ბრძანებაში დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია: 1) საუნივერსიტეტო კლინიკის იურისტის 08.08.2018 წლის მოხსენებითი ბარათი N---; ) საოპერაციო და სასტერილიზაციო ბლოკის უფროსის 19.07.2018 წლის მოხსენებითი ბარათი N-----) საოპერაციო ბლოკის თანამშრომელთა 03.08.2018 წლის განცხადება N----) საოპერაციო ბლოკის ექთნის 24.07.2018 წლის მოხსენებითი ბარათი N-----) სასტერილიზაციო ბლოკის უფროსი ექთნის 24.07.2018 წლის განცხადება N----) მოსარჩელის 25.07.2018 წლის N--- განცხადება. 7. სსიპ თსსუ პირველი საუნივერსიტეტო კლინიკის 30.11.2017 წლის ბრძანება N---;

4.9. ყოფილი დასაქმებულს, მისი 03.09.2018 წლის განცხადების პასუხად, სამედიცინო კლინიკამ 12.09.2018 წლის წერილით აცნობა გათავისუფლების საფუძვლების თაობაზე. დასაბუთებაში აღნიშნულია, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება მოხდა სშკ-ის 37.1-ე მუხლის ,,თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ვინაიდან მოსარჩელის მიმართ მანამდე გამოყენებული იყო კლინიკის შინაგანაწესით გათვალისწინებული ერთ-ერთი დისციპლინური ზომა, კერძოდ გენერალური დირექტორის 2017 წლის 11 ნოემბრის N--- ბრძანებით დასაქმებულს გამოცხადებული ჰქონდა საყვედური, რომელიც არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში; ასევე დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია საოპერაციო ბლოკის პერსონალის მიერ 2018 წლის 3 აგვისტოს წარდგენილი ერთობლივი განცხადება და მასში მითითებული ფაქტები, რომელიც ასევე დასტურდება საოპერაციოს ექთნის 24.07.2018 წლის N--- და სასტერილიზაციოს უფროსი ექთნის 24.07.2018 წლის N--- მოხსენებითი ბარათებით;

4.10. ყოფილ დასაქმებულს მისი გათავისუფლების შესახებ დასაბუთებული წერილი ორჯერ გაეგზავნა. მის პირად საქმეში არ მოიძებნა მისამართი, რის გამოც კანცელარიის თანამშრომელი მოსარჩელეს პირადად დაუკავშირდა და მისგან მიიღო ინფორმაცია, თუ რომელ მისამართზე უნდა გაეგზავნა წერილი. წერილი გაიგზავნა შეთანხმებისამებრ ქ. თბილისში, ---- ქუჩა N---ში, თუმცა წერილი უკან დაბრუნდა იმის გამო, რომ მისამართი იყო არაზუსტი. ამის შემდეგ გათავისუფლებულ პირთან განმეორებით განხორციელდა კომუნიკაცია და კიდევ ერთხელ დაზუსტდა მისამართი, კერძოდ, მოსარჩელის განმარტებით, გარდა ----- ქუჩა N---ისა, კანცელარიას უნდა მიეთითებინა ,,ფართი --“, რაც ჩასწორდა კანცელარიის მიერ და ამის შემდეგ დამატებით ორჯერ გაიგზავნა წერილი, თუმცა ორჯერვე უკან დაბრუნდა არასრული მისამართის გამო.

4.11. მოსარჩელემ სადავო ბრძანებების, მათ შორის დისციპლინური სახდელის დადების შესახებ ბრძანების, ბათილად ცნობის მოთხოვნით სასამართლოს 2018 წლის 4 ოქტომბერს მიმართა.

4.12. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნები დისციპლინური სახდელების დადების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობის ნაწილში ხანდაზმულია. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეს 2017 წლის ნოემბერში, ჩაბარებული ჰქონდა გასაჩივრებული ბრძანებები დისციპლინური სახდელის შეფარდების შესახებ, შესაბამისად მოსარჩელემ სშკ-ის 38.6-ე მუხლით განსაზღვრული 30 დღიანი ვადის დარღვევით შეიტანა სარჩელი სასამართლოში, რის გამოც ამ ნაწილში სარჩელი ხანდაზმულად უნდა იქნეს მიჩნეული;

