საქმე №ას-1403-2020 5 ივლისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ა.მ–ვი, ზ.მ–ვი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ჭ–ლი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.09.2020 წლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.10.2019 წლის გადაწყვეტილებით ნ.ჭ–ლის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი ა.მ–ვისა და ზ.მ–ვის (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“ ან „კასატორები“) მიმართ თანხის გადახდის სანაცვლოდ მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვისა და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.09.2020 წლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.10.2019 წლის გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოსარჩელე ცნობილ იქნა №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთიდან 56 კვ.მ ფართის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო საცხოვრებელი სადგომი“) მესაკუთრედ შპს „რ-კ–ის“ 20.09.2018 წლის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზის (ტ.1, ს.ფ.50) შესაბამისად, მოპასუხეებისათვის 4381 ლარის გადახდის სანაცვლოდ. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. მ.მ–ვი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „თავდაპირველი მოსარგებლე“) და ს.მ–ვი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „თავდაპირველი მესაკუთრე“) იყვნენ ძმები. თავდაპირველ მესაკუთრეს ეკუთვნოდა, ამჟამად, №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული საცხოვრებელი სახლი.

3.2. 1958 წლიდან თავდაპირველი მოსარგებლე ფლობდა ზემოხსენებული სახლის ნაწილს, 22,4 კვ.მ ფართს. იგი რეგისტრირებული იყო ამ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. სარგებლობის პერიოდში თავდაპირველმა მოსარგებლემ სადავო საცხოვრებელ სადგომს მიაშენა დამატებითი ფართი.

3.3. თავდაპირველი მოსარგებლე გარდაიცვალა 03.10.2007 წელს და მისი სამკვიდრო მიიღო შვილმა, ნ.მ–მა - ქორწინების შემდეგ - ქ–ძემ. ნ. ქ–ძე გარდაიცვალა 07.01.2017 წელს და მისი სამკვიდრო მიიღო შვილმა, მ. ქ–ძემ. 21.09.2018 წელს მ. ქ–ძემ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მოთხოვნის უფლება დაუთმო მოსარჩელეს.

3.4. მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ სადგომში 2011 წლიდან ცხოვრობს. ამ დროის განმავლობაში, მან სადგომში ჩაატარა კაპიტალური რემონტი, რის შედეგადაც სადგომის ღირებულება 27700 ლარით გაიზარდა.

3.5. სადავო საცხოვრებელი სადგომის 1 კვ.მ ფართის ღირებულება 529 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარია.

3.6. მოპასუხეები თავდაპირველი მესაკუთრის მემკვიდრეები არიან. ამაჟამად, თავდაპირველი მოსარგებლის კუთვნილი ქონება და, მათ შორის, სადავო საცხოვრებელი სადგომი, მათი საკუთრებაა.

3.7. „საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ“ ცნობით დგინდება, რომ თავდაპირველი მოსარგებლე სადავო საცხოვრებელ სადგომში ჩაწერილი იყო. საქმეში არსებული ქვითრებით დასტურდება, რომ იგი, ამავდროულად, სადავო საცხოვრებელ სადგომში კომუნალური მომსახურების მიმღებ დამოუკიდებელ აბონენტადაც იყო რეგისტრირებული და კომუნალურ გადასახადებს ცალკე იხდიდა. ამის შესაბამისად, თავისი პოზიციის დამადასტურებელი, კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები, მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა. მოპასუხეებმა კი, თავის მხრივ, აღნიშნულის საწინააღმდეგო და გამომრიცხავი მტკიცებულებების სასამართლოსათვის წარდგენა ვერ მოახერხეს. მეტიც, ის ფაქტი, რომ თავდაპირველი მოსარგებლე სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრირებული იყო, მათ სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში სადავოდ არც გაუხდიათ. მხოლოდ ის გარემოება, რომ თავდაპირველი მესაკუთრე და თავდაპირველი მოსარგებლე ძმები იყვნენ, მათ შორის საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების დადებას არ გამორიცხავს. ამ თვალსაზრისით, საყურადღებოა საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები, რომლებმაც ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურეს, რომ ძმებს სახლი იმთავითვე გამიჯნული ჰქონდათ და ცალკეული ნაწილებით ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად, ცალ-ცალკე სარგებლობდნენ. თავდაპირველი მოსარგებლეც მიშენებას მხოლოდ სახლის მისთვის გამოყოფილ ნაწილზე ახორციელებდა. ეს ყველაფერი კი, სწორედ, გარიგების არსებობაზე მიუთითებს. შესაბამისად, პალატამ დაადგინა, რომ თავდაპირველი მოსარგებლე სადავო საცხოვრებელ სადგომს თავდაპირველ მესაკუთრესთან დადებული საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე ფლობდა და იგი ამ სადგომის მოსარგებლე იყო.

3.8. პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ თავდაპირველი მოსარგებლის სამკვიდრო ნ. ქ–ძემ, ხოლო ნ. ქ–ძის სამკვიდრო მ. ქ–ძემ მიიღეს. სარჩელის მე-2 ფაქტობრივ გარემოებად მოსარჩელემ მიუთითა, რომ: „ნ.მ–მაც ფაქტობრივი ფლობისა და სარგებლობის გზით მიიღო ქონება მემკვიდრეობით მამის, მ.მ–ვისაგან. როგორც ზემოთ აღვნიშნე, 1958 წლიდან მოყოლებული მ.მ–ვი და მისი ოჯახის წევრები (მეუღლე და დაღმავალი შტოს ნათესავები) ცხოვრობდნენ და სარგებლობდნენ სადავო უძრავი ქონებით... მოპასუხეები და მათი წინაპრები, ისევე როგორც, მოსარგებლეები და მათი აღმავალი შტოს ნათესავები დაახლოებით 60 წლის განმავლობაში ცხოვრობდნენ ერთმანეთის გვერდით, მათ საერთო კედელი ჰქონდათ. მოსარგებლეები №4 შენობა-ნაგებობას ფლობდნენ და სარგებლობდნენ... მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში არასოდეს გამხდარა სადავო, რომ მ.მ–ვი, მისი შვილი ნ.მ–ი და მისი შვილიშვილი მ. ქ–ძე იყვნენ ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების მოსარგებლეები“; სარჩელის მე-4 ფაქტობრივ გარემოებად კი მოსარჩელემ მიუთითა: „ნ.ჭ–ლი მისი ოჯახის წევრებთან ერთად 2011 წლიდან ცხოვრობს თბილისში ..... (ყოფილი 79). ისინი იხდიან კომუნალურ გადასახადებს. ნ.ჭ–ლმა ჩაატარა საცხოვრებელი სადგომის კაპიტალური რემონტი“. მოპასუხეებმა, მართალია, სარჩელზე შესაგებელი წარადგინეს, თუმცა ზემოხსენებულ გარემოებებს ისინი არ შედავებიან. კერძოდ, მათ არ მიუთითებიათ, რომ თავდაპირველი მოსარგებლე, ნ.მ–ი და მ. ქ–ძე სადავო საცხოვრებელ სადგომს არ ფლობდნენ. შესაბამისად, ზემოხსენებული ფაქტები დამტკიცებულია და მოპასუხეებს მათი შედავების უფლება არა აქვთ. თუმცა, ასეც რომ არ იყოს, ის, რომ თავდაპირველი მოსარგებლე და მისი შთამომავლები სადავო საცხოვრებელ სადგომს მუდმივად და უწყვეტად ფლობდნენ, დასტურდება მოწმეთა ჩვენებებით, სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 25.07.2018 წლის ცნობით და კომუნალური მომსახურების გადასახადების გადახდის ქვითრებით.