4.13. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ დისციპლინური სახდელის დადების შემთხვევაში, მისი სასამართლოში გასაჩივრების სპეციალურ ვადაზე ორგანულ კანონში მითითებული არ არის, რის გამოც, შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ანალოგიის მიზნებისათვის არ უნდა იქნეს გამოყენებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 129.1-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, არამედ ამ ურთიერთობისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს სშკ-ის 38.6-ე მუხლით დადგენილი დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ერთთვიანი ვადა, რადგან დისციპლინური სახდელის გასაჩივრების შემთხვევაში, რომელსაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა არ მოჰყოლია, მოსარჩელის აღიარებითი მოთხოვნის ერთადერთი იურიდიული ინტერესი შეიძლება იკვეთებოდეს, რომ მის მიმართ დისციპლინური სახდელის შეფარდებიდან 1 წლის განმავლობაში ახალი გადაცდომის ჩადენის შემთხვევაში არ მოხდეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით (თუ დისციპლინურ სახდელთან ერთად გამოყენებული არ არის ფულადი სანქციაც), რის გამოც სამწლიანი გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადის გამოყენების შემთხვევაში აზრი ეკარგება ორგანული კანონის 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის არსებობას. ამასთან გასათვალისწინებელია, რომ დისციპლინური სახდელის გამოყენებისას, გარდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისა, მხარეები აგრძელებენ შრომითსამართლებრივ ურთიერთობებს, რის გამოც სწრაფად უნდა მოხდეს სადავო საკითხის გადაწყვეტა, აღნიშნულის გარდა, დისციპლინური სახდელის გამოყენებას შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გასაჩივრების 30 დღიანი ვადა გააჩნია, ხოლო სხვა სახდელებისათვის 3 წლიანი გასაჩივრების ვადის დადგენის შემთხვევაში მოხდება არათანაბარი მიდგომა (მოპყრობა), რის გამოც დისციპლინური სახდელის შეფარდებისას მისი გასაჩივრების ვადად განსაზღვრულ უნდა იქნას 30 დღე დისციპლინური სახდელის შეფარდების შესახებ ბრძანების ჩაბარების ან მისი შინაარსის შესახებ ინფორმირების მომენტიდან, რაც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელესთან მიმართებით დარღვეულია, ვინაიდან მის მიერ სახალხო დამცველის სახელზე დაწერილ საჩივრებში მითითებულია აღნიშნული ბრძანებები შინაარსობრივი თვალსაზრისით;

4.14. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მიუთითა, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად ფაქტებს ისინი უთითებენ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს, მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების დამტკიცების ტვირთი. სამოქალაქო სამართალსა და სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი ”affirmanti, non negati, incumbit probatio”- “მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს”. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს.

4.15. შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის ბუნებიდან გამომდინარე სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეულწილად „სპეციალურ“ წესზე და ამ მიზნით შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (შემდეგში: შსო) N158-ე კონვენციაზე „დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ მიუთითა. აღნიშნული კონვენცია განსახილველი სამართალურთიერთობისათვის მნიშნელოვან დანაწესს შეიცავს, რომლის თანახმადაც, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერი მიზეზის მტკიცების ტვირთი უნდა ეკისრებოდეს დამსაქმებელს. მით უმეტეს, შრომითი ურთიერთობა, თავისი არსით, ბუნებრივად ეხება ისეთ მხარეებს, რომლებიც მთლად ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვერ იქნებიან აღქმულნი ერთურთის მიმართ. ასეთი შინაარსის სამართალურთიერთობაში დამსაქმებელი წარმოადგენს ხელშეკრულების ძლიერ მხარეს; მას მიუწვდება ხელი ყველა იმ საჭირო მექანიზმსა და მონაცემზე, რომლითაც შრომითი ურთიერთობის რაიმე სახის ცვლილება უნდა დასაბუთდეს. ისეთ შემთხვევაში, როდესაც დამსაქმებელი იღებს გადაწყვეტილებას უკვე დამკვიდრებული და წლების განმავლობაში ჩამოყალიბებული კონკრეტული შრომითი ურთიერთობის, ასე ვთქვათ - „თამაშის წესების“ ცვლილებაზე (ან მითუმეტეს საერთოდ ამ „თამაშის“ შეწყვეტასა და დასრულებაზე), სწორედ დამსაქმებელი ხდება პირი, რომელმაც მის მიერ გამოვლენილი ნების მართლზომიერება უნდა ამტკიცოს მის ხელთ არსებული შესაბამისი ინსტრუმენტებით. სწორედ დამსაქმებელმა უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ გამოვლენილი ნება შესაბამისობაშია როგორც შრომითი ურთიერთობის მომწესრიგებელ სამართლის წყაროებთან, ასევე სსკ-ის 115-ე მუხლთან, რომლის თანახმადაც, ყოველი სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად;

4.16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 29 ივლისის განჩინებაში (საქმე N ას-194-185-2016) შრომით დავაში მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე განმარტებულია, რომ ასეთი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან დათხოვნის თაობაზე უთითებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს. ამგვარადაა განმარტებული მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 18 მარტის (საქმე N ას-1276-1216-2014), 2015 წლის 23 მარტის (საქმე N ას-122-114-2015) განჩინებებში;

4.17. დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში, სასარჩელო მოთხოვნა ასევე უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული და სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა სშკ-ის 47.1-ე მუხლის ,,თ“ ქვეპუნქტის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 37.1-ე მუხლის ,,თ“ ქვეპუნქტი) საფუძველზე, რომლის თანახმადაც, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია მუშაკის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებულ იქნა ინდივიდუალური შრომით ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა. სსკ-ის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. დასახელებული ნორმით დადგენილი ვალდებულების შესრულების სტანდარტი ასევე მოქმედებს შრომითსამართლებრივ ურთიერთობებში, რაც გულისხმობს მუშაკის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულების იმგვარ განხორციელებას, როგორი გონივრული მოლოდინიც დამსაქმებელს გააჩნია, კერძოდ, სრულად, ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. დასაქმებულის მიერ მასზე შრომითი ხელშეკრულებით ან/და შინაგანაწესით დაკისრებული მოვალეობის შეუსრულებლობა პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობას წარმოადგენს, რაც დარღვევის ხასიათის გათვალისწინებით შესაძლებელია შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტაშიც გამოიხატოს;

4.18. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით ირკვევა, რომ სადავო ურთიერთობაში დასაქმებულის (მოსარჩელის, აპელანტის) მიმართ სახეზე იყო დისციპლინური ზომის გამოყენების საფუძვლები, რაც გამოიწვია მისი მხრიდან შინაგანაწესით დადგენილი წესების დარღვევამ და ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებამ. აღნიშნული გარემოებები დგინდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების და მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე. ამასთან, საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოსარჩელის მიერ დისციპლინური სახდელის დადების შესახებ ბრძანება დადგენილ ვადაში არ გასაჩივრებულა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის და მოპასუხის მხრიდან განაცდურის ანაზღაურების საფუძველი. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ მოპასუხე სამედიცინო უნივერსიტეტის კლინიკის თანამშრომლებსა და მოსარჩელეს შორის არსებობდა კონფლიქტური ურთიერთობა, რომელიც ასახულია თვით მოსარჩელის მოხსენებით ბარათებსა და საჩივრებში. აღნიშნული ზიანს აყენებდა როგორც კლინიკის ავტორიტეტს, ასევე ილახებოდა პაციენტების უფლებებიც, რადგან მოპასუხის საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე აუცილებელია უზრუნველყოფილ იქნეს გარკვეული შრომის დისციპლინა და ურთიერთპატივისცემა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, განმეორებით ჩადენილი დარღვევის ხარისხის გათვალისწინებით, დამსაქმებელის მიერ შინაგანაწესით გათვალისწინებულ ღონისძიებათაგან შერჩეული იქნა დასჯის პროპორციული საშუალება. მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული დისციპლინური ღონისძიება წარმოადგენს თანაზომიერ, ადეკვატურ და რელევანტურ პასუხისმგებლობის ზომას ჩადენილ დისციპლინურ გადაცდომასთან მიმართებით. შესაბამისად, მის მიმართ არც დისკრიმინაციულ მოპყრობას არ ჰქონია ადგილი. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე შრომითი პირობების დარღევის შესახებ, ასევე სხვა თანამშრომლების მხრიდან შრომის შინაგანაწესის დარღევის შესახებ ხშირად ატყობინებდა დამსაქმებელს, სახალხო დამცველს, პროკურატურას და ა.შ. არ უნდა იქნეს მიჩნეულ ე.წ. „იმუნიტეტად“, რაც დასაქმებულს დაიცავს, ხოლო დამსაქმებელს შეზღუდავს ასეთ დასაქმებულთან სათანადო საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში იმსჯელოს როგორც დისციპლინური სახდელის შეფარდებაზე, ასევე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მიზანშეწონილობაზე;

4.19. სარჩელის მიხედვით მოსარჩელის მიმართვაზე დარღვევებთნ დაკავშირებით დამსაქმებელმა მოახდინა სათანადო რეაგირება, შექმნა კომისია, რომელზეც განხილულ და შემოწმებულ იქნა სავარაუდო დარღვევები, რომლებიც არ დადასტურდა. აღნიშნულის გარდა, მოპასუხე კლინიკის სამედიცინო საქმიანობის შემოწმება მოხდა მაკონტროლებელი ორგანოს მხრიდან, რომელმაც არ დაადასტურა მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები. ასევე მოსარჩელე ე.წ. მოხსენებითი ბარათებით მიმართავდა მოპასუხე კლინიკის როგორც უშუალო ხელმძღვანელის, ასევე სხვადასხვა ხელმძღვანელების პირობებში, რის გამოც სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის მიერ მითითებულ რომელიმე დაცული ნიშნის მიხედვით დისკრიმინაციული არათანაბარი მოპყრობა ან შევიწროვება არ განხორციელებულა;