3.9. საყურადღებოა, რომ თავდაპირველი მოსარგებლე 03.10.2007 წელს გარდაიცვალა, მ. ქ–ძე კი სადავო საცხოვრებელ სადგომში 29.05.2005 წელს, ე.ი. მის სიცოცხლეში დარეგისტრირდა. 2011 წლიდან მ. ქ–ძემ სადავო საცხოვრებელი სადგომი სარგებლობისათვის მოსარჩელეს გადასცა. 2010 წლის დეკემბერში გამოწერილი ქვითრების თანახმად, აბონენტ, თავდაპირველ მოსარგებლეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში სს „თ–ის“ მიმართ დავალიანების სახით 2852,01 ლარი, წყალმომარაგების კომპანიის მიმართ - 630 ლარი, ხოლო დასუფთავების მოსაკრებლის დავალიანების სახით 52 ლარი ერიცხებოდა. ამავდროულად, ქვითარში ასახული იყო სხვაობა ელექტროენერგიის მრიცხველის წინა ჩვენებასა და ბოლო ჩვენებას შორის და გადახდილი თანხა. რადგან 2010 წლისათვის თავდაპირველი მოსარგებლე გარდაცვლილი იყო და სადავო საცხოვრებელი სადგომით მოპასუხეები არ სარგებლობდნენ, ნათელია, რომ სადგომის ფაქტობრივ ბატონობას, სწორედ, მ. ქ–ძე ახორციელებდა. პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 1328.1 და 1421.2 მუხლებით და მიუთითა, რომ საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მიღებული ნივთის ფლობის, სარგებლობისა და მისი მოთხოვნის უფლება, სამკვიდრო ქონებაა და მისი, ისევე როგორც სამკვიდროში შემავალი სხვა ქონების მიღება, სავსებით შესაძლებელია. თავდაპირველი მოსარგებლე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე იყო და სადგომის ფლობის, სარგებლობისა და მოთხოვნის უფლებას მისი სამკვიდრო მოიცავდა. თავდაპირველი მოსარგებლის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც სადგომის ფლობა და მართვა მ. ქ–ძემ გააგრძელა. მართალია, მ. ქ–ძე თავდაპირველი მოსარგებლის შვილიშვილი იყო, თუმცა თავდაპირველი მოსარგებლის შვილსა და მ. ქ–ძის დედას, ნ. ქ–ძეს ზემოხსენებული გარემოება სადავოდ არ გაუხდია. სადავო სამართალურთიერთობაში მ. ქ–ძეს შეეძლო მონაწილეობა მიეღო, როგორც, მხოლოდ, ნ. ქ–ძის წარმომადგენელს. სსკ-ის 1423-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მემკვიდრემ შეიძლება მიიღოს პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით. ამრიგად, უშუალოდ, ნ. ქ–ძე სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფიზიკურად რომც არ დაუფლებოდა, თავდაპირველი მოსარგებლის სამკვიდრო მას მაინც მიღებულად ჩაეთვლებოდა. უდავოდაა დადგენილი ისიც, რომ ნ. ქ–ძის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც სადავო საცხოვრებელ სადგომს მ. ქ–ძე უწყვეტად მართავდა. ეს კი ნიშნავს, ნ. ქ–ძის სამკვიდრო და, მათ შორის, სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოთხოვნის უფლება მ. ქ–ძემ მიიღო.

3.10. სსკ-ის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). როგორც აღინიშნა, მ. ქ–ძე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე იყო და მას, აქედან გამომდინარე, მოთხოვნის უფლების მოსარჩელისათვის დათმობის უფლება ჰქონდა. აღნიშნული უფლებამოსილების შემზღუდველ გარემოებებზე მოპასუხეებს არ მიუთითებიათ. ამიტომ, მოთხოვნის დათმობა ნამდვილია და მოსარჩელე, სადავო სამართალურთიერთობაში, მოსარგებლის უფლებამონაცვლეა. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში სპეციალური კანონი) მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე. შესაბამისად, მოსარჩელეს ზემოხსენებული კანონიდან გამომდინარე უფლებები გააჩნია.