4.20. სააპელაციო სასამართლომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზებასთან დაკავშირებით, შეჯამების სახით, აღნიშნა, რომ ამ უფლების განხორციელება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს მისთვის ხელსაყრელ გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ - მოთხოვნის საფუძველზე (სუსგ Nას-589-589-2018, 06.07.2018წ.). კონკრეტულ შემთხვევაში აპელანტმა ვერ შეძლო, გაექარწყლებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, რის გამოც დასაქმებულის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

5.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინება, მისი გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა;

5.2. კასატორის ძირითადი პრეტენზიები უკავშირდება იმას, რომ მოპასუხე კლინიკის 2017 წლის 30 ნოემბრის N ---- ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში ქვემდგომი ინსტანციის ორივე სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, პირველ რიგში, იმიტომ რომ სადავო ბრძანება მოსარჩელეს სასარჩელო წარმოების დაწყებამდე არ ჩაჰბარებია, თუმცა, ამის გარდა, დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების გასაჩივრებისათვის სასამართლოს მიერ ერთთვიანი ვადის განსაზღვრა კანონშეუსაბამოა. სასამართლოსეული მსჯელობა, რომ ასეთ ვითარებაში გამოყენებული უნდა იქნეს სშკ-ის 38.6-ე მუხლის ანალოგია, რომელიც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის ბრძანების გასაჩივრებას ეხება, არ არის გასაზიარებელი და ლახავს დასაქმებულთა უფლებებს. სასამართლოსეული განმარტება ეწინააღმდეგება როგორც ორგანული კანონის პირველი მუხლის მეორე ნაწილს „შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით“, ისე სსკ-ის მე-5 მუხლს “1. კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია). 2. თუ კანონის ანალოგიის გამოყენება შეუძლებელია, ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სამართლის ზოგადი პრინციპების საფუძველზე, აგრეთვე სამართლიანობის,კეთილსინდისიერებისა და ზნეობის მოთხოვნების შესაბამისად (სამართლის ანალოგია). 3. სპეციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმები (საგამონაკლისო ნორმები) არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ანალოგიით”. ხანდაზმულობის ვადა უშუალოდ არის დაკავშირებული პირის უფლების დაცვასთან, სპეციალური ნორმაა და პირის კონსტიტუციური უფლებების რეალიზაციას უკავშირდება, შესაბამისად, მის მიმართ ანალოგიის გამოყენება გამორიცხულია, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც სსკ-ის 129.1-ე მუხლით დადგენილია სახელშეკრულებო მოთხოვნათა სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, ხოლო 128.3-ე მუხლით ხანდაზმულობის საერთო ვადა 10 წელს შეადგენს. კასატორის მტკიცებით, ამ შემთხვევაში სასამართლომ უკანონოდ გამოიყენა კანონის ანალოგია და თანაც - დასაქმებულის საუარესოდ. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლითაც გაზიარებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.13, 4.18 და 4.19 ქვეპუნქტები);

5.3. კასატორი უთითებს ორგანულ კანონში 29.08.2020 წელს შეტანილ ცვლილებაზე და მოიხმობს სშკ-ის 74-ე მუხლს, რომლის თანახმად, „პირს უფლება აქვს, ამ კანონის 48-ე მუხლით გათვალისწინებული სარჩელის გარდა, ამ კანონიდან გამომდინარე სხვა სარჩელით სასამართლოს მიმართოს 1 წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც მან შეიტყო ან მას უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ“. ამ შემთხვევაში კანონმდებელმა სსკ-ის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის შეამცირა შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებისათვის და 1 წლით განსაზღვრა. კასატორს მიაჩნია, რომ სწორედ ამ ფარგლებში უნდა მოექცეს დისციპლინური პასუხისმგებლობის გასაჩივრების ვადა და სწორედ ეს მიდგომაა ლოგიკური, რადგან სხვაგვარი განმარტება პირის უფლებებს ზიანს აყენებს;

5.4. კასატორს მიაჩნია, რომ მის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობა სწორედ იმით ვლინდება, რომ ის მოპასუხე სამედიცინო კლინიკის ხელმძღვანელობას მუდმივად აყენებდა საქმის კურსში იმ დარღვევებთან დაკავშირებით, რაც სამუშაო ადგილზე ვლინდებოდა და ეს დარღვევები არა მხოლოდ მოსარჩელის უფლებას, არამედ კლინიკის პაციენტთა ჯანმრთელობას და სიცოცხლეს ეხება. სასამართლოს არ გამოუკვლევია დასაქმებულისათვის საყვედურის გამოცხადების თაობაზე სამედიცინო კლინიკის 2017 წლის 30 ნოემბრის N ----- ბრძანების საფუძვლად რა გარემოებები არსებობდა, ისევე როგორც არ შეუფასებია, თუ კონკრეტულად რა დარღვევები ჩაიდინა დასაქმებულმა პირმა, როდესაც 2018 წლის სექტემბერში, მას შემდეგ, რაც პროკურატურას მიმართა, ის სამსახურიდან გაათავისუფლეს; გასაჩივრებული განჩინებით ასევე არ არის დადგენილი, თეორიულად დარღვვეის არსებობის შემთხვევაშიც კი, რამდენად არსებობდა იმხანად მოქმედი სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წინაპირობა, რადგან სასამართლოს არ დაუდგენია მოსარჩელის (კასატორის) მიერ ვალდებულებების დარღვევის ფაქტი (იხ.საკასაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ.293-305).

5.5. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 მაისის განჩინებით დასაქმებულის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნტის საფუძველზე და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა მიერ წარდგენილი სარჩელისა და შესაგებლის, მათზე თანდართული მტკიცებულებების და საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების არსებითად განხილვის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე, ქვემოთ მითითებული სავალდებულო სამართლებრივი მითითებებით.

6. მოცემულ შემთხვევაში, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს საკასაციო საჩივრის დასაბუთებულობა იმ ნაწილში, რომლითაც მოთხოვნილია სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება მოპასუხე სამედიცინო კლინიკის მიერ 2017 წლის 11 ნოემბრის N ----- ბრძანების (საყვედურის გამოცხადების თაობაზე) ბათილად ცნობის, როგორც ხანდაზმული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, რადგან ამ ნაწილში სარჩელის დასაბუთებულობას უკავშირდება დასაქმებულის (კასატორის) გათავისუფლების დროს მოქმედი სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით (მოქმედი ორგანული კანონის 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი) „დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა“ დადგენილი წინაპირობის განხორციელების შეფასება. „მოთხოვნის დროში შეზღუდვა სამოქალაქო ბრუნვასა და კერძოსამართლებრივ ურთიერთობათა სტაბილურობას ემსახურება“ (იხ. ნუნუ კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 128, ველი 26).

7. საქართვერლოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში (საქმე N 3/1/531, ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ) განმარტებულია, რომ „სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას...“ სხვა საქმეში საკონსტიტუციო სასამართლო განმარტავს, რომ „ადამიანებისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია განცდა, რომ მათ სამართლიანად ეპყრობიან“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება №1/3/534 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ტ. მ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 3.).

8. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში საქმეზე სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, პ.51; 22 ოქტომბერი, 1996) -შეად. სუსგ-ებს: N ას-493-2021, 05.05.2022წ: N ას-692-2021, 04.05.2022წ;

9. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მაგალითად, მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე (იხ. ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, გვ.170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით, შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, GIZ, 2013, გვ.20).

10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას აუცილებელია განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (შეად: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 2. თბილისი, 2017 წელი; ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011 წელი, გვერდი 123)- იხ. სუსგ-ები: N ას-1352-2021, 18.03.2022წ; N ას-679-2021 18.01.2022წ; N ას-1454-2018, 30.07.2021წ; N ას- 1319-2018, 21.05.2021წ; N ას-1601-2018, 11.03.2021წ; N ას-1361-2020, 11.03.2021წ; N ას-1288-2019, 04.03.2021წ.

11. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. „ხანდაზმულობის დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შეად: სუსგ-ას: N ას-1937-2018, 15. 03. 2019 წ.).

12. სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი დაკავშირებულია ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო. როგორც წესი, ივარაუდება, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეიტყობს ან საშუალო გულისხმიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (შეად: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 5. თბილისი, 2017 წელი). ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვ.64; <“https://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/rekomend.pdf>“).

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხანდაზმულობის დაწყებისათვის, როგორც წესი, არ არის სავალდებულო, რომ კრედიტორმა მისთვის ცნობილ ფაქტებს სამართლებრივი შეფასება მისცეს. თუ კრედიტორი მცდარ დასკვნებს გამოიტანს, ფაქტებს მცდარად შეაფასებს, ხანდაზმულობის ვადის დინება მაინც იწყება. ხანდაზმულობის ვადების დაწყებისათვის მიზანშეწონილად უნდა იქნეს მიჩნეული ხანდაზმულობის საფუძვლად არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ცოდნა მისი სამართლებრივი შეფასების გარეშე, რადგან რთულია შესაბამისი განათლების არმქონე პირს მოეთხოვოს ნორმის ქმედების შემადგენლობის კომპონენტების შეფასება. სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას, პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ითვალისწინებს ბრალეულ არცოდნასაც. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის თაობაზე, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (იხ. დამატებით: ზურაბ ახვლედიანი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი კომენტარი, წიგნი პირველი, თბილისი, 1999 წელი, მუხლი 130, გვერდი 320) - შეად. სუსგ-ები: N ას-1352-2021, 18.03.2022წ; N ას-679-2021 18.01.2022წ; N ას- 1319-2018, 21.05.2021წ; N ას-1601-2018, 11.03.2021წ; N ას-1361-2020, 11.03.2021წ.

14. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის იმ ნაწილს, რომ მოსარჩელისათვის მოპასუხე კლინიკის მიერ 2017 წლის 30 ნოემბერს N ---- ბრძანების ბათილად ცნობის დროს მოქმედი ორგანული კანონი არ ითვალისწინებდა ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას შრომითი ურთიერთობის განმავლობაში დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის გამოცხადებული დისციპლინური სახდელის გასაჩივრების კუთხით და სშკ-ის 37-ე მუხლით (მოქმედი 47-ე მუხლით) დადგენილი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას უკავშირდება გასაჩივრების 30 დღიანი ვადის გამოყენება, რაც მკაფიოდ არის რეგლამენტირებული დასაქმებულის გათავისუფლების დროს მოქმედი 38.6-ე მუხლით (რაც მოქმედი ორგანული კანონის 48.6-ე მუხლია), კერძოდ, დასაქმებულს უფლება აქვს, დამსაქმებლის წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ (სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ N ას-747-715-2016, 20 იანვარი, 2017 წელი). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებელმა გასაჩივრების 30 დღიანი კალენდარული ვადის გამოყენება დაუკავშირა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევას და არა შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში დამსაქმებლის მიერ შრომის დისციპლინის დარღვევის გამო გამოყენებული დისციპლინური სახდელის გასაჩივრებას.

15. იმისათვის, რომ დამსაქმებელმა გამოიყენოს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად სშკ-ის 47.1-ე (ადრინდელი რედაქციით 37.1-ე) მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი, განხორციელებული უნდა იყოს კანონით გათვალისწინებული წინაპირობა, კერძოდ, ამ საფუძვლის გამოყენებამდე დასაქმებულის მიმართ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული უნდა იყოს ინდივიდუალური ან კოლექტიური ხელშეკრულებით და/ან შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა. ეს მოწესრიგება კი იმის მაუწყებელია, რომ დამსაქმებელმა სშკ-ის 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის გამოყენებამდე უნდა შეამოწმოს, ხომ არ იყო დასაქმებულის წინააღმდეგ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა, თავის მხრივ, დასაქმებულს არ შეიძლება წაერთვას უფლება, მის მიმართ დასახელებული ნორმის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, სადავო გახადოს დამსაქმებლის მიერ ამ საფუძვლის მისადაგებამდე უფრო ადრე, უკანასკნელი ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებული დისციპლინური სახდელის მართლზომიერება, ანუ დამსაქმებელს უფლება აქვს, შეედავოს, რომ არ არსებობს სშკ-ის 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის გამოყენების წინაპირობა, რადგან მანამდე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებულ სახდელს სადავოდ ხდის, როგორც დაუსაბუთებელს და უკანონოს. უფრო მეტიც, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „შრომითსამართლებრივ დავებში დამსაქმებლის მიერ გამოცემული ბრძანების (მაგ. შენიშვნის, საყვედურის გამოცხადების თაობაზე) ბათილად ცნობა დამოუკიდებელ მოთხოვნადაც კი შეიძლება იქნეს აღძრული, რადგან ამ დროს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესია არამართლზომიერად დაკისრებული ზემოქმედების ღონისძიებისა თუ სახდელის გაბათილება, რომელიც, ერთი მხრივ, თუკი არამართლზომიერია (ამის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს და მის მიერ მითითებული ფაქტებიდან გამომდინარე შეუბრუნდება მტკიცება დამსაქმებელს-მოპასუხეს) უნდა გაბათილდეს, ამასთან, შესაძლოა იურიდიული ინტერესი იმაშიც მდგომარეობდეს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული რომელიმე დისციპლინური ღონისძიების გაბათილებამდე შესაძლოა სხვა დარღვევის შემთხვევაში შეიქმნას დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების წინაპირობა, დამსაქმებელი ორგანიზაციის შრომითი ხელშეკრულების ან შინაგანაწესის მიხედვით“ (იხ. სუსგ N ას-1418-2019, 13.12.2019წ.).

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სშკ-ის 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის (რაც დასაქმებულის გათავისუფლების დროს მოქმედი ორგანული კანონის 37.1- ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტს შეესაბამება) მიხედვით შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობის მართლზომიერების საკითხის შეფასებისას, დასაქმებულს უფლება აქვს სწორედ ამ საფუძვლის გამოყენების კანონიერება გახადოს სადავო იმაზე მითითებით, რომ მის მიმართ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა უკანონო და დაუსაბუთებელი იყო და რადგან კანონმდებელი დასაქმებულის გათავისუფლებამდე ბოლო ერთწლიან პერიოდს უკავშირებს 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის ამოქმედებას, შეუძლებელია დასაქმებულის გასაჩივრების უფლების ხელყოფა იმგვარად, რომ შრომითი ურთიერთობის „თ“ ქვეპუნქტით შეწყვეტამდე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში დასაქმებულისათვის დაკისრებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის კანონიერების გასაჩივრებას დაუკავშირდეს 30 დღიანი ვადა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სშკ-ის 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთთვიანი გასაჩივრების ვადაში დასაქმებულს უფლება აქვს, სადავო გახადოს ამ საფუძვლის გამოყენების წინაპირობად კანონით განსაზღვრული ბოლო ერთი წლის განმავლობაში დადებული დისციპლინური სახდელიც (პასუხისმგებლობის ზომაც), რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება „თ“ ქვეპუნქტის გამოყენების მართლზომიერების კვლევა.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არ შეიძლება დასაქმებულის საუარესოდ იმ ვადის განმარტება, რომელიც, მართალია, მოცემულ შემთხვევაში დასაქმებულისათვის საყვედურის გამოცხადების შესახებ სადავო ბრძანების გამოცემისას არ იყო ცალკე რეგლამენტირებული, თუმცა, 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი სწორედ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებულ სახდელზე ამახვილებს ყურადღებას და ამ პერიოდში გამოცხადებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის გასაჩივრებაც დასაშვებია (იხ. მე-16 პუნქტი). ორგანულ კანონში 2020 წლის 29 სექტემბერს განხორციელებული N 7177 ცვლილებით (რაც 05.10.2020 წელს ამოქმედდა) 74-ე მუხლის სახით მკაფიოდ ჩამოყალიბდა, რომ პირს უფლება აქვს, ორგანული კანონის 48-ე მუხლით (შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წესი) გათვალისწინებული სარჩელის გარდა, ამ კანონიდან გამომდინარე სხვა სარჩელით სასამართლოს მიმართოს 1 წლის შემდეგ, რაც მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ამ ნაწილში გაზიარებულია საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზია.

18. საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს და დაადგინოს დასაქმებულის მიმართ იმხანად მოქმედი სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის გამოყენების კანონიერება, მანამდე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის მართლზომიერების შესწავლის გზით, ანუ უნდა შეამოწმოს მოპასუხე სამედიცინო კლინიკის მიერ 2017 წლის 11 ნოემბრის N ---- ბრძანების (საყვედურის გამოცხადების თაობაზე) დასაბუთებულობა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა შემოწმების ეტაპზე უნდა გაითვალისწინოს, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ განჩინება/გადაწყვეტილებაში განმარტა, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის (მოქმედი ორგანული კანონის 47.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი) საფუძველზე დასაქმებულისთვის დისციპლინური სახდელის დაკისრების მართლზომიერების შეფასების მიზნებისთვის, განმსაზღვრელია დასაქმებულის მიერ ვალდებულების განმეორებით დარღვევის ფაქტის გამოვლენა, რადგან მოცემული მუხლის ფარგლებში პასუხისმგებლობის საფუძველი შესაძლებელია იყოს, მხოლოდ იმავე დარღვევების განმეორებითობა. დარღვევის განმეორებითობასთან მიმართებით არსებითია ქმედების ერთგვაროვნება (იხ. სუსგ-ები: N ას-1072-2020, 25.02.2022; N ას-1350-2019, 29.11.2019 წ; N ას-368-2019, 31.07.2019 წ; N ას-416-399-2016, 29.06.2016 წ.) მხოლოდ ამგვარი დამატებითი კვლევის შემდეგ იქნება შესაძლებელი დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე გამოცემული მოპასუხე საუნივერსიტეტო კლინიკის 03.09.2018 წლის N ---- ბრძანების დასაბუთებულობის შემოწმება. „საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება, მაშასადამე, არასათანადო მოქმედებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება, გახდეს დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის საფუძველი, როცა მნიშვნელოვან დონეს მიაღწევს. სამართლიანი ბალანსი შრომის უფლებასა და დამსაქმებლის უფლებას შორის გონივრული სტანდარტიდან უნდა გამომდინარეობდეს. საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტია, რომ დასაქმებულის სამუშაო ადგილიდან დათხოვნისას, მათ შორის, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,თ“ ქვეპუნქტით (მოსარჩელის გათავისუფლების დროისათვის მოქმედი ორგანული კანონის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი) ხელშეკრულების შეწყვეტისას, გათავისუფლების გონივრული საფუძველი უნდა არსებობდეს“ (იხ. სუსგ N ას-1071-2020, 25.02.2022წ; შეად. სუსგ-ას N ას-221-2021, 28.05.2021წ.). სშკ-ის ზემოხსენებული მუხლის ფარგლებში პასუხისმგებლობის საფუძველი შესაძლებელია იყოს, მხოლოდ იმავე დარღვევების განმეორებითობა. დარღვევის განმეორებითობასთან მიმართებით არსებითია ქმედების ერთგვაროვნება. სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი კეთილსინდისიერების პრინციპისა და უფლების ბოროტად გამოყენების აკრძალვის გათვალისწინებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა იქნეს გამოყენებული, თუ დარღვევას აქვს არსებითი ხასიათი. დაუშვებელია ერთი და იგივე არაარსებითი დარღვევების არსებობისას შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. გარდა ამისა, გათავისუფლების მიზნებისათვის, დარღვევის კანონით დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობასთან ერთად, საჭიროა მისი ხასიათისა და ბუნების შემოწმება (მაგ. სიმძიმე, მნიშვნელობა), დარღვევის ხარისხის დადგენა, ბრალეულობა. უნდა შეფასდეს რამდენად გონივრული, აუცილებელი, პროპორციული და თანაზომიერია აღნიშნულ დარღვევებთან მიმართებით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, ხომ არ არის შესაძლებელი უფრო მსუბუქი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენება. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში “Ultima Ratio“ - ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობა. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-1350-2019, 27.11.2019წ; №ას-368-2019, 31.07. 2019წ; N ას-416-399-2016, 29.06.2016წ.).

19. იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენს, რომ 2017 წლის 11 ნოემბრის N ---- ბრძანების გამოცემა კანონიერად მოხდა, უნდა შემოწმდეს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ საუნივერსიტეტო კლინიკის 03.09.2018 წლის N ----- ბრძანების გამოცემის მართლზომიერება წინამდებარე განჩინების მე-18 პუნქტში დასახელებული სამართლებრივი მითითების ფარგლებში, რათა დადგინდეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახალი განხილვის დროს თუ დადგინდება, რომ 2017 წლის 11 ნოემბრის N ---- ბრძანებით საყვედურის გამოცხადება უკანონოდ მოხდა, მაშინ სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის გამოყენებას გამოეცლება სამართლებრივი საფუძველი, რასაც უნდა მოჰყვეს დასაქმებულის უფლების სრული/ნაწილობრივი რესტიტუცია (აღდგენა და იძულებითი განაცდური ან, აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, კომპენსაცია), რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით არაერთხელ განიმარტა ორგანული კანონის შესაბამისად /იძულებითი განაცდურისა და კომპენსაციის გამიჯვნაზე იხ. სუსგ-ები: N ას-140-140-2018, 29.08.2018წ. განჩინების 24-ე პუნქტი; ასევე- N ას-291-291-2018, 01.06-2018წ. განჩინების 17.1.3 ქვეპუნქტი; Nას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1627-2019, 07.02.2020წ; N ას-1440-2020, 28.04.2021წ./).

20. შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში დამსაქმებელი ძლიერ მხარედ იმიტომ გამოდის, რომ თავად არის ხელშეკრულების ძირითადი პირობების დამთქმელი და შემთავაზებელი დასაქმებულისათვის, ეს უკანასკნელი კი საკუთარ უფლება-მოვალეობათა წონასწორობას ამგვარ არაკლასიკურ (დაქვემდებარებულ) ურთიერთობაში სწორედ სამართლიანობის პირობებში შეინარჩუნებს (სუსგ N ას-24-22-2017, 31.03.2017წ.). საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმა და საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა სწორედ დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობის /favour prestatories/ პრინციპის გამოყენებას ეფუძნება, რა დროსაც დამსაქმებლის და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში უნდა შეფასდეს (შეად. სუსგ-ებს: Nას-941-891-2015, 29.01.2016წ. პ-48; N ას-1295-2020. 05.02.2021წ; N ას-1291-2020, 09.02.2021წ; N ას- 102-2020. 17.02.2021წ; N ას-5112-2020, 18.02.2021წ; N ას-792-2019, 18.02.2021წ; N ას-952-2020, 05.03.2021წ; N ას- 1172-2020, 12.03.2021წ; N ას-1440-2020, 28.04.2021წ.).

21. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

მ. ერემაძე