3.11. სარჩელში მითითებულ არცერთ ამ ფაქტს მოპასუხეები არ შედავებიან. მეტიც, მათ განმარტეს, რომ აღნიშნულ ფაქტებს საქმისათვის მნიშვნელობა არ ჰქონდა. შესაბამისად, მოპასუხეებს ზემოხსენებულ ფაქტებზე შედავების უფლება დაკარგული აქვთ და ისინი დამტკიცებულად ითვლება. თუმცა, ასეც რომ არ იყოს, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები დამოუკიდებელი აუდიტორი ნ.ს–ძის 26.07.2018 წლის „შეფასების ანგარიშითა“ და შპს „ე.გ–ის“ „უძრავი ქონების შეფასების ანგარიშითაც“ დასტურდება, აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები კი საქმეში წარმოდგენილი არ არის. პალატამ იხელმძღვანელა სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტით, ამავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტით და მიუთითა, რომ მოსარჩელე მოწინააღმდეგე მხარისათვის 4381 ლარის გადახდის სანაცვლოდ სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ უნდა იქნას ცნობილი.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი (მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი)). აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელე 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს და მფლობელობის უფლება მას მიღებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრისგან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა.

9. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ №ას-1115-1072-2016, 17.02.2017წ.). სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე. საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ თავდაპირველ მოსარგებლეს სადავო საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.

10. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ მ. ქ–ძემ მემკვიდრეობით მიიღო სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფლობის უფლება დედისგან, რომელსაც, თავის მხრივ, ეს უფლება ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მიღებული თავდაპირველი მოსარგებლისგან, მამისგან (სსკ-ის 1328-ე, 1421-ე მუხლები). დადგენილია ასევე, რომ მ. ქ–ძემ აღნიშნული უფლება დაუთმო მოსარჩელეს (სსკ-ის 198-ე,199-ე მუხლები) (შდრ. სუსგ №ას-532-508-2016, 16.09.2016წ.). ამრიგად, სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, საბოლოოდ სწორედ მოსარჩელეზე გადავიდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილი უფლება-მოვალეობანი. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტისა და ამავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არის საფუძვლიანი. საცხოვრებელი სადგომის გამოსასყიდად გადასახდელი თანხის ოდენობაზე კასატორებს არა აქვთ წამოყენებული დასაბუთებული პრეტენზია.

11. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (სუსგ №ას-1465-2020, 18.03.2021წ., პ.48). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., პ. 202).

12. კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

13. კასატორების მითითებით, არ არსებობდა მათთვის ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი არ არის მოსარჩელის მიერ აღნიშნული ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა (იხ.: რწმუნებულება, ტ.1, ს.ფ.121-122), რომლის თანახმად, მოსარჩელემ წარმომადგენელს მიანიჭა თავისი ინტერესების სასამართლოში დაცვის უფლება და საქმის მასალებით დგინდება წარმომადგენლის მონაწილეობა საპროცესო მოქმედებებში, რაც მიუთითებს მხარეთა შორის სსკ-ის 709-ე მუხლით განსაზღვრული დავალების ხელშეკრულების არსებობაზე. შესაბამისად, არსებობდა მოსარჩელისთვის წარმომადგენლის ხარჯის სსსკ-ის 53-ე მუხლით განსაზღვრულ ფარგლებში ანაზღაურების წინაპირობა (შდრ. Nას-330-315-2015, 29.06.2015წ.; Nას-734-702-2016, 20.01.2017წ.). როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“) (სუსგ №ას- 330-315-2015, 29.06.2015წ; №ას-316-316-2018, 07.05.2018წ.).

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

15. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორებს გადახდილი აქვთ საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარი, მათ უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.მ–ვისა და ზ.მ–ვის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ა.მ–ვსა (პ/ნ: .....) და ზ.მ–ვს (პ/ნ: ....) უკან დაუბრუნდეთ გ.ნ–ძის (პ/ნ: .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება №10269692561, გადახდის თარიღი 24.12.2020წ.) 70% – 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